Adhyaya 26

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । प्रह्लादं सर्वधर्मज्ञं वेदशास्त्रार्थपारगम् । वैष्णवागमतत्त्वज्ञं भगवद्भक्तितत्परम्

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: (Hablaré de) Prahlāda, conocedor de todo dharma; quien ha cruzado a la otra orilla del sentido de los Vedas y los Śāstras; conocedor de la verdad de la tradición vaiṣṇava; y enteramente entregado a la bhakti del Señor.

Verse 2

सुखासीनं महाप्राज्ञमृषयो द्रष्टुमागताः । सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञाः स्वधर्मप्रतिपालकाः

Los sabios ṛṣis vinieron a ver a aquel gran entendido, sentado con serenidad—conocedores del verdadero sentido de todos los śāstras y firmes guardianes de su propio svadharma.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । विना ज्ञानाद्विना ध्यानाद्विना चेन्द्रियनिग्रहात् । अनायासेन येनैतत्प्राप्यते परमं पदम्

Dijeron los sabios: Sin conocimiento (formal), sin meditación y aun sin un riguroso dominio de los sentidos, ¿por qué medio puede alcanzarse sin esfuerzo ese estado supremo?

Verse 4

संक्षेपात्कथय स्नेहाद्दृष्टादृष्टफलोदयम् । धर्मान्मनुजशार्दूल ब्रूहि सर्वानशेषतः

Por afecto, cuéntanos brevemente el surgir de los frutos—visibles e invisibles—que nacen del dharma. Oh tigre entre los hombres, expón todos los dharmas sin dejar nada atrás.

Verse 5

इत्युक्तोऽसौ महाभागो नारायणपरायणः । कथयामास संक्षेपात्सर्वलोकहितोद्यतः

Así interpelado, aquel afortunado devoto—enteramente entregado a Nārāyaṇa—comenzó a exponer brevemente, movido por el bien de todos los mundos.

Verse 6

श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि गुह्याद्गुह्यतरं महत् । यस्य संश्रवणादेव सर्वपापक्षयो भवेत्

Śrī Prahlāda dijo: Escuchad; declararé un gran secreto, más secreto que los secretos; con sólo oírlo se destruyen todos los pecados.

Verse 7

अष्टादशपुराणानां सारात्सारतरं च यत् । तदहं कथयिष्यामि भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

Lo que es la esencia misma—más esencial que la esencia—de los dieciocho Purāṇas, eso narraré: concede los frutos tanto de la prosperidad mundana como de la liberación.

Verse 8

सुखासीनं महादेवं जगतः कारणं परम् । पप्रच्छ षण्मुखो भक्त्या सर्वलोकहितोद्यतः

Śaṇmukha (Skanda), buscando el bien de todos los mundos, preguntó con devoción a Mahādeva, sentado en serena quietud, causa suprema del universo.

Verse 9

स्कन्द उवाच । भगवन्सर्वलोकानां दुःखसंसारभेषजम् । कथयस्व प्रसादेन सुखोपायं विमुक्तये

Skanda dijo: Oh Señor, por tu gracia, declara el remedio para el dolor del saṃsāra de todos los seres: el medio fácil que conduce a la liberación.

Verse 10

ईश्वर उवाच । चतुर्विधं तु यत्पापं कोटिजन्मार्जितं कलौ । जागरे वैष्णवं शास्त्रं वाचयित्वा व्यपोहति

Īśvara dijo: En la era de Kali, el pecado cuádruple acumulado a lo largo de millones de nacimientos se disipa cuando, durante la vigilia (jāgara), se recita la Escritura vaiṣṇava.

Verse 11

वैष्णवस्य तु शास्त्रस्य यो वक्ता जागरे हरेः । मद्भक्तं तं विजानीयाद्विपन्नस्त्वन्यथा भवेत्

Pero quien exponga la Escritura vaiṣṇava durante la vigilia de Hari, sábelo: ése es Mi devoto; de otro modo, cae en la desventura.

