Adhyaya 39: Discrimination of the Three Bodies and the Dharaṇī Vow: A Manual for Dvādaśī Observance

Verse 1

सत्यतपा उवाच । भगवन् द्वे शरीरे तु इति यत्परिकीर्तितम् । तन्मे कथय भेदं वै के ते ब्रह्मविदां वर ॥ ३९.१ ॥

Satyatapā dijo: «Oh Bienaventurado, se ha declarado que en verdad hay dos “cuerpos”. Te ruego que me expliques su distinción—oh el mejor entre los conocedores de Brahman».

Verse 2

दुर्वासा उवाच । न द्वे त्रीणि शरीराणि वाच्यं तद्विपरीतकम् । विभोगायतनं चैव त्रिशरीराणि प्राणिनाम् ॥ ३९.२ ॥

Durvāsā dijo: «No debe decirse que hay dos o tres cuerpos; más bien debe afirmarse lo contrario: en los seres vivientes hay en verdad tres cuerpos, que son el asiento para experimentar los frutos de las acciones».

Verse 3

प्रागवस्थमधर्माख्यं परिज्ञानविवर्जितम् । अपरं सव्रतं तद्धि ज्ञेयमत्यन्तधार्मिकम् ॥ ३९.३ ॥

Lo que pertenece al estado anterior se denomina “adharma” y carece de conocimiento discriminativo; pero el estado posterior, acompañado de observancias (vrata), debe entenderse como supremamente conforme al dharma.

Verse 4

धर्माधर्मोपभोगाय यत् तृतीयमतीन्द्रियम् । तत्त्रिभेदं विनिर्दिष्टं ब्रह्मविद्भिर्विचक्षणैः । यातना धर्मभोगश्च भुक्तिश्चेति त्रिभेदकम् ॥ ३९.४ ॥

Ese tercer principio, que está más allá de los sentidos y sirve para experimentar dharma y adharma, ha sido expuesto por los sagaces conocedores de Brahman como triple: (1) yātanā, el tormento; (2) dharmabhoga, el goce de los frutos del dharma; y (3) bhukti, el disfrute o experiencia ordinaria; así, una clasificación en tres.

Verse 5

यस्तु भावः पुरा ह्यासीत् प्राणिनो निघ्नतः स वै । तत्पापाख्यं शरीरं ते पापसंज्ञं तदुच्यते ॥ ३९.५ ॥

Pero cualquier disposición mental que antes existiera en un ser que mata criaturas vivientes—esa misma disposición se convierte, para ti, en un cuerpo llamado “pecado”; por ello se dice que lleva la designación de pāpa.

Verse 6

इदानीं शुभवृत्तिं तु कुर्वतस्तप आर्जवम् । अपरं धर्मरूपं तु शरीरं ते व्यवस्थितम् । तेन वेदपुराणानि ज्ञातुमर्हस्यसंशयम् ॥ ३९.६ ॥

Ahora, al emprender una conducta virtuosa, junto con la austeridad y la rectitud, se ha establecido para ti otro cuerpo, formado de dharma. Por medio de él, eres apto para conocer los Vedas y los Purāṇas, sin duda alguna.

Verse 7

यदाष्टकं संपरिवर्तते पुमां- स्तदा त्र्यवस्थः परिकीर्त्यते तु वै । गताष्टवर्गस्त्रिगतः सदा शुभः स्थिरो भवेदात्मनि निश्चयात्मवान् ॥ ३९.७ ॥

Cuando el «octeto» sufre una transformación completa en una persona, entonces se dice, en verdad, que se establece un estado triple. Habiendo trascendido el grupo de ocho y alcanzado la tríada, uno permanece siempre auspicioso; dotado de firme determinación, se vuelve estable en el Sí mismo.

Verse 8

यदा पञ्च पुनः पञ्च पञ्च पञ्चापि संत्यजेत् । एकमार्गस्तदा ब्रह्म शाश्वतं लभते नरः ॥ ३९.८ ॥

Cuando una persona abandona por completo el «cinco», de nuevo el «cinco», y también el «cinco de cinco», entonces—volviéndose unidireccional en el único sendero—alcanza el Brahman eterno.

Verse 9

सत्यतपा उवाच । भगवन् यदि विज्ञानं शरीरं नोपजायते । तदा केन प्रकारेण परं ब्रह्मोपलभ्यते ॥ ३९.९ ॥

Satyatapā dijo: «Oh Bienaventurado, si no surge el cuerpo constituido por el conocimiento discriminativo, ¿por qué medio se aprehende el Brahman supremo?»

