Adhyaya 274

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति दुर्वासःस्थापितं पुरा । तल्लिंगं देवदेवस्य त्रिनेत्रस्य महात्मनः

Sūta dijo: Además, allí hay otro objeto sagrado, establecido antaño por Durvāsas: el liṅga del Dios de los dioses, el gran Señor de los Tres Ojos.

Verse 2

चैत्रमासि नरो यस्तु तमाराधयते द्विजाः । नृत्यगीतप्रवाद्यैश्च त्रिकालं विहितक्षणः । स नूनं तत्प्रसादेन गन्धर्वाधिपतिर्भवेत् १

Oh, dos veces nacidos: quien adore al Señor en el mes de Caitra—en los tres momentos del día, con las observancias debidas y con danza, canto y música de instrumentos—por la gracia de ese Señor, sin duda llegará a ser el jefe de los Gandharvas.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । दुर्वासा नामकश्चायं केनायं स्थापितो हरः । कस्मिन्काले महाभाग सर्वं नो विस्तराद्वद

Dijeron los sabios: «Este liṅga se llama “Durvāsā”; ¿por quién fue instalado este Hara? ¿En qué tiempo ocurrió, oh afortunado? Cuéntanos todo con detalle».

Verse 4

सूत उवाच । आसीत्पुरा निंबशुचो वैदिशे च पुरोत्तमे

Sūta dijo: «Antaño, en la excelente ciudad de Vidiśā, vivía un hombre llamado Nimbaśuca».

Verse 5

स च पूजयते लिंगं किंचिन्मठपतिः स्थितः । स यत्किंचिदवाप्नोति वस्त्राद्यं च तथा परम्

Él, cierto jefe residente de un maṭha, rendía culto al Liṅga. Todo cuanto obtenía—ropas y otros bienes, e incluso más que eso—

Verse 6

माहेश्वरस्य लोकस्य विक्रीणीते ततस्ततः । ततो गृह्णाति नित्यं स हेम मूल्येन तस्य च

—los “vendía” una y otra vez como promesa de acceso al mundo de Maheśvara, y a diario tomaba oro como su precio.

Verse 7

न करोति व्ययं तस्य केवलं संचये रतः । ततः कालेन महता मंजूषाऽस्य निरर्गला । जाता हेममयी विप्राः कार्पण्यनिरतस्य च

No hacía gasto alguno; sólo se deleitaba en atesorar. Con el paso de mucho tiempo, oh brāhmaṇas, el cofre que guardaba—sin siquiera cerradura—llegó a colmarse de oro, pues estaba entregado a la mezquindad.

Verse 8

अथ संस्थाप्य भूमध्ये मंजूषां तां प्रपूरिताम् । करोति व्यवहारं स कक्षां तां नैव मुंचति

Luego colocó aquel cofre colmado en medio del suelo y siguió con sus tratos, sin abandonar jamás aquella estancia.

Verse 9

कदाचिद्देवपूजायां सोऽपि ब्राह्मणसत्तमाः । विश्वासं नैव निर्याति कस्यचिच्च कथंचन

A veces, incluso durante el culto a la deidad, aquel hombre—oh el mejor de los brāhmaṇas—no depositaba confianza en nadie, de ningún modo.

Verse 10

कस्यचित्त्वथ कालस्य परवित्तापहारकः । अलक्षद्ब्राह्मणस्तच्च दुःशीलाख्यो व्यचिंतयत्

En cierto momento, un brāhmaṇa ladrón de la riqueza ajena, llamado Duḥśīla, lo advirtió y comenzó a tramar.

Verse 11

ततः शिष्यो भविष्यामि विश्वासार्थं दुरात्मनः । सुदीनैः कृपणैर्वाक्यैश्चाटुकारैः पृथग्विधैः

«Entonces me haré su discípulo para ganarme la confianza de ese malvado, con palabras lastimeras y mezquinas, y con halagos de muchas clases.»

Verse 12

आलस्यं च दिवानक्तं साधयिष्याम्यसंशयम् । अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते दृष्ट्वा तं मठमध्यगम्

«Cultivaré la indolencia día y noche, sin duda alguna». Luego, en otro día, al verlo dentro del recinto del monasterio,

Verse 13

ततः समीपमगमद्दंडाकारं प्रणम्य च । अब्रवीत्प्रांजलिर्भूत्वा विनयावनतः स्थितः

Entonces se acercó, se postró en tierra extendido como un báculo y rindió homenaje. Luego, con las palmas juntas, habló permaneciendo inclinado con humildad.

Verse 14

भगवंस्ते प्रभावोऽद्य तपसा वै मया श्रुतः

¡Oh Señor Bienaventurado! Hoy he oído—por el relato de tus austeridades—la verdadera grandeza de tu poder espiritual.

Verse 15

यदन्यस्तापसो नास्ति ईदृशोऽत्र धरातले । तेनाहं दूरतः प्राप्तो वैराग्येण समन्वितः

Porque en esta tierra no hay otro asceta como tú, he venido desde lejos—dotado de desapego—para buscar tu guía.