Verse 12

हरिजागरणं कार्यं मद्भक्तेन विजानता । अन्यथा पापिनो ज्ञेया ये द्विषन्ति जनार्द्दनम्

El devoto mío, dotado de discernimiento, debe ciertamente observar la vigilia nocturna para Hari. De lo contrario, sabed que son pecadores: quienes aborrecen a Janārdana.

Verse 13

जागरं ये च कुर्वंति गायंति हरिवासरे । अग्निष्टोमफलं तेषां निमिषार्द्धेन षण्मुख

Oh Ṣaṇmukha, quienes guardan la vigilia y cantan en el día sagrado de Hari obtienen el fruto del sacrificio Agniṣṭoma en tan sólo medio instante.

Verse 14

जागरे पश्यतां विष्णोर्मुखं रात्रौ मुहुर्मुहुः । येषां हृष्यंति रोमाणि रात्रौ जागरणे हरेः । कुलानि दिवि तावंति वसंति हरिसन्निधौ

Durante la vigilia, quienes contemplan una y otra vez el rostro de Viṣṇu a lo largo de la noche, y a quienes se les eriza el vello de gozo en la vigilia de Hari: tantos de sus linajes ascienden al cielo y moran en la presencia de Hari.

Verse 15

यमस्य पथि निर्मुक्ता जनाः पापशतैर्वृताः । गीतशास्त्रविनोदेन द्वादशीजागरान्विताः

Aun quienes están rodeados por cientos de pecados quedan libres del sendero de Yama cuando guardan la vigilia de Dvādaśī, deleitándose en cantos sagrados y en la recitación de las Escrituras.

Verse 16

सुप्रभाता निशा तेषां धन्याः सुकृतिनो नराः । प्राणात्ययेन मुह्यंति यैः कृतं जागरं हरेः

Para ellos esa noche es como un alba espléndida; bienaventurados y llenos de mérito son quienes han guardado la vigilia de Hari: en el trance final de la vida no caen en la ilusión.

Verse 17

पुत्रिणस्ते नरा लोके धनिनः ख्यातपौरुषाः । येषां वंशोद्भवाः पुत्राः कुर्वंति हरिजागरम्

En el mundo, verdaderamente prósperos, renombrados y bendecidos con hijos son aquellos hombres cuyos hijos, nacidos en su linaje, realizan la vigilia para Hari.

Verse 18

इष्टं मखैः कृतं दानं दत्तं पिंडं गयाशिरे । स्नातं नित्यं प्रयागे तु यैः कृतं जागरं हरेः

Para quienes han realizado la vigilia de Hari, es como si hubieran ofrecido sacrificios, dado limosnas, presentado ofrendas de piṇḍa en Gayāśiras y se hubieran bañado cada día en Prayāga.

Verse 19

दयिता विष्णुभक्ताश्च नित्यं मम षडानन । कुर्वंति वासरं विष्णोर्यस्माज्जागरणं हितम्

Oh Ṣaḍānana, los que me son queridos—devotos de Viṣṇu—observan regularmente el día sagrado de Viṣṇu, pues la vigilia nocturna es benéfica.

Verse 20

श्रुत्वा हर्षं न चाप्नोति जागरं न करोति यः । प्रकटीकरोति तन्नूनं जनन्या दुर्विचेष्टितम्

Aquel que, al oír esto, no siente alegría ni realiza la vigilia, ciertamente revela la mala conducta de su madre.

Verse 21

संप्राप्य वासरं विष्णोर्न येषां जागरो हरेः । व्यर्थं गतं च तत्पुण्यं तेषां वर्षशतोद्भवम्

Aquellos que, habiendo obtenido el día sagrado de Vishnu, no guardan la vigilia de Hari, pierden el mérito acumulado durante cien años.

