Adhyaya 22

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । शृणुध्वं द्विजशार्दूला यथावत्कथयामि वः । स्नापयित्वा जगन्नाथं तथा गंधैर्विलिप्य च । पूजयित्वा तुलस्या तु भूषयित्वा च भूषणैः

Dijo Śrī Prahlāda: «Escuchad, oh brāhmaṇas, tigres entre los nacidos dos veces; os lo relataré como es debido. Tras bañar a Jagannātha y ungirlo con fragancias; habiéndolo adorado con Tulasī y engalanado con ornamentos…».

Verse 2

नैवेद्येन च सन्तर्प्य तथा नीराजनादिभिः । दुर्वाससं तथा पूज्य पुंडरीकाक्षमेव च

Y debe complacérsele con ofrendas de alimento (naivedya), así como con el nīrājana (ārati) y ritos afines; y también ha de venerarse a Durvāsas, y del mismo modo a Puṇḍarīkākṣa, el Señor de ojos de loto.

Verse 3

अनंतं वैनतेयादीन्भक्त्या सम्पूज्य मानवः । दद्याद्दानं स्वशक्त्या च वित्तशाठ्यविवर्जितः

Habiendo venerado con devoción a Ananta y a Vainateya (Garuḍa) y a los demás, el hombre debe dar limosna según su capacidad, libre de engaño respecto a las riquezas.

Verse 4

दीनांधकृपणांस्तत्र तर्पयेच्च समाश्रितान्

Allí también debe uno alimentar y saciar a los pobres, a los ciegos y a los desamparados—los que han buscado refugio y dependen de otros.

Verse 5

रुक्मिणीं च ततो गच्छेद्विदर्भतनयां नरः । उपहृत्योपहारांश्च बलिभिर्गंधदीपकैः

Luego debe el devoto ir ante Rukmiṇī, hija de Vidarbha, llevando ofrendas—junto con bali (oblaciones), fragancias e lámparas.

Verse 6

पीडयंति ग्रहास्तावद्व्याधयोऽभिभवंति च । भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ

Mientras, en la era de Kali, el hombre no contemple con devoción ni se acoja a la amada de Kṛṣṇa (Rukmiṇī), los planetas lo afligen y las enfermedades lo dominan.

Verse 7

उपसर्गभयं तावद्दुःखं च भूतसंभवम् । भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ

Mientras, en la era de Kali, el hombre no contemple con devoción a la amada de Kṛṣṇa (Rukmiṇī), permanece bajo el temor de calamidades y los dolores nacidos de espíritus hostiles y fuerzas invisibles.

Verse 8

भवेद्दरिद्री दुःखी च तावद्वै परयाचकः । भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ

Mientras, en la era de Kali, el hombre no contemple con devoción a la amada de Kṛṣṇa (Rukmiṇī), se vuelve pobre y afligido—dependiente de otros y forzado a mendigar.

Verse 9

तावन्मृतप्रजा नारी दुर्भाग्या दुःखसंयुता । भक्त्या न पश्यति यदा नारीकृष्णप्रियां तथा

Mientras una mujer no contemple con devoción a Rukmiṇī, la amada de Kṛṣṇa, permanece desdichada, unida al dolor y privada de hijos vivos.

Verse 10

तावच्छत्रुभयं पुंसां गृहभंगं च मूर्खता । भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ

En la era de Kali, mientras un hombre no contemple con devoción a Rukmiṇī, la amada de Kṛṣṇa, persisten entre la gente el temor a los enemigos, la ruina del hogar y la necedad nacida del engaño.

Verse 11

संपूज्य क्रृष्णं विधिवद्रुक्मिणीं पूजयेत्ततः । स्नापयेद्दधिदुग्धाभ्यां मधुशर्करया तथा

Habiendo adorado debidamente a Kṛṣṇa conforme al rito, debe adorarse después a Rukmiṇī; y debe bañarse (su imagen) con cuajada y leche, y asimismo con miel y azúcar.

Verse 12

घृतेन विविधैर्गन्धैस्तथैवेक्षुरसेन च । तीर्थोदकेन संस्नाप्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्

Bañando (su imagen) con ghee, con diversas fragancias, asimismo con jugo de caña de azúcar, y luego con agua sagrada de tīrtha, se alcanzan todos los deseos.