Verse 16

संसारासारतां ज्ञात्वा जन्ममृत्युजरात्मिकाम् । अर्थात्स्वप्नप्रतीकाशं यौवनं च नृणा मिह

Habiendo comprendido la vacuidad del samsara—hecho de nacimiento, muerte y decrepitud—y reconociendo que aun la juventud humana aquí es, en verdad, como una fugaz apariencia de sueño…

Verse 17

यद्वत्पर्वतसंजाता नदी च क्षणभंगुरा । पुत्राः कलत्राणि च वा ये चान्ये बांधवादयः

Así como un río que nace de la montaña es momentáneo y frágil, así también lo son los hijos, la esposa y todos los demás parientes y apegos.

Verse 18

ते सर्वे च परिज्ञेया यथा पाप समागमाः । तत्संसारसमुद्रस्य तारणार्थं ब्रवीहि मे

Todo ello debe comprenderse como mero enredo mundano, como ocasiones de pecado. Por eso, dime el medio por el cual pueda cruzar este océano de saṃsāra.

Verse 19

उपायं कंचिदद्यैव उपदेशे व्यवस्थितम् । तरामि येन संसारं प्रसादात्तव सुव्रत

Establece en tu enseñanza, hoy mismo, algún medio practicable por el cual yo cruce el saṃsāra, por tu gracia, oh tú de noble voto.

Verse 20

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रोमांचित तनूरुहः । ज्ञात्वा माहेश्वरः कोऽयं चिंतावान्समुपस्थितः

Al oír sus palabras, con el vello erizado por el arrobamiento, el asceta reflexionó: «¿Quién es en verdad este devoto de Maheśvara?»; y, pensativo, se acercó.

Verse 21

यथा ब्रवीषि धन्योऽसि यस्य ते मतिरीदृशी । तारुण्ये वर्तमानस्य सुकुमारस्य चैव हि

Por la manera en que hablas, eres verdaderamente dichoso, pues tal comprensión es tuya aun estando en la juventud, en la lozanía y delicadeza de la vida.

Verse 22

तारुण्ये वर्तमानो यः शांतः सोऽत्र निगद्यते । धातुषु क्षीयमाणेषु शमः कस्य न जायते

Aquel que, aun en la juventud, permanece sereno, es aquí proclamado verdaderamente excepcional; pues cuando los elementos del cuerpo se consumen, ¿en quién no nace la calma?

Verse 23

यद्येवं सुविरक्तिः स्यात्संसारोपरि संस्थिता । समाराधय देवेशं शंकरं शशिशेखरम्

Si ha surgido tal firme desapego, erguido por encima de las pretensiones de la vida mundana, entonces adora con plena devoción al Señor de los dioses: Śaṅkara, el de la luna por diadema.

Verse 24

नान्यथा घोरजाप्येन तीर्यते भवसागरः । मया सम्यक्परिज्ञातमेतच्छास्त्रसमागमात्

El océano del devenir mundano no puede cruzarse de otro modo sino mediante un japa intenso. Esto lo he comprendido rectamente por el testimonio concordante de las Escrituras.

Verse 25

शूद्रो वा यदि वा विप्रो म्लेछो वा पापकृन्नरः । शिवदीक्षासमोपेतः पुष्पमेकं तु यो न्यसैत्

Sea un Śūdra o un Brāhmaṇa, sea un mleccha o incluso un hombre que ha cometido pecados: si está investido con la iniciación de Śiva y deposita siquiera una sola flor en la adoración,

Verse 27

यो ददाति प्रभक्त्या च शिवदीक्षान्विताय च । वस्त्रोपानहकौपीनं स यज्ञैः किं करिष्यति

Quien, con profunda devoción, da a quien está investido con la iniciación de Śiva vestiduras, calzado y taparrabo, ¿qué necesidad tiene de obtener mérito mediante sacrificios?

Verse 28

तच्छ्रुत्वा चरणौ तस्य दुःशीलोऽसौ तदाऽददे । विन्यस्य स्वशिर स्ताभ्यां ततोवाक्यमुवाच ह

Al oír eso, Duḥśīla tomó sus pies. Colocando su propia cabeza sobre ellos, pronunció estas palabras.

Verse 29

शिवदीक्षाप्रमाणेन प्रसादं कुरु मे प्रभो । शुश्रूषां येन ते नित्यं प्रकरोमि समाहितः

Oh Señor, concédeme tu gracia según el rito de iniciación de Śiva, para que, con mente concentrada, pueda servirte siempre.

Verse 30

ततोऽसौ तापसो विप्राश्चिंतयामास चेतमि । दक्षोऽयं दृश्यते कोऽपि पुमांश्चैव समागतः

Entonces ese asceta brāhmaṇa reflexionó en su mente: "Este hombre que ha llegado aquí parece ser capaz y competente".

