Adhyaya 24

Verse 1

देव्युवाच । कस्मिन्काले जगन्नाथ तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम् । कथमाराधनं चक्रे कृतार्थो रोहिणीपतिः

Dijo la Diosa: Oh Señor del universo, ¿en qué tiempo fue instalado allí el liṅga? ¿Y cómo realizó su adoración Rohiṇī-nātha (la Luna), una vez cumplido su propósito?

Verse 2

ईश्वर उवाच । त्रेतायुगे च दशमे मनोर्वैवस्वतस्य हि । संजातो रोहिणीनाथो युक्तो दुर्वाससा प्रिये

Īśvara dijo: Amada mía, en el Tretā Yuga, en verdad, durante el décimo período de Vaivasvata Manu, nació Rohiṇī-nātha (la Luna), unido a Durvāsas, oh querida.

Verse 3

तस्मिन्काले तदा तत्र गते वर्षसहस्रके । ततः कृत्वा तपश्चायं प्रत्यक्षीकृतशंकरः

En aquel tiempo, allí mismo, cuando habían transcurrido mil años, él practicó austeridades; y por la fuerza de ese tapas hizo que Śaṅkara (Śiva) se manifestara ante él, obteniendo visión directa del Señor.

Verse 4

लिंगं प्रतिष्ठयामास ब्रह्मणा लोककर्तॄणा । पुनर्वर्षसहस्रं तु पूजयामास शंकरम्

Instaló un liṅga por medio de Brahmā, el creador de los mundos; y de nuevo, durante mil años, rindió culto a Śaṅkara.

Verse 5

ततः संपूज्य विधिना निजकार्यार्थसिद्धये । स्तुतिं चक्रे निशानाथः प्रत्यक्षीकृतशंकरः

Luego, tras rendir culto debidamente según el rito prescrito para el logro de su propósito, el Señor de la Noche (Candra), habiendo obtenido la manifestación directa de Śaṅkara, comenzó a entonar un himno de alabanza.

Verse 6

चंद्र उवाच । नास्ति शर्वसमो देवो नास्ति शर्वसमा गतिः । नास्ति शर्वसमो देवो नास्ति शर्वसमा गतिः

Candra dijo: «No hay deidad igual a Śarva, y no hay refugio igual a Śarva». (La declaración se repite para dar énfasis.)

Verse 7

यं पठंति सदा सांख्याश्चितयंति च योगिनः । परं प्रधानं पुरुषं तस्मै ज्ञेयात्मने नमः

A Aquel a quien los sāṃkhyas recitan sin cesar y a quien los yoguis contemplan—al Principio supremo, al Purusha trascendente—me inclino ante ese Señor cuya propia esencia es lo más alto que ha de ser conocido.

Verse 8

उत्पत्तौ च विनाशे च कारणं यं विदुर्बुधाः । देवासुरमनुष्याणां तस्मै ज्ञानात्मने नमः

Me postro ante Aquel a quien los sabios conocen como causa del surgir y del disolverse—de dioses, asuras y seres humanos—ante el Señor cuya esencia es el conocimiento puro.

Verse 9

यमव्ययमनाद्यंतं यं नित्यं शाश्वतं ध्रुवम् । निष्कलं परमं ब्रह्म तस्मै योगात्मने नमः

Me postro ante Aquel que es imperecedero, sin principio ni fin; eterno, perenne y firme—el Brahman Supremo, sin partes—ante el Señor cuya esencia es el Yoga.

Verse 10

यः पवित्रं पवित्राणामादिदेवो महेश्वरः । पुनाति दर्शनादेव तस्मै तीर्थात्मने नमः

Él es la pureza de todos los purificadores, el Dios primordial, Maheśvara; que santifica con solo ser contemplado: ante el Señor cuya esencia misma es un tīrtha, me postro.

Verse 11

यतः प्रवर्त्तते सर्वं यस्मिन्सर्वं विलीयते । पालयेद्यो जगत्सर्वं तस्मै सर्वात्मने नमः

De Él procede todo, en Él todo se disuelve, y Él sostiene el universo entero: ante el Señor que es el Ser de todos, me postro.

Verse 12

अनिष्टोमादिभिर्यज्ञैर्यं यजंति द्विजातयः । संपूर्णदक्षिणैरेव तस्मै यज्ञात्मने नमः

A Él, a quien los dvija rinden culto mediante sacrificios como el Aniṣṭoma, con dakṣiṇā plenamente ofrecida—ante el Señor cuya esencia es el yajña, me postro.

Verse 13

ईश्वर उवाच । एवं स संस्तुते यावद्दिवारात्रौ निशाकरः । अब्रवीद्भगवान्प्रीतः प्रहसन्निव शंकरः

El Señor dijo: «Así, mientras la Luna continuaba alabándolo día y noche, el bienaventurado Śaṅkara—complacido, como si sonriera—habló.»

Verse 14

शंकर उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन शीतगो । वरं वरय भद्रं ते भूयो यत्ते मनोगतम्

Śaṅkara dijo: «Oh hijo querido, oh Śītago (Luna fresca), estoy plenamente complacido contigo por este himno. Elige un don—que sea auspicioso para ti—lo que aún anhele tu corazón.»

Verse 15

चंद्र उवाच । यदि देयो वरोऽस्माकं यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो । सांनिध्यं कुरु देवेश लिंगेऽस्मिन्सर्वदा विभो

Candra dijo: «Si ha de concedérseme un don—si estás complacido conmigo, oh Señor—entonces, oh Dios de los dioses, oh Omnipresente, permanece por siempre con tu presencia en este liṅga.»

Verse 16

ये त्वां पश्यंति चात्रस्थं भक्त्या परमया युताः । तेषां तु परमा सिद्धिस्त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर

«Quienes te contemplan aquí—presente en este lugar—unidos a la devoción suprema, para ellos surge la más alta realización, por tu gracia, oh Señor de los dioses.»

Verse 17

शंभुरुवाच । अग्रे तु मम सांनिध्यमस्मिंल्लिंगे महाप्रभो । विशेषतोऽधुना चंद्र तव भक्त्या निरंतरम्

Śambhu dijo: «En verdad, mi presencia ya estaba establecida en este liṅga desde antes, oh gran señor; pero ahora, oh Candra, por tu devoción ininterrumpida, se manifestará aquí de manera especial.»

Verse 18

स्थातव्यमद्यप्रभृति क्षेत्रेऽस्मिन्नुमया सह । यस्मात्त्वया प्रभा लब्धा क्षेत्रेऽस्मिन्मत्प्रसादतः । तस्मात्प्रभासमित्येवं नामास्य प्रभविष्यति

Desde hoy en adelante habitaré en este kṣetra sagrado junto con Umā. Puesto que, por mi gracia, has obtenido el resplandor (prabhā) en este mismo lugar, por ello este sitio será conocido y celebrado con el nombre de «Prabhāsa».

Verse 19

यस्मात्प्रतिष्ठितं लिंगं त्वया सोम शुभं मम । सोमनाथेति मे नाम तस्मात्ख्यातिं गमिष्यति

Puesto que tú, oh Soma, estableciste auspiciosamente este liṅga mío, por ello mi nombre «Somanātha» alcanzará fama en el mundo.

Verse 20

यन्ममाग्रेतनं नामख्यातं ब्रह्मावसानिकम् । सोमनाथेति च पुनस्तदेव प्रचरिष्यति । द्रक्ष्यंति हि नरा ये मामत्रस्थं भक्तितत्पराः

Aquel nombre mío de antaño—celebrado hasta el mismo fin de la era de Brahmā—volverá a difundirse como «Somanātha». Pues los hombres entregados a la bhakti me contemplarán aquí, presente en este lugar.

Verse 21

शृणु तेषां फलं वत्स भविष्यति निशाकर । न तेषां जायते व्याधिर्न दारिद्र्यं न दुर्गतिः । न चेष्टेन वियोगश्च मम चंद्र प्रभावतः

Escucha, hijo querido, oh Niśākara, el fruto que les sobrevendrá: no padecerán enfermedad, ni pobreza, ni destino funesto; y no se verán separados de aquello que aman—por mi poder, oh Candra.