Verse 13

एवं यः स्नापये द्देवीं रुक्मिणीं क्रृष्णवल्लभाम् । न तस्य दुर्ल्लभं किंचिदिह लोके परत्र च

Así, para quien baña a la Diosa Rukmiṇī, amada de Kṛṣṇa, nada es difícil de obtener, ni en este mundo ni en el más allá.

Verse 14

श्रीखण्डकुंकुमेनैव तथा मृगमदेन च । विलेपयेदपुत्रस्तु स पुत्रं लभते धुवम्

Al ungir (a la Diosa) con pasta de sándalo y kuṅkuma, y también con almizcle, quien no tiene hijo varón obtiene con certeza un hijo.

Verse 15

सदा स भोगी भवति रूपवाञ्जनपूजितः । पूजयेन्मालतीपुष्पैः शतपत्रैः सुगन्धिभिः

Él llega siempre a gozar de prosperidad y deleites—hermoso y honrado por la gente—cuando rinde culto con flores de mālatī y con fragantes flores de cien pétalos (loto/rosa).

Verse 16

करवीरैर्मल्लिकाभिश्च चम्पकैस्तु विशेषतः । कमलैर्वारिसंभूतैः केतकीभिश्च पाटलैः

Debe adorarse (a la Diosa) con flores de karavīra (adelfa), con mallikā (jazmín) y, en especial, con flores de campaka; y con lotos nacidos del agua, con flores de ketakī y con flores de pāṭalā.

Verse 17

धूपेनागुरुणा चैव पूजयेद्गौग्गु लेन च । वस्त्रैः सुकोमलैः शुभ्रैर्नानादेशसमुद्भवैः

Debe adorarse con incienso y con fragante aguru, y también con guggulu; y ofrecer vestiduras muy suaves y blancas, traídas de diversas regiones.

Verse 18

भक्त्या संछाद्य वैदर्भीं रुक्मिणीं कृष्णवल्लभाम् । भूषणैर्भूषयेद्देवीं मणिरत्न समन्वितैः

Con devoción, tras vestir a Rukmiṇī—princesa de Vidarbha, amada de Kṛṣṇa—debe adornarse a la Diosa con joyas engastadas de gemas y piedras preciosas.

Verse 19

तस्मिन्कुले नाऽसुखः स्यान्नाऽधर्मो नाऽधनस्तथा । नाऽपुत्रो न विकर्मस्थः कितवो नीचसेवकः

En esa familia no habrá miseria, ni injusticia (adharma), ni pobreza; no habrá esterilidad, ni quien se entregue a actos prohibidos, ni jugador, ni servidor servil de los viles.

Verse 20

यैः पूजिता जगन्माता रुक्मिणी मानवैः कलौ । नैवेद्यैर्भक्ष्यभोज्याद्यैर्देवी मे प्रीयतामिति । तांबूलं च सकर्पूरं भावेन विनिवेदयेत्

En la era de Kali, quienes adoran a Jagad-mātā Rukmiṇī con naivedya—alimentos, dulces y demás ofrendas—rogando: «Que la Diosa se complazca conmigo», deben también presentar betel con alcanfor, con devoción del corazón.

Verse 21

गृहीत्वा च फलं शुभ्रं ह्यक्षतैश्च समन्वितम् । मन्त्रेणानेन वै विप्रा ह्यर्घ्यं दद्याद्विधानतः

Tomando un fruto puro y resplandeciente, junto con akṣata (arroz sin quebrar), oh brāhmanes, debe ofrecerse, conforme al rito, el arghya con el siguiente mantra.

Verse 22

कृष्णप्रिये नमस्तुभ्यं विदर्भाधिपनंदिनि । सर्वकामप्रदे देवि गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

Oh amada de Kṛṣṇa, reverencias a ti; oh hija del rey de Vidarbha, reverencias. Oh Diosa, dadora de todos los deseos, acepta este arghya; reverencias a ti.

Verse 23

आरार्तिकं ततः कुर्याज्ज्वलन्तं भावनान्वितः । नीराजनं प्रकर्तव्यं कर्पूरेण विशेषतः

Luego, con contemplación devocional, debe realizarse el ārārtika resplandeciente; y ha de hacerse el nīrājana, especialmente con alcanfor.

Verse 24

शंखे कृत्वा तु पानीयं भ्रामयेद्भावसंयुतः । भ्रामयित्वा च शिरसा धारणीयं विशुद्धये

Poniendo agua en la caracola, debe agitarla con devoción; y, tras agitarla, debe tocarla o llevarla a la cabeza para la purificación.

