Adhyaya 4

Verse 1

सूत उवाच । एवं मुनीन्द्राः कथिते प्रभावे शंकरेण तु । पुनः पप्रच्छ सा देवी कृतांजलिपुटा सती

Dijo Sūta: Oh sabios eminentes, cuando Śaṅkara hubo explicado así la potencia, la Devī Satī, con las manos juntas en reverencia, volvió a preguntarle.

Verse 2

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ क्षेत्रतीर्थमय प्रभो । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं विस्तरात्कथयस्व मे

Dijo la Diosa: Oh Dios de dioses, Señor del universo, oh Maestro que encarnas todos los kṣetras y todos los tīrthas: cuéntame con amplitud la grandeza de Prabhāsa kṣetra.

Verse 3

कथं तुष्यसि मर्त्यानां क्षेत्रे तत्र विचेतसाम् । जप्तं दत्तं हुतं यष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् । प्रभासे तु महाक्षेत्रे कस्मात्तत्राक्षयं भवेत्

¿Cómo te complaces con los mortales en aquel kṣetra, aun cuando su mente está distraída? ¿Y por qué el japa, la dádiva, la ofrenda al fuego, el sacrificio, la austeridad y cuanto se realiza en Prabhāsa —el gran kṣetra— se vuelve imperecedero, sin pérdida?

Verse 4

जात्यंतरसहस्रेषु यत्पापं पूर्वसंचितम् । तत्कथं क्षयमाप्नोति तन्ममाचक्ष्व शंकर

Y el pecado acumulado a lo largo de miles de nacimientos, ¿cómo llega a extinguirse? Dímelo, oh Śaṅkara.

Verse 5

यदि प्रभासं सर्वेषां तीर्थानां प्रवरं मतम् । किमन्यैर्बहुभिस्तत्र कर्त्तव्यं तीर्थविस्तरैः

Si Prabhāsa es tenido por el más excelso de todos los tīrthas, ¿qué necesidad hay entonces de extenderse sobre tantos otros tīrthas?

Verse 6

एकं यदि भवेत्तीर्थं मनो निःसंशयं भवेत् । बहुत्वे सति तीर्थानां मनो विचलते नृणाम्

Si hubiera un solo tīrtha, la mente quedaría sin duda; pero cuando los tīrthas son muchos, la mente de los hombres vacila e inquieta.

Verse 7

तस्मात्सर्वं परित्यज्य तीर्थजालं सविस्तरम् । प्रभासस्यैव माहात्म्यं कथयस्व सुरेश्वर

Por ello, dejando a un lado la vasta red de tīrthas con todos sus detalles, cuéntame, oh Señor de los dioses, únicamente la grandeza de Prabhāsa.

Verse 8

क्षेत्रप्रमाणं सीमां च क्षेत्रसारं हि यत्प्रभो । वक्तुमर्हसि तत्सर्वं परं कौतूहलं हि मे

Oh Señor, dígnate decirme todo: la medida del kṣetra, sus límites y su esencia sagrada, pues mi anhelo de saber es inmensamente grande.

Verse 9

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । सर्वक्षेत्रेषु यत्क्षेत्रं प्रभासं तु प्रियं मम

Dijo Īśvara: Escucha, oh Devī. Declararé el mejor de todos los kṣetras: entre todos los campos sagrados, Prabhāsa es el que me es querido.

Verse 10

प्रभासे तु परा सिद्धिः प्रभासे तु परा गतिः । यत्र संनिहितो नित्यमहं भद्रे निरन्तरम्

En Prabhāsa está la realización suprema; en Prabhāsa está el destino supremo: allí, oh bienaventurada, permanezco siempre, presente sin cesar.

Verse 11

तस्य प्रमाणं वक्ष्यामि सर्वसीमासमन्वितम् । क्षेत्रं तु त्रिविध प्रोक्तं तत्ते वक्ष्याम्यनुक्रमात्

Expondré su medida junto con todos sus límites. Se dice que el kṣetra es triple; eso te lo explicaré en el debido orden.

Verse 12

क्षेत्रं पीठं गर्भगृहं प्रभासस्य प्रकीर्त्यते । यथाक्रमं फलं तस्य कोटिकोटिगुणं स्मृतम्

Se proclama que Prabhāsa posee el kṣetra, el pīṭha y el garbhagṛha. En ese mismo orden, se recuerda que el fruto espiritual se multiplica por crores sobre crores.

Verse 13

क्षेत्रं तु प्रथमं प्रोक्तं तच्च द्वादशयोजनम् । पञ्चयोजनमानेन क्षेत्रपीठं प्रकीर्तितम्

El primero es llamado “kṣetra” y mide doce yojanas. El “kṣetra-pīṭha” es proclamado con medida de cinco yojanas.

Verse 14

गर्भगृहं च गव्यूतिः कर्णिका सा मम प्रिया । क्षेत्रसीमा प्रवक्ष्यामि शृणु देवि यथाक्रमम्

Y el “garbhagṛha” mide un gavyūti; esa “karṇikā” me es querida. Ahora expondré los límites del kṣetra: escucha, oh Devī, según el debido orden.

Verse 15

आयामव्यासतश्चैव आदिमध्यान्तसंस्थितम् । पूर्वे तप्तोदक स्वामी पश्चिमे माधवः स्मृतः

En su longitud y anchura, con su inicio, medio y fin debidamente dispuestos, esta región sagrada se delimita así: al oriente está Taptodaka Svāmī, y al occidente se recuerda a Mādhava (como mojón).

Verse 16

दक्षिणे सागरस्तद्वद्भद्रा नद्युत्तरे मता । एवं सीमासमायुक्तं क्षेत्रं द्वादशयोजनम्

Al sur se halla el océano, y al norte se tiene por límite el río Bhadrā. Así, provisto de estas fronteras, el kṣetra se extiende por doce yojanas.

