Adhyaya 28

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । कृत्वा जागरणं विष्णोर्यथान्यायं नरेश्वर । पितॄन्यच्छति पुण्यं च ततः किं कुरुते यमः

Dijo Mārkaṇḍeya: «Oh señor de los hombres, quien cumple debidamente la vigilia nocturna para Viṣṇu otorga mérito a los antepasados. Entonces, ¿qué poder puede ejercer Yama contra tal persona?»

Verse 2

भुक्तो वा यदि वाऽभुक्तः स्वच्छो वाऽस्वच्छ एव वा । विमुक्तिः कथिता तत्र हरिजागरणान्नृणाम्

Haya comido o no, esté puro o impuro: allí se proclama la liberación para los hombres mediante la vigilia para Hari (Viṣṇu).

Verse 3

अस्नातो वा नरः स्नातो जागरे समुपस्थिते । सर्वतीर्थाप्लुतो ज्ञेयस्तं दृष्ट्वा दिवमाव्रजेत्

Se haya bañado o no, cuando llega la hora de la vigilia, debe saberse que ha quedado como quien se ha sumergido en todos los tīrtha sagrados; al verlo, se alcanza el cielo.

Verse 4

श्वपचा जागरं कृत्वा पदं निर्वाणमागताः । किं पुनर्वर्णसंभूताः सदाचारपरास्तथा

Aun quienes nacieron entre los despreciados (como los cocedores de perros), al guardar la vigilia, alcanzaron el estado de nirvāṇa; ¡cuánto más, entonces, los nacidos en los órdenes sociales que se consagran a la buena conducta!

Verse 5

युवतीनादमाकर्ण्य यथा निद्रा न जायते । जागरे चैवमेव स्यात्तत्कथानां च कीर्तने

Así como, al oír las voces de jóvenes doncellas, el sueño no nace—del mismo modo, en la vigilia, el sueño se disipa con el canto y la recitación de Sus sagradas narraciones.

Verse 6

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । उत्कल्लनं मनःपापं शोधयेद्विष्णु जागरः

Matar a un brahmán, beber licor, robar, acercarse a la esposa del maestro, la transgresión violenta y los pecados de la mente—la vigilia de Viṣṇu los purifica.

Verse 7

विमुक्तिः कामुकस्योक्ता किं पुनर्वीक्षतां हरिम्

Se dice que la liberación llega incluso al dominado por el deseo; ¡cuánto más, entonces, a quienes contemplan a Hari!

Verse 8

वाचिकं मानसं पापं करणैर्यदुपार्जितम् । अन्यैर्निमिषमात्रेण व्यपोहति न संशयः

Los pecados de palabra y los pecados de la mente, acumulados por los sentidos—por esta observancia se apartan en un solo instante; no hay duda.

Verse 9

गोष्ठ्यां समागता ये तु तेषां पापं कुतः स्मृतम् । मातृपूजा गयाश्राद्धं सुतीर्थगमनं तथा । जागरस्य नृणां राजन्समानि कवयो विदुः

En cuanto a quienes se han reunido en la asamblea sagrada—¿cómo podría hablarse de pecado para ellos? El culto a la Madre, el śrāddha en Gayā y la peregrinación a excelentes tīrthas: los poetas saben que todo ello es igual a la vigilia para los hombres, oh Rey.

Verse 10

जननीपूजनं भूप ह्यश्वमेधायुतैः समम् । पूर्णं वर्षशतं भूप कुशाग्रेणोद्धृतं जलम्

Oh rey, el culto y veneración a la madre es igual a diez mil sacrificios Aśvamedha. Y asimismo, oh rey, el agua alzada con la punta de la hierba kuśa durante cien años completos es alabada como gran mérito.

Verse 11

पिबन्पात्रे द्विजः सम्यक्तीर्थे पुष्करसंज्ञिते । जागरस्यैव चैतानि कलां नार्हंति षोडशीम्

Aunque un dvija (dos veces nacido) beba debidamente de un vaso en el tīrtha llamado Puṣkara, tales méritos no alcanzan ni la decimosexta parte del mérito del solo velar.

Verse 12

कृत्वा कांचनसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिप । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं हरिजागरे

Oh señor de la tierra, el mérito que se obtiene al convertir toda la tierra en oro y darla en caridad, ese mismo mérito se alcanza con la vigilia para Hari (Harijāgaraṇa).