Verse 25

दण्डवत्प्रणमेद्भूमौ नमः कृष्णप्रियेति च । विप्रपत्नीश्च विप्रांश्च पूजयेच्छक्तितो द्विजाः

Debe postrarse por completo en tierra (daṇḍavat) diciendo: «¡Salve, oh amada de Kṛṣṇa!». Y, según su capacidad, oh dos veces nacidos, debe honrar a las esposas de los brāhmaṇas y a los brāhmaṇas mismos.

Verse 26

ग्रीवासूत्रकसिन्दूरैर्वासोभिः कञ्चुकैस्तथा । सुगन्धकुसुमैरर्च्य कुंकुमेन विलिप्य च

Debe adorarse (al Señor) con ornamentos de cuello y sindūra (bermellón), con vestiduras y corpiños; y, tras ofrecer flores fragantes, debe ungirse también (a la deidad) con kuṅkuma (pasta de azafrán).

Verse 27

कौसुंभकैः कज्जलेन तांबूलेन च तोषयेत् । भक्ष्यैर्भोज्यैमोदकैश्च इक्षुभिर्मधुसर्पिभिः

Debe complacerse (al Señor) con ofrendas de tono kausumbha, con kajjala (colirio) y con tāmbūla (betel); y con alimentos para masticar y comer: modakas, caña de azúcar, miel y ghee.

Verse 28

प्रीतो भवति देवेशो रुक्मिण्या सह केशवः । विशेषतः फलानीह दातव्यानि द्विजोत्तमाः

Así, Keśava—Señor de los dioses—junto con Rukmiṇī queda complacido. Por ello, oh los mejores de los dos veces nacidos, aquí deben ofrecerse especialmente frutos.

Verse 29

उन्मत्तकं ततो देवं द्वारपालं प्रपूजयेत् । स्नापयित्वा सुगन्धेन कुंकुमेन विलिप्य च

Después, debe adorarse debidamente al divino guardián de la puerta, Unmattaka; tras bañarlo con sustancias fragantes, debe ungírsele también con pasta de azafrán (kunkuma).

Verse 30

धूपेन धूपयित्वा तु पुष्पाद्यैः संप्रपूजयेत । नैवेद्यैर्भक्ष्यभोज्यैश्च मांसेन सुरया तथा

Habiendo ofrecido incienso, debe rendirse culto plenamente con flores y demás; y con ofrendas de alimento (naivedya)—comestibles masticables y viandas—también con carne y asimismo con licor (surā).

Verse 31

प्रभूतबलिभिश्चैव पिष्टेन विविधेन च । योगिनीनां चतुःषष्टिं तस्मिन्पीठे प्रपूजयेत्

Con abundantes ofrendas bali, y con diversas preparaciones de pasta de harina, debe adorarse a las sesenta y cuatro Yoginīs en ese pīṭha sagrado (asiento/santuario).

Verse 32

अर्चयेद्धरसिद्धिं च क्षेत्रपालं च सर्वशः । विरूपस्वामिनीं तत्र तथा वै सप्तमातरः

Debe rendirse arcanā a Dharasiddhi, y también al Kṣetrapāla de todas las maneras; y allí mismo, asimismo, a Virūpasvāminī y, en verdad, a las Siete Madres.

Verse 33

अष्टमूर्तीः कृष्णपत्नीः पीठे तस्मिन्प्रपूजयेत् । रुक्मिणीं सत्यभामां च शुभां जांबवतीं तथा

Sobre ese pīṭha, debe adorarse a las ocho formas de las consortes de Kṛṣṇa: Rukmiṇī, Satyabhāmā, Śubhā y asimismo Jāmbavatī.

Verse 34

मित्रविन्दां च कालिन्दीं भद्रां नाग्नजितीं तथा । अष्टमीं लक्ष्मणां तत्र पूजयेत्कृष्णवल्लभाः

Y (debe adorarse) a Mitravindā, a Kālindī, a Bhadrā y asimismo a Nāgnajitī; y allí se ha de venerar a Lakṣmaṇā como la octava: las amadas consortes de Śrī Kṛṣṇa.