Verse 17

एतत्प्राभासिकं क्षेत्रं सर्वपातकनाशनम् । तन्मध्ये पीठिका प्रोक्ता पञ्चयोजनविस्तृता

Este kṣetra de Prābhāsa destruye todos los pecados. En su centro se declara una “pīṭhikā”, un asiento sagrado, extendida por cinco yojanas.

Verse 18

न्यंकुमन्यपरेणैव वज्रिण्याः पूर्वतस्तथा । माहेश्वर्या दक्षिणतः समुद्रोत्तरतस्तथा

Al occidente está Nyaṅkumanī; al oriente, Vajriṇī; al sur, Māheśvarī; y al norte, el océano—así quedan fijados sus límites.

Verse 19

आयामव्यासतश्चैव पञ्चयोजनविस्तरम् । पीठमेतत्समाख्यातमथो गर्भगृहं शृणु

En longitud y anchura se extiende por cinco yojanas; esto es proclamado como el pīṭha, el asiento sagrado. Ahora escucha acerca del garbhagṛha, el santuario interior.

Verse 20

दक्षिणोत्तरतो यावत्समुद्रा त्कौरवेश्वरी । पूर्वपश्चिमतो यावद्गोमुखाच्चाश्वमेधिकम् । एतद्गर्भगृहं प्रोक्तं कैलासान्मम वल्लभम्

De sur a norte se extiende desde el océano hasta Kauraveśvarī; de oriente a occidente, desde Gomukha hasta Aśvamedhika. Esto se declara como el garbhagṛha, la región más íntima y amada para mí, más querida aún que Kailāsa.

Verse 21

अत्रान्तरे तु देवेशि यानि तीर्थानि भूतले । वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च

Dentro de esta región interior, oh Señora de los Señores, cualesquiera tīrthas que hay sobre la tierra—pozos, aljibes escalonados (vāpī), estanques, y también santuarios de las deidades—se hallan aquí.

Verse 22

सरांसि सरितश्चैव पल्वलानि ह्रदास्तथा । तानि मेध्यानि सर्वाणि सर्वपापहराणि च

Lagos y ríos, charcas pantanosas y estanques también: todos ellos son purificadores, y todos ellos quitan todo pecado.

Verse 23

यत्र तत्र नरः स्नात्वा स्वर्गलोके महीयते । क्षेत्रस्य प्रथमो भागो मेध्यो माहेश्वरः स्मृतः

Dondequiera que un hombre se bañe (aquí), es honrado en el mundo celestial. La primera sección de este kṣetra es recordada como la porción Māheśvara, purificadora y sagrada.

Verse 24

द्वितीयो वैष्णवो भागो ब्रह्मभागस्तृतीयकः । तीर्थानां कोटिरेका तु ब्राह्मे भागे व्यवस्थिता

La segunda división es la porción Vaiṣṇava (de Viṣṇu); la tercera es la porción Brāhma (de Brahmā). En verdad, un crore y uno más de tīrthas están establecidos en la división Brāhma.

Verse 25

वैष्णवे कोटिरेका तु तीर्थानां वरवर्णिनि । सार्द्धकोटिस्तु संप्रोक्ता रुद्रभागे च मध्यतः

Oh diosa de bello semblante, en la porción Vaiṣṇava se dice que hay un crore de tīrthas y aún más; y en la porción de Rudra, en la región central, se declara un crore y medio.

Verse 26

एवं देवि समाख्यातं तत्क्षेत्रं हि त्रिदैवतम् । गुह्याद्गुह्यतरं क्षेत्रं मम प्रियतरं शुभे

Así, oh Diosa, ese kṣetra ha sido descrito como perteneciente a las tres deidades. Más secreto que lo secreto, ese kṣetra me es el más querido, oh bienaventurada.

Verse 27

तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटिश्च क्षेत्रे प्रोक्ता विभागतः । यात्रा तु त्रिविधा ज्ञेया तां शृणुष्व वरानने

En esta región sagrada, según las divisiones, se mencionan tres crores y medio crore de tīrthas. La peregrinación (yātrā) debe conocerse como triple: escúchala, oh de hermoso rostro.

Verse 28

रौद्री तु प्रथमा यात्रा वैष्णवी च द्वितीयिका । ब्राह्मी तृतीया संख्याता सर्वपातकनाशिनी

La primera ruta de peregrinación es Raudrī; la segunda, Vaiṣṇavī; la tercera se cuenta como Brāhmī. Esta triple yātrā destruye todos los pecados.

Verse 29

ब्राह्मे विभागे संप्रोक्ता इच्छाशक्तिर्वरानने । क्रिया च वैष्णवे भागे द्वितीये तु प्रकीर्तिता

En la sección Brāhmī, oh de bello rostro, se declara la icchā-śakti, el Poder de la Voluntad; y en la segunda parte, la Vaiṣṇava, se proclama la kriyā-śakti, el Poder de la Acción.

Verse 30

रौद्रे भागे तृतीये तु ज्ञानशक्तिर्वरानने । यदि पापो यदि शठो यदि नैष्कृतिको नरः

Y en la tercera parte, la Raudra, oh de bello rostro, queda establecida la jñāna-śakti, el Poder del Conocimiento. Aunque un hombre sea pecador, aunque sea engañoso, aunque haya cometido malas acciones—

Verse 31

निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो मध्यभागे वसेत्तु यः । हिमवंतं परित्यज्य पर्वतं गंधमादनम्

Quien habita en la región central queda libre de todos los pecados. Para tal persona, aun dejando el Himālaya y el monte Gandhamādana—

Verse 32

कैलासं निषधं चैव मेरुपृष्ठं महाद्युतिम् । रम्यं त्रिशिखरं चैव मानसं च महागिरिम्

(Incluso) Kailāsa, Niṣadha, la radiante cresta de Meru; el hermoso Triśikhara y la gran montaña Mānasā—

Verse 33

देवोद्यानानि रम्याणि नंदनं वनमेव च । स्वर्गस्थानानि रम्याणि तीर्थान्यायतनानि च । तानि सर्वाणि संत्यज्य प्रभासे तु रतिर्मम

Los hermosos jardines divinos—también el bosque Nandana—las gratas moradas del cielo, y los tīrtha y santuarios de allí: dejando todo eso, mi deleite está sólo en Prabhāsa.