Verse 31

ममास्ति नापरः शिष्यस्तस्मादेनं करोम्यहम् । ततोऽब्रवीत्करे गृह्य यद्येवं वत्स मे समम् । समयं कुरु येन त्वां दीक्षयाम्यद्य चैव हि

"No tengo otro discípulo; por tanto, lo aceptaré". Luego, tomándolo de la mano, dijo: "Si es así, hijo mío, acepta la observancia, para que pueda iniciarte hoy mismo".

Verse 32

त्वया कुटीरकं कार्यं मठस्यास्य विदूरतः । प्रवेशो नैव कार्यस्तु ममात्रास्तं गते रवौ

Debes construir una pequeña choza a cierta distancia de este monasterio. Y no debes entrar aquí mientras yo esté presente, hasta que el sol se haya puesto.

Verse 33

दुःशील उवाच । तवादेशः प्रमाणं मे केवलं तापसोत्तम । किं मठेन करिष्यामि विशेषाद्रा त्रिसंगमे

Duḥśīla dijo: «Tu mandato es para mí la única autoridad, oh el mejor de los ascetas. ¿Qué necesidad tengo de un monasterio, especialmente aquí, en la sagrada confluencia de las tres corrientes?»

Verse 34

यः शिष्यो गुरुवाक्यं तु न करोति यथोदितम् । तस्य व्रतं च तद्व्यर्थं नरकं च ततः परम्

Aquel discípulo que no cumple la instrucción del gurú tal como fue dicha, su voto queda estéril, y después cae en el infierno.

Verse 35

तच्छ्रुत्वा तुष्टिमापन्नः शिवदीक्षां ततो ददौ । तस्मै विनययुक्ताय तदा निंबशुचो मुनिः

Al oír esas palabras, el sabio Nimbaśuca quedó complacido; y entonces otorgó la Śivadīkṣā, la iniciación de Śiva, a aquel hombre humilde y lleno de disciplina.

Verse 36

ततःप्रभृति सोऽतीव तस्य शुश्रूषणे रतः । रंजयामास तच्चित्तं परिचर्यापरायणः

Desde entonces, se entregó con fervor a servirle; siempre dedicado a la asistencia y al servicio, alegró el corazón de su gurú.

Verse 37

मनसा चिन्तयानस्तु तन्मात्रार्थं दिनेदिने । न च्छिद्रं वीक्षते किंचिद्वीक्षमाणोऽपि यत्नतः

Día tras día, en su mente meditaba sólo en ese único propósito; y aun mirando con cuidado y esfuerzo, no hallaba defecto alguno, ni la menor abertura.

Verse 38

शैवोऽपि च स कक्ष्यां तां तां मात्रां हेमसंभवाम् । कथंचिन्मोक्षते भूमौ भोज्ये देवार्चनेऽपि न

Aunque llevaba las señales de un devoto śaiva, jamás dejó en el suelo aquella bolsa/medida de oro que guardaba junto a su costado: ni al comer, ni siquiera al rendir culto a la deidad.

Verse 39

ततोऽसौ चिन्तयामास दुःशीलो निजचेतसि । मठे तावत्प्रवेशोऽस्ति नैव रात्रौ कथंचन

Entonces aquel hombre de mala índole urdió en su mente: «Entrar en el monasterio es posible sólo hasta cierto punto; pero de noche, de ningún modo es posible».

Verse 40

सूर्यास्तमानवेलायां यत्प्रयच्छति तत्क्षणात् । परिघं सुदृढं पापस्तत्करोमि च किं पुनः

«A la hora de la puesta del sol, en cuanto él lo cierra, ese pecador coloca al instante una tranca muy firme; ¿qué más puedo hacer yo?»

Verse 41

मठोऽयं सुशिलाबद्धो नैव खातं प्रजायते । तुंगत्वान्न प्रवेशः स्यादुपायैर्विविधैः परैः

«Este monasterio está sólidamente trabado con buenas piedras; no puede abrirse brecha alguna. Por su altura, no habrá entrada, ni siquiera mediante muchos ardides distintos.»

Verse 42

तत्किं विषं प्रयच्छामि शस्त्रैर्व्यापादयामि किम् । दिवापि पशुमारेण पंचत्वं वा नयामि किम्

«Entonces, ¿debo darle veneno? ¿O matarlo con armas? ¿O incluso de día, llevarlo a la muerte por algún medio violento, como un matador de bestias?»

Verse 43

एवं चिन्तयतस्तस्य प्रावृट्काल उपस्थितः । श्रावणस्यासिते पक्षे कर्कटस्थे दिवाकरे

Mientras meditaba de este modo, llegó la estación de las lluvias: en la quincena oscura de Śrāvaṇa, cuando el Sol estaba en Cáncer.

Verse 44

प्राप्तो महेश्वरस्तस्य कोऽपि तत्र धनी द्रुतम् । तेनोक्तं प्रणिपत्योच्चैः करिष्यामि पवित्रकम्

Entonces un hombre acaudalado llegó allí con presteza ante Maheśvara (Śiva). Postrándose, dijo en voz alta: «Realizaré el Pavitraka (rito de purificación)».