Verse 14

निकृंतनं कर्मणश्च ह्यात्मना दुष्कृतं कृतम् । व्यपोहति न संदेहो येन जागरणं कृतम् । संक्षेपतः प्रवक्ष्यामि पुनरेव महीपते । जागरे पद्मनाभस्य यत्फलं कवयो विदुः

No hay duda: quien realiza la vigilia corta y aparta las malas acciones cometidas por sí mismo. Oh rey, diré de nuevo, en breve, el fruto de velar por Padmanābha, tal como lo conocen los sabios.

Verse 15

रवेर्बिंबमिदं भित्त्वा स योगी हरिजागरे । प्रयाति परमं स्थानं योगिगम्यं निरंजनम् । सांख्ययोगैः सुदुःखेन प्राप्यते यत्पदं हरेः

Ese yogui, al velar por Hari, atraviesa este disco del sol y alcanza la morada suprema—accesible a los yoguis, inmaculada—ese estado de Hari que, de otro modo, sólo se logra con gran esfuerzo mediante Sāṅkhya y Yoga.

Verse 16

नद्यो नदा यथा यांति सागरे संस्थितिं क्रमात् । एवं जागरणात्सर्वे तत्पदे यांति संस्थितिम्

Así como los ríos y arroyos, con el paso debido, llegan a su reposo en el océano, así también, por la vigilia sagrada, todos alcanzan su morada estable en ese Estado Supremo.

Verse 17

मेरुमंदरमानानि कृत्वा पापानि वा नरः । हरिजागरणे तानि व्यपोहति न संशयः

Aunque un hombre haya cometido pecados tan vastos como Meru y Mandara, mediante la vigilia para Hari los aparta—sin duda alguna.

Verse 18

राज्यं स्वर्गं तथा मोक्षं यच्चान्यदीप्सितं नृणाम् । ददाति भगवान्कृष्णः स्वगीतैर्जागरे स्थितः

Reino, cielo, liberación (mokṣa) y cuanto más anhelan los hombres: Bhagavān Kṛṣṇa lo concede todo a quienes permanecen en la vigilia, cantando sus propios himnos.

Verse 19

जागरेणैव पापानां श्वपचानां महीपते । तत्पदं कविभिः प्रोक्तं किं पुनस्तु द्विजन्मनाम्

Oh rey, por la sola vigilia, aun los śvapacas pecadores —así lo dicen los sabios— alcanzan ese Estado Supremo; ¡cuánto más, entonces, los dos veces nacidos (dvijas)!

Verse 20

जपध्यानविहीनस्य गायकस्यापि भूपते । कर्मभ्रष्टस्य च प्रोक्तो मोक्षस्तु हरिजागरे

Oh rey, incluso para el cantor falto de japa y meditación, e incluso para quien ha caído de sus deberes prescritos, se proclama la liberación por la vigilia para Hari.

Verse 21

तन्नास्ति त्रिषु लोकेषु पुण्यं पुण्यवतां नृणाम् । यत्तु साधयते भूप जागरे संव्यवस्थितः

Oh rey, en los tres mundos no existe mérito alguno—por muy meritorios que sean los hombres—igual a lo que se alcanza permaneciendo firmemente establecido en la vigilia sagrada (jāgara).

Verse 22

त्वया पुनरिदं कार्य्यं स्मर्त्तव्यो गरुडध्वजः । एकादश्यां न भोक्तव्यं कर्तव्यं जागरं सदा

Por ello debes hacer esto: recuerda al Señor cuyo estandarte es Garuḍa; en Ekādaśī no se debe comer, y siempre se ha de cumplir la vigilia (jāgara).

Verse 23

जागरे वर्त्तमानस्य श्वपचस्य गतिर्भवेत् । किंपुनर्वर्णजातीनां वैष्णवानां महीपते

Oh rey, aun un “cocinador de perros” (de los más bajos nacimientos), si permanece despierto en la vigilia sagrada, alcanza un destino bendito; ¡cuánto más, entonces, los vaiṣṇavas de los órdenes reconocidos, oh señor de la tierra!