Verse 22

यात्रां कुर्वंति ये भक्त्या मम दर्शनकांक्षिणः । पदे पदेश्वमेधस्य तेषां फलमुदाहृतम्

Quienes emprenden la peregrinación con devoción, anhelando mi darśana—en cada paso se declara que obtienen el fruto del sacrificio Aśvamedha.

Verse 23

किं कृतैर्बहुभिर्यज्ञैरुपवासैर्निशाकर । सकृत्पश्यंति मां येऽत्र ते सर्वे लेभिरे फलम्

Oh Niśākara, ¿qué necesidad hay de muchos yajñas o de numerosos ayunos? Quienes me contemplan aquí siquiera una vez, todos ellos alcanzan el fruto prometido.

Verse 24

एकमासोपवासं तु कुरुते भक्तितत्परः । यावद्वर्षसहस्रं तु एकः पश्यंति मामिह

Un devoto entregado a la bhakti puede guardar un ayuno de un mes; pero quien me contempla aquí siquiera una vez obtiene un mérito comparable al fruto de mil años de tal observancia.

Verse 25

द्वाभ्यामपि फलं तुल्यं नास्ति काचिद्विचारणा

En ambos casos, el fruto espiritual es el mismo; no hay duda ni ulterior deliberación al respecto.

Verse 26

एको भवेद्ब्रह्मचारी यावज्जीवं निशाकर । सकृत्पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

Oh Niśākara, el de la luna por corona: si uno vive toda su vida como brahmacārin, y otro me contempla aquí siquiera una vez, se recuerda que ambos obtienen el mismo fruto.

Verse 27

एको दानानि सर्वाणि प्रयच्छति द्विजातये । एकः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

Uno otorga toda clase de dádivas a los dvija, los dos veces nacidos; otro me contempla aquí: se dice que ambos alcanzan un fruto igual.

Verse 28

एको व्रतानि सर्वाणि कुरुते मृगलांछन । अन्यः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

Oh, el de la marca del ciervo: uno cumple todos los votos y observancias; otro Me contempla aquí—de ambos se declara que el fruto es el mismo.

Verse 29

एकस्तीर्थानि कुरुते जपजाप्यानि भूरिशः । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

Uno emprende peregrinaciones a los tīrthas y realiza abundante japa y recitación; otro Me contempla aquí—de ambos se recuerda que el fruto es igual.

Verse 31

एकस्तु भृगुपातेन याति मृत्युं निशाकर । अन्यः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

Oh, el de la luna por adorno: uno llega a la muerte por la “caída de Bhṛgu”; otro Me contempla aquí—de ambos se dice que el fruto es igual.

Verse 32

एकः स्नाति सदा माघं प्रयागे नरसत्तमः । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

Uno, el mejor de los hombres, se baña durante todo el mes de Māgha en Prayāga; otro Me contempla aquí—de ambos se dice que obtienen el mismo fruto.

Verse 33

एकः पिण्डप्रदानं च पितृतीर्थे समाचरेत् । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

Uno ofrece debidamente piṇḍas en el tīrtha de los antepasados; otro Me contempla aquí—de ambos se dice que reciben el mismo fruto.

Verse 34

गोसहस्रप्रदो ह्येको ब्राह्मणे वेदपारगे । एकः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

Uno dona mil vacas a un brāhmaṇa versado en los Vedas; otro Me contempla aquí—de ambos se dice que el fruto es el mismo.

Verse 35

पञ्चाग्निं साधयेदेको ग्रीष्मकाले सुदारुणे । एकः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

Uno practica la severa austeridad de los ‘cinco fuegos’ en el crudo verano; otro Me contempla aquí—se declara que ambos obtienen el mismo fruto.

Verse 36

स्नातः सोमग्रहे चन्द्र सोमवारे च भक्तितः । यो मां पश्यति सर्वेषामेतेषां लभते फलम्

Quien, tras bañarse en el tiempo del eclipse lunar y, con devoción en lunes, Me contempla (Somnātha), obtiene el mérito pleno de todas esas observancias sagradas.

Verse 37

सरस्वती समुद्रश्च सोमः सोमग्रहस्तथा । दर्शनं सोमनाथस्य सकाराः पञ्च दुर्ल्लभाः

Sarasvatī, el Océano, Soma (la Luna), el eclipse lunar y el darśana de Somnātha: estos cinco «sa-kāras» son sumamente difíciles de obtener.

Verse 38

नैरंतर्येण षण्मासान्विधिना यः प्रपूजयेत् । पुण्यं तदेव सफलं लभते विषुवार्चनात्

Quien, durante seis meses sin interrupción, adore conforme al rito prescrito, obtiene ese mismo mérito—hecho plenamente fructífero—mediante el culto realizado en el equinoccio.

Verse 39

एतदेव तु विज्ञेयं ग्रहणे चोत्तरायणे । संक्रांतिदिनच्छिद्रेषु षडशीतिमुखेषु च

Este mismo principio debe entenderse que rige también en los eclipses, en el tiempo del curso septentrional del Sol (Uttarāyaṇa), en los días de Saṅkrānti y en sus instantes críticos de transición, y asimismo en los auspiciosos momentos llamados «seis y ochenta y seis».

Verse 40

मासैश्चतुर्भिर्यत्पुण्यं विधिनाऽपूज्य शंकरम् । कार्त्तिक्यां स लभेत्पुण्यं चैत्र्यां तद्द्विगुणं स्मृतम् । पुण्यमेतत्तु फाल्गुन्यामाषाढ्यामेवमेव तु

El mérito que se obtiene al adorar a Śaṅkara conforme al rito durante cuatro meses, ese mismo mérito se alcanza en Kārttika; en Caitra se recuerda que es el doble. La misma medida de mérito se enseña igualmente para Phālguna y para Āṣāḍha.

Verse 41

एको दद्याद्गवां लक्षं दोग्ध्रीणां वेदपारगे । एको ममार्चयेल्लिंगं तस्य पुण्यं ततोऽधिकम्

Uno puede donar cien mil vacas a un receptor digno—versado en el Veda y provisto de vacas lecheras—; pero otro, al adorar mi liṅga, obtiene un mérito mayor que ese.

Verse 42

मासेमासे च योऽश्नीयाद्यावज्जीवं सुरेश्वरि । यश्चार्च्चयेत्सकृल्लिंगं सममेतन्न संशयः

Oh Reina de los Dioses, quien realiza mes tras mes, durante toda la vida, la sagrada ofrenda/alimentación ritual, y quien adora el liṅga aunque sea una sola vez: ambos son iguales en mérito; de ello no hay duda.

Verse 43

तपःशीलगुणोपेते पात्रे वेदस्य पारगे । सुवर्णकोटिं यद्दत्त्वा तत्फलं कुसुमेन तु

A un receptor digno, dotado de austeridad, recta conducta y virtudes, y versado en el Veda: el fruto que nace de dar un crore de oro, ese mismo fruto se obtiene tan solo ofreciendo una flor (a Śiva).

Verse 44

अर्कपुष्पेऽपि चैकस्मिञ्छिवाय विनिवेदिते । दश दत्त्वा सुवर्णानि यत्फलं तदवाप्नुयात्

Aun ofreciendo una sola flor de arka a Śiva, se alcanza el mismo fruto que el de donar diez piezas de oro.

Verse 45

अर्कपुष्पसहस्रेभ्यः करवीरं विशिष्यते । करवीर सहस्रेभ्यो द्रोणपुष्पं विशिष्यते

Mejor que mil flores de arka es una flor de karavīra; y mejor que mil karavīra es la flor de droṇa.

Verse 46

द्रोणपुष्पसहस्रेभ्यो ह्यपामार्गं विशिष्यते । अपामार्गसहस्रेभ्यः कुशपुष्पं विशिष्यते । कुशपुष्प सहस्रेभ्यः शमीपुष्पं विशिष्यते

Entre mil flores de droṇa, el apāmārga se dice superior; entre mil apāmārga, es superior la flor de kuśa; y entre mil kuśa, se considera superior la flor de śamī para el culto.