Verse 45

चतुर्द्दश्यामहं स्वामिन्यद्यादेशो भवेत्तव । यद्यागच्छसि मे ग्रामं प्रसादेन सम न्वितः

«Oh venerable Señora, que hoy, en el decimocuarto día lunar, recaiga sobre mí tu mandato. Si vienes a mi aldea, colmada de tu gracia benévola…»

Verse 46

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा तुष्टिमापन्नस्ततो निंबशुचो मुनिः । तथेति चैवमुक्त्वा तं प्रेषयामास तत्क्षणात्

Sūta dijo: Al oír esto, el sabio Niṃbaśuca quedó complacido; y diciendo «Así sea», lo despachó en aquel mismo instante.

Verse 47

आगमिष्याम्यहं काले स्वशिष्येण समन्वितः । करिष्यामि परं श्रेयस्तव वत्स न संशयः

«Vendré a su debido tiempo, acompañado de mi propio discípulo. Haré para ti el bien supremo, hijo querido; de ello no hay duda.»

Verse 48

अथ काले तु संप्राप्ते चिन्तयित्वा प्रभातिकम् । प्रभातसमये प्राप्ते स शैवः प्रस्थितस्तदा । दुःशीलेन समायुक्तः संप्रहृष्टतनूरुहः

Cuando llegó la hora señalada, tras hacer sus preparativos matutinos, al despuntar el alba aquel devoto śaiva partió—acompañado por Duḥśīla—con los vellos erizados de júbilo.

Verse 49

ततो वै गच्छमानस्य तस्य मार्गे व्यवस्थिता । पुण्या नदी सुविख्याता मुरला सागरंगमा

Mientras avanzaba por el camino, en su ruta se hallaba un río meritorio y muy renombrado: el Murala, que fluye hacia el océano.

Verse 50

स तां दृष्ट्वाऽब्रवीद्वाक्यं वत्स शिष्य करोम्यहम् । भवता सह देवार्चां मुरलायां स्थिरो भव

Al ver aquel río, dijo: «Hijo querido, te tomaré por discípulo. Permanece firme aquí, en el Murala, y conmigo rinde culto a los dioses».

Verse 51

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा संस्थितोऽस्यास्तटे शुभे । सोऽपि निंबशुचस्तस्य रंजितः सर्वदा गुणैः

Diciendo «Así sea», se quedó en su ribera auspiciosa. Y Niṃbaśuca también se deleitaba siempre en sus virtudes.

Verse 52

सुशिष्यं तं परिज्ञाय विश्वासं परमं गतः । स्थगितां तां समादाय हेममात्रासमुद्भवाम्

Al reconocerlo como un discípulo excelente, alcanzó plena confianza. Entonces tomó aquel objeto oculto, surgido en una medida de oro.

Verse 53

जागेश्वरसमोपेतां स कन्थां व्याक्षिपत्क्षितौ । पुरीषोत्सर्गकार्येण ततस्तोकांतरं गतः

Arrojó al suelo el manto vinculado a Jāgeśvara; y luego, con el pretexto de aliviarse, se alejó un corto trecho.

Verse 54

यावच्चादर्शनं प्राप्तो वेतसैः परिवारितः । तावन्मात्रां समादाय दुःशीलः प्रस्थितो द्रुतम् । उत्तरां दिशमाश्रित्य प्रहृष्टेनांतरात्मना

Y en cuanto salió de la vista, oculto por los juncos, Duḥśīla tomó sólo esa porción y huyó al instante—dirigiéndose al norte, con el corazón exultante.

Verse 55

अथासौ चागतो यावद्दुःशीलं नैव पश्यति । केवलं दृश्यते कन्था जागेश्वरसमन्विता

Luego, cuando llegó, no vio en absoluto al malvado Duḥśīla; sólo se veía el manto, aún ligado y marcado por Jāgeśvara.

Verse 56

षडक्षरेण मंत्रेण लिंगस्योपरि भक्तितः । स तां गतिमवाप्नोति यांयां यांतीह यज्विनः

Con devoción, al recitar y aplicar el mantra de seis sílabas sobre el liṅga, él alcanza el mismo estado de destino bienaventurado que aquí alcanzan los sacrificadores y los piadosos adoradores.

Verse 57

यावन्मात्राविहीनां च ततो ज्ञात्वा च तां हृताम् । तेन शिष्येण मूर्च्छाढ्यो निपपात महीतले

Entonces, al comprender que su ‘mātrā’ (la medida confiada) faltaba y había sido robada, aquel discípulo, vencido por el desmayo, cayó al suelo.

Verse 58

ततश्च चेतनां प्राप्य कृच्छ्राच्चोत्थाय तत्क्षणात् । शिलायां ताडयामास निजांगानि शिरस्तथा

Entonces, recobrando la conciencia y levantándose con dificultad en ese mismo instante, golpeó sus propios miembros, e incluso su cabeza, contra una roca.

Verse 59

हा हतोऽस्मि विनष्टोऽस्मि मुष्टस्तेन दुरात्मना । किं करोमि क्व गच्छामि कथं तं वीक्षयाम्यहम्

¡Ay de mí, estoy muerto; estoy arruinado, robado por ese hombre de alma perversa! ¿Qué haré? ¿A dónde iré? ¿Cómo podré encontrarlo?

