Adhyaya 29

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । अथान्यच्च प्रवक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं महत् । द्वारकायाः परं पुण्यं माहात्म्यं ह्युत्तमोत्तमम्

Dijo Prahlāda: Ahora declararé algo más—grande, más secreto que el secreto mismo: la suprema santidad, la más excelsa grandeza de Dvārakā.

Verse 2

इतिहासं पुरावृत्तं वर्णयिष्ये मनोहरम् । तीर्थक्षेत्रादिदेवानामृषीणां संशयापहम्

Describiré un antiguo relato encantador, que disipa las dudas de los sabios acerca de los tīrtha, los campos sagrados y las deidades tutelares.

Verse 3

सौभाम्यमतुलं दृष्ट्वा सिंहराशिगते गुरौ । गोदावर्य्यां द्विजश्रेष्ठा नारदो भगवत्प्रियः

Al contemplar una dicha incomparable cuando Júpiter (Guru) había entrado en Leo, Nārada—el mejor de los dos veces nacidos, amado del Señor—llegó al río Godāvarī.

Verse 4

गौतमस्याऽभितो दृष्ट्वा त्रैलोक्यसंभवानि वै । तीर्थानि सरितः सर्वा विस्मयं परमं गतः

Al ver en torno a Gautama los tīrtha y todos los ríos que se dice nacen de los tres mundos, quedó sobrecogido por el asombro supremo.

Verse 5

तत्र काशी कुरुक्षेत्रमयोध्या मथुरापुरी । माया कांची ह्यवंती च अरण्यान्याश्रमैः सह

Allí estaban Kāśī, Kurukṣetra, Ayodhyā y la ciudad de Mathurā; también Māyā (Haridvāra), Kāñcī y Avantī (Ujjayinī), junto con los bosques y sus āśramas.

Verse 6

हरिक्षेत्रं गया मिश्रक्षेत्रं च पुरुषोत्तमम् । प्रभासादीनि पुण्यानि मुक्तिक्षेत्राण्यशेषतः

Hari-kṣetra, Gayā, el célebre Miśra-kṣetra y Puruṣottama—junto con Prabhāsa y los demás lugares sagrados—son todos, sin excepción, campos santos que otorgan liberación.

Verse 7

जाह्नवी यमुना रेवा तत्र पुण्या सरस्वती । सरयूर्गंडकी तापी पयोष्णी सरितां वरा

Estaban Jāhnavī (el Gaṅgā), Yamunā, Revā (Narmadā) y allí la sagrada Sarasvatī; Sarayū, Gaṇḍakī, Tāpī y Payoṣṇī: las más excelsas entre los ríos.

Verse 8

कृष्णा भीमरथी पुण्या कावेर्य्याद्याः सरिद्वराः । स्वर्गे मर्त्ये च पाताले वर्त्तमानाः सतीर्थकाः

Kṛṣṇā, la santa Bhīmarathī y los ríos excelentes que comienzan con Kāverī: todos, provistos de tīrtha, están presentes en el cielo, en la tierra mortal y en Pātāla, los mundos inferiores.

Verse 9

स्थिता गोदावरीतीरे सिंहराशिं गते गुरौ । तथा च पुष्करादीनि सप्तसिंधुसरांसि च

Cuando Bṛhaspati (Júpiter, el Guru) entra en Leo, ellos moran en la ribera del Godāvarī; del mismo modo acuden a Puṣkara y a los lagos de los Siete Ríos (Sapta Sindhu).

Verse 10

मेर्वादिपर्वताः पुण्या दर्शनात्पापनाशनाः । तीर्थराज प्रयागश्च सर्वतीर्थसमन्वितः

El monte Meru y las demás montañas son sagrados: con solo contemplarlos se destruye el pecado. Y Prayāga, rey de los tīrthas, está colmado de la presencia de todos los tīrthas.

Verse 11

वेदोपवेदाः शास्त्राणि पुराणानि च सर्वशः । सिद्धा मुनिगणाः सर्वे देवर्षिपितृदेवताः

Los Vedas y los Upavedas, los śāstras y los Purāṇas en todas sus formas; los Siddhas, todas las huestes de sabios; y los Devarṣis, los Pitṛs y las deidades: todos estaban presentes.

Verse 12

चंद्रादित्यौ सुरगणाः सिंहस्थे च बृहस्पतौ । स्थिता गोदावरीतीरे वर्षमेकं प्रहर्षिताः

Cuando Bṛhaspati estaba asentado en Leo, la Luna y el Sol, junto con las huestes de dioses, permanecieron en la ribera del Godāvarī durante un año, colmados de júbilo.