Verse 22

पुत्रो वा पुत्रपुत्रो वा दौहित्रो दुहिताऽपि वा । करिष्यति कुलेऽस्माकं कलौ जागरणं हरेः

Ya sea un hijo, un nieto, el hijo de una hija o incluso una hija; si alguien de nuestro linaje realiza la vigilia de Hari en la era de Kali, somos bendecidos.

Verse 23

पात्यमानाः प्रजल्पंति पितरो यमकिंकरैः । मुक्तिर्भविष्यत्यस्माकं नरकाज्जागरे कृते

Arrastrados por los sirvientes de Yama, los antepasados gritan: "Seremos liberados del infierno cuando se realice la vigilia".

Verse 24

नान्यथा जायतेऽस्माकं मुक्तिर्यज्ञशतैरपि । विना जागरणेनैव नरलोकात्कथंचन । तस्माज्जागरणं कार्यं पितॄणां हितमिच्छता

La liberación no surge ni con cien sacrificios, sino solo con la vigilia. Por tanto, quien desee el bien de los ancestros debe realizarla.

Verse 25

भक्तिर्भागवतानां च गोविंदस्यापि कीर्तनम् । न देहग्रहणं तस्मात्पुनर्लोके भविष्यति

Para los devotos del Bhagavān hay bhakti y el canto de las alabanzas de Govinda; por ello, no habrá de nuevo toma de otro cuerpo en el mundo (no hay renacimiento).

Verse 26

जागरं कुरुते यश्च संगमे विजयादिने । पुनर्द्देहप्रजननं दग्धं तेनाऽत्मना स्वयम्

Quienquiera que realice la vigilia (jāgaraṇa) en la sagrada confluencia en el día de la victoria, por ese mismo acto quema en sí mismo el ulterior nacimiento en cuerpos.

Verse 27

त्रिस्पृशा वासरं येन कृतं जागरणान्वितम् । केशवस्य शरीरे तु स लीनो नात्र संशयः

Quien observa el día de Trispr̥śā junto con la vigilia, queda absorbido en el propio ser de Keśava; de ello no hay duda.

Verse 28

उन्मीलिनी कृता येन रात्रौ जागरणान्विता । प्रभवंति न पापानि स्थूलसूक्ष्माणि तस्य तु

Para quien permanece despierto de noche en la vigilia llamada unmīlinī, los pecados—gruesos o sutiles—no llegan a surgir en él.

Verse 29

सतालवाद्यसंयुक्तं संगीतं जागरं हरेः । यः कारयति देवस्य द्वादश्यां दानसंयुतम्

Quien dispone la vigilia de Hari con música devocional acompañada de tāla e instrumentos, y la realiza en Dvādaśī unida a la caridad (dāna), es alabado como un devoto excelso.

Verse 30

तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि महाभागवतस्य हि । तिलप्रस्थहस्रं तु सहिरण्यं द्विजातये । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति ह्ययने रविसंक्रमे

Ahora declararé el mérito de aquel gran devoto: el mismo fruto que se alcanza al dar a un dvija (brāhmaṇa) mil prasthas de sésamo junto con oro, en el solsticio y en el tránsito del Sol—ese fruto se le concede a él.

Verse 31

हेमभारशतं नित्यं सवत्सं कपिलायुतम् । प्रेक्षणीयप्रदानेन तत्फलं प्राप्नुयात्कलौ

En la era de Kali, mediante el don llamado «prekṣaṇīya», se obtiene ese mismo fruto, como si se ofrecieran cada día cien cargas de oro y mil vacas capilas, cada una con su ternero.

Verse 32

यः पुनर्वासरे पुत्र दिव्यैरृषिकृतैः स्तवैः । तोषयेत्पद्मनाभं वै वैदिकैर्विष्णुसामभिः

Pero, hijo mío, quien en ese día deleita a Padmanābha (Viṣṇu) con himnos divinos compuestos por los ṛṣis—esto es, con recitaciones védicas y cantos Sāman dedicados a Viṣṇu—verdaderamente complace al Señor.