Verse 60

ततस्तु पदवीं वीक्ष्य तस्य तां चलितो ध्रुवम् । वृद्ध भावात्परिश्रांतो वावृत्य स मठं गतः

Entonces, viendo el rastro de su camino, salió tras él con determinación; pero, fatigado por la vejez, regresó y se dirigió al monasterio.

Verse 61

दुःशीलोऽपि समादाय मात्रां स्थानांतरं गतः । ततस्तेन सुवर्णेन व्यवहारान्करोति सः

Incluso ese hombre malvado, tomando la riqueza, se fue a otro lugar; luego, con ese oro, llevó a cabo transacciones y comercio.

Verse 62

ततो गृहस्थतां प्राप्तः कृतदारपरिग्रहः । वृद्धभावं समापन्नः संतानेन विवर्जितः

Después de eso, entró en la vida de cabeza de familia, tomando esposa; llegó a la vejez, pero permaneció sin descendencia.

Verse 63

कस्यचित्त्वथ कालस्य तीर्थयात्रापरायणः । भार्यया सहितो विप्रश्चमत्कारपुरं गतः

Entonces, pasado algún tiempo, el brāhmaṇa, entregado a la peregrinación por los tīrtha sagrados, partió con su esposa hacia la ciudad de Camatkārapura.

Verse 64

स्नात्वा तीर्थेषु सर्वेषु देवतायतनेषु च । भ्रममाणेन संदृष्टो दुर्वासा नाम सन्मुनिः

Tras bañarse en todos los tīrtha y también en los santuarios de los dioses, mientras deambulaba, vio al virtuoso sabio llamado Durvāsā.

Verse 65

निजदेवस्य सद्भक्त्या नृत्यगीतपरायणः । तं च दृष्ट्वा नमस्कृत्य वाक्यमेतदुवाच सः

Absorbido en la danza y el canto por sincera devoción a su deidad elegida, al verlo se inclinó con reverencia y pronunció estas palabras.

Verse 66

केनैतत्स्थापितं लिंगं निर्मलं शंकरोद्भवम् । किं त्वं नृत्यसि गीतं च पुरोऽस्य प्रकरोषि च । मुनीनां युज्यते नैव यदेतत्तव चेष्टितम्

“¿Quién ha instalado este liṅga puro, nacido de Śaṅkara? ¿Por qué danzas y cantas ante él? Tal proceder, como el tuyo, no conviene en absoluto a los sabios.”

Verse 67

दुर्वासा उवाच । मयैतत्स्थापितं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः । नृत्यगीतप्रियो यस्माद्देवदेवो महेश्वरः

Durvāsā dijo: “Yo instalé este liṅga para Śūlin, el Dios de dioses. Pues Maheśvara, Señor de los dioses, es en verdad amante de la danza y del canto.”

Verse 68

न मेऽस्ति विभवः कश्चिद्येन भोगं करोम्यहम्

No tengo riqueza alguna con la cual pueda entregarme a los goces.

Verse 69

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तश्चिर्भटिर्नाम योगवित् । तेन पृष्टः स दुर्वासा वेदांतिकमिदं वचः

Entretanto llegó un conocedor del yoga llamado Cirbhaṭi. Preguntado por él, Durvāsā pronunció esta enseñanza vedántica.

Verse 70

असूर्या नाम ते लोका अंधेन तमसा वृताः । तांस्ते प्रेत्याऽभिगच्छंति ये केचात्महनो जनाः

Sin sol son en verdad esos mundos, envueltos en una oscuridad cegadora; a ellos, tras la muerte, van quienes matan al propio ser.

Verse 71

उपविश्य ततस्तेन तस्य दत्तस्तु निर्णयः । दुःशीलेनापि तत्सर्व विज्ञातं तस्य संस्तुतम्

Luego, tras sentarse, aquel maestro le dio una determinación clara. Incluso un hombre de mala conducta comprendió todo ello y alabó su enseñanza.

Verse 72

ततो विशेषतो जाता भक्तिस्तस्य हरं प्रति । तं प्रणम्य ततश्चोच्चैर्वाक्यमेतदुवाच ह

Después, su devoción hacia Hara (Śiva) nació con intensidad singular. Postrándose ante él, pronunció en voz alta estas palabras.

Verse 74

भगवन् ब्राह्मणोऽस्मीति जात्या चैव न कर्मणा । न कस्यचिन्मया दत्तं कदाचिन्नैव भोजनम् । केवलं देवविप्राणां वंचयित्वा धनं हृतम् । व्यसनेनाभिभूतेन द्यूतवेश्योद्भवेन च

¡Oh Señor Bienaventurado! Soy llamado brāhmaṇa sólo por nacimiento, no por conducta. Jamás he dado alimento a nadie en momento alguno. Antes bien, engañé incluso a los dioses y a los brāhmaṇas y les arrebaté riquezas, dominado por vicios nacidos del juego y del trato con cortesanas.