Verse 47

शमीपुष्पं बृहत्याश्च कुसुमं तुल्यमुच्यते । करवीरसमा ज्ञेया जातीविजयपाटलाः

Se declara que la flor de śamī es igual en mérito a la flor de bṛhatī. Y jātī (jazmín), vijaya y pāṭalā han de entenderse como iguales en valor a karavīra para la ofrenda.

Verse 48

श्वेतमंदार कुसुमं सितंपद्मसमं भवेत् । नागचंपकपुन्नागधत्तूरकुसुमं स्मृतम्

La flor del mandāra blanco se considera igual a un loto blanco. Asimismo, se recuerda que las flores de nāga-campaka, punnāga y dhattūra son tenidas del mismo modo (como ofrendas aprobadas).

Verse 49

केतकीजातिमुक्तं च कन्दयूथीमदन्तिकाः । शिरीषसर्जजंबूककुसुमानि विवर्ज्जयेत्

Las flores de ketakī, jātī y mukta, así como kanda, yūthī y madantikā, son aptas para la ofrenda; pero en este culto deben evitarse las flores de śirīṣa, sarja y jaṃbūka.

Verse 50

आकुलीकुसुमं पत्रं करंजेन्द्रसमुद्भवम् । बिभीतकानि पुष्पाणि कुसुमानि विवर्ज्जयेत्

Deben evitarse la flor de ākulī, las hojas nacidas del karaṃja (y árboles afines) y también las flores de bibhītaka; tales flores han de rechazarse en este rito.

Verse 51

कनकानि कदंबानि रात्रौ देयानि शंकरे । देवशेषाणि पुष्पाणि दिवा रात्रौ च मल्लिका

Las flores de kanaka y kadamba deben ofrecerse a Śaṅkara por la noche. No han de usarse flores ‘deva-śeṣa’ (restos de una ofrenda a otra deidad); pero la mallikā (jazmín) puede ofrecerse de día y de noche.

Verse 52

प्रहरं तिष्ठते मल्ली करवीरमहर्निशम् । कीटकेशापविद्धानि रात्रौ पर्युषितानि च

La mallī (jazmín) se mantiene fresca por un prahara (una vigilia), mientras que el karavīra dura de día y de noche. También deben rechazarse las flores mancilladas—tocadas por insectos o por cabellos—y las que han quedado rancias tras pasar la noche.

Verse 53

स्वयं पतितपुष्पाणि त्यजेदुपहतानि च । तुलसी शतपत्रं च गन्धारी दमनस्तथा

Deben desecharse las flores caídas por sí mismas y las dañadas. Para la adoración pueden usarse tulasī, śata-patra (flor de cien pétalos, semejante a la rosa), gandhārī y también damana.

Verse 54

सर्वासां पत्रजातीनां श्रेष्ठो मरुबकः स्मृतः । एतैः पुष्पविशेषैस्तु पूज्यः सोमेश्वरः सदा

Entre todas las clases de hojas, se recuerda al marubaka como el más excelso. Con estas flores especiales, Someśvara debe ser adorado siempre.

Verse 55

यात्रायाः फलमाप्नोति स्वर्गलोके महीयते । एतावदुक्त्वा वचनं तत्रैवान्तरधीयत

Él alcanza el fruto de la peregrinación y es honrado en el mundo del cielo. Dichas estas palabras, desapareció allí mismo.

Verse 56

चन्द्रमा यक्ष्मणा मुक्तः स्वस्थाननिरतोऽभवत् । आहूय विश्वकर्माणं प्रासादं पर्यकल्पयत् । शुद्धस्फटिकसंकाशं गोक्षीरधवलोज्ज्वलम्

Liberada de la tisis (yakṣmā), la Luna volvió a su propio puesto. Convocando a Viśvakarman, hizo construir un palacio, resplandeciente como cristal puro, blanco y luminoso como leche de vaca.

Verse 57

प्रासादं मेरुनामानं हेमप्राकारतोरणम् । चतुर्दशान्ये परितः प्रासादाः परिकल्पिताः । तेषां नामानि वक्ष्यामि प्रत्येकं तानि मे शृणु

Se construyó un palacio llamado “Meru”, provisto de murallas y pórticos de oro. A su alrededor se dispusieron también otros catorce palacios. Diré sus nombres uno por uno: escúchalos de mí.

Verse 58

केसरी सर्वतोभद्रो नदनो नन्दिशालकः । नन्दीशो मन्दरश्चैव श्रीवृक्षो ह्यमृतोद्भवः

Kesarī, Sarvatobhadra, Nadana, Nandiśālaka; Nandīśa y Mandara; y también Śrīvṛkṣa y Amṛtodbhava: tales son los nombres de esos prāsādas.

Verse 59

हिमवान्हेमकूटश्च कैलासः पृथिवीजयः । इन्द्रनीलो महानीलो भूधरो रत्नकूटकः

Himavān, Hemakūṭa, Kailāsa, Pṛthivījaya; Indranīla, Mahānīla, Bhūdhara y Ratnakūṭaka: éstos también son prāsādas conocidos por tales nombres.

Verse 60

वैडूर्यः पद्मरागश्च वज्रको मुकुटोज्ज्वलः । ऐरावतो राजहंसो गरुडो वृषभस्तथा

Vaiḍūrya, Padmarāga, Vajraka y Mukuṭojjvala; Airāvata, Rājahaṃsa, Garuḍa y asimismo Vṛṣabha: todos ellos son prāsādas llamados por esos nombres.

Verse 61

मेरुः प्रासादराजा च देवानामालयो हि सः । आदौ पञ्चाण्डको ज्ञेयः केसरीनामतः स्थितः

«Meru» es el rey de los palacios; en verdad, es la morada de los dioses. Ante todo, debe conocerse el santuario llamado «Pañcāṇḍaka», establecido bajo el nombre de «Kesarī».

Verse 62

चतुर्थांशा च तद्वृद्धिर्यावन्मेरुः प्रकीर्तितः

Se dice que su incremento avanza, en medidas sucesivas, por una cuarta parte, hasta alcanzar (la escala de) Meru.

Verse 63

एवं पृथक्कारयित्वा प्रासादांश्च चतुर्दश । ब्रह्मादीनां देवतानां समीपस्थानवासिनाम्

Así, tras mandar hacer por separado los catorce palacios, (fueron dispuestos) para las deidades que comienzan con Brahmā, las que habitan en estaciones cercanas.

Verse 64

दश चान्यान्भूधरादीन्वृषभान्तान्वरानने । आदौ कपर्द्दिनं कृत्वा प्रासादान्पर्यकल्पयत्

Y también (erigió) otros diez prāsādas—comenzando por Bhūdhara y terminando en Vṛṣabha, oh de bello rostro. Primero estableció a Kaparddin y luego dispuso debidamente los palacios.

Verse 65

मेरुः प्रासादराजो वै स तु सोमेश्वरे कृतः । त्रेतायुगे तु दशमे मनोवैर्वस्वतस्य च

Este Meru—en verdad, el rey de los prāsādas—fue edificado en Someśvara. Se hizo en la era del Tretā Yuga, en el décimo Manvantara, en el tiempo de Manu, hijo de Vivasvat.

Verse 66

कारयित्वा मंडपांश्च प्रतिष्ठाप्य यथाविधि । नदानां तु शतं कृत्वा वापीकूप सहस्रकम्

Tras mandar construir los maṇḍapas y consagrarlos debidamente según la norma, y después de hacer cien canales de conducción de agua, hizo edificar también mil vāpīs (pozos escalonados) y pozos.

Verse 67

गृहाणां तु सहस्राणि दीनानाथाश्रयाणि च । कारयित्वा विधानेन विप्रेभ्यः प्रददौ पृथक्

Mandó construir miles de casas—y también refugios para los pobres y los desamparados—y, conforme al debido procedimiento, las otorgó por separado a los brāhmaṇas.

Verse 68

निवेश्य नगरं सोमः श्रीसोमेश्वरसन्निधौ । स्वकर्मणां प्रचारार्थमथाभ्यर्थयत द्विजान्

Habiendo fundado Soma una ciudad en la misma presencia de Śrī Someśvara, luego solicitó a los dvijas (los dos veces nacidos) para que sus propios deberes sagrados quedaran establecidos y florecieran.