Verse 24

ये तु जागरणे निद्रां न यांति नृपपुंगव । न तेषां जननी याति खेदं गर्भावधारणात्

Oh el mejor de los reyes, quienes en la vigilia no se entregan al sueño, de ellos su madre no padece aflicción por haberlos llevado en el vientre.

Verse 25

तस्माज्जागरणं कार्य्यं मातुर्जठरवर्जिभिः । भीतेर्मोक्षपरैर्मर्त्यैः सुखचेष्टाबहिष्कृतैः

Por tanto, la vigilia nocturna debe ser practicada por los mortales que anhelan quedar libres del retorno al vientre materno, que temen al saṃsāra, que buscan la liberación, y que han renunciado a los deleites del confort.

Verse 26

यस्तु जागरणं रात्रौ कुर्याद्भक्तिसमन्वितः । निमिषेनिमिषे राजन्नश्वमेधफलं लभेत्

Mas quien vela en la noche con devoción, oh rey, obtiene a cada instante, instante tras instante, el fruto del sacrificio Aśvamedha.

Verse 27

शयनो त्थापनाभ्यां च समं पुण्यमुदाहृतम् । विशेषो नास्ति भूपाल विष्णुना कथितं पुरा

Se declara que el mérito es igual en ambos—ya sea al recostarse o al levantarse; no hay diferencia, oh rey, como Viṣṇu lo explicó en tiempos antiguos.

Verse 28

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्थिताः शूद्राश्च जागरे । पक्षिणः कृमिकीटाश्च ह्यनेके चैव जंतवः । ते गताः परमं स्थानं योगिगम्यं निरंजनम्

Brāhmaṇas, Kṣatriyas, Vaiśyas y Śūdras que permanecieron en la vigilia—y aun aves, gusanos, insectos y muchas otras criaturas—alcanzaron la morada suprema, inmaculada, accesible a los yoguis.

Verse 29

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यासमानि च । कृष्णजागरणे तानि क्षयं यांति न संशयः

Cualesquiera que sean los pecados—hasta los iguales a la brahma-hatyā—en la vigilia de Kṛṣṇa se consumen; de ello no hay duda.

Verse 30

एकतः क्रतवः सर्वे सर्वतीर्थसमन्विताः । एकतो देवदेवस्य जागरः कृष्णवल्लभः । न समं ह्यधिकः प्रोक्तः कविभिः कृष्णजागरः

De un lado están todos los sacrificios junto con todos los tīrthas sagrados; del otro lado está la vigilia del Dios de los dioses, amado de Kṛṣṇa. Los poetas proclaman que la vigilia de Kṛṣṇa no es solo igual: es superior.

Verse 31

सूर्यशक्रादयो देवा ब्रह्मरुद्रादयो गणाः । नित्यमेव समायांति जागरे कृष्णवल्लभे

Sūrya, Śakra y los demás dioses, y las huestes encabezadas por Brahmā y Rudra, vienen en verdad cada día a esa vigilia amada por Kṛṣṇa.

Verse 32

गंगा सरस्वती रेवा यमुना च शतह्रदा । चंद्रभागा वितस्ता च नद्यः सर्वाश्च तत्र वै

Allí, en verdad, están el Gaṅgā, el Sarasvatī, el Revā, el Yamunā y el Śatahradā; también el Candrabhāgā y el Vitastā: ciertamente, todos los ríos están presentes allí.

Verse 33

सरांसि च ह्रदाश्चैव समुद्राः कृत्स्नशो नृप । एकादश्यां नृपश्रेष्ठ गच्छंति हरिजागरे

Oh rey, el mejor de los soberanos: en Ekādaśī, todos los lagos, estanques y aun los océanos en su totalidad se encaminan a la vigilia nocturna de Hari.

Verse 34

स्पृहणीयास्तु देवेभ्यो ये नराः कृष्णजागरे । नृत्यं गीतं प्रकुर्वंति वीणावाद्यं तथैव च

Aquellos que, en la vigilia de Kṛṣṇa, ejecutan danza y canto, y asimismo el tañer de la vīṇā, son en verdad envidiados incluso por los dioses.

Verse 35

भक्त्या वाऽप्यथवाऽभक्त्या शुचिर्वाप्यथवाऽशुचिः । कृत्वा जागरणं विष्णोर्मुच्यते पापकोटिभिः

Sea que se haga con devoción o sin devoción, sea uno puro o impuro: al realizar la vigilia nocturna de Viṣṇu, queda liberado de crores de pecados.