Verse 35

एताः संपूज्य विधिवत्संतर्प्य दधिपायसैः । गीतवादित्रघोषेण दीपैर्जागरणेन च

Habiéndolas venerado debidamente según el rito y habiéndolas complacido con cuajada y arroz dulce con leche, (debe celebrarse) con el clamor de cantos y de instrumentos, con lámparas encendidas y con vigilia durante la noche.

Verse 36

पुत्र पौत्रसमायुक्तो धनधान्यसमन्वितः । सर्वान्कामानवाप्नोति तस्य विष्णुः प्रसीदति

Aquel que así obra, bendecido con hijos y nietos y provisto de riqueza y grano, alcanza todos los deseos; sobre tal devoto, Viṣṇu se muestra propicio.

Verse 37

किं तस्य वहुदानैस्तु किं व्रतैर्नियमैस्तथा । येन दृष्टा जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

¿Qué necesidad tiene de muchas dádivas en caridad, o de votos y disciplinas, aquel que ha contemplado a Jagad-mātā Rukmiṇī, la amada de Śrī Kṛṣṇa?

Verse 38

किं यज्ञैर्बहुभिस्तस्य संपूर्णवरदक्षिणैः । येन दृष्टा जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

¿Qué necesidad tiene de muchos sacrificios, completos y con excelentes dakṣiṇā, aquel que ha contemplado a Jagad-mātā Rukmiṇī, la amada de Śrī Kṛṣṇa?

Verse 39

तेन दत्तं हुतं तेन जप्तं तेन सनातनम् । येन दृष्टा जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

Para esa persona, la dádiva caritativa queda consumada; consumadas quedan las ofrendas al fuego; y consumado queda el japa eterno, porque ha contemplado a Jagad-mātā Rukmiṇī, la amada de Kṛṣṇa.

Verse 40

हेलया तेन संप्राप्ताः सिद्धयोऽष्टौ न संशयः । गत्वा द्वारवतीं येन दृष्टा केशववल्लभा

Aun con facilidad, esa persona alcanza las ocho siddhis, sin duda alguna: quien, yendo a Dvāravatī, contempla a la amada de Keśava (Rukmiṇī).

Verse 41

सफलं जीवितं तस्य सफलाश्च मनोरथाः । कलौ कृष्णपुरीं गत्वा दृष्ट्वा माधववल्लभाम्

Fructífera es la vida de esa persona, y colmados quedan sus anhelos del corazón: quien, en la era de Kali, va a la ciudad de Kṛṣṇa y contempla a la amada de Mādhava (Rukmiṇī).

Verse 42

देव राज्येन किं तस्य तथा मुक्तिपदेन च । न दृष्टा चेज्जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

¿De qué le sirve a esa persona la soberanía entre los dioses, o incluso el estado de liberación, si no ha contemplado a Jagad-mātā Rukmiṇī, la amada de Kṛṣṇa?

Verse 43

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रुक्मिणी कृष्णवल्लभा । सदाऽर्चनीया मनुजैर्द्रष्टव्या सर्वकामदा

Por ello, con todo empeño, los seres humanos deben adorar siempre a Rukmiṇī, la amada de Kṛṣṇa, y buscar su darśana, pues ella concede todos los deseos.

Verse 45

स्नानगन्धादि वस्त्रैस्तु प्रभूतबलिभिस्तथा । गीतवादित्रघोषेण दीपजागरणेन च । तोषिता भीष्मकसुता सर्वान्कामान्प्रयच्छति

Cuando la hija de Bhīṣmaka, Rukmiṇī, queda complacida por el baño ritual, los perfumes y demás ofrendas, las vestiduras, los abundantes bali, el clamor de cantos e instrumentos y la vigilia con lámparas, concede todos los fines deseados.

Verse 46

तथा दीपोत्सवदिने चतुर्द्दश्यां समाहितः । पूजयित्वा यथाशास्त्रमीप्सितं लभते फलम्

Asimismo, en el día de la fiesta de las lámparas, en el decimocuarto día lunar, quien, recogido y sereno, adore conforme a la śāstra, obtiene el fruto anhelado.

Verse 47

माघमासे सिताष्टम्यां कन्दर्प्पजननी तु यैः । पूजिता गन्धपुष्पाद्यैरुपहारैरनेकशः । सफलं जीवितं तेषां सफलाश्च मनोरथाः

En el mes de Māgha, en el octavo día de la quincena clara, quienes veneran a Kandarpajanānī —la madre de Kāma— con fragancias, flores y múltiples ofrendas, hacen fecunda su vida y ven cumplidos sus anhelos.