Verse 69

सोमोऽस्मि भवतां राजा प्रसादात्परमेष्ठिनः । तथापि विनयेनैव भक्त्यां विज्ञापयामि वः

Yo soy Soma, vuestro rey, por la gracia del Señor Supremo; y aun así, con humildad y devoción, os presento esta súplica.

Verse 70

धनं हिरण्यरत्नादि धान्यं व्रीहियवादिकम् । गोमहिष्यादिपशवो वस्त्राणि विविधानि च

Hay riqueza—oro y joyas—y grano como arroz y cebada; hay vacas, búfalos y otros ganados, y también vestiduras de muchas clases.

Verse 71

कदलीनालिकेराणि तांबूलीपूगमालिनः । मनोऽभिरामचरमा आरामाः परितः स्थिताः

Jardines se alzan por doquier—colmados de plátanos y cocoteros—adornados con betel y areca; deleitan la mente y abundan en frutos gratos.

Verse 72

जंबूद्वीपाधिपाः सर्वे भवतामत्रवासि नाम् । आदेशं च करिष्यंति शिरस्याधाय शोभनम्

Todos los soberanos de Jambūdvīpa cumplirán las órdenes de vosotros, moradores de este lugar, llevándolas sobre la cabeza como encargo honroso.

Verse 73

द्वीपांतरादागतैश्च कर्पूरागुरुचंदनैः । अन्यैश्च विविधैर्द्रव्यैः संपूर्णा भवतां गृहाः

Vuestras casas quedarán colmadas de alcanfor, agáloco y sándalo traídos de otras islas, y de muchas otras clases de bienes preciosos.

Verse 74

पण्यानां शतसंख्यानां व्यवहारनिदर्शिनः । ब्रह्मोत्तराणि तन्वंति वणिजो लाभकांक्षिणः

Los mercaderes, ávidos de ganancia y diestros en los tratos, extienden sus transacciones a cientos de mercancías; mas lo hacen poniendo por delante lo debido a los brāhmaṇas, como lo primero.

Verse 75

भवत्सु भृत्यभावेन वर्त्तमाना हितैषिणः । ते चान्ये च तथा पौरा नावसीदंति कर्हिचित्

Sirviéndoos con ánimo de fieles servidores y deseando vuestro bien, ellos—y también los demás, los ciudadanos—no caen jamás en aflicción en tiempo alguno.

Verse 76

एवं संपूर्णविभवैर्भवद्भिः श्रेयसे मम । क्रतुक्रिया वितन्यंतां विधिवद्भूरिदक्षिणाः

Así pues, vosotros, dotados de plena prosperidad, obrad por mi bien: que los ritos sacrificiales (kratu) se extiendan y se cumplan conforme a la norma, otorgando abundante dakṣiṇā y dones.

Verse 77

ब्रह्मादीनि च सर्वाणि प्रवर्तंतामहर्निशम् । दीनांधकृपणादीनां क्रियतामार्तिनाशनम्

Que todas las obras que comienzan con el estudio védico y el culto (brahma-ādi) prosigan día y noche; y que, mediante actos de compasión, se disipen las penas de los pobres, los ciegos, los desvalidos y otros.

Verse 78

अभ्यागतानामौचित्यादातिथ्यं च विधीयताम् । तीर्थयात्राप्रसंगेन समेतानां महात्मनाम्

Y para quienes llegan, dispóngase la hospitalidad como corresponde; en especial para los magnánimos que, en el curso de su peregrinación a los tīrtha, se han reunido aquí.

Verse 79

ब्रह्मर्षीणामाश्रमेषु दीयतामाश्रयाः सदा । मयात्र स्थापितं लिंगं सर्वकालं दृढव्रताः

Que en los āśramas de los Brahmarṣi se otorguen siempre refugio y amparo. Aquí he establecido un Liṅga; por ello, permaneced firmes en vuestros votos en todo tiempo.

Verse 80

पवित्रैरुपचारैश्च पूजयंतु द्विजोत्तमाः । अष्टौ प्रमाणपुरुषाः पौराणां कार्यदर्शिनः

Que los mejores de los dvija adoren (a la Deidad) con ofrendas y atenciones puras. Que se designen ocho varones de autoridad—versados en la tradición puránica y diestros en velar por los asuntos del pueblo—como norma de guía.

Verse 81

व्यवहारानवेक्षध्वं स्मृत्याचारविशारदाः । व्यवस्थां मत्कृतामेतां भवंतोऽत्र द्विजोत्तमाः

Vosotros, los mejores de los dvija, expertos en Smṛti y en la recta conducta, supervisad aquí los litigios y los tratos civiles, sosteniendo este orden que yo he establecido.

Verse 82

धारयंतु महात्मानो दिग्गजा इव मेदिनीम् । एवं प्रभुत्वमास्थाय स्थानेऽस्मिञ्छिवशालिनि

Que los magnánimos sostengan esta tierra como los diggaja, los elefantes de las direcciones, sostienen el mundo. Así, asumiendo la autoridad legítima en este lugar agraciado por Śiva, conservad su firmeza y su orden.

Verse 83

श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तान्धर्मानाचरत द्विजाः । निशम्य सोमस्य वचो विनीतमिति ते द्विजाः

Tras escuchar la humilde exhortación de Soma, aquellos dvija se dispusieron a practicar los dharmas enseñados en la Śruti, la Smṛti y los Purāṇa.

Verse 84

उवाच कौशिकस्तेषु गोत्राणां प्रथमो द्विजः । साधूपदिष्टमस्माकं द्विजराजेन सर्वथा

Entonces Kauśika, el más eminente dvija entre aquellos linajes, habló: «Lo que el rey entre los dvijas nos ha enseñado es, en todo, plenamente correcto»។

Verse 85

सर्वमेतत्करिष्यामः किंतु किंचिन्निशामय । नियोगतः पूजयतां शिवनिर्माल्यसेविनाम्

«Haremos todo esto; pero escuchad aún un punto más: por designación formal, que haya honor y culto para quienes sirven el nirmālya, los sagrados restos de Śiva.»

Verse 86

पातित्यं जायतेऽस्माकं श्रुतिस्मृतिविगर्हितम् । श्रुतिस्मृती हि रुद्रस्य यस्मादाज्ञाद्वयं महत्

«Para nosotros surge una caída en el pecado, reprobada por la Śruti y la Smṛti; pues la Śruti y la Smṛti son, en verdad, los dos grandes mandatos de Rudra.»

Verse 87

कस्तदुल्लंघयेन्मूढः प्राणैः कंठग तैरपि

«¿Qué necio lo transgrediría, aun cuando su propio aliento vital le subiera hasta la garganta?»

Verse 88

अष्टमूर्तेः पुनर्मूर्त्तावग्नौ देवमुखे मखान् । कुर्वाणाः श्रुतिमार्गेण प्रीणयामोऽखिलं जगत्

«Al realizar los sacrificios en el Fuego—la boca divina, manifestación nuevamente del Señor de las Ocho Formas—según la senda védica, alegrarnos hacemos a todo el mundo.»

Verse 89

जगद्भगवतो रूपं व्यक्तमेत त्पुरद्विषः । मिथो विभिन्नमित्येतदभिन्नं पुनरीश्वरात्

Este universo manifiesto es la propia forma del Bienaventurado Señor, el Destructor de las Tres Ciudades; aunque parezca dividido entre sí, en verdad no está separado del Señor Supremo.

Verse 90

अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः

La oblación arrojada debidamente al Fuego llega al Sol. Del Sol nace la lluvia; de la lluvia, el alimento; y de ese alimento prosperan los seres vivientes.

Verse 91

श्रुतिस्मृतिपुराणादिसदभ्यासप्रसंगिनाम् । तत्तदर्थेषु पुण्यार्थं प्रवृत्ताखिलकर्मणाम्

Para quienes se entregan al constante y noble estudio de la Śruti, la Smṛti, los Purāṇas y textos afines—y emprenden toda acción por mérito, conforme a sus sentidos y fines propios—

Verse 92

अस्माकमवकाशोऽपि विरलो लिंग पूजने । रुद्रजाप्यैर्महायज्ञैर्यजानाश्चैवमीश्वरम्

Aun nuestra ocasión de rendir culto al liṅga es rara; por ello adoramos al Señor de este modo: mediante la recitación de Rudra y grandes sacrificios.