Verse 36

पादयोः पांसुकणिका यावत्तिष्ठंति भूतले । तावद्वर्षसहस्राणि जागरी वसते दिवि

Mientras las motas de polvo de los pies permanezcan sobre la tierra, por tantos miles de años el que vela en vigilia mora en el cielo.

Verse 37

तस्माद्गृहं प्रगन्तव्यं जागरे माधवस्य च । कलौ मलविनाशाय द्वादशद्वादशीषु च

Por ello, debe acudirse al templo del Señor para la vigilia nocturna de Mādhava; y en la era de Kali, para destruir la impureza, especialmente en el duodécimo día y en Dvādaśī.

Verse 38

सुबहून्यपि पापानि कृत्वा जागरणं हरेः । निर्द्दहेन्मेरुतुल्यानि युगकोटिशतान्यपि

Aunque se hayan cometido muchísimos pecados, al realizar la vigilia nocturna de Hari se los quema por completo—pecados tan enormes como el monte Meru—hasta los acumulados durante cientos de crores de yugas.

Verse 39

उन्मीलिनी महीपाल यैः कृता प्रीतिसंयुतैः । कलौ जागरणोपेता फलं वक्ष्यामि तच्छृणु

Oh protector de la tierra, escucha: describiré el fruto de la observancia Unmīlinī cuando, en la era de Kali, se realiza junto con la vigilia nocturna y con gozo del corazón.

Verse 40

स्थितौ युगसहस्रं तु पादेनैकेन भूतले । काश्यां च जाह्नवीतीरे तत्फलं लभते नरः

Una persona obtiene ese mismo fruto que se logra al permanecer sobre la tierra en un solo pie durante mil yugas—(en austeridad) en Kāśī y en la ribera de la Jāhnavī (Gaṅgā).

Verse 41

भवेद्युगसहस्रं च विनाऽहारेण यत्फलम् । उन्मीलिनीं समासाद्य फलं जागरणे हरेः

El fruto que se obtendría por permanecer sin alimento durante mil yugas—al emprender la Unmīlinī—se vuelve el fruto de velar por Hari.

Verse 42

दुष्प्राप्यं वैष्णवं स्थानं मखकोटिशतैः कृतैः । हेलया प्राप्यते नूनं द्वादश्यां जागरे कृते

La morada vaiṣṇava, difícil de alcanzar aun realizando cientos de crores de sacrificios, se obtiene con certeza—hasta con poco esfuerzo—cuando se guarda la vigilia en Dvādaśī.

Verse 43

न कुर्वंति व्रतं विष्णोर्जागरेण समन्वितम् । परस्वं पारदार्यं च पापं तान्प्रति गच्छति

Quienes no cumplen el voto de Viṣṇu unido a la vigilia nocturna, hacia ellos se adhieren los pecados de codiciar la riqueza ajena y de mancillar la esposa ajena.

Verse 44

एकेनैवोपवासेन भावहीनास्तु मानवाः । निर्द्दग्धाऽखिलपापास्ते प्रयांति स्वर्गकाननम्

Aun con un solo ayuno, los seres humanos—aunque falten de honda devoción—ven consumidos todos sus pecados y marchan a los bosques celestiales.

Verse 45

यत्र भागवतं शास्त्रं यत्र जागरणं हरेः । शालिग्रामशिला यत्र तत्र गच्छेद्धरिः स्वयम्

Donde se venera la escritura Bhāgavata, donde se observa la vigilia de Hari y donde está la piedra Śāligrāma, allí acude Hari en persona.

Verse 46

न पुर्य्यः पावनाः सप्त कलौ वेदवचो नहि । यादृशं वासरं विष्णोः पावनं जागरान्वितम्

En la era de Kali, la palabra védica no proclama que ni siquiera las siete ciudades sagradas purifiquen como lo hace el día de Viṣṇu, santificado por la vigilia.

Verse 47

संप्राप्ते वासरे विष्णोर्ये न कुर्वंति जागरम् । मज्जंति नरके घोरे नरानार्य्यो न संशयः

Cuando llega el día sagrado de Viṣṇu, quienes no guardan la vigilia se hunden en un terrible infierno; gentes viles en su conducta, sin duda alguna.