Verse 13

यानि कानि च पुण्यानि तीर्थक्षेत्राणि संति वै । त्रैलोक्ये तानि सर्वाणि गौतम्यां वीक्ष्य विस्मिताः

Cualesquiera que sean los tīrthas y regiones sagradas que existen en los tres mundos, al verlos como si todos se hubieran reunido en la Gautamī, quedaron maravillados.

Verse 14

देवर्षिर्नारदस्तत्र मुनिभिर्मुदितोऽवसत् । सिंहस्यांते च सर्वाणि स्वस्थानगमनाय वै

Allí moró el vidente divino Nārada, alegrado por los munis; y al término del período de Siṃha, todos se dispusieron a partir hacia sus propias moradas.

Verse 15

आमन्त्र्य गौतमीं देवीं स्थितानि पुरतस्ततः । सर्वेषां शृण्वतां विप्रा गौतमी खिन्नमानसा । तप्ता दुर्जनसंसर्गान्नारदं दुःखिताऽब्रवीत्

Tras despedirse de la diosa Gautamī, se quedaron de pie ante ella. Entonces, mientras todos los brāhmaṇas escuchaban, Gautamī—con el ánimo abatido, afligida por el trato con los malvados—habló con tristeza a Nārada.

Verse 16

गौतम्युवाच । पश्यैतानि सुतीर्थानि गंगाद्याः सरितोऽमलाः । सागरा गिरयः पुण्या गयात्रितयमेव च

Dijo Gautamī: «Mira estos tīrthas excelentísimos: los ríos puros que comienzan con el Gaṅgā, los océanos, las montañas sagradas y también la triple Gayā, aquí presentes ante ti».

Verse 17

क्षेत्राणि मोक्षदान्यंग त्रैलोक्यजानि नारद । देवाश्च पितरः सिद्धा ऋषयो मानवादयः

«Estos campos sagrados otorgan la liberación, querido: son célebres en los tres mundos, oh Nārada; y aquí están los dioses, los antepasados, los Siddhas, los Ṛṣis, y también los humanos y otros seres».

Verse 18

तीर्थ राज प्रयागश्च सर्वतीर्थसमन्वितः । एतेषामेव सर्वेषां मत्संसर्गान्महामुने । विशुद्धानां प्रकाशेन राजते भुवनत्रयम्

«Y Prayāga, rey de los tīrthas, colmado de todos los lugares sagrados. Oh gran sabio, por la comunión conmigo, todos ellos se purifican; y por el resplandor de los purificados, los tres mundos relucen».

Verse 19

प्रयांति तानि सर्वाणि स्वंस्वं स्थानं प्रति प्रभो । अधुनाऽहं परिश्रांता दह्यमाना त्वहर्निशम्

Oh Señor, todos ellos se marchan, cada cual hacia su propia morada. Y ahora estoy enteramente exhausta, como si ardiera día y noche sin cesar.

Verse 20

दुर्जनानां सुसंपर्काद्भृशं पापात्मना प्रभो । सौभण्यमधुना प्राप्तं सत्संसर्गेण नारद

Oh Señor, por la íntima compañía de los malvados me volví hondamente pecador. Pero ahora, oh Nārada, por la compañía de los virtuosos he alcanzado el bienestar.

Verse 21

प्रयांत्येतानि सर्वाणि स्वस्थानं मुदितानि च

Todos éstos parten hacia sus propias moradas, y se van llenos de júbilo.

Verse 22

एतानि मत्प्रसादेन पुण्यानि कथितानि च । कथय श्रमशांत्यर्थं दुःखि ता किं करोम्यहम्

Por tu gracia se han expuesto estas cosas santas. Ahora dime, para aliviar mi fatiga: afligida por el dolor, ¿qué he de hacer yo?

Verse 23

प्रह्लाद उवाच । गोदावर्य्या वचः श्रुत्वा भगवान्नारदो द्विजाः । क्षणं ध्यात्वा तु दुःखार्त्तः प्राह संशयमानसः

Dijo Prahlāda: «Al oír las palabras de Godāvarī, el venerable Nārada —oh brāhmaṇas— meditó un instante; luego, afligido, habló con la mente colmada de duda.»

Verse 24

नारद उवाच । अहो अत्यद्भुतं ह्येतद्गौतम्या व्यसनं महत् । पश्यन्त्वसंशयं देवास्तीर्थक्षेत्रसरिद्वराः

Dijo Nārada: «¡Ay! ¡Qué prodigio tan extraordinario es esta gran calamidad de la Gautamī! Que los dioses—los más excelsos entre los tīrtha, los campos sagrados y los ríos—la contemplen sin duda alguna».