Verse 93

यथाक्षणं यथाकालं लिंगं वेदमुपास्महे । यत्तु तेऽभिमतं सोम श्रीसोमेश्वरपूजनम् । तच्च संपादयिष्यामः सविशेषं महामते

En cada instante y en cada tiempo debido veneramos el liṅga y el Veda. Y lo que tú deseas, oh Soma—la adoración del venerable Śrī Someśvara—también lo dispondremos de manera especial, oh sabio de gran juicio.

Verse 94

येन त्वदीप्सितं सिध्येत्तमुपायं निशामय । गौरीशंकरसंवादं श्रुत्वा भगवतो मुखात्

Escucha el medio por el cual se cumplirá tu anhelo—tras oír, de la propia boca del Señor, el diálogo sagrado entre Gaurī y Śaṅkara.

Verse 95

नारदः प्राह नः पूर्वं कथयामस्तमेव ते । ब्रह्मदेवद्विषः पूर्वं शतशो दैत्यदानवाः । तपोभिरुग्रैर्विविधैः शंकरं प्रतिपेदिरे

Nārada nos lo dijo antes; y ahora te relataremos ese mismo suceso. Antaño, cientos de Daityas y Dānavas—enemigos de Brahmā y de los dioses—se acercaron a Śaṅkara mediante austeridades feroces y diversas.

Verse 96

तेषामत्युग्रतपसामनन्यासक्तचेतसाम् । प्रसादमीश्वरश्चक्रे कारुण्यामृतसागरः

Al ver a aquellos ascetas entregados a austeridades sumamente severas, con la mente fija en una devoción sin división, el Señor—océano de compasión como néctar—les otorgó su gracia.

Verse 97

स हि त्रिभुवनस्वामी देवदेवो महेश्वरः । अपेक्षते वरं दातुं भक्तिमेवानपायिनीम्

Pues ese Maheśvara—Señor de los tres mundos, Dios de los dioses—al conceder un don, mira ante todo la devoción inquebrantable, y nada más.

Verse 98

ददौ स भुवनैश्वर्य्यप्रायानभिमतान्वरान् । तेषां भक्त्यैव संतुष्टो देवब्रह्मद्विषामपि

Satisfecho sólo por su devoción, les concedió los dones deseados—dones casi como la soberanía sobre los mundos—hasta a quienes eran hostiles a los dioses y a Brahmā.

Verse 99

ब्रह्मणा विष्णुना चापि यस्यांतो नाधिगम्यते । तस्यातर्क्यप्रभावस्य को नु वेदाशयं प्रभोः

Ni siquiera Brahmā y Viṣṇu pueden alcanzar el límite de Él; de ese Señor cuyo poder está más allá del razonamiento, ¿quién puede conocer plenamente su intención interna?

Verse 100

दुर्वृत्तेभ्योऽपि दैत्येभ्यस्तपोभिर्वरदायिनम् । पप्रच्छ स्वच्छ्हृदया पार्वती परमेश्वरम्

Con un corazón puro, Pārvatī interrogó a Parameśvara, Aquel que concede dones mediante austeridades, incluso a los Dāityas de mala conducta.

Verse 101

पार्वत्युवाच । भगवन्प्रसादं ते प्राप्य धृष्यंतो भुवनत्रयम् । उपद्रवंतींद्रमुखान्देवान्संक्षोभयंति च

Pārvatī dijo: "Oh Señor, habiendo obtenido Tu favor, se vuelven audaces y acosan a los dioses encabezados por Indra, sumiendo a los tres mundos en la confusión".

Verse 102

वरं ददासि किं तेषां तादृशानां दुरात्मनाम् । जगतः स्वस्तये येषां न मनागपि चेष्टितम्

"¿Por qué concedes dones a seres de alma tan malvada, aquellos que no han hecho ni el más mínimo esfuerzo por el bienestar del mundo?"

Verse 103

त्वया दत्तवरानेतान्दिव्यान्भोगोपभोगिनः । अवधीर्य तवैश्वर्यं कथं विष्णुर्निहंति च

"Estos disfrutadores de placeres divinos, dotados de dones concedidos por Ti, despreciando Tu soberanía, ¿cómo es posible que Viṣṇu los mate?"

Verse 104

हतानां च पुनस्तेषां का गतिः स्याद्वद प्रभो

¿Y cuál será su destino después de ser muertos? Dímelo, oh Señor.

Verse 105

ईश्वर उवाच । सात्त्विका राजसाश्चैव तामसाश्चेति वै त्रिधा । भवंति लोकास्तेष्वेते तमःप्राया दुरासदाः

Īśvara dijo: 'Los mundos son de tres tipos: sāttvika, rājasa y tāmasa. Entre estos, estos seres son predominantemente de oscuridad y difíciles de controlar'.

Verse 106

सुरैः सह स्पर्धमानास्तपोभिरपि तामसैः । मां भजंते मुहुर्मोहाज्जगदुत्सादनोद्यताः

Incluso aquellos que, en su oscuridad (tamas), compiten con los dioses mediante austeridades y buscan la ruina del mundo, por engaño recurren repetidamente a adorarme.

Verse 107

वरं ददामि यत्तेषां भक्तिस्तत्र तु कारणम् । अहं हि भक्त्या सुग्राह्यो नात्र कार्या विचारणा

Cuando les concedo dones, la devoción es la única causa verdadera. Pues soy fácilmente alcanzable a través del bhakti; no se necesita más deliberación en este asunto.

Verse 108

तपोनुरूपानासाद्य वरांस्ते पापकारिणः । विष्णुना यन्निहन्यते तच्च देवि निबोध मे

Esos pecadores obtienen dones proporcionales a sus austeridades; sin embargo, lo que luego es muerto por Viṣṇu, oh Devī, entiéndelo de Mí.

Verse 109

अहं हरिश्च यद्भिन्नौ गुणभागोऽत्र कारणम् । परमार्थादभिन्नौ च रहस्यं परमं ह्यदः

Si Hari y yo parecemos distintos, la causa aquí es la división de las cualidades (guṇas). Pero en la Verdad suprema no somos diferentes: éste es, en verdad, el secreto más alto.

Verse 111

वहामि शिरसा भक्त्या त्वदीक्षाशंकितोऽपि सन् । अपि विष्णुस्त्रिभुवनं परित्रातुं व्यवस्थया

Aunque recelo de Tu mirada, llevo Tu mandato sobre mi cabeza con devoción; y así también Viṣṇu, por disposición ordenada, protege los tres mundos.

Verse 112

मामुपास्य चिरं लेभे चक्रं दुष्टनिबर्हणम् । त्वां च तस्य महामायामप्रमेयात्मनो हरेः

Tras adorarme largo tiempo, obtuvo el disco (cakra) que aniquila a los malvados; y Tú también llegaste a ser la Gran Māyā de ese Hari, cuya esencia es inconmensurable.

Verse 113

आराधयामि तद्भक्त्या त्रिजगजन्मकारणम् । शिरस्याधाय चान्यां मे शक्तिरूपां तथा हरिः

Con esa devoción adoro a la Causa del nacimiento de los tres mundos; y del mismo modo Hari, poniendo sobre su cabeza otro poder mío en forma de Śakti, me rinde honor.

Verse 114

अजोऽपि जन्मान्यासाद्य लोकरक्षां करोति वै । हंतुं हिरण्यकशिपुं नरसिंहवपुश्च सः

Aunque es no nacido, en verdad asume nacimientos para proteger el mundo; y para dar muerte a Hiraṇyakaśipu tomó la forma corporal de Narasiṃha.

Verse 115

जगज्जिघांसुः शमितो मया शरभ रूपिणा । मां च बाणपरित्राणे त्रिशूलोद्यमकारिणम्

Cuando él se dispuso a destruir el mundo, Yo lo sometí en la forma de Śarabha; y Yo mismo, alzando el tridente, me hice su protector para amparar a Bāṇa.