Verse 75

तथा च ब्राह्मणेनापि मया शैवो गुरुः कृतः । वंचितश्च तथानेकैश्चाटुभिर्विहृतं धनम्

Así, aun siendo brāhmaṇa, tomé a un maestro śaiva como pretexto y también lo engañé. Del mismo modo, por muchos aduladores fui embaucado, y mi riqueza fue dilapidada.

Verse 76

तस्य सक्तं धनं भूयः साधुमार्गेण चाहृतम् । स चापि च गुरुर्मह्यं परलोकमिहागतः

Después, por el sendero recto, recobré de nuevo aquella riqueza que había quedado atada y perdida. Y esa misma persona—que llegó a ser mi guru—ha venido ahora aquí desde el otro mundo.

Verse 77

पश्चात्तापेन तेनैव प्रदह्यामि दिवानिशम् । पुरश्चरणदानेन तत्प्रसादं कुरुष्व मे

Por ese mismo arrepentimiento ardo día y noche. Mediante la dádiva vinculada al puraścaraṇa, concédeme, te ruego, esa gracia.

Verse 78

अस्ति मे विपुलं वित्तं न संतानं मुनीश्वर । तन्मे वद मुने श्रेयस्तद्वित्तस्य यथा भवेत् । इह लोके परे चैव येन सर्वं करोम्यहम्

Poseo abundante riqueza, oh señor de los sabios, pero no tengo descendencia. Dime, oh muni, qué es lo mejor: cómo puede ese caudal volverse verdaderamente fructífero, para que yo cumpla lo debido tanto en este mundo como en el venidero.

Verse 79

दुर्वासा उवाच । कृत्वा पापसहस्राणि पश्चाद्धर्मपरो भवेत् । यः पुमान्सोऽतिकृच्छ्रेण तरेत्संसारसागरम्

Dijo Durvāsā: Aunque un hombre haya cometido miles de pecados, después puede volverse devoto del dharma; pero sólo con gran dificultad cruza el océano del saṃsāra, la existencia mundana.

Verse 80

दिनेनापि गुरुर्योऽसौ त्वया शैवो विनिर्मितः । अधर्मेणापि संजातः स गुरुस्तेन संशयः

Aunque fuera en un solo día como forjaste a ese ‘gurú’ śaiva, aun nacido por medios injustos, él es tu gurú; de ello no hay duda.

Verse 81

ब्राह्मणो ब्रह्मचारी स्याद्ग्रहस्थस्तदनंतरम् । वानप्रस्थो यतिश्चैव तत श्चैव कुटीचरः

Un brāhmaṇa debe ser primero brahmacārin; después, convertirse en cabeza de familia. Luego (puede ser) vānaprastha, morador del bosque, y yati, renunciante; y después, en verdad, kuṭīcara, el que vive retirado en una choza.

Verse 82

बहूदकस्ततो हंसः परमश्च ततो भवेत् । ततश्च मुक्तिमायाति मार्गमेनं समाश्रितः

Luego uno se vuelve bahūdaka; después, haṃsa; y después, parama. Acogiéndose a este sendero, entonces alcanza la liberación (mukti).

Verse 83

त्वया पुनः कुमार्गेण यद्व्रतं ब्राह्मणेन च । शैवमार्गं समास्थाय तन्महापातकं कृतम्

Pero tú, de nuevo, por un camino perverso, junto con un brāhmaṇa, asumiste un voto adoptando la vía śaiva; eso se convirtió en mahāpātaka, un gran pecado.

Verse 84

दुःशील उवाच । सर्वेष्वेव हि वेदेषु रुद्रः संकीर्त्यते प्रभुः । तत्किं दोषस्त्वया प्रोक्तस्तस्य दीक्षासमुद्भवः

Duḥśīla dijo: En verdad, en todos los Vedas se canta a Rudra como el Señor. Entonces, ¿qué falta has mencionado tú, nacida de su dīkṣā, la iniciación sagrada?

Verse 85

दुर्वासा उवाच । सत्यमेतत्त्वया ख्यातं वेदे रुद्रः प्रकीर्तितः । बहुधा वासुदेवोऽपि ब्रह्मा चैव विशेषतः

Durvāsā dijo: Es verdad lo que has declarado: en el Veda se proclama a Rudra. Del mismo modo, Vāsudeva es alabado de muchas maneras, y también Brahmā, de modo especial.

Verse 86

परं विप्रस्य या दीक्षा व्रतवंधसमुद्भवा । गायत्री परमा जाप्ये गुरुर्व्रतपरो हि सः । वैष्णवीं चाथ शैवीं च योऽन्यां दीक्षां समाचरेत्

Para un brāhmaṇa, la iniciación suprema es la que nace del voto vinculante de la disciplina sagrada (vrata). En el japa, el mantra supremo es el Gāyatrī; y su verdadero guru es aquel dedicado a los votos. Pero si alguien, habiendo recibido iniciación vaiṣṇava o śaiva, emprendiera aún otra iniciación por inconstancia—

Verse 87

ब्राह्मणो न भवेत्सोऽत्र यद्यपि स्यात्षडंगवित् । अपरं लिंगभेदस्ते संजातः कपटादिषु

Aquí no sería un brāhmaṇa verdadero, aunque conociera los seis auxiliares (ṣaḍaṅga) del Veda. Además, en ti ha surgido otro “signo” de degradación: el engaño y cosas semejantes.