Verse 10

दुर्वासा उवाच । कर्मकाण्डं ज्ञानमूलं ज्ञानं कर्मादिकं तथा । एतयोरन्तरं नास्ति यथाश्ममृदयोर्मुने ॥ ३९.१० ॥

Durvāsā dijo: «El karma-kāṇḍa, el ámbito ritual, tiene como fundamento el conocimiento; y el conocimiento, asimismo, comienza con la acción. Entre ambos no hay separación real, oh sabio, como (la diferencia) entre la piedra y la arcilla.»

Verse 11

कर्मकाण्डं चतुर्भेदं ब्राह्मणादिषु कीर्तितम् । तत्र वेदोक्तकर्माणि त्रयः कुर्वन्ति नित्यशः । त्रिशुश्रूषामथैकस्तु एषा वेदोदिता क्रिया ॥ ३९.११ ॥

El ámbito ritual (karma-kāṇḍa) se declara cuádruple entre las clases que comienzan con el Brāhmaṇa. De ellas, tres realizan constantemente los ritos prescritos por el Veda; pero una se caracteriza por servir a las otras tres: ésta es una acción establecida por el Veda.

Verse 12

एतान् धर्मानवस्थाय ब्रह्मणोपास्तिं रोचते । तस्य मुक्तिर्भवेन्नूनं वेदवादरतस्य च ॥ ३९.१२ ॥

Al quedar establecido en estas disciplinas del dharma, la devoción —o adoración contemplativa— a Brahman se vuelve grata; para quien se entrega a la enseñanza del Veda, la liberación ciertamente surge.

Verse 13

सत्यतपा उवाच । यदेतत् परमं ब्रह्म त्वया प्रोक्तं महामुने । तस्य रूपं न जानन्ति योगिनोऽपि महात्मनः ॥ ३९.१३ ॥

Satyatapā dijo: «Oh gran sabio, ese Brahman supremo que tú has enseñado: ni siquiera los yoguis de gran talla conocen su forma».

Verse 14

अनाममसगोत्रं च अमूर्तं मूर्तिवर्जितम् । कथं स ज्ञायते ब्रह्म संज्ञानामविवर्जितम् । तस्य संज्ञां कथय मे वेदमागविवस्थिताम् ॥ ३९.१४ ॥

Sin nombre y sin linaje, sin forma y libre de toda corporeidad: ¿cómo puede conocerse ese Brahman, si no está desprovisto de designación y de nombre? Dime su denominación, establecida en la senda del Veda.

Verse 15

दुर्वासा उवाच । यदेतत् परमं ब्रह्म वेदव्यासेषु पठ्यते । स देवः पुण्डरीकाक्षः स्वयं नारायणः परः ॥ ३९.१५ ॥

Durvāsā dijo: «Aquello que se recita en las enseñanzas védicas y en las transmitidas por Vyāsa como el Brahman supremo: él es ese dios, Puṇḍarīkākṣa (el “de ojos de loto”), Nārāyaṇa mismo, el trascendente».

Verse 16

स यज्ञैर्विविधैरिष्टैर्दानैर्दत्तैश्च सत्तम । प्राप्यते परमो देवः स्वयं नारायणो हरिः ॥ ३९.१६ ॥

Oh el mejor de los virtuosos: mediante diversos sacrificios (yajñas) bien realizados y mediante dones (dānas) otorgados conforme al dharma, se alcanza a la Deidad suprema: Hari, el propio Nārāyaṇa.

Verse 17

सत्यतपा उवाच । भगवन् बहुवित्तेन ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । प्राप्यते पुण्यकृद्भिर्हि क्वचिद्यज्ञः कथञ्चन । तेन प्राप्तेन भगवान् लभ्यते दुःखतो हरिः ॥ ३९.१७ ॥

Dijo Satyatapā: «Oh Bhagavān, el yajña, de algún modo y sólo en ciertos casos, puede ser realizado por quienes obran mérito, gracias a abundante riqueza y a sacerdotes (ṛtvij) versados en los Vedas. ¿Con lo así obtenido se alcanza verdaderamente al Señor Hari, el que disipa el sufrimiento?»