Verse 116

मानुष्येऽप्यवतारेऽसौ स्तंभयित्वा स लीलया । प्रभावं महिमानं च वर्द्धयन्मामकं हरिः । वरिवस्यति मां नित्यमंतरात्मापि मे विभुः

Aun en su encarnación humana, él, Hari, con su līlā refrena toda oposición y acrecienta mi esplendor y mi grandeza. Ese Señor omnipenetrante—que es también mi Ser interior—me rinde culto sin cesar.

Verse 117

अथाहं परमात्मानमेनमाद्यंतवर्जितम् । ध्यानयोगैः समाधौ च भावयामि निरंतरम्

Por ello contemplo sin cesar a este Paramātman, sin principio ni fin, mediante las disciplinas de la meditación, permaneciendo en samādhi sin interrupción.

Verse 119

तदेवं नावयोर्भेदो विद्यते पारमार्थिकः । भेदं च तारतम्यं च मूढा एव वितन्वते

Así, en la verdad suprema no existe diferencia real entre nosotros; sólo los necios imaginan distinciones y jerarquías.

Verse 120

मयि भक्त्यवसाने तु हरेः संदर्शनेन च । क्रोधदर्पाभिभूतत्वान्न मुक्तिं प्राप्नुवंति ते

Pero cuando su devoción hacia mí se extingue, aun al contemplar a Hari no alcanzan la liberación, pues están dominados por la ira y el orgullo.

Verse 121

आवयोस्तु प्रभावेन ते पुनर्द्धौतकल्मषाः । ब्रह्मर्षीणां कुले जन्म संप्राप्ता मुक्तिहेतुकम्

Mas por el poder de ambos, vuelven a quedar purificados de sus manchas y alcanzan nacimiento en el linaje de los Brahmarṣis, un nacimiento que se vuelve causa de liberación.

Verse 122

ब्रह्मचारिव्रता दूर्ध्वं योगं पाशुपतं श्रिताः । प्राचीनकर्मसंस्कारात्ते पुनर्मामुपासते

Observando el voto de brahmacarya, se acogen al elevado yoga Pāśupata; y por las impresiones dejadas por actos antiguos, vuelven a adorarme.

Verse 123

भक्तियोगेन चास्थाय व्रतं पाशुपतादिकम् । श्मशानवासिनो नग्ना अपरे चैकवाससः

Apoyándose en el yoga de la devoción, emprenden los votos Pāśupata y otros afines: unos moran en los crematorios, otros van desnudos, y otros visten una sola prenda.

Verse 124

भिक्षाभुजो भूतिभृतो मल्लिंगान्यर्च्चयंति ते । तथा मदेकाग्रधियो मद्ध्यानैकदृढव्रताः

Viviendo de limosnas y llevando la ceniza sagrada (bhūti), veneran mis emblemas; y con la mente fija en mí, permanecen firmes en un solo voto: meditar únicamente en mí.

Verse 125

ये त्वामपि नमस्यंति जगतां मम चेश्वरीम् । देहावसानयोगेन मुक्तिं तेषां ददाम्यहम्

Incluso a quienes se inclinan ante ti —oh Soberana de los mundos, y también mía—, en el momento en que el cuerpo llega a su fin, por esa unión final, yo les concedo la liberación.

Verse 126

सारूप्यसालोक्यमयीं मय्यावेशितचेतसाम् । सायुज्यमुक्तये नायं योगः पाशुपतो यतः । स्मृत्याचारेण मुनिभिः स सद्भिस्तेन गर्हितः

Para quienes tienen la mente absorta en Mí, este sendero otorga logros como sārūpya y sālokya; pero el yoga Pāśupata no es medio para la liberación de sāyujya. En verdad, por contradecir la conducta prescrita por la smṛti, es censurado por los sabios y los virtuosos.

Verse 127

द्विजा ऊचुः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तानि होपगतान्द्विजान् । स्वमानमुपनेष्यामो भक्त्यावर्ज्जितमानसान्

Dijeron los brāhmaṇas: «Con ocasión de la peregrinación al tīrtha, haremos volver a esos brāhmaṇas que han llegado aquí—cuyas mentes carecen de bhakti—al debido dominio de sí y a la recta conducta».

Verse 128

शुचिभिक्षान्नकौपीनकमण्डल्वादिसत्कृताः । अनन्यकार्य्याः सततमिहागत्य तपस्विनः

Honrados con limosnas puras, con kaupīna (taparrabo), kamaṇḍalu (vasija de agua) y otras necesidades, los ascetas—sin otro quehacer—vienen aquí continuamente y viven entregados a la austeridad (tapas).

Verse 129

भवत्प्रदत्तैर्विविधैरुपहारैरतंद्रिताः । तत्त्वतस्तत्त्वसंख्यास्ते शिवधर्मैकतत्पराः

Sostenidos sin desfallecer por las diversas ofrendas que vosotros dais, ellos son, en verdad, conocedores de los tattva, los principios de la realidad, y están por entero consagrados al único sendero del dharma de Śiva.

Verse 130

श्रीसोमेश्वरमभ्यर्च्य तव श्रेयोऽभिवर्द्धकाः । मुक्तिमंते गमिष्यंति देवस्यातिसुदुर्ल्लभाम्

Adorando a Śrī Someśvara y acrecentando así vuestro bienestar, al final alcanzarán la liberación, don del Señor, sumamente rara de obtener.

Verse 131

ततोऽन्येऽथ ततोऽप्यन्ये ततश्चान्ये तपोधना । परीक्षितास्तु तेऽस्माभिर्भवितारो निशापते

Luego vendrán otros, y después de ellos aún otros—muchos ricos en austeridad—; y también a ellos, oh Señor de la noche, los examinaremos nosotros.

Verse 132

द्विजा ऊचुः । इत्याह भगवान्देव्या पृष्टः स च त्रिलोचनः । तत्रैव नारदः सर्वं संवादं शिवयेरितम्

Los brāhmaṇas dijeron: Así habló el Señor Bienaventurado, el de los tres ojos, cuando la Diosa le preguntó. Allí mismo Nārada oyó todo el diálogo, pronunciado por Śivā (Pārvatī).

Verse 133

श्रुत्वा नः कथयामास कथां गोष्ठीषु पृच्छताम् । तव चास्माभिरधुना सर्वमेतदुदीरितम्

Tras oírlo, nos narró la historia cuando le preguntamos en nuestras reuniones; y ahora, a ti, te hemos referido todo esto.

Verse 134

एवमुक्तस्तु तैः प्रीतः सोमः स्वभवनं ययौ । तदाज्ञया च तत्सर्वं यथोक्तं तेऽपि कुर्वते

Así interpelado por ellos, Soma, complacido, fue a su propia morada; y por su mandato, ellos también cumplen todo exactamente como fue dicho.

Verse 135

देव्युवाच । एवं प्रभावो देवेशः सोमेशः पापनाशनः । केनोपायेन तुष्येत व्रतेन नियमेन वा

La Diosa dijo: Tal es, en verdad, la majestad del Señor de los dioses, Someśvara, destructor del pecado. ¿Por qué medio se complace: por cuál voto sagrado o por qué disciplina?

Verse 136

ईश्वर उवाच । कथयामि स्फुटं धर्म्मं मानुषाणां हिताय वै । स येन तुष्यते देवः शृणु त्वं सुरसुन्दरि

Dijo Īśvara: Declararé con claridad el dharma para el bien de la humanidad. Escucha, oh belleza divina: aquello por lo cual el Señor se complace.

Verse 137

नित्योपवासनक्तानि व्रतानि विविधानि च । तीर्थे दानानि सर्वाणि पात्रे दत्तान्यशेषतः

Ayunos regulares y observancias nocturnas, y votos de muchas clases; y toda caridad ofrecida en el tīrtha, entregada por completo a recipientes dignos—tales son las disciplinas.

Verse 138

तपश्च तप्तं तेनैव स्नातं तेनैव पुष्करे । केदारे तु जलं तेन गत्वा पीतं तु निश्चितम्

Por él solo se realizó de veras la austeridad; por él solo se cumplió el baño en Puṣkara; y, yendo a Kedāra, ciertamente bebió allí el agua sagrada.