Verse 34

यस्तत्र वसते देवि संयतात्मा समाहितः । त्रिकालमपि भुंजानो वायुभक्षसमो भवेत्

Oh Devī, quien mora allí con dominio de sí y concentración firme—aunque coma en los tres momentos del día—llega a ser como si se sustentara sólo del aire, sumamente puro y ligero.

Verse 35

विघ्नैरालोड्यमानोऽपि यः प्रभासं न मुंचति । स मुंचति जरां मृत्युं जन्मचक्रमशाश्वतम्

Aunque sea sacudido y acosado por los obstáculos, quien no abandona Prabhāsa—ése se libera de la vejez y la muerte, y de la rueda interminable de los nacimientos repetidos.

Verse 36

जन्मांतरशतैर्देवि योगो वा यदि लभ्यते । मोक्षस्य च सहस्रेण जन्मनां लभ्यते न च

Oh Devī, aunque el Yoga se alcance tras cientos de nacimientos, la liberación (mokṣa) no se obtiene ni siquiera después de mil nacimientos.

Verse 37

प्रभासे तु महादेवि ये स्थिता कृतनिश्चयाः । एकेन जन्मना तेषां मोक्षो नैवात्र संशयः

Pero, oh Mahādevī, quienes permanecen en Prabhāsa con firme determinación—en una sola vida su liberación es segura; de ello aquí no hay duda.

Verse 38

प्रभासे तु स्थिता ये वै ब्राह्मणाः संशितव्रताः । मृत्युंजयेन संयुक्तं जपंति शतरुद्रियम्

En Prabhāsa, los brāhmanes firmes en sus votos recitan el Śatarudrīya, unido al mantra Mṛtyuñjaya, vencedor de la muerte.

Verse 39

कालाग्निरुद्रसांनिध्ये दक्षिणां दिशमाश्रिताः । ज्ञानं चोत्पद्यते तत्र षण्मासाभ्यंतरेण तु

Cerca de la presencia de Kālāgnirudra, quienes se acogen a la dirección del sur: allí el conocimiento les nace en el plazo de seis meses.

Verse 40

शिवस्तु प्रोच्यते वेदो नामपर्यायवाचकैः । तस्य चात्मस्वरूपं तु शतरुद्रं प्रकीर्तितम्

Por apelativos sinónimos, se proclama que Śiva mismo es el Veda; y se declara que el Śatarudra es su propia esencia, su naturaleza íntima.

Verse 41

कल्पेषु वेदाश्च पुनःपुनरावर्तकाः स्मृताः । मंत्राश्चैव तथा देवि मुक्त्वा तु शतरुद्रियम्

A través de los kalpas, se recuerda que los Vedas retornan una y otra vez; y también los mantras, oh Devī, excepto el Śatarudrīya.

Verse 42

ईड्यं चैव तु मंत्रेण मामेव हि यजंति ये । प्रभासक्षेत्रमासाद्य ते मुक्ता नात्र संशयः

Y quienes, al llegar a Prabhāsa Kṣetra, me adoran a mí solo con el mantra de alabanza, esos quedan liberados; de ello no hay duda.

Verse 43

समंत्रोऽमंत्रको वापि यस्तत्र वसते नरः । सोऽपि यां गतिमाप्नोति यज्ञैर्दानैर्न साध्यते

Con mantra o sin mantra, todo hombre que mora allí alcanza un estado que ni siquiera los sacrificios y las dádivas pueden lograr.

Verse 44

अस्मिक्षेत्रे स्वयंभूश्च स्थितः साक्षान्महेश्वरः । रुद्राणां कोटयश्चैव प्रभासे संव्यवस्थिताः

En este campo sagrado, Maheśvara mismo—auto-manifestado—permanece en presencia visible; y en Prabhāsa están también apostados crores de Rudras.

Verse 45

ध्यायमानास्तथोंकारं स्थिताः सोमेशदक्षिणे

Meditando así en la sílaba sagrada Oṃ, permanecen apostados al sur de Someśvara.

Verse 46

ब्रह्मांडोदरमध्ये तु यानि तीर्थानि सुव्रते । सोमेश्वरं गमिष्यंति वैशाखस्य चतुर्दशी

Oh virtuoso, todos los tīrtha que existen en el seno mismo del cosmos se encaminan a Someśvara en el decimocuarto día lunar de Vaiśākha.

Verse 47

मनोबुद्धिरहंकारः कामक्रोधौ तथाऽपरे । एते रक्षंति सततं सोमेशं पापनाशनम्

La mente, el intelecto, el ego, y asimismo el deseo y la ira, junto con otras fuerzas interiores: todos ellos velan sin cesar a Someśa, el destructor del pecado.

Verse 48

न सा गतिः कुरुक्षेत्रे गंगाद्वारे त्रिपुष्करे । या गतिर्विहिता पुंसां प्रभासक्षेत्रवासिनाम्

El destino alcanzado en Kurukṣetra, en Gaṅgādvāra o en Tripuṣkara no se iguala al tránsito supremo dispuesto para quienes moran en Prabhāsa Kṣetra.

Verse 49

तिर्यग्योनिगताः सत्त्वा ये प्रभासे कृतालयाः । कालेन निधनं प्राप्तास्तेपि यांति परां गतिम्

Aun los seres nacidos en vientre animal, si han hecho de Prabhāsa su morada, cuando con el tiempo les llega la muerte, ellos también alcanzan el estado supremo.