Verse 18

वित्तेन च विना दानं दातुं विप्र न शक्यते । विद्यमानेऽपि न मतिः कुटुम्बासक्तचेतसः । तस्य मोक्षः कथं ब्रह्मन् सर्वथा दुर्लभो हरिः ॥ ३९.१८ ॥

«Sin riqueza, oh brāhmaṇa, no es posible dar dāna. Aun cuando haya bienes, quien tiene la mente apegada a la familia no desarrolla la disposición (para dar). ¿Cómo, entonces, oh Brahman, alcanzará la liberación? Para él, Hari es en todo sentido difícil de obtener.»

Verse 19

अल्पायासेन लभ्येत येन देवः सनातनः । तन्मे सामान्यतो ब्रूहि सर्ववर्णेषु यद्भवेत् ॥ ३९.१९ ॥

Dime, en términos generales, el medio por el cual la Deidad eterna puede alcanzarse con poco esfuerzo, algo que sea válido para todas las varṇas (clases sociales).

Verse 20

दुर्वासा उवाच । कथयामि परं गुह्यं रहस्यं देवनिर्मितम् । धरण्या यत्कृतं पूर्वं मज्जन्त्या तु रसातले ॥ ३९.२० ॥

Durvāsā dijo: «Relataré un secreto supremo, un misterio forjado por los dioses: aquello que la Tierra hizo antaño cuando se hundía en Rasātala (la región inferior).»

Verse 21

पृथिव्याः पार्थिवो भावः सलिले नातिरेचितः । तस्मिन् सलिलमग्ने तु पृथिवी प्रायाद्रसातलम् ॥ ३९.२१ ॥

La condición sólida y terrenal de la Tierra no era excesiva dentro de las aguas. Pero cuando esas aguas se volvieron abrumadoras, la Tierra se hundió hasta Rasātala (la región inferior).

Verse 22

सा भूतधारिणी देवी रसातलगता शुभा । आराधयामास विभुं देवं नारायणं परम् । उपवासव्रतैर्देवी नियमैश्च पृथग्विधैः ॥ ३९.२२ ॥

Aquella Diosa auspiciosa—sostén de los seres—habiendo llegado a Rasātala, adoró al Señor omnipenetrante, al supremo dios Nārāyaṇa, mediante votos de ayuno y diversas disciplinas (niyamas).

Verse 23

कालेन महता तस्याः प्रसन्नो गरुडध्वजः । उज्जहार स्थितौ चेमां स्थापयामास सोऽव्ययः ॥ ३९.२३ ॥

Tras largo tiempo, el de estandarte de Garuḍa (Viṣṇu), complacido con ella, alzó esta Tierra y la restableció en su debido estado; él, el imperecedero, la asentó firmemente.

Verse 24

सत्यतपा उवाच । कोऽसौ धरन्या सञ्चीर्ण उपवासो महामुने । कानि व्रतानि च तथा एतन्मे वक्तुमर्हसि ॥ ३९.२४ ॥

Satyatapā dijo: «Oh gran sabio, ¿cuál es ese ayuno emprendido en favor de la Tierra? ¿Y qué votos (vratas) deben observarse asimismo? Te ruego que me lo expliques».

Verse 25

दुर्वासा उवाच । यदा मार्गशिरे मासि दशम्यां नियतात्मवान् । कृत्वा देवार्चनं धीमानग्निकार्यं यथाविधि ॥ ३९.२५ ॥

Durvāsā dijo: «Cuando, en el mes de Mārgaśīrṣa, en el décimo día lunar (daśamī), una persona dueña de sí y prudente ha realizado la adoración de los dioses y ha cumplido el rito del fuego (agni-kārya) según el procedimiento prescrito…»

Verse 26

शुचिवासाः प्रसन्नात्मा हव्यं अन्नं सुसंस्कृतम् । भुक्त्वा पञ्चपदं गत्वा पुनः शौचं तु पादयोः ॥ ३९.२६ ॥

Vestido con ropas limpias y con el ánimo sereno, tras comer alimento bien preparado y digno de ofrenda, debe dar cinco pasos y luego realizar de nuevo la purificación, en especial la de los pies.

Verse 27

कृत्वाऽष्टाङ्गुलमात्रं तु क्षीरवृक्षसमुद्भवम् । भक्षयेद् दन्तकाष्ठं तु तत आचम्य यत्नतः ॥ ३९.२७ ॥

Habiendo preparado un palillo dental (dantakāṣṭha) de ocho anchos de dedo, procedente de un árbol de savia lechosa, debe masticar ese palillo; después, con esmero, realizar el ācamana, sorbiendo agua purificadora.