Verse 139

तेन दृष्टं वरारोहे ज्योतिर्लिंगं महाप्रभम् । सोमवारव्रतं दिव्यं येन चीर्णं तु संश्रये

Oh dama de bellas caderas, por él fue contemplado el Jyotirliṅga resplandeciente, de gran fulgor. Y por él fue observado debidamente el voto divino de los lunes—lo afirmo con plena convicción.

Verse 140

किमन्यैर्बहुभिर्दानैर्दत्तैः पात्रेषु सुन्दरि

Oh hermosa, ¿qué necesidad hay de muchos otros dones, aun cuando se den a recipientes dignos?

Verse 141

पूजितं येन भावेन सोमवारदिनाष्ट कम् । तेन सर्वं कृतं देवि चीर्णं तत्र महाव्रतम्

Oh Diosa, quien rinde culto con devoción del corazón en el conjunto de ocho lunes, por él todo queda cumplido; allí, por así decir, el gran voto se observa en plenitud.

Verse 142

इतिहासमिमं पूर्वं कथयामि तव प्रिये । यथावृत्तं महादेवि सोमवारव्रतं प्रति

Amada, ahora te relataré este antiguo relato, oh gran Diosa, tal como sucedió, acerca del voto de los lunes.

Verse 143

ईश्वर उवाच । कैलासस्य महेशानि उत्तरे च व्यवस्थिता । निषधोपरि विस्तीर्णा पुरी नाम स्वयंप्रभा

Īśvara dijo: Oh Maheśānī, al norte de Kailāsa se halla una ciudad extendida sobre Niṣadha, célebre con el nombre de Svayaṃprabhā, «la Auto-Luminosa».

Verse 144

नानारत्नसुशोभाढ्या नानागन्धर्वसंकुला । सर्वावयवसंपूर्णा शक्रस्येवामरावती

Engalanada con el esplendor de toda clase de joyas, colmada de huestes de Gandharvas, perfecta en cada excelencia: como Amarāvatī misma, la ciudad de Śakra.

Verse 145

घनवाहननामा च गन्धर्वस्तत्र तिष्ठति । भुंक्ते तत्र महाभोगान्देवैरपि सुदुर्लभान्

Allí mora un Gandharva llamado Ghanavāhana; y allí goza de grandes deleites, placeres difíciles de alcanzar incluso para los dioses.

Verse 146

नवयौवनसंयुक्ता भार्या तस्य मनोहरा । प्रौढवाक्या सुशीला च पीनोन्नतपयोधरा

Su esposa era cautivadora: dotada de juventud reciente, de palabra madura, de conducta virtuosa, y de pecho pleno y figura grácil.

Verse 147

तया सार्द्धं तु सम्भोगान्भुंक्ते गंधर्वनायकः । उत्पन्ना तस्य कालेन पुत्री पुत्राष्टकोपरि

Con ella, el señor de los Gandharvas gozó de los deleites conyugales; y, a su debido tiempo, le nació una hija, después de que ya habían nacido ocho hijos varones.

Verse 148

सर्वावयवसंपन्ना सर्वविज्ञानवेदिनी । गंधर्वसेना विख्याता नाम्ना सा परमेश्वरि

¡Oh Señora Suprema!, era perfecta en cada miembro y consumada en toda rama del saber; por nombre era célebre como Gandharvasenā.

Verse 149

कन्यानां तु सहस्रेषु प्रवरा रूपशालिनी । कौतूहलेन सा पित्रा प्रोक्ता क्रीडस्व भामिनि

Entre miles de doncellas, ella era la primera, resplandeciente de hermosura. Con cariñosa curiosidad, su padre le dijo: «Juega y alégrate, oh fogosa doncella».

Verse 150

उद्याने रमणीयेऽत्र नानाद्रुमलताकुले । वृक्षैरनेकैः संकीर्णे फलपुष्पसमन्विते

Aquí, en un jardín deleitoso, poblado de diversos árboles y enredaderas; espesado por innumerables troncos, rebosante de frutos y flores.

Verse 151

एवं सा रमते नित्यं कन्यापरिवृता सदा । एवं दृष्ट्वा क्रीडमाना माता भर्तारमब्रवीत्

Así, ella se deleitaba cada día, siempre rodeada de doncellas. Al verla jugar de ese modo, la madre habló a su esposo.

Verse 152

जीवितं निष्फलं स्वामिन्मम ते सह बांधवैः । यस्येदृशी गृहे कन्या तिष्ठते भर्तृवर्ज्जिता

«Señor mío, nuestra vida—la tuya, la mía y la de nuestros parientes—es estéril mientras una hija así permanezca en casa sin esposo.»

Verse 153

इत्युक्तः स तु गंधर्वो भार्यां वचनमब्रवीत् । अन्वेषयामि भर्त्तारं पुत्र्यर्थे तु मनोहरम्

Así interpelado, aquel Gandharva dijo a su esposa: «Buscaré para nuestra hija un esposo encantador y digno.»

Verse 154

इत्युक्त्वाऽह्वाप यामास पुत्रीं तां घनवाहनः । आहूता पितृमातृभ्यां त्वरिताऽगत्य सुन्दरि

Dicho esto, Ghanavāhana mandó llamar a su hija. Convocada por su padre y su madre, la hermosa joven acudió con presteza.

Verse 155

अनुक्रमेण सर्वेषां पतिता पादयोः शुभा । आदेशं देहि मे तात कि नु कार्यं मयाऽधुना

En el debido orden, la doncella auspiciosa se postró a los pies de todos y dijo: «Padre, dame tu mandato: ¿qué debo hacer ahora?»

Verse 156

उक्तं च घनवाहेन हर्षितेन वचस्ततः । हे पुत्रि तव यः कश्चिद्वरः संप्रति रोचते । दिव्यं द्रक्ष्ये त्वत्सदृशं गंधर्वाणां शिरोमणिम्

Entonces, el gozoso Ghanavāhana dijo: «Oh hija, el pretendiente que ahora te agrade—te mostraré a uno divino, igual a ti, joya cimera entre los Gandharvas».

Verse 157

इत्युक्ता क्रोधताम्राक्षी पितरं वाक्यमब्रवीत् । मम रूपस्य कोट्यंशे किं कोप्यस्ति जगत्त्रये । तच्छ्रुत्वा चाद्भुतं वाक्यं पिता माता च मोहितौ

Así interpelada, la joven—con los ojos enrojecidos por la ira—dijo a su padre: «En los tres mundos, ¿hay alguien que posea siquiera una millonésima parte de mi hermosura?» Al oír tan asombrosas palabras, padre y madre quedaron atónitos.

Verse 158

सर्वे विषादमापन्ना बांधवाश्च परे जनाः । अशोभनमिदं वाक्यं कन्यया यत्प्रभाषितम् । इत्युक्त्वा तु गताः सर्वे जननीजनबांधवाः

Todos sus parientes y los demás presentes cayeron en abatimiento, diciendo: «Es impropio el discurso que ha pronunciado la doncella». Dicho esto, todos—los de la familia materna y los parientes—se retiraron.

Verse 159

सा तत्रैव महोद्याने रमते सखिसंयुता । हिंडोलके समारूढा वसंते मासि भामिनि

Allí mismo, en el gran jardín, ella se recreaba en juegos acompañada de sus amigas; aquella hermosa dama, en el mes de la primavera, se mecía subida a un columpio.

Verse 160

तावद्दिव्यविमानस्थः शिखण्डी गणनायकः । गच्छन्खे ददृशे कन्यां रूपौदार्य्यसमाकुलाम्

En ese instante, Śikhaṇḍī, caudillo de los Gaṇas, sentado en un vimāna divino, viajaba por el cielo y vio a la doncella, colmada de belleza y esplendor juvenil.

Verse 161

गीतवाद्येन नृत्येन रमतीं दुदुभिस्वनैः । स माध्याह्निकसंध्यायामवतीर्य विमानतः

Mientras ella se recreaba con canto, instrumentos y danza—entre el estruendo de los tambores dundubhi—él, en la hora de la sandhyā del mediodía, descendió de su vimāna, el carro celeste.