Verse 33

ऋग्यजुःसामसम्भूतैवैष्णवैश्चैव पुत्रक । संस्कृतैः प्राकृतैः स्तोत्रैरन्यैश्च विविधैस्तथा

Oh hijo querido, (puede alabársele) con himnos vaiṣṇavas nacidos de las tradiciones del Ṛg, del Yajus y del Sāman; y también con stotras compuestos en sánscrito pulido o en habla común, y con muchas otras alabanzas diversas.

Verse 34

प्रीतिं करोति देवेशो द्वादश्यां जागरे स्थितः । शृणु पुण्यं समासेन यद्गीतं ब्रह्मणा मम

El Señor de los dioses se complace cuando uno permanece en vigilia nocturna en Dvādaśī. Escucha, en breve, el mérito sagrado que Brahmā me cantó.

Verse 35

त्रिःसप्तकृत्वो धरणीं त्रिगुणीकृत्य षण्मुख । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं प्राप्नुयान्नरः

Oh Ṣaṇmukha, el mismo fruto que obtiene un hombre al donar la tierra entera—triplicada y ofrecida veintiuna veces—ese mismo fruto alcanza quien cumple esta observancia.

Verse 36

गवां शतसहस्रेण सवत्सेनापि यत्फलम् । तत्फलं प्राप्नुयान्मर्त्त्यः स्तोत्रैर्यस्तोषयेद्धरिम्

El mérito que se obtiene al regalar cien mil vacas, cada una con su ternero, ese mismo mérito lo alcanza el mortal que complace a Hari mediante himnos.

Verse 37

वैदिकी दशगुणा प्रीतिर्यामेनैकेन जागरे । एवं फलानुसारेण कार्य्यं जागरणं हरेः

En la vigilia nocturna, el gozo nacido de la alabanza védica se multiplica por diez aun en una sola yāma. Así, según el fruto deseado, debe realizarse la vigilia para Hari.

Verse 38

यः पुनः पठते रात्रौ गीतां नामसहस्रकम् । द्वादश्यां पुरतो विष्णोर्वेष्णवानां समीपतः

Además, quien por la noche recita la Gītā y el Sahasranāma (los Mil Nombres) en Dvādaśī—ante Viṣṇu y en presencia de los vaiṣṇavas—(alcanza un mérito extraordinario).

Verse 39

पुण्यं भागवतं स्कांदपुराणं दयितं हरेः । माधुरं बालचरितं गोपीनां चरितं तथा

El santo Bhāgavata, el Skanda Purāṇa—amado de Hari—y los dulces relatos de su infancia, así como las narraciones de las gopīs también (son dignos de leerse en esa vigilia).

Verse 40

एतान्पठति रात्रौ यः पूजयित्वा तु केशवम् । न वेद्म्यहं फलं वत्स यदि ज्ञास्यति केशवः

Quien, tras adorar a Keśava, recita estos versos en la noche—oh hijo, no conozco la medida plena de su fruto; sólo Keśava podría conocerla.

Verse 41

दीपं प्रज्वालयेद्रात्रौ यः स्तवैर्हरिजागरे । न चास्तं गच्छते तस्य पुण्यं कल्पशतैरपि

Quien, en la noche, enciende una lámpara mientras vela para Hari con himnos—su mérito no mengua, ni siquiera a lo largo de cientos de kalpas.

Verse 42

मंजरीसहितैः पत्रैस्तुलसीसम्भवैर्हरिम् । जागरे पूजयेद्भक्त्या नास्ति तस्य पुनर्भवः

Quien, durante la vigilia sagrada de la noche, adora a Hari con devoción usando hojas de tulasī junto con sus flores—para esa persona no hay renacimiento.

Verse 43

स्नानं विलेपनं पूजा धूपं दीपं च संस्तवम् । नैवेद्यं च सतांबूलं जागरे दत्तमक्षयम्

Baño ritual, unción, adoración, incienso, ofrenda de lámpara y cánticos de alabanza; ofrenda de alimento (naivedya) y aun el excelente tāmbūla (betel) dado en la vigilia nocturna—todo ello se declara de mérito imperecedero.