Verse 28

स्पृष्ट्वा द्वाराणि सर्वाणि चिरं ध्यात्वा जनार्दनम् । शङ्खचक्रगदापाणिं किरीटिं पीतवाससम् ॥ ३९.२८ ॥

Habiendo tocado todos los umbrales, y habiendo meditado largamente en Janārdana—con la caracola, el disco y la maza en sus manos, coronado y vestido con ropajes amarillos.

Verse 29

प्रसन्नवदनं देवं सर्वलक्षणलक्षितम् । ध्यात्वा पुनर्जलं हस्ते गृहीत्वा भानुं जनार्दनम् ॥ ३९.२९ ॥

Tras meditar de nuevo en la deidad, de rostro sereno y señalada por todos los signos auspiciosos, debe tomar agua en la mano e invocar/recordar a Bhānu (el Sol) y a Janārdana (Viṣṇu).

Verse 30

ध्यात्वा अर्ध्यं दापयेत् तस्य करतोयेन मानवः । एवमुच्चारयेद् वाचं तस्मिन् काले महामुने ॥ ३९.३० ॥

Habiendo meditado, la persona debe ofrecerle el arghya con el agua sostenida en la mano; y en ese momento, oh gran sabio, debe pronunciar la fórmula de este modo.

Verse 31

एकादश्यां निराहारः स्थित्वाहमपरेऽहनि । भोक्ष्यामि पुण्डरीकाक्ष शरणं मे भवाच्युत ॥ ३९.३१ ॥

En el Ekādaśī, permaneciendo sin alimento, comeré al día siguiente. Oh de ojos de loto, sé mi refugio, oh Acyuta.

Verse 32

एवमुक्त्वा ततो रात्रौ देवदेवस्य सन्निधौ । जपन्नारायणायेति स्वपेत् तत्र विधानतः ॥ ३९.३२ ॥

Dicho esto, luego por la noche, en presencia del Dios de los dioses, debe dormirse allí conforme al rito prescrito, repitiendo: «(reverencia) a Nārāyaṇa».

Verse 33

ततः प्रभाते विमले नदीं गत्वा समुद्रगाम् । इतरां वा तडागं वा गृहे वा नियतात्मवान् ॥ ३९.३३ ॥

Luego, al alba clara, yendo a un río que desemboca en el mar, o bien a otra fuente de agua, o a un estanque, o incluso en casa, la persona de mente disciplinada debe realizar la purificación/el baño prescrito.

Verse 34

आनीय मृत्तिकां शुद्धां मन्त्रेणानेन मानवः । धारणं पोषणं त्वत्तो भूतानां देवि सर्वदा । तेन सत्येन मे पापं यावन्मोचय सुव्रते ॥ ३९.३४ ॥

Habiendo traído tierra pura y recitando este mantra, el hombre declara: «El sostén y el alimento de los seres provienen siempre de ti, oh Diosa. Por esa verdad, oh virtuosa observante del voto, líbrame de mi pecado en la medida en que aún permanezca».

Verse 35

ब्रह्माण्डोदरतीर्थानि करैः स्पृष्टानि देव ते । तेनैमां मृत्तिकां स्पृष्ट्वा मा लभामि त्वयोदिताम् ॥ ३९.३५ ॥

Oh Deva, los tīrtha sagrados situados en el interior del huevo cósmico han sido tocados por tus manos. Por ello, al tocar esta tierra (arcilla), que yo obtenga lo que tú has declarado.

Verse 36

त्वयि सर्वे रसाः नित्याः स्थिताः वरुण सर्वदा । तेनैमां मृत्तिकां प्लाव्य पूतां कुरु ममाचिरम् ॥ ३९.३६ ॥

Oh Varuṇa, en ti moran eternamente todas las esencias (aguas/jugos) en todo tiempo. Por ello, inundando esta tierra/arcilla, purifícala para mí sin demora.

Verse 37

एवं मृदं तथा तोयं प्रसाद्यात्मानमालभेत् । त्रिः कृत्वा शेषमृदया कुण्डमालिख्य वै जले ॥ ३९.३७ ॥

Así, tras disponer ritualmente la arcilla y también el agua, uno debe ungirse a sí mismo. Habiéndolo hecho tres veces, con la arcilla restante debe trazar en el agua un kuṇḍa (recinto/cuenco ritual).