Verse 88

व्रतत्यागान्न संदेहस्तत्र ते नास्ति किंचन । प्रायश्चित्तं मया सम्यक्स्मृतिमार्गेण चिंतितम्

Por abandonar el voto, no hay duda: para ti no queda ninguna incertidumbre al respecto. He considerado debidamente una expiación (prāyaścitta) apropiada, conforme al sendero de las Smṛtis.

Verse 89

दुःशील उवाच । सतां सप्तपदीं मैत्रीं प्रवदंति मनीषिणः । मित्रतां तु पुरस्कृत्य किंचिद्वक्ष्यामि तच्छृणु

Duḥśīla dijo: «Los sabios afirman que, entre los virtuosos, la amistad se afianza tras dar juntos siete pasos. Honrando esa amistad, diré algo—escúchalo».

Verse 90

अस्ति मे विपुलं वित्तं यदि तेन प्रसिद्ध्यति । तद्वदस्व महाभाग येन सर्वं करोम्यहम्

«Poseo abundantes riquezas—si con ellas puede alcanzarse fama o logro. Dime, oh afortunado, por qué medio podré cumplirlo todo».

Verse 91

दुर्वासा उवाच । एक एव ह्युपायोऽस्ति तव पातकनाशने । तं चेत्करोषि मे वाक्याद्विशुद्धः संभविष्यसि

Durvāsā dijo: «En verdad hay un solo medio para destruir tu pecado. Si lo haces conforme a mi palabra, quedarás purificado».

Verse 92

तपः कृते प्रशंसंति त्रेतायां ज्ञानमेव च । द्वापरे तीर्थयात्रां च दानमेव कलौ युगे

En la era Kṛta se alaba la austeridad; en Tretā, sólo el conocimiento; en Dvāpara, la peregrinación a los tīrtha; pero en la era Kali, sólo la caridad es lo principal.

Verse 93

सांप्रतं कलिकालोऽयं वर्तते दारुणाकृतिः । तस्मात्कृष्णाजिनं देहि सर्वपापविशुद्धये

«Ahora prevalece esta era de Kali, de aspecto terrible. Por ello, ofrece una piel de antílope negro (kṛṣṇājina) para la purificación de todos los pecados».

Verse 94

तथा च ते घृणाऽप्यस्ति गुरुवित्तसमुद्भवा । तदर्थं कुरु तन्नाम्ना शंकरस्य निवेशनम्

Y también en ti hay aversión, nacida del apego a la riqueza del gurú. Por ello, con ese propósito, edifica una morada para Śaṅkara, en Su propio Nombre.

Verse 95

येन तस्मादपि त्वं हि आनृण्यं यासि तत्क्षणात् । अन्यत्रापि च तद्वित्तं यत्किंचिच्च प्रपद्यते

Por ese acto, al instante quedarás libre de deuda, incluso respecto de él. Y cualquier porción de esa riqueza que, de cualquier otro modo, llegue a tus manos,

Verse 96

ब्राह्मणेभ्यो विशिष्टेभ्यो नित्यं देहि समाहितः । तिलपात्रं सदा देहि सहिरण्यं विशेषतः

Con la mente recogida, da siempre a los brāhmaṇas distinguidos. Ofrece sin cesar un recipiente de sésamo como limosna, y de modo especial hazlo junto con oro.

Verse 97

येन ते सकलं पापं देहान्नाशं प्रगच्छति । अपरं चैत्रमासेऽहं सदाऽगच्छामि भक्तितः

Por esto, todo tu pecado se aparta y queda destruido del cuerpo. Además, en el mes de Caitra vengo aquí constantemente, movido por la devoción.

Verse 98

कल्पग्रामात्सुदूराच्च प्रासादेऽत्र स्वयं कृते । पुनर्यामि च तत्रैव व्रतमेतद्धि मे स्थितम्

Desde el lejano Kalpagrāma vengo a este templo, que yo mismo establecí aquí. Y luego regreso de nuevo a ese mismo lugar: tal es, en verdad, el voto que mantengo.

Verse 99

तस्माच्चिंत्यस्त्वयाह्येष प्रासादो यो मया कृतः । चिंतनीयं सदैवेह स्नानादिभिरनेकशः

Por ello, has de tener siempre presente este templo que yo he edificado. Aquí debe recordarse una y otra vez, junto con el baño ritual y otros actos sagrados.

Verse 100

दुःशील उवाच । करिष्यामि वचस्तेऽहं यथा वदसि सन्मुने

Duḥśīla dijo: «Haré tus palabras, oh venerable sabio, exactamente como lo indicas.»