Verse 44

ध्यातुमिच्छति षड्वक्त्रं यो मां भक्तिपरायणः । स करोतु महाभक्त्या द्वादश्यां जागरं हरेः

Quien, entregado a la bhakti, desea meditar en mí, el de Seis Rostros—que ese devoto, con gran devoción, guarde la vigilia para Hari en Dvādaśī.

Verse 45

वासरे वासुदेवस्य सर्वे देवाः सवासवाः । देहमाश्रित्य तिष्ठंति ये प्रकुर्वंति जागरम्

En el día sagrado de Vāsudeva, todos los dioses—junto con Indra—se refugian en los mismos cuerpos de quienes guardan la vigilia nocturna.

Verse 46

जागरेवासुदेवस्य महाभारतकीर्तनम् । ये कुर्वंति गतिं यांति योगिनां ते न संशयः

Quienes, durante la vigilia de Vāsudeva, recitan y proclaman el Mahābhārata, alcanzan la meta misma de los yoguis; de ello no hay duda.

Verse 47

चरितं रामदेवस्य ये वधं रावणस्य च । पठंति जागरे विष्णोस्ते यांति परमां गतिम

Quienes, durante la vigilia de Viṣṇu, leen las hazañas del Señor Rāma y la muerte de Rāvaṇa, alcanzan el destino supremo.

Verse 49

अधीत्य चतुरो वेदान्कृत्वा चैवार्चनं हरेः । स्नात्वा च सर्वतीर्थेषु जागरे तत्फलं हरेः

El fruto que nace de estudiar los cuatro Vedas, de adorar a Hari y de bañarse en todos los tīrthas, ese mismo fruto se obtiene al guardar la vigilia nocturna para Hari.

Verse 50

धान्यशैलसहस्रैस्तु तुलापुरुषको टिभिः । यत्फलं मुनिभिः प्रोक्तं तत्फलं जागरे हरेः

Cualquier mérito que los sabios han declarado provenir de miles de “montañas de grano” y de crores de dones de tulā-puruṣa, ese mismo mérito se gana al guardar la vigilia nocturna para Hari.

Verse 51

कन्याकोटिप्रदानं च स्वर्णभारशतं तथा । दत्तं रत्नायुतशतं यैः कृतो जागरो हरेः

Para quienes han cumplido la vigilia nocturna de Hari, es como si hubieran otorgado dotes nupciales a crores de doncellas, entregado cien cargas de oro y dado cientos de decenas de miles de gemas.

Verse 52

अष्टादशपुराणैस्तु पठितैर्यत्फलं भवेत् । तत्फलं शतसाहस्रं कृते जागरणे हरेः

Cualquier mérito que nazca de leer los dieciocho Purāṇas, ese mismo mérito se obtiene cien mil veces al realizar la vigilia nocturna para Hari.

Verse 53

मन्वादि पठतां शास्त्रं यत्फलं हि द्विजन्मनः । अधिकं फलमाप्नोति कुर्वाणो जागरं हरेः

Cualquiera que sea el fruto espiritual que los dos veces nacidos alcanzan al recitar las escrituras que comienzan con las enseñanzas Manv-ādi, quien guarda la vigilia para Hari obtiene un fruto aún mayor.

Verse 54

दुर्भिक्षे चान्नदातॄणां पुंसां भवति यत्फलम् । संन्यासिनां सहस्रैस्तु यत्फलं भोजितैः कलौ । फलं तत्समवाप्नोति कुर्वतां जागरं हरेः

El mérito que los hombres obtienen al dar alimento en tiempo de hambruna, y el mérito que en la era de Kali se gana al alimentar incluso a mil renunciantes: esos mismos frutos alcanzan quienes velan por Hari durante la noche.