Verse 38

ततस्तत्र नरः सम्यक् चक्रवर्त्युपचारतः । स्नात्वा चावश्यकं कृत्वा पुनर्देवगृहं व्रजेत् ॥ ३९.३८ ॥

Luego, allí, una persona—habiendo cumplido debidamente las atenciones y servicios prescritos, como corresponde a un soberano universal—después de bañarse y realizar las observancias necesarias, debe volver a dirigirse al templo (casa de la deidad).

Verse 39

तत्राराध्य महायोगिं देवं नारायणं प्रभुम् । केशवाय नमः पादौ कटिं दामोदराय च ॥ ३९.३९ ॥

Allí, tras venerar a Nārāyaṇa—el Señor, el divino gran yogui—(se ofrecen salutaciones): «Homenaje a Keśava» en los pies, y también «homenaje a Dāmodara» en la cintura.

Verse 40

ऊरुयुग्मं नृसिंहाय उरः श्रीवत्सधारिणे । कण्ठं कौस्तुभनाथाय वक्षः श्रीपतये तथा ॥ ३९.४० ॥

«(Ofrezco/asigno) el par de muslos a Narasiṁha; el pecho al portador de la marca Śrīvatsa; la garganta al Señor de la joya Kaustubha; y asimismo el busto al Śrīpati, consorte de Śrī (Lakṣmī).»

Verse 41

त्रैलोक्यविजयायेति बाहू सर्वात्मने शिरः । रथाङ्गधारिणे चक्रं शंकरायेति वारिजम् ॥ ३९.४१ ॥

Los brazos (se ofrecen) con la fórmula: «al Vencedor de los tres mundos»; la cabeza (se ofrece) con: «al Ser de todo». El disco (cakra) (se ofrece) con: «al Portador del arma-rueda»; y el loto con: «a Śaṅkara».

Verse 42

गम्भीरायेति च गदामम्भोजं शान्तिमूर्त्तये । एवमभ्यर्च्य देवेशं देवं नारायणं प्रभुम् ॥ ३९.४२ ॥

Diciendo: «(salutación) al Profundo», (se ofrece) la maza (gadā) y el loto a la Encarnación de la paz. Así, habiendo adorado al Señor de los dioses—Nārāyaṇa, el soberano divino.

Verse 43

पुनस्तस्याग्रतः कुम्भान् चतुरः स्थापयेद् बुधः । जलपूर्णान् समाल्यांश्च सितचन्दनलेपितान् ॥ ३९.४३ ॥

De nuevo, delante de aquel (rito/disposición), el sabio debe colocar cuatro vasijas de agua (kumbhas): llenas de agua, debidamente adornadas y ungidas con pasta de sándalo blanco.

Verse 44

चूतपल्लवसग्रीवान् सितवस्त्रावगुण्ठितान् । स्थगितान् ताम्रपात्रैश्च तिलपूर्णैः सकाञ्चनैः ॥ ३९.४४ ॥

Fueron preparados con guirnaldas de hojas de mango alrededor del cuello, cubiertos con tela blanca y sellados con recipientes de cobre, llenos de semillas de sésamo y acompañados de oro.

Verse 45

चत्वारस्ते समुद्रास्तु कलशाः परिकीर्तिताः । तेषां मध्ये शुभं पीठं स्थापयेद्वस्त्रगर्भितम् ॥ ३९.४५ ॥

Esos cuatro “océanos” son descritos como jarras rituales (kalaśas). En medio de ellas, debe establecerse un pedestal auspicioso (pīṭha), con tela colocada dentro (como revestimiento interior).

Verse 46

तस्मिन् सौवर्णरौप्यं वा ताम्रं वा दारवं तथा । अलाभे सर्वपात्राणां पालाशं पात्रमिष्यते ॥ ३९.४६ ॥

Para ese rito, el recipiente puede ser de oro o de plata, o de cobre, o asimismo de madera; si no se obtiene ninguno de los recipientes habituales, se considera aceptable un recipiente hecho de madera de palāśa.