Verse 25

सत्पुण्यनिचयो यस्यां युष्माकं समभूद्ध्रुवम् । तस्याः पापाग्निशमनं कथं स्यादिति चिन्त्यताम्

«En ella, ciertamente, ha surgido vuestra acumulación de mérito verdadero. Considerad, pues: ¿cómo podrá apagarse en ella el fuego del pecado?»

Verse 26

श्रीप्रह्लाद उवाच । तदा चिन्तयतां तेषां सर्वेषां भावितात्मनाम् । गौतमो भगवांस्तत्र समायातो मुनीश्वराः

Śrī Prahlāda dijo: Mientras todos aquellos seres de alma purificada reflexionaban así, llegó allí el bienaventurado Gautama, señor entre los sabios.

Verse 27

दृष्ट्वा तमृषयो देवा यथोचितमपूजयन् । जाह्नवी यमुना पुण्या नर्मदा च सरस्वती

Al verlo, los sabios y los dioses lo honraron como era debido; y allí estaban también la Jāhnavī (Gaṅgā), la Yamunā, la sagrada Narmadā y la Sarasvatī.

Verse 28

अन्याश्च सर्वाः सरितस्त्रैलोक्यमनुवर्तिताः । वाराणसी कुरुक्षेत्र प्रमुखान्याश्रमैः सह । युगपत्तानि सर्वाणि संपूज्य मुनिमबुवन्

Y también todos los demás ríos—venerados y seguidos en los tres mundos—junto con los principales lugares santos como Vārāṇasī y Kurukṣetra, y con sus āśrama. Todos a una rindieron culto debido al sabio y luego le hablaron.

Verse 29

त्वत्प्रसादेन वै त्राताः सम्यक्छुद्धा महामुने । यदानीता त्वया गंगा गौतमी भूतलं प्रति

Por tu gracia, oh gran sabio, hemos sido salvados y purificados por completo, pues tú trajiste a la Gaṅgā a la tierra como la Gautamī.

Verse 30

कृतार्था मानवाः सर्वे सर्वपापविवर्जिताः । किंतु दुर्जनसंपर्कात्संतप्ता गौतमी भृशम्

Todos los hombres quedaron colmados en su propósito y libres de todo pecado; pero, por el trato con los malvados, la Gautamī fue afligida en gran manera.

Verse 31

कथं पापैर्विनिर्मुक्ता परमानन्दसंप्लुता । सुप्रभा जायते देवी तद्गौतम विचिन्त्यताम्

¿Cómo podrá la Diosa-río volverse Suprabhā, libre de pecados y colmada de suprema dicha? Oh Gautama, considéralo.

Verse 32

प्रह्लाद उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तैस्तु चिन्ताकुलितमानसः । नारदस्य मुखं वीक्ष्य प्रहसन्गौतमोऽब्रवीत्

Dijo Prahlāda: Al ser así interpelado por ellos, el sabio quedó turbado por la preocupación. Mirando el rostro de Nārada, Gautama sonrió y habló.

Verse 33

गौतम उवाच । सर्वेषां क्षेत्रतीर्थानां महाशुभविनाशिनी । गौतमीयं महाभागा अस्यास्तापः क्व शाम्यति

Dijo Gautama: Oh afortunada, esta Gautamī es la gran destructora de toda impureza para todos los kṣetra sagrados y los tīrtha. ¿Dónde, entonces, podría hallar reposo su aflicción?

Verse 34

नास्ति लोकत्रये तीर्थं स्नातुं सिंहगते गुरौ । यद्वै नायाति गौतम्यां क्षेत्रं चापि विशुद्धये । काशीप्रयागमुख्यानि राजंते यत्प्रसादतः

En los tres mundos no hay un tīrtha para el baño sagrado, cuando Gurú (Júpiter) está en Leo, que no acuda a la Gautamī; ni hay región santa que busque purificación y no se ampare en ella. Kāśī, Prayāga y los tīrthas más excelsos resplandecen por su gracia.

Verse 35

वदंतु मुनयः सर्वे क्षेत्रतीर्थसमाश्रिताः । शुद्धं विचार्यं यत्कार्य्यं मयाऽस्मिञ्जातसंकटे

Que todos los munis—moradores de los campos sagrados y de los tīrthas—expongan su consejo. En esta crisis que ha surgido, considérese con discernimiento puro lo que debo hacer.