Verse 50

तद्गुह्यं देवदेवस्य तत्तीर्थं तत्तपोवनम् । तत्र ब्रह्मादयो देवा नारायणपुरोगमाः

Ese es el santuario secreto del Dios de los dioses; ese es el tīrtha, ese es el bosque de austeridad. Allí moran y adoran los dioses, comenzando por Brahmā, guiados por Nārāyaṇa.

Verse 51

योगिनश्च तथा सांख्या भगवंतं सनातनम् । उपासते प्रभासं तु मद्भक्ता मत्परायणाः

Los yoguis y los seguidores del Sāṅkhya también veneran al Señor eterno; y Mis devotos—entregados por entero a Mí—rinden culto (a Él) en Prabhāsa.

Verse 52

अष्टौ मासान्विहारः स्याद्यतीनां संयतात्मनाम् । एके च चतुरो मासानष्टौ वा नियतं वसेत्

Para los yatis de alma contenida, el vagar es permitido durante ocho meses; pero algunos deben morar con disciplina, de modo fijo, por cuatro meses—o por ocho meses.

Verse 53

प्रभासे तु प्रविष्टानां विहारस्तु न विद्यते । अत्र योगश्च मोक्षश्च प्राप्यते दुर्लभो नरैः

Para quienes han entrado en Prabhāsa, ya no hay lugar para el vagar. Aquí se alcanzan el Yoga y la Liberación (Mokṣa), dones que en otros sitios rara vez obtiene el hombre.

Verse 54

तस्मात्प्रभासं संत्यज्य नान्यद्गच्छेत्तपोवनम् । प्रभासं ये न सेवंते मूढास्ते तमसा वृताः

Por ello, abrazando a Prabhāsa, no se debe ir a ningún otro bosque de austeridad. Quienes no sirven a Prabhāsa son necios, envueltos por la oscuridad.

Verse 55

विण्मूत्ररेतसां मध्ये संभवंति पुनःपुनः । कामः क्रोधस्तथा लोभो दंभः स्तंभोऽथ मत्सरः

En medio de la impureza—heces, orina y semen—surgen una y otra vez: deseo, ira, codicia, hipocresía, soberbia y envidia.

Verse 56

निद्रा तंद्रा तथाऽलस्यं पैशुन्यमिति ते दश । एते रक्षंति सततं सोमेशं तीर्थनायकम्

Sueño, sopor y también pereza, y la maledicencia: con ello se completan los diez. Estos siempre ‘custodian’ a Someśa, señor del tīrtha, guía del vado sagrado.

Verse 57

न प्रभासे मृतः कश्चिन्नरकं याति किल्बिषी । यावज्जीवं नरो यस्तु वसते कृतनिश्चयः

Ningún pecador que muera en Prabhāsa va al infierno. Y el hombre que mora allí toda su vida, con firme determinación en ese voto sagrado…

Verse 58

अग्निहोत्रैश्च संन्यासैराश्रमैश्च सुपालितैः । त्रिदंडैरेकदंडैश्च शैवैः पाशुपतैरपि

Por los ritos del Agnihotra, por las renuncias, por las disciplinas de los āśrama bien observadas; por los tridaṇḍin y los ekadaṇḍin, y también por los śaivas y los pāśupatas—

Verse 59

एतैरन्यैश्च यतिभिः प्राप्यते यत्फलं शुभम् । तत्सर्वं लभ्यते देवि श्रीसोमेश्वरयात्रया

Cualquier fruto auspicioso que obtienen estos y otros ascetas—todo ello, oh Diosa, se alcanza mediante la peregrinación a Śrī Someśvara.

Verse 61

यत्तद्योगे च सांख्ये च सिद्धांते पंचरात्रिके । अन्यैश्च शास्त्रैर्विज्ञेयं प्रभासे संव्यवस्थितम्

Esa verdad que ha de conocerse por el Yoga, por el Sāṅkhya, por el Siddhānta, por el Pañcarātra y por otros śāstras—está plenamente establecida en Prabhāsa.

Verse 62

लिंगे चैव स्थितं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । तस्माल्लिंगे सदा देवः पूजनीयः प्रयत्नतः

En verdad, en el Liṅga está establecido este mundo entero, lo móvil y lo inmóvil. Por ello, el Dios en el Liṅga debe ser adorado siempre con fervoroso empeño.

Verse 63

ममैव सा परा मूर्तिः श्रीसोमेशाख्यया स्थिता । तेन चैषा त्मनात्मानमाराधनपरो ह्यहम्

Esa forma suprema es, en verdad, Mía, establecida bajo el nombre de «Śrī Someśa». Por ello, mediante esta manifestación, Me consagro a adorar Mi propio Ser, por Mi propio Ser.

Verse 64

अनेकजन्मसाहस्रैर्भ्रममाणस्तु जन्मभिः । कस्तां प्राप्नोति वै मुक्तिं विना सोमेशपूजनात्

Vagando por miles de nacimientos a través de incontables vidas—¿quién, en verdad, alcanza la liberación sin el culto a Someśa?

Verse 65

यत्किञ्चिदशुभं कर्म कृतं मानुषबुद्धिना । तत्सर्वं विलयं याति श्रीसोमेश्वरपूजनात्

Cualquier acto infausto cometido por mero juicio humano—todo ello se disuelve mediante la adoración de Śrī Someśvara.

Verse 66

अनेकजन्मकोटीभिर्जंतुभिर्यत्कृतं ह्यघम् । तत्सर्वं नाशमायाति श्रीसोमेश्वरपूजनात्

Cualquier pecado que un ser haya cometido a lo largo de decenas de millones de nacimientos—todo llega a su destrucción mediante la adoración de Śrī Someśvara.

Verse 67

तीर्थानि यानि लोकेऽस्मिन्सेव्यंते पापमोक्षिभिः । तानि सर्वाणि शुद्ध्यर्थं प्रभासे संविशंति हि

Todos los tīrtha de este mundo, frecuentados por quienes buscan liberarse del pecado—todos ellos, para purificarse, se dice que ingresan en Prabhāsa.