Verse 47

तोयपूर्णं तु तत्कृत्वा तस्मिन् पात्रे ततो न्यसेत् । सौवर्णं मत्स्यरूपेण कृत्वा देवं जनार्दनम् । वेदवेदाङ्गसंयुक्तं श्रुतिस्मृतिविभूषितम् ॥ ३९.४७ ॥

Habiendo llenado de agua ese recipiente, colóquese luego dentro de él una (imagen) de oro, hecha en forma de pez—teniendo por deidad a Janārdana (Viṣṇu)—dotada de los Vedas y los Vedāṅgas, y adornada con la autoridad de la Śruti y la Smṛti.

Verse 48

तत्रानेकविधैर्भक्षैः फलैः पुष्पैश्च शोभितम् । गन्धधूपैश्च वस्त्रैश्च अर्चयित्वा यथाविधि ॥ ३९.४८ ॥

Allí, tras embellecerlo con muchas clases de ofrendas comestibles, frutos y flores, y habiendo rendido culto según el rito prescrito con fragancias, incienso y vestiduras.

Verse 49

रसातलगता वेदा यथा देव त्वयाहृताः । मत्स्यरूपेण तद्वन्मां भवानुद्धर केशव ॥ एवमुच्चार्य तस्याग्रे जागरं तत्र कारयेत् ॥ ३९.४९ ॥

«Así como, oh Dios, los Vedas que habían descendido a Rasātala fueron recobrados por ti en forma de Pez, así también—oh Keśava—levántame (rescátame) a mí». Habiendo pronunciado esto, hágase allí una vigilia (jāgara) en su presencia.

Verse 50

यथाविभवसारेण प्रभाते विमले तथा । चतुर्णां ब्राह्मणानां च चतुरो दापयेद् घटान् ॥ ३९.५० ॥

En la mañana pura, conforme a la medida de los propios recursos, hágase entregar cuatro cántaros de agua a cuatro brāhmaṇas.

Verse 51

पूर्वं तु बह्वृचे दद्याच्छन्दोगे दक्षिणं तथा । यजुःशाखान्विते दद्यात् पश्चिमं घटमुत्तमम् । उत्तरं कामतो तद्यादेष एव विधिः स्मृतः ॥ ३९.५१ ॥

Debe darse la porción del oriente al Bahvṛca (oficiante del Ṛgveda); y asimismo la porción del sur al Chāndoga (oficiante del Sāmaveda). Al vinculado con una rama del Yajus (oficiante del Yajurveda) debe dársele, como porción del occidente, la excelente vasija de agua. La porción del norte puede darse según el deseo. Sólo esto se recuerda como el procedimiento prescrito.

Verse 52

ऋग्वेदः प्रीयतां पूर्वे सामवेदस्तु दक्षिणे । यजुर्वेदः पश्चिमतो अथर्वश्चोत्तरेण तु ॥ ३९.५२ ॥

«Que el Ṛgveda sea propiciado en el oriente; el Sāmaveda en el sur; el Yajurveda en el occidente; y el Atharvaveda en el norte.»

Verse 53

अनेन क्रमयोगेन प्रीयतामिति वाचयेत् । मत्स्यरूपं च सौवर्णमाचार्याय निवेदयेत् ॥ ३९.५३ ॥

Siguiendo este orden, debe hacerse recitar la fórmula: «Que (él) se complazca». Y debe ofrecerse al maestro un objeto de oro con forma de pez.

Verse 54

गन्धधूपादिवस्त्रैश्च सम्पूज्य विधिवत् क्रमात् । यस्त्विमं सरहस्यं च मन्त्रं चैवोपपादयेत् । विधानं तस्य वै दत्त्वा फलं कोटिगुणोत्तरम् ॥ ३९.५४ ॥

Habiendo rendido culto debidamente y en el orden prescrito con fragancias, incienso, vestiduras y demás, quien transmita correctamente este mantra junto con su dimensión secreta (esotérica)—después de impartirle el rito prescrito—obtiene un fruto acrecentado en un koṭi (cien millones) de veces.

Verse 55

प्रतिपद्य गुरुं यस्तु मोहाद् विप्रतिपद्यते । स जन्मकोटि नरके पच्यते पुरुषाधमः । विधानस्य प्रदाता यो गुरुरित्युच्यते बुधैः ॥ ३९.५५ ॥

Pero quien, habiendo aceptado a un maestro, por engaño se vuelve contra él, ese vil entre los hombres se dice que es atormentado en el infierno durante un koṭi de nacimientos. Los sabios llaman ‘gurú’ a quien otorga la ordenanza correcta (vidhāna).