Verse 101

दुर्वासा उवाच । सर्वपापविशुद्ध्यर्थं दत्ते कृष्णाजिने द्विजः । प्रयच्छ तिलपात्राणि गुप्तपापस्य शुद्धये

Durvāsā dijo: «Para purificarse de todos los pecados, cuando un brāhmaṇa entrega una piel de antílope negro, debe ofrecer también vasijas con sésamo, para limpiar incluso los pecados ocultos.»

Verse 102

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दत्तं तेन महात्मना । ततः कृष्णाजिनं भक्त्या ब्राह्मणायाहिताग्नये

Sūta dijo: Al oír sus palabras, aquel magnánimo dio conforme a lo indicado. Luego, con devoción, ofreció la piel de antílope negro a un brāhmaṇa que mantenía los fuegos sagrados.

Verse 103

दुर्वाससः समा देशाद्यथोक्तविधिना द्विजाः । यच्छतस्तिलपात्राणि तस्य नित्यं प्रभक्तितः

Entonces los brāhmaṇas, conforme al rito indicado por Durvāsā, le entregaban vasijas de sésamo de aquella región, de manera constante y con gran devoción.

Verse 104

गतपापस्य दीक्षां च ददौ निर्वाणसंभवाम् । तथासौ गतपापस्य दीक्षां दत्त्वा यथाविधि

A aquel cuyas culpas habían sido borradas, le otorgó una dīkṣā que conduce a la liberación. Así, habiendo conferido debidamente la iniciación al purificado conforme al rito,

Verse 105

ततः प्रोवाच मधुरं देहि मे गुरुदक्षिणाम्

Entonces habló con dulzura: «Dame la guru-dakṣiṇā, la ofrenda de honor al maestro».

Verse 106

दुःशील उवाच । याचस्व त्वं प्रभो शीघ्रं यां ते यच्छामि दक्षिणाम् । तां प्रदास्यामि चेच्छक्तिर्वित्तशाठ्यविवर्जिताम्

Dijo Duḥśīla: «Oh Señor, pide pronto la guru-dakṣiṇā que te ofrezco. Si tengo la capacidad, la daré, libre de todo engaño respecto a la riqueza».

Verse 107

दुर्वासा उवाच । कल्पग्रामं गमिष्यामि सांप्रतं वर्तते कलिः । नाहमत्रागमिष्यामि यावन्नैव कृतं भवेत्

Durvāsā dijo: «Ahora iré a Kalpagrāma, pues es el tiempo en que prevalece Kali. No volveré aquí hasta que, en verdad, esté concluido».

Verse 108

अर्धनिष्पादितो ह्येष प्रासादो यो मया कृतः । परिपूर्तिं त्वया नेय एषा मे गुरुदक्षिणा

«Este templo (prāsāda) que yo inicié está sólo a medio terminar. Tú debes llevarlo a su plenitud: ésa será mi guru-dakṣiṇā».

Verse 109

नृत्यगीतादिकं यच्च तथा कार्यं स्वशक्तितः । पुरतोऽस्य बलिर्देयस्तथान्यत्कुसुमादिकम्

Y todo lo demás—danza, canto y cosas semejantes—dispónlo según tu capacidad. Ante esta deidad/santuario debe ofrecerse el bali (ofrenda ritual), y también otras ofrendas como flores y similares.

Verse 110

एवमुक्त्वा गतः सोऽथ कल्पग्रामं मुनीश्वरः । दुःशीलोऽपि तथा चक्रे यत्तेन समुदाहृतम्

Dicho esto, aquel señor entre los sabios partió hacia Kalpagrāma. Y Duḥśīla, aunque tal era, hizo exactamente lo que él le había indicado.

Verse 111

सूत उवाच । एवं तस्य प्रभक्तस्य तत्कार्याणि प्रकुर्वतः । तन्नाम्ना कीर्त्यते सोऽथ दुःशील इति संज्ञितः

Dijo Sūta: «Cuando él, devoto y fiel, llevó a cabo esas obras, después fue celebrado por ese mismo nombre, siendo conocido como “Duḥśīla”.»

Verse 112

चैत्रमासे च यो नित्यं तं च देवं प्रपश्यति । क्षणं कृत्वा स पापेन वार्षिकेण प्रमुच्यते

Quien, durante el mes de Caitra, contempla cada día a esa deidad—aunque sea por un instante—queda liberado del pecado acumulado a lo largo de un año.

Verse 113

यः पुनः स्नपनं तस्य सर्वं चैव करोति च । त्रिंशद्वर्षोद्भवं पापं तस्य गात्रात्प्रणश्यति

Y quien realiza por completo el rito de baño (snapana) para esa deidad—en todas sus partes—ve destruido, desde su propio cuerpo, el pecado nacido de treinta años.

Verse 114

यः पुनर्नृत्यगीताद्यं कुरुते च तदग्रतः । आजन्ममरणात्पापात्सोऽपि मुक्तिमवाप्नुयात्

Además, quien ofrezca ante Él danza, canto y ofrendas semejantes, queda liberado incluso de los pecados acumulados desde el nacimiento hasta la muerte, y alcanza la liberación (mokṣa).