Verse 68

योऽसौ कालाग्निरुद्रस्तु प्रोच्यते वेदवादिभिः । सोऽयं भैरवनाम्ना तु प्रभासे संव्यवस्थितः

Aquel de quien los expositores del Veda hablan como Kālāgnirudra—ese mismo está establecido en Prabhāsa bajo el nombre de Bhairava.

Verse 69

जनानां दुष्कृतं सर्वं क्षेत्रमध्ये व्यवस्थितः । भैरवं रूपमास्थाय नाशयामि सुरेश्वरि

Asentado en el corazón mismo de este campo sagrado, yo—tomando la forma de Bhairava—destruyo todas las malas acciones de los hombres, oh Reina de los dioses.

Verse 70

जगत्सर्वं चरित्वा तु स्थितोऽहं सचराचरम् । तेन भैरवनामाहं प्रभासे संव्यवस्थितः

Habiendo recorrido el universo entero—lo móvil y lo inmóvil—he tomado mi asiento; por ello, en Prabhāsa quedo establecido con el nombre de Bhairava.

Verse 71

अग्निना यत्र तप्तं तु दिव्याब्दानां चतुर्युगम् । मेघवाहनकल्पे तु तत्र लिंगं बभूव ह

Allí donde el fuego abrasó durante cuatro yugas de años divinos, allí mismo, en el Kalpa de Meghavāhana, un Liṅga se manifestó.

Verse 72

अग्निमीडेति वेदोक्तप्रभावः सुरसुंदरि । कालाग्निरुद्रनामा च देवैः सर्वैरुदाहृतम्

Oh diosa de belleza celestial, el poder del que habla el Veda con las palabras «agnim īḍe» es proclamado por todos los dioses con el nombre de Kālāgnirudra.

Verse 73

अग्नीशानेति देवेशि नामत्रितयमुच्यते । कल्पेकल्पे तु नामानि कथितुं नैव शक्यते । असंख्यत्वाच्च कल्पानां ब्रह्मणा च वरानने

Oh Señora de los dioses, se enuncia la tríada de nombres como «Agni» y «Īśāna» (y otros). Pero de kalpa en kalpa no es posible relatar plenamente los nombres, pues los kalpas son incontables, oh de rostro hermoso, aun para Brahmā.

Verse 74

एवं चैव रहस्यं च महागोप्यं वरानने । स्नेहान्महत्या भक्त्या च मया ते परिकीर्तितम्

Así, este secreto—sumamente reservado, oh de bello rostro—te lo he declarado por profundo afecto y devota entrega.

Verse 75

एकतस्तु जगत्सर्वं कर्म कांडे प्रतिष्ठितम् । यज्ञदानतपोहोमैः स्वाध्यायैः पितृतर्पणैः

Por un lado, el mundo entero se asienta en la senda del karma-kāṇḍa: mediante sacrificios (yajña), dádivas, austeridades, ofrendas al fuego, estudio védico y libaciones para los antepasados.

Verse 76

उपवासैर्व्रतैः कृत्स्नैश्चांद्रायणशतैस्तथा । षड्रात्रैश्च त्रिरात्रैश्च तीर्थादिगमनैः परैः

Ni siquiera mediante ayunos y votos completos, ni aun con cientos de penitencias Cāndrāyaṇa, con observancias de seis noches o de tres, o emprendiendo otras excelsas peregrinaciones a tīrthas y semejantes—se alcanza con facilidad ese estado supremo.

Verse 77

आश्रमैर्विविधाकारैर्यतिभिर्ब्रह्मचारिभिः । वानप्रस्थैर्गृहस्थैश्च वेदकर्मपरायणैः

Tampoco (se alcanza) por las diversas formas de vida de los āśramas: por renunciantes y brahmacārins, por moradores del bosque y cabezas de familia, aunque estén entregados a los ritos y deberes védicos.

Verse 78

अन्यैश्च विविधाकारैर्लोकमार्गस्थितैः शुभैः । न तत्पदं परं देवि शक्यं वीक्षयितुं क्वचित्

Y aun por otros medios auspiciosos de muchas clases, seguidos también por las sendas del mundo—oh Devī—no puede contemplarse ni alcanzarse en parte alguna ese estado supremo.

Verse 79

यावन्न चार्चयेद्देवि सोमेशं लिंगनायकम् । लीलया वापि तैर्द्रष्टुं तत्पदं दुर्लभं परम्

Oh Devī, mientras no se adore a Someśa, Señor del Liṅga, aun con todas esas prácticas, contemplar ese estado supremo sigue siendo sumamente difícil de alcanzar, incluso como si fuera con facilidad.

Verse 80

पूजितो यैर्जगन्नाथः सोमेशः किल भैरवः । तिर्यग्योनिगता ये तु पशुपक्षिपिपीलिकाः

Quienes han adorado al Señor del Universo—Someśa, en verdad Bhairava—, aunque nazcan en vientres no humanos, como bestias, aves o incluso hormigas, son igualmente elevados por esa adoración.

Verse 83

मूर्खास्तु पण्डिताश्चापि ये चान्ये कुत्सिता भुवि । ते सर्वे मुक्तिमायांति प्रभासे ये मृताः शुभे

Sean necios o sabios, y aun otros despreciados en la tierra: quienes mueren en el auspicioso Prabhāsa, todos ellos alcanzan la liberación.

Verse 84

कालानलस्य रुद्रस्य कालराजेन चाग्निना । दग्धास्ते जन्तवः सर्वे प्रभासे ये मृताः शुभे

Por el fuego de Kāla—la llama abrasadora de Rudra—y por el fuego del Kālarāja (Yama), todos los seres que mueren en el auspicioso Prabhāsa son consumidos, quedando quemadas sus ataduras.