Verse 56

एवं दत्त्वा विधानॆन द्वादश्यां विष्णुमर्च्य च । विप्राणां भोजनं कुर्याद् यथाशक्त्या सदक्षिणम् ॥ ३९.५६ ॥

Así, habiendo entregado la dádiva prescrita conforme al rito y habiendo adorado a Viṣṇu en el día de Dvādaśī, debe disponerse una comida para los brāhmaṇas eruditos, junto con la dakṣiṇā (honorario) según la propia capacidad.

Verse 57

ताम्रपात्रैश्च सतीलैः स्थगितान् कारयेद् घटान् । तत्र सज्जलपात्रस्थं ब्राह्मणाय कुटुम्बिने ॥ ३९.५७ ॥

Debe mandarse preparar vasijas (ghaṭas) cubiertas con recipientes de cobre y provistas de semillas de sésamo (tilā) según lo prescrito. De allí, debe entregarse a un brāhmaṇa cabeza de familia un recipiente lleno de agua, dispuesto y listo.

Verse 58

देवं दद्यान्महाभागस्ततो विप्रांश्च भोजयेत् । भूरीणा परमान्नेन ततः पश्चात् स्वयं नरः । भुञ्जीत सहितो बालैर्वाग्यतः संयतेन्द्रियः ॥ ३९.५८ ॥

La persona afortunada debe primero hacer una ofrenda a la deidad; luego ha de alimentar a los brāhmaṇas con comida abundante y excelente. Después, el hombre mismo debe comer junto con los niños, guardando moderación en el habla y con los sentidos dominados.

Verse 59

अनेन विधिना यस्तु धरणीव्रतकृन्नरः । तस्य पुण्यफलं चाग्र्यं शृणु बुद्धिमतां वर ॥ ३९.५९ ॥

Pero quien emprende el Dharaṇī-vrata conforme a este procedimiento—escucha, oh el mejor entre los sabios—obtiene un fruto meritório excelso.

Verse 60

यदि वक्त्रसहस्राणि भवन्ति मम सुव्रत । आयुश्च ब्रह्मणस्तुल्यं भवेद्यदि महाव्रत ॥ ३९.६० ॥

Oh tú de excelente observancia, aun si yo tuviera mil bocas, y aun si mi vida llegara a ser igual a la de Brahmā, oh tú de gran voto—

Verse 61

तदानीमस्य धर्मस्य फलं कथयितुं भवेत् । तथाप्युद्देशतो ब्रह्मन् कथयामि शृणुष्व तत् ॥ ३९.६१ ॥

En este punto sería posible exponer el fruto (resultado) de este dharma. Con todo, oh brāhman, lo describiré en forma de resumen: escucha eso.

Verse 62

दश सप्त दश द्वे च अष्टौ चत्वार एव च । लक्षायुतानि चत्वारि एकस्थं स्याच्चतुर्युगम् ॥ ३९.६२ ॥

«Diez, diecisiete, diez, dos; y ocho, y cuatro: estos cuatro conjuntos de “lakṣa” y “ayuta”, reunidos, constituyen un solo caturyuga (conjunto de cuatro yugas)».

Verse 63

तैरेकसप्ततियुगं भवेन्मन्वन्तरं मुने । चतुर्दशाहो ब्राह्मस्तु तावती रात्रिरिष्यते ॥ ३९.६३ ॥

«Según esos cómputos, un manvantara consta de setenta y un yugas, oh sabio. El día de Brahmā comprende catorce (manvantaras) de ese tipo, y se admite asimismo una noche de igual duración».

Verse 64

एवं त्रिंशद्दिनो मासस्ते द्वादश समाः स्मृताः । तेषां शतं ब्रह्मणस्तु आयुर्नास्त्यत्र संशयः ॥ ३९.६४ ॥

«Así, se recuerda que un mes consta de treinta días; doce de ellos constituyen un año. Cien (años) de esa clase son la vida de Brahmā: de ello no hay duda aquí».

Verse 65

यः सकृद्द्वादशीमेतामनेन विधिना क्षिपेत् । स ब्रह्मलोकमाप्नोति तत्कालं चैव तिष्ठति ॥ ३९.६५ ॥

«Quienquiera que, aunque sea una sola vez, cumpla esta observancia de Dvādaśī conforme al rito prescrito, alcanza el mundo de Brahmā y permanece allí durante el tiempo señalado».