Verse 162

क्रीडमानोऽप्सरोभिस्तु तत्रोद्याने स्थितस्ततः । शुश्राव वाक्यं कन्याया गंधर्वदुहितुस्तदा

Luego, mientras se entretenía con las apsaras y permanecía en aquel jardín, oyó las palabras de aquella doncella, hija de un Gandharva.

Verse 163

न कोऽपि सदृशो लोके मम रूपेण दृश्यते । देवो वा दानवो वापि कोट्यंशे मम रूपतः

«En el mundo nadie es visto igual a mí en hermosura. Sea dios o demonio (dānava), ninguno es comparable ni a una diezmillonesima parte de mi forma.»

Verse 164

इति वाक्यं ततः श्रुत्वा गणः क्रोधसमन्वितः । शशाप तां सुचार्वंगीं साहंकारां गणेश्वरः

Al oír esas palabras, el Gaṇa, colmado de ira, maldijo a aquella doncella de bellos miembros, henchida de ego—oh Señor de los Gaṇas.

Verse 165

गण उवाच । मां दृष्ट्वा यद्विशालाक्षि रूपसौभाग्यगर्विता । समाक्षिपसि गंधर्वान्देवाद्यांश्चैव गर्विता

Dijo el Gaṇa: «Oh, de ojos grandes, embriagada de orgullo por tu belleza y fortuna; al verme, desdeñas a los Gandharvas y aun a los dioses y a los demás, en tu arrogancia.»

Verse 166

तस्मात्ते गर्वसंयुक्ते कुष्ठमंगे भविष्यति । श्रुत्वा शापं ततः कन्या भयभीता तपस्विनी

«Por eso, oh tú unido al orgullo, la lepra surgirá en tu cuerpo». Al oír la maldición, la doncella—atemorizada, cual penitente—quedó sobrecogida.

Verse 167

साष्टांगं प्रणिपत्याथानुग्रहार्थमयाचत । भगवन्मम दीनायाः शापस्यानुग्रहं प्रभो । प्रयच्छ त्वं महा भाग नैवं कर्त्री पुनः क्वचित्

Entonces, postrándose con los ocho miembros, suplicó por gracia: «¡Oh Bhagaván, oh Señor! Concede favor respecto de esta maldición sobre mí, la desdichada. Oh noble, otórgalo; jamás volveré a obrar así, en ningún tiempo».

Verse 168

इत्युक्तस्तव कारुण्याच्छिखण्डी गणनायकः । अनुग्रहं ददौ तस्या गंधर्वदुहितुस्तदा

Así interpelado, y conmovido por tu compasión, Śikhaṇḍī—jefe de los Gaṇas—otorgó entonces su gracia a aquella hija del Gandharva.

Verse 169

शिखण्ड्युवाच । जातिरूपेण संयुक्तो विद्याहंकारसंपदा । यो येन गर्वितः प्राणी स तं प्राप्य विनश्यति

Dijo Śikhaṇḍī: «El ser, dotado de linaje y belleza, y provisto de saber, ego y prosperidad, de aquello mismo de lo que se enorgullece, al alcanzarlo, por ello mismo queda arruinado».

Verse 170

तस्माद्गर्वो नैव कार्यो गर्वस्यैतत्फलं स्मृतम् । शृणुष्वानुग्रहं बाले श्रुत्वा चैवावधारय

«Por eso, el orgullo no debe cultivarse jamás; tal es el fruto del orgullo, así se recuerda. Ahora escucha, niña, la gracia que he de conceder; y al oírla, guárdala firmemente en tu corazón.»

Verse 171

हिमवद्वनमध्यस्थो गोशृंग ऋषिपुंगवः । करिष्यत्युपकारं स एवमुक्त्वा गतः प्रिये

En medio del bosque del Himālaya mora Gośṛṅga, el más excelso de los sabios; él te prestará auxilio. Dicho esto, se marchó, oh amada.

Verse 172

तावत्संध्या समायाता तत्क्षणाद्भुवनांतरे

Entonces mismo llegó Sandhyā, el crepúsculo; y en ese instante, el relato se volvió hacia otro ámbito de los sucesos.

Verse 173

ततो गंधर्व्वतनया भग्नोत्साहा नतानना । परित्यज्य वनं रम्यमागता पितुरंतिके

Entonces la hija del Gandharva, con el ánimo quebrantado y el rostro inclinado, dejó el bosque deleitoso y llegó ante su padre.

Verse 174

कथयामास तत्सर्वं कारणं कुष्ठसंभवम् । तच्छ्रुत्वा शोकसंतप्तौ पितरौ विगतप्रभौ

Ella lo contó todo: la causa por la cual surgió la lepra. Al oírlo, sus padres quedaron abrasados por el dolor y perdieron su antiguo resplandor.

Verse 175

हिमवंतं गिरिं प्राप्तौ त्वरितौ सुतया सह । गोशृंगस्य ऋषेस्तत्र ददृशाते तथाश्रमम्

Se apresuraron con su hija y llegaron al monte Himavat. Allí contemplaron el āśrama del sabio Gośṛṅga.

Verse 176

तत्र मध्यस्थितं दृष्ट्वा गोशृंगमृषिपुंगवम् । प्रणम्य दण्डवद्भूमौ स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकधा

Al ver a Gośṛṅga, el más excelso de los sabios, sentado allí en medio, se postraron—tendidos en tierra como un báculo—y lo alabaron de muchas maneras con himnos sagrados.

Verse 177

उपविष्टोग्रतस्तस्य प्रणिपत्य पुनःपुनः । प्रोवाच वचनं तत्र पूर्ववृत्तं यथाऽभवत्

Sentado ante él y postrándose una y otra vez, habló allí, relatando los sucesos anteriores tal como habían acontecido.

Verse 178

कथिते चैव वृत्तांते पुनः पप्रच्छ कारणम् । पृष्टे तु कारणे तत्र गंधर्वः प्रोक्तवांस्तदा

Cuando el relato hubo sido expuesto, volvió a preguntar por la causa. Y al ser preguntada allí la causa, el Gandharva habló entonces.

Verse 179

गंधर्व उवाच । दुहितुर्मे शरीरं तु व्याधिकुष्ठेनपीडितम् । येनोपशमनं याति तत्त्वं कर्त्तुमिहार्हसि

Dijo el Gandharva: «El cuerpo de mi hija está afligido, atormentado por la enfermedad de la lepra. Dime el medio verdadero por el cual pueda apaciguarse; debes exponer aquí ese remedio».

Verse 180

प्रसादं कुरु विप्रर्षे मम दीनस्य सांप्रतम् । यथा कुष्ठं शमं याति मम पुत्र्यास्तु कारणम्

«Oh rishi brahmán, concédeme ahora tu gracia, pues estoy abatido. Dime el medio por el cual la lepra de mi hija se apacigüe y halle sosiego».

Verse 181

गोशृंग उवाच । भारते तु महातेजास्तिष्ठत्युदधिसन्निधौ । देवः सोमेश्वरोनाम सर्वदेवनमस्कृतः

Gośṛṅga dijo: «En Bhārata, junto al océano, permanece un Dios de fulgor supremo, llamado Someshvara, venerado y saludado por todos los dioses».

Verse 182

क्षणं कृत्वा हि संपूज्य एकाहारेण मानवैः । सर्वव्याधिविनाशाय सर्वकार्यार्थसिद्धये

Tras observar un tiempo de disciplina y rendirle culto como es debido, los hombres—alimentándose con una sola comida al día—lo alcanzan para la destrucción de todas las enfermedades y para el logro de todo fin deseado.

Verse 183

सोमवारव्रतेनेशं समाराधय शंकरम् । एवं कृते व्याधिनाशस्तव पुत्र्या भविष्यति

«Mediante el voto del lunes, adora al Señor Śaṅkara con plena devoción. Hecho esto, la enfermedad de tu hija será destruida sin falta.»

Verse 184

ईश्वर उवाच । इति तद्वचनं श्रुत्वा महर्षेर्भावितात्मनः । तत्र गंतुं मनश्चक्रे सोमेशाराधनं प्रति

Īśvara dijo: «Al oír aquellas palabras del gran sabio, de alma purificada y firme, resolvió ir allí, con la mente puesta en la adoración de Someshvara.»