Verse 85

दुर्ल्लभं तु मम क्षेत्रं प्रभासं देवि पापिनाम् । न तत्र लभते मृत्युं पापात्मा लोकवंदिते

Pero mi campo sagrado, Prabhāsa, es difícil de obtener para los pecadores, oh Devī alabada por los mundos; allí, el de mente impía no alcanza fácilmente la muerte (el fin liberador) dentro del kṣetra.

Verse 86

मया दक्षिणभागे च विघ्नेशः संप्रतिष्ठितः । उत्तरे दण्डपाणिस्तु क्षेत्रमेतच्च रक्षति

Por mí, en el cuadrante del sur, ha sido establecido Vighneśa; y en el norte, Daṇḍapāṇi protege esta región sagrada.

Verse 87

तथान्ये गणपाः सर्वे मदाज्ञावशवर्तिनः । क्षेत्रं रक्षंति देवेशि तेषां नामानि मे शृणु

Así también, todos los demás jefes de los Gaṇas, sometidos a mi mandato, protegen esta región sagrada, oh Señora de los dioses; escucha de mí sus nombres.

Verse 88

महाबलस्तु चण्डीशो घंटाकर्णस्तु गोमुखः । विनायको महानादः काकवक्त्रः शुभेक्षणः । एकाक्षो दुन्दुभिश्चंडस्तालजंघस्तथैव च

En Prabhāsa están los poderosos Gaṇas de Śiva: Mahābala y Caṇḍīśa; Ghaṇṭākarṇa y Gomukha; Vināyaka y Mahānāda; Kākavaktra y Śubhekṣaṇa; y también Ekākṣa, Dundubhi, el fiero Caṇḍa y asimismo Tāla-jaṅgha.

Verse 90

हस्तिवक्त्रः श्वानवक्त्रो बिडालवदनस्तथा । सिंहव्याघ्रमुखाश्चान्ये वीरभद्रादयस्तथा

Unos tenían rostros de elefante; otros, de perro; otros más, de gato. Y otros llevaban rostros de león y de tigre—junto con Vīrabhadra y los de su linaje.

Verse 91

विनायकं पुरस्कृत्य देव देवं कपर्द्दिनम् । एकादश तथा कोट्यो नियुतानि त्रयोदश

Con Vināyaka puesto al frente, los Gaṇas asisten a Kapardin, el Dios de los dioses—sumando once koṭis y trece niyutas.

Verse 92

अर्बुदं च गणानां च प्रभासं क्षेत्रमाश्रिताः । द्वारिद्वारि प्रचंडास्ते शूलमुद्गरपाणयः

Una multitud de Gaṇas, tan vasta como un «arbuda», ha buscado amparo en el sagrado kṣetra de Prabhāsa. En cada puerta se yerguen, terribles y feroces, con tridentes y mazas en las manos.

Verse 93

प्रभासक्षेत्रं रक्षंति देवदेवस्य वै गृहम् । न कश्चिद्दुष्टबुद्ध्या तु प्रविशेदिति संस्थितिः

Ellos custodian Prabhāsa-kṣetra, la morada misma del Dios de los dioses. Ésta es la norma establecida: que nadie entre con intención perversa.

Verse 94

शतकोटिगणैश्चापि पूर्वद्वारि तु संवृतः । अट्टहासो गणो नाम प्रभासं तत्र रक्षति

En la puerta oriental, cercada por cien koṭis de Gaṇas, un Gaṇa llamado Aṭṭahāsa permanece allí, guardando Prabhāsa.

Verse 95

कालाक्षो भीषणश्चंडो वृतोऽष्टादशकोटिभिः । घंटाकर्णगणो नाम दक्षिणं द्वारमाश्रितः

Kālākṣa —terrible y feroz—, rodeado por dieciocho koṭis de Gaṇas, está apostado en la puerta del sur, en la hueste llamada Ghaṇṭākarṇa.

Verse 96

पश्चिमद्वारमाश्रित्य स्थितवान्विष्टरो गणः । दण्डपाणिः स्थितस्तत्र देवदेवस्य चोत्तरे

En la puerta occidental se halla el Gaṇa llamado Viṣṭara; y allí mismo, al norte del Dios de los dioses, permanece Daṇḍapāṇi.

Verse 97

योगक्षेमं वहन्नित्यं प्रभासे भावितात्मनाम् । भीषणाक्षस्तथैशान्यामाग्नेय्यां छागवक्त्रकः

Llevando siempre el yoga-kṣema—bienestar y resguardo—de los de espíritu disciplinado en Prabhāsa, Bhīṣaṇākṣa se halla en el nordeste; y en el sudeste está Chāgavaktraka, el de rostro de cabra.

Verse 98

नैरृत्यां चंडनादस्तु वायव्यां भैरवाननः । नन्दी चैव महाकालो दण्डपाणिर्विनायकः

En el sudoeste está Caṇḍanāda; en el noroeste, Bhairavānana. Y también están Nandī, Mahākāla, Daṇḍapāṇi y Vināyaka.

Verse 99

एतेङ्गरक्षका मध्ये शतकोटिगणैर्वृताः । एवं रक्षंति बहवो ह्यसंख्येया गणेश्वराः

En medio de estos guardianes, rodeados por cientos de crores de gaṇas de Śiva, incontables señores de las huestes también velan y protegen sin cesar.

Verse 100

कलिकल्मषसंभूत्या येषां चोपहता मतिः । न तेषां तद्भवेद्गम्यं स्थानमर्धेन्दुमौलिनः

Quienes tienen el entendimiento abatido por los pecados nacidos de la era de Kali no pueden alcanzar de veras la morada sagrada del Señor que lleva la media luna en su cabeza.

Verse 101

गंधर्वैः किन्नरैर्यक्षैरप्सरोभिस्तथोरगैः । सिद्धैः संपूज्य देवेशं सोमेशं पापनाशनम्

Gandharvas, Kinnaras, Yakṣas, Apsaras, Nāgas y Siddhas adoran al Señor de los dioses—Someśa—destructor de los pecados.