Verse 36

प्रह्लाद उवाच । इत्युक्त्वा मुनयः सर्वे नोचुः किञ्चिद्विमोहिताः । तत्रोपायमविज्ञाय गौतमीं गौतमोऽब्रवीत्

Dijo Prahlāda: Habiendo hablado así, todos los sabios guardaron silencio, confundidos. Sin conocer remedio alguno en aquella situación, Gautama se dirigió a Gautamī.

Verse 37

गौतम उवाच । आनीतासि मया देवि तपसाऽराध्य शंकरम् । वदिष्यति स चोपायमित्युक्त्वाऽचिन्तयत्तदा

Dijo Gautama: «Oh Diosa, te he traído aquí adorando a Śaṅkara mediante austeridades. Tras decir: “Él ciertamente declarará el medio”, entonces se sumió en honda reflexión».

Verse 38

गौतमः श्रद्धया भक्त्या गंगामौलिमखंडधीः । तदाऽभून्महदाश्चर्यं शृण्वंतु ऋषयोऽमलाः

Gautama—de intelecto inconmovible y devoto del Señor coronado por el Gaṅgā—con fe y bhakti contempló entonces un gran prodigio. «Escuchen, oh ṛṣis inmaculados», (dice el narrador).

Verse 39

ध्यायमाने महादेवे गौतमेन महात्मना । अकस्मादभवद्वाणी हर्षयन्ती जगत्त्रयम्

Mientras el magnánimo Gautama meditaba en Mahādeva, de improviso surgió una voz divina que colmó de júbilo los tres mundos.

Verse 40

नादयन्ती दिशः सर्वा आब्रह्मभुवनं द्विजाः । अरूपलक्षणाकारा विषादशमनी शुभा

Oh, nacidos dos veces, resonó por todas las direcciones hasta el mundo de Brahmā: auspiciosa, apaciguadora del pesar, sin forma visible, ni signo, ni figura.

Verse 41

दिव्यवाण्युवाच । अहो बत महाश्चर्य्यं सर्वेषां सुखदे शुभे । प्रसंगेऽत्र महाक्षेत्रे मग्ना दुःखार्णवे बुधाः

Dijo la voz divina: «¡Ay, qué gran maravilla! En esta gran región sagrada, auspiciosa y dadora de dicha a todos, los sabios, por las circunstancias, se han hundido en un océano de dolor».

Verse 42

अहो हे गौतमाचार्य्य ऋषयो नारदादयः । शृण्वंतु तीर्थक्षेत्राणि कृपया संवदाम्यहम्

«Oh venerable maestro Gautama, y vosotros, sabios rishis comenzando por Nārada, escuchad. Por compasión hablaré de los santos tīrthas y de las regiones sagradas».

Verse 43

पश्चिमस्य समुद्रस्य तीरमाश्रित्य वर्तते । अस्माच्च दिशि वायव्यां द्वारकाक्षेत्रमुत्तमम्

«En la orilla del mar occidental se halla; y desde aquí, hacia el noroeste, está el excelentísimo campo sagrado de Dvārakā».

Verse 44

यत्राऽस्ते गोमती पुण्या सागरेण समन्विता । पश्चिमाभिमुखो यत्र महाविष्णुः सदा स्थितः

Allí está el santo río Gomati, unido al océano; y allí Mahāviṣṇu mora eternamente, vuelto hacia el occidente.

Verse 45

अनेकपापराशीनामुग्राणामपि सर्वदा । दाहस्थान समाख्यातमिन्धनानां यथाऽनलः

Es célebre como “lugar de combustión” aun para montones de pecados terribles, pues los consume siempre, como el fuego devora el combustible.

Verse 46

देवविश्वद्रुहो यत्र दग्ध्वा पातकमद्भुतम् । लोकत्रयवधाज्जातं विराजतेऽर्कवत्सदा

Allí se quema el asombroso pecado—nacido de la enemistad contra los dioses y de la violencia que hiere a los tres mundos—; y ese ámbito sagrado resplandece siempre como el sol.

Verse 47

तद्गम्यतां महाभागा गोमतीमघदाहकाम् । गोदावरीं पुरस्कृत्य क्षेत्रतीर्थसमन्विताम्

Por ello, oh muy afortunados, acercaos a Gomati, la que quema el pecado; y honrad ante todo a la Godāvarī, junto con sus sagrados kṣetras y tīrthas.