Verse 66

ततो ब्रह्मोपसंहारे तल्लयं तिष्ठते चिरम् । पुनः सृष्टौ भवेद् देवो वैराजानां महातपाः ॥ ३९.६६ ॥

Entonces, en la disolución que culmina con el retraimiento de Brahmā, permanece largo tiempo en ese estado de absorción. Y de nuevo, en el tiempo de la creación, esa deidad—grande en austeridad—vuelve a manifestarse entre los Virāja.

Verse 67

ब्रह्महत्यादिपापानि इह लोककृतान्यपि । अकामे कामतो वापि तानि नश्यन्ति तत्क्षणात् ॥ ३९.६७ ॥

Incluso pecados como el brahma-hatyā y otros semejantes—aunque cometidos en este mundo—ya sea sin deseo o incluso deliberadamente, se dice que perecen al instante (en ese contexto).

Verse 68

इह लोके दरिद्रो यो भ्रष्टराज्योऽथ वा नृपः । उपोष्य तां विधानॆन स राजा जायते ध्रुवम् ॥ ३९.६८ ॥

En este mundo, ya sea un pobre o un rey caído de su soberanía, habiendo observado ese ayuno conforme al rito prescrito, con certeza llega a ser rey.

Verse 69

वन्ध्या नारी भवेद्या तु अनेन विधिना शुभा । उपोष्यति भवेत् तस्याः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ ३९.६९ ॥

Una mujer estéril, si por este rito prescrito se vuelve auspiciosa y guarda el ayuno, tendrá un hijo varón supremamente dedicado al dharma.

Verse 70

अगम्यागमनं येन कृतं जानाति मानवः । स इमं विधिमासाद्य तस्मात् पापाद् विमुच्यते ॥ ३९.७० ॥

Quien reconoce haber cometido el acto de acercarse a quien está prohibido acercarse, al emprender este rito prescrito, queda liberado de ese pecado.

Verse 71

ब्रह्मक्रियाया लोभेन बहुवर्षकृतेन च । उपोष्येमां सकृद् भक्त्या वेदसंस्कारमाप्नुयात् ॥ ३९.७१ ॥

Por la codicia y por haber descuidado durante muchos años los ritos de Brahman, quien ayune para esta observancia aunque sea una sola vez con devoción alcanzará la purificación consagratoria vinculada al Veda.

Verse 72

किमत्र बहुनोक्तेन न तदस्ति महामुने । अप्राप्यं प्राप्यते नैव पापं वा यन्न नश्यति ॥ ३९.७२ ॥

¿Para qué decir mucho aquí, oh gran sabio? No hay nada tal que lo inalcanzable no se alcance, ni pecado alguno que no perezca.

Verse 73

अनेन विधिना ब्रह्मन् स्वयमेव ह्युपोषिता । धरण्या मग्नया तात नात्र कार्या विचारणा ॥ ३९.७३ ॥

Por este método prescrito, oh brahmán, la observancia del ayuno ha sido emprendida en verdad por sí misma. Oh querido, puesto que la Tierra quedó sumergida, aquí no hay necesidad de deliberación.

Verse 74

अदीक्षिताय नो देयं विधानं नास्तिकाय च । देवब्रह्मद्विषे वापि न श्राव्यं तु कदाचन । गुरुभक्ताय दातव्यं सद्यः पापप्रणाशनम् ॥ ३९.७४ ॥

El procedimiento ritual no debe darse a quien no está iniciado, ni al escéptico; ni debe enseñarse jamás a quien es hostil a los dioses y a los brāhmaṇas. Debe darse al devoto del gurú, pues se dice que destruye el pecado de inmediato.

Verse 75

इह जन्मनि सौभाग्यं धनं धान्यं वरस्त्रियः । भवन्ति विविधा यस्तु उपोष्य विधिना ततः ॥ ३९.७५ ॥

En esta misma vida, buena fortuna, riqueza, grano y mujeres excelentes (como compañeras) surgen de diversas maneras para quien, en adelante, ayuna conforme al procedimiento prescrito.

Verse 76

य इमं श्रावयेद् भक्त्या द्वादशीकल्पमुत्तमम् । श्रृणोति वा स पापैस्तु सर्वैरेव प्रमुच्यते ॥ ३९.७६ ॥

Quien, con devoción, haga recitar este excelente rito de la observancia de Dvādaśī —o incluso lo escuche— queda liberado de todos los pecados.