Verse 102

अन्तर्धानं गतैर्नित्यं प्रभासं तु निषेव्यते । सप्तलोकेषु ये सन्ति सिद्धाः पातालवासिनः । प्रदक्षिणं ते कुर्वंति सोमेशं कालभैरवम्

Prabhāsa es frecuentado sin cesar por quienes se mueven en la invisibilidad. Los Siddhas que moran en los mundos subterráneos a través de los siete reinos realizan la pradakṣiṇā, la circunvalación sagrada, en torno a Someśa, el poderoso Kālabhairava.

Verse 103

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च । लाकुलिं भारभूतिं च आषाढिं दण्डमेव च

Cuantos tīrthas y moradas santas existen sobre la tierra—incluidos Lākulī, Bhārabhūti, Āṣāḍhī y Daṇḍa—

Verse 104

पुष्करं नैमिषं चैव अमरेशं तथापरम् । भैरवं मध्यमं कालं केदारं कणवीरकम्

—Puṣkara, Naimiṣa, Amarēśa y otros también; Bhairava, Madhyama, Kāla; Kedāra y Kaṇavīraka—

Verse 105

हरिचंद्रस्तु शैलेशस्तथा वस्त्रांतिकेश्वरः । अट्टहासं महेन्द्रं च श्रीशैलं च गया तथा

—Haricaṃdra, Śaileśa y Vastrāṃtikeśvara; Aṭṭahāsa, Mahendra; Śrīśaila y también Gayā—

Verse 106

एतानि सर्वतीर्थानि देवं सोमेश्वरं प्रभुम् । प्रदक्षिणं प्रकुर्वंति तत्र लिंगं स्तुवंति च

Todos estos tīrthas circunvalan al Señor, al dios Someśvara, y allí también entonan alabanzas al liṅga.

Verse 107

ब्रह्मा जनार्दनश्चान्ये ये देवा जगति स्थिताः । अग्निलिंगसमीपस्थाः संध्याकाले स्तुवंति च

Brahmā, Janārdana y los demás dioses que moran en el mundo—de pie junto al Agni-liṅga—entonan alabanzas en la hora del crepúsculo.

Verse 108

षष्टिकोटिसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च । सर्वे सोमेश्वरं यांति माघकृष्णचतुर्द्दशीम्

Sesenta crores de millares y sesenta crores de centenas—todos ellos acuden a Someśvara en la decimocuarta luna del quincenario oscuro de Māgha.

Verse 109

तस्मिन्काले च यो दद्यात्सोमेशे घृतकम्बलम्

En ese tiempo propicio, quien ofrezca a Someśa (Señor de Soma) el don llamado ghṛta-kambala alcanza un gran mérito religioso.

Verse 110

घृतं रसं तिलान्दुग्धं जलं चंद्राधिवासितम् । एकत्र कृत्वा काश्मीरमित्येतद्घृतकंबलम्

Ghee, esencia dulce, sésamo, leche y agua santificada por la luna—reunidos en uno junto con kāśmīra (azafrán)—eso es lo que se llama la ofrenda ghṛta-kambala.

Verse 111

शिवरात्र्यां तु कर्त्तव्यमेतद्गोप्यं मम प्रियम् । एवं कृते च यत्पुण्यं गदितुं तन्न शक्यते

Esto debe realizarse en la noche de Śivarātri; es un rito reservado, amado por mí. Hecho así, el mérito que surge no puede describirse en su totalidad.

Verse 112

तत्र दक्षिणभागे तु स्वयं भूतविनायकम् । प्रथमं पूजयेद्देवि यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः

Allí, en la parte meridional, debe adorarse primero a Bhūtavināyaka, presente en persona; oh Diosa, si uno desea para sí la realización y el éxito espiritual.

Verse 113

ऊषराणां च सर्वेषां प्रभासक्षेत्रमूषरम् । पीठानां चैव पीठं च क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । सन्देहानां च सर्वेषामयं संदेह उत्तमः

Entre todos los ūṣara sagrados, Prabhāsakṣetra es el ūṣara supremo; entre todos los pīṭha, es el pīṭha; entre todos los campos santos, es el kṣetra más excelso. Y entre todas las dudas, esta duda es la principal (digna de resolverse aquí).

Verse 114

ये केचिद्योगिनः संति शतकोटिप्रविस्तराः । तेषां क्षेत्रे प्रभासे तु रतिर्न्नान्यत्र कुत्रचित्

Sean cuales sean los yoguis—extendidos por cientos de crores—entre ellos, el verdadero deleite está sólo en el kṣetra de Prabhāsa; en ningún otro lugar en absoluto.

Verse 115

लिंगादीशानभागे तु संस्थिता सुरसुन्दरि

Oh belleza celestial, ella está allí, situada en el lado de Īśāna (noreste) del Liṅga.

Verse 116

मया या कथिता तुभ्यमुमा नाम कला शुभा । सा सती प्रोच्यते देवि दक्षस्य दुहिता पुरा

Esa porción divina y auspiciosa que te he referido, llamada Umā—oh Diosa—es proclamada como Satī, quien antaño fue la hija de Dakṣa.

Verse 117

दक्षकोपाच्छरीरं तु संत्यज्य परमा कला । हिमवंतगृहे जाता उमानाम्ना च विश्रुता

Por la ira de Dakṣa, aquella porción divina suprema abandonó su cuerpo; luego nació en la casa de Himavat y fue célebre con el nombre de Umā.

Verse 118

तेन देवि त्वया सार्द्धं तत्रस्था वरदाः स्मृताः । नवकोट्यस्तु चामुंडास्तस्मिन्क्षेत्रे स्थिताः स्वयम्

Por ello, oh Diosa, junto contigo se las recuerda como moradoras allí y como otorgadoras de dones. En verdad, nueve koṭis de Cāmuṇḍās están por sí mismas establecidas en ese campo sagrado.