Verse 48

द्वादश्यां चैत्रमासे तु कृष्णेन सह रुक्मिणीम् । ये पश्यंति नरा देवीं रुक्मिणीं मधुमाधवे । कृष्णेन सह गच्छन्तीं धन्यास्ते मानवा भुवि

Pero en el duodécimo día lunar del mes de Caitra, los hombres que contemplan a la diosa Rukmiṇī junto a Kṛṣṇa —Rukmiṇī, amada del matador de Madhu— cuando ella avanza con Kṛṣṇa, esos mortales son verdaderamente benditos en la tierra.

Verse 49

पुत्रपौत्रसमायुक्ता धनधान्यसमन्विताः । जीविते व्याधिनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम्

Dotados de hijos y nietos, provistos de riquezas y granos, libres de enfermedades mientras viven, alcanzan el estado sin aflicción.

Verse 50

ज्येष्ठाष्टम्यां नरैर्यैस्तु पूजिता कुष्णवल्लभा । तेषां मनोरथावाप्तिर्जायते नात्र संशयः

En la octava tithi del mes de Jyeṣṭha, quienes adoran a Rukmiṇī, la amada de Śrī Kṛṣṇa, alcanzan sin duda la realización de sus anhelos; de ello no hay duda.

Verse 51

तथा भाद्रपदे मासि मातुः पूजा कृता तु यैः । सर्वपापविनिर्मुक्ता यांति विष्णुपदे नराः

Asimismo, en el mes de Bhādrapada, quienes realizan la adoración de la Madre (Devī) quedan libres de todo pecado y van a la morada de Viṣṇu.

Verse 52

कार्त्तिके मासि द्वादश्यां रुक्मिणीं कृष्णसंयुताम् । ये पश्यंति नरास्तेषां न भयं विद्यते क्वचित्

En el duodécimo tithi del mes de Kārttika, quienes contemplan a Rukmiṇī unida a Kṛṣṇa—para ellos no existe temor en lugar alguno.

Verse 53

यस्त्वेकत्र स्थितां पश्येद्रुक्मिणीं कृष्णसंयुताम् । सफलं जीवितं तस्य ह्यक्षया पुत्रसंततिः । अक्षयं धनधान्यं च कदा नैव दरिद्रता

Pero quien contemple a Rukmiṇī, allí de pie en un solo lugar junto a Kṛṣṇa, hace fructífera su vida: su descendencia no se agota, su riqueza y sus provisiones son inagotables, y la pobreza jamás lo alcanza.

Verse 54

य एवं रुक्मिणीं पश्येत्पूजयेत्कृष्णवल्लभाम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

Así pues, quien contempla a Rukmiṇī y venera a la amada de Kṛṣṇa—libre de todo pecado, va al mundo de Viṣṇu.

Verse 55

यः स्नायात्सर्वतीर्थेषु दानं शक्त्या ददाति यः । तस्य पुण्यफलं चैव लोके यज्जायते द्विजाः । कथितं तदशेषेण कलौ कृष्णस्य संस्थितौ

Oh brāhmanes, el mérito y su fruto en este mundo que nace para quien se baña en todos los tīrtha sagrados y da limosna según su capacidad, ha sido declarado por completo, en el contexto de la presencia de Kṛṣṇa en la era de Kali.

Verse 56

द्वारावतीं विना विप्रा मुक्तिर्न प्राप्यते कलौ । पुराणसंहितामेतां कृतवान्बलिबन्धनः । ददौ स तु प्रसादेन पूर्वं मह्यं द्विजोत्तमाः

Oh brāhmanes, en la era de Kali no se alcanza la liberación sin Dvārāvatī (Dvārakā). Este compendio puránico fue compuesto por Balibandhana (Viṣṇu, el que ata a Bali), y antaño, por gracia, él me lo otorgó, oh los mejores entre los nacidos dos veces.

Verse 57

इहार्थे च पुरा प्रोक्तं इतिहासो द्विजोत्तमाः । प्रद्युम्नेन सुसंवादे मार्कण्डेन महात्मना

Oh mejores de los nacidos dos veces, en esta misma relación se narró antaño un antiguo relato sagrado, en un excelente diálogo entre Pradyumna y el magnánimo sabio Mārkaṇḍeya.