Verse 48

प्राप्य द्वारवतीं पुण्यां मत्प्रसादाद्द्विजोत्तमाः । प्रभावाद्द्वारकायाश्च सत्यमाविर्भविष्यति

Al llegar a la santa ciudad de Dvāravatī, oh los mejores de los nacidos dos veces, por mi gracia—y por el gran poder de Dvārakā—la verdad se manifestará.

Verse 49

प्रह्लाद उवाच । इत्युक्ते सति ते सर्वे हर्ष निर्भरमानसाः । श्रुत्वा सर्वोत्तमं क्षेत्रं जगर्जुर्हरिनामभिः

Dijo Prahlāda: Dicho esto, todos ellos, con el corazón desbordante de júbilo, al oír del supremo lugar santo, rugieron en voz alta con los nombres de Hari.

Verse 50

जितं भो जितमस्भाभिर्धन्या धन्यतमा वयम् । दैवादपगतो मोहो ज्ञातं तीर्थोत्तमोत्तमम्

«¡Victoria, sí, la victoria es nuestra! Somos benditos, los más benditos. Por disposición divina se ha disipado el engaño, y hemos conocido el tīrtha más supremo.»

Verse 51

तदा सर्वाणि तीर्थानि क्षेत्रारण्याश्रमैः सह । वाराणसीप्रयागादि सरांसि सिन्धवो नगाः

Entonces todos los tīrthas—junto con los lugares sagrados, los bosques y los āśramas—incluidos Vārāṇasī, Prayāga y los demás; los lagos, los ríos y las montañas, todos se conmovieron en respuesta.

Verse 52

गया च देवखातानि पितरो देवमानवाः । श्रुत्वा प्रमुदिता वाचं प्रोचुर्जयजयेति च

Gaya, los estanques sagrados excavados por los dioses, los Pitṛs, y los dioses y los hombres—al oír aquellas palabras que colmaban de gozo—proclamaron: «¡Victoria! ¡Victoria!»

Verse 54

श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा सर्वोत्तमं क्षेत्रं तीर्थं सर्वोत्तमोत्तमम् । देवोत्तमोत्तमं देवं श्रीकृष्णं क्लेशनाशनम्

Śrī Prahlāda dijo: Habiendo oído del lugar sagrado más excelente, del tīrtha supremo entre los supremos, y del Dios que es el mejor de los mejores—Śrī Kṛṣṇa, destructor de las aflicciones—

Verse 55

उत्कण्ठा ह्यभवत्तेषां तीर्थादीनां ह्यनुत्तमा । प्रोचुरन्योन्यतो वाचं सर्वाणि युगपत्तदा

Entonces surgió en aquellos tīrtha y en los demás una añoranza sin par; y todos, a la vez, se dirigieron palabras unos a otros.

Verse 56

ऋषितीर्थदेवा ऊचुः । कदा द्रक्ष्यामहे पुण्यां द्वारकां कृष्णपालिताम् । श्रीकृष्णदेवमूर्तिं च कृष्णवक्त्रं सुशोभितम्

Los ṛṣi, los tīrtha y los dioses dijeron: «¿Cuándo contemplaremos la santa Dvārakā, protegida por Kṛṣṇa, y también la forma divina de Śrī Kṛṣṇa, su rostro espléndido y resplandeciente?»

Verse 57

कदा नु गोमतीस्नानमस्माकं तु भविष्यति । चक्रतीर्थे कदा स्नात्वा कृष्णदेवस्य मंदिरम् । द्रक्ष्यामः सुमहापुण्यं मुक्तिद्वारमपावृतम्

¿Cuándo, en verdad, será nuestro el baño sagrado en el Gomātī? ¿Cuándo, tras bañarnos en Cakra-tīrtha, contemplaremos el templo del Señor Kṛṣṇa—de mérito supremo, la puerta abierta hacia la liberación?

Verse 58

दुर्ल्लभो द्वारकावासो दुर्ल्लभं कृष्णदर्शनम् । दुर्ल्लभं गोमती स्नानं रुक्मिणीदर्शनं द्विजाः

Rara es la morada en Dvārakā; rara es la visión del Señor Kṛṣṇa. Raro es el baño en el Gomātī, y rara también—oh nacidos dos veces—la darśana de Rukmiṇī.

Verse 93

अहो सर्वोत्तमं क्षेत्रं सर्वेषां नोऽघनाशनम् । राजानं तीर्थराजानं द्वारकां शिरसा नमः

¡Ah! Dvārakā es el campo sagrado supremo, el que destruye todos nuestros pecados. Ante Dvārakā—rey, rey entre los tīrtha—inclinamos la cabeza en reverencia.