Verse 119

चैत्रे मासि सिताष्टम्यां तत्र त्वां यदि पूजयेत् । एक विंशतिजन्मानि दारिद्र्यं तस्य नो भवेत्

Si en el mes de Caitra, en el octavo día lunar de la quincena clara, alguien te venera allí (en Prabhāsa), entonces durante veintiún nacimientos la pobreza no caerá sobre ese devoto.

Verse 120

अमा सोमेन संयुक्ता कदाचिद्यदि लभ्यते । तस्यां सोमेश्वरं दृष्ट्वा कोटियज्ञफलं लभेत्

Si alguna vez el día de luna nueva (amāvasyā) coincide con Soma (la Luna), entonces, en esa ocasión, al contemplar a Someśvara se obtiene el fruto de diez millones de sacrificios (yajñas).

Verse 121

एतत्क्षेत्रं महागुह्यं सर्वपातकनाशनम् । रुद्राणां कोटयो यत्र एकादश समासते

Este kṣetra es sumamente secreto y destruye todos los pecados. Aquí moran los once Rudras—en verdad, por koṭis.

Verse 122

द्वादशात्र दिनेशानां वसवोऽष्टौ समागताः । गन्धर्वयक्षरक्षांसि असंख्याता गणेश्वराः

Allí se han congregado los doce Ādityas y los ocho Vasus; están presentes Gandharvas, Yakṣas y Rākṣasas, y también innumerables huestes de señores de las gaṇas.

Verse 123

उमापि तत्र पार्श्वस्था सर्वदेवैस्तु संस्तुता । नन्दी च गणनाथो यो देवदेवस्य शूलिनः

Umā también está allí, de pie a Su lado, alabada por todos los dioses; y también Nandī, el caudillo de las gaṇas del Dios de dioses, el Śūlin portador del tridente.

Verse 124

महाकालस्य ये चान्ये गणपाः संति पार्श्वगाः । गंगा च यमुना चैव तथा देवी सरस्वती

Y otros asistentes gaṇa de Mahākāla están allí, de pie cerca; también Gaṅgā y Yamunā, y asimismo la diosa Sarasvatī.

Verse 125

अन्याश्च सरितः पुण्या नदाश्चैव ह्रदास्तथा । समुद्राः पर्वताः कूपा वनस्पतय एव च

Otras corrientes sagradas y ríos están allí, y también los lagos; océanos, montañas, pozos, y aun los árboles y plantas consagrados.

Verse 126

स्थावरं जंगमं चैव प्रभासे तु समागतम् । अन्ये चैव गणास्तत्र प्रभासे संव्यवस्थिताः

En Prabhāsa se ha congregado tanto lo inmóvil como lo móvil de la creación; y muchas otras gaṇas también permanecen allí, establecidas en Prabhāsa.

Verse 127

न मया कथिताः सर्व उद्देशेन क्वचित्क्वचित् । भक्त्या परमया युक्तो देवदेवि विनायकम् । तृतीयं पूजयेत्तत्र वांछेत्क्षेत्रफलं यदि

No los he descrito todos; sólo los he señalado aquí y allá. Dotado de suprema devoción, oh Devī, uno debe adorar allí a Vināyaka en el tercer día lunar, si desea el fruto pleno de ese kṣetra sagrado.

Verse 128

द्वादशैवं तथा चाष्टौ चत्वारिंशच्च कोटयः । नदीनामग्नितीर्थस्य द्वारे तिष्ठंति भामिनि

Así, doce y también ocho, y cuarenta koṭis de ríos permanecen en la puerta de Agnitīrtha, oh hermosa.

Verse 129

निर्माल्यलंघनं किंचिदज्ञाताद्यदि वै कृतम् । तत्सर्वं विलयं याति अग्नितीर्थस्य दर्शनात्

Aunque uno, sin saberlo, haya cometido una leve falta, como faltar al respeto al nirmālya (restos sagrados de la ofrenda), todo ello se disuelve al contemplar Agni-tīrtha.

Verse 131

ये चांतरिक्षे भुवि ये च देवास्तीर्थानि वै यानि दिगंतरेषु । क्षेत्रं प्रभासं प्रवरं हि तेषां सोमेश्वरं देवि तथा वरिष्ठम्

Todos los dioses que moran en el cielo y sobre la tierra, y todos los tīrthas que existen en cada dirección: entre ellos, oh Devī, Prabhāsa es el kṣetra más excelso, y Somanātha (Someśvara) es igualmente supremo.

Verse 132

ये चांडजाश्चोद्भिजाश्चैव जीवाः सस्वेदजाश्चैव जरायुजाश्च । देवि प्रभासे तु गतासवोऽथ मुक्तिं परं यांति न संशयोऽत्र

Oh Devī, cualesquiera seres—nacidos del huevo, brotados, nacidos del sudor o nacidos del vientre—que entreguen su vida en Prabhāsa, después alcanzan la liberación suprema; de ello no hay duda.

Verse 133

इति निगदितमेतद्देवदेवस्य चित्रं चरितमिदमचिंत्यं देवि ते शंकरस्य । कलिकलुषविदारं सर्वलोकोऽपि यायाद्यदि पठति शृणोति स्तौति नित्यं य इत्थम्

Así, oh Devī, ha sido proclamado este relato sagrado, maravilloso e inconcebible de Śaṅkara, el Dios de los dioses. Destruye las impurezas de la era de Kali; quien lo lee, lo escucha o lo alaba constantemente, de este modo conduce a todos hacia el bien espiritual.

Verse 989

भूमिदंडश्च चंडश्च शंकुकर्णश्च वैधृतिः । तालचण्डो महातेजा विकटास्यो हयाननः

Bhūmidaṇḍa, Caṇḍa, Śaṃkukarṇa, Vaidhṛti, Tāla-caṇḍa, el de gran resplandor, Vikaṭāsya y Hayānana: éstos son los nombres mencionados.