Adhyaya 22

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तीर्थे शक्रसमुद्रवम् । स्वामिद्रोहकृतात्पापान्निर्मुक्तो यत्र लक्ष्मणः

Los sabios dijeron: En cuanto a lo que has expuesto—el tīrtha llamado Śakra-samudrava—donde Lakṣmaṇa fue liberado del pecado nacido de traicionar al señor, te rogamos que nos lo relates con más detalle.

Verse 2

कथं तत्र पुरा शक्रः स्वामिद्रोहसमुद्भवात् । पातकादेव निर्मुक्तः कस्मिन्काले च सूतज

Oh hijo de Sūta, ¿cómo fue que antaño, en aquel lugar, Śakra (Indra) quedó liberado del pecado mismo nacido de traicionar a su señor? ¿Y en qué tiempo ocurrió?

Verse 3

कस्माद्दितेर्महेन्द्रेण कृतं कृत्यं तथाविधम् । येन संसूदितो गर्भः सर्वं विस्तरतो वद

¿Por qué Mahendra (Indra) cometió tal acción contra Diti, por la cual fue destruido su embrión? Dilo todo con amplitud y detalle.

Verse 4

सूत उवाच । ब्रह्मणो दक्षिणांगुष्ठाज्जज्ञे दक्षः प्रजापतिः । स च संजनयामास पचाशत्कन्यकाः शुभाः

Dijo Sūta: Del pulgar derecho de Brahmā nació Dakṣa Prajāpati. Y él, con el paso del tiempo, engendró cincuenta hijas auspiciosas.

Verse 5

ददौ च दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । दिव्येन विधिना दक्षः सप्तविंशतिमिंदवे

Dakṣa, conforme a un mandato divino, dio diez (hijas) a Dharma, trece a Kaśyapa y veintisiete a la Luna (Soma).

Verse 6

अदितिश्च दितिश्चैव द्वे भार्ये मुख्यतां गते । कश्यपस्य द्विजश्रेष्ठाः प्राणेभ्योऽपि प्रिये सदा

Aditi y Diti llegaron a ser las dos esposas principales de Kaśyapa, oh el más excelso de los nacidos dos veces; y siempre le fueron queridas, más aún que su propio aliento vital.

Verse 7

ततः स जनयामास देवाञ्च्छक्रपुरःसरान् । अदित्यां चैव दैत्यांश्च दित्यां स बलवत्तरान्

Luego engendró, de Aditi, a los dioses, encabezados por Śakra (Indra); y de Diti engendró a los Daityas, poderosos en fuerza.

Verse 8

तेषां त्रैलोक्यराज्यार्थं मिथो जज्ञे महाहवः । तत्र शक्रेण ते दैत्याः संग्रामे विनिपातिताः

Por la soberanía de los tres mundos, surgió entre ellos una gran guerra. En aquella batalla, esos Daityas fueron abatidos por Śakra (Indra).

Verse 9

ततः शोकपरा चक्रे दितिर्व्रतमनुत्तमम् । पुत्रार्थं नियमोपेता क्षेत्रेऽत्रैव समाहिता

Entonces Diti, abrumada por el dolor, emprendió un voto sin igual. Anhelando un hijo, observó una disciplina rigurosa y permaneció recogida en este mismo kṣetra sagrado.

Verse 10

ततो वर्षसहस्रांते तस्यास्तुष्टो महेश्वरः । उवाच परितुष्टोऽस्मि वरं प्रार्थय वांछितम्

Al cabo de mil años, Maheśvara se complació en ella y dijo: «Estoy plenamente satisfecho; pide el don que deseas».

Verse 11

साऽब्रवीद्यदि मे तुष्टस्त्वं देव शशिशेखर । तत्पुत्रं देहि देवानां सर्वेषां बलवत्तरम् । यज्ञभागप्रभोक्तारं देवानां दर्पनाशनम्

Ella dijo: «Si estás complacido conmigo, oh dios, oh Señor de la Luna en la frente (Śaśiśekhara), concédeme un hijo: más fuerte que todos los dioses, que reclame las porciones del yajña y destruya el orgullo de los dioses».

Verse 12

अवध्यं संगरे पूर्वैः सर्वैदेवैः सवासवैः । स तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शनं हरः

(Ella pidió un hijo) invencible en la batalla, imposible de matar por todos los dioses antiguos, aun con Vāsava (Indra). Hara asintió, prometiendo: «Así sea», y luego desapareció de la vista.

Verse 13

दितिश्चैवाऽदधाद्गर्भं कश्यपान्मुनिपुंगवात् । ततः शक्रो भयं चक्रे ज्ञात्वा तं गर्भसंभवम् । वदतो मुनिमुख्यस्य नारदस्य महात्मनः

Y Diti concibió un feto de Kaśyapa, el más excelso de los sabios. Entonces Śakra (Indra) sintió temor al saber de aquella gestación, tras oírlo de Nārada, el magnánimo, el principal entre los videntes.

Verse 14

ततो दुष्टां मतिं कृत्वा तस्य गर्भस्य नाशने । चक्रे तस्याः स शुश्रूषां दिवारात्रमतंद्रितः

Luego, urdiendo un propósito perverso de destruir aquel embarazo, se puso a su servicio sin descanso, día y noche, para hallar una ocasión.

Verse 15

छिद्रमन्वेषमाणस्तु सुसूक्ष्ममपि च द्विजाः । न तस्या लभते क्वाऽपि गता मासा नवैव तु

Pero, oh nacidos dos veces, aunque buscó hasta la más mínima rendija, no halló en ella falta alguna—hasta que transcurrieron nueve meses.

Verse 16

ततश्च दशमे मासि संप्राप्ते प्रसवोद्भवे । गर्भालसा निशावक्त्रे सुप्ता सा दक्षिणामुखी

Luego, al llegar el décimo mes y estar próximo el alumbramiento, ella, fatigada por la gravidez, se durmió de noche, tendida con el rostro vuelto hacia el sur.

Verse 17

निद्रावशं तु संप्राप्ता विसंज्ञा समपद्यत । शक्रहस्तावमर्दोत्थपादसौख्येन निश्चला

Vencida por el sueño, quedó inconsciente y yació inmóvil, con los pies relajados por el masaje de las manos de Śakra.

Verse 18

तां विसंज्ञामथो वीक्ष्य त्यक्त्वा पादौ शतक्रतुः । प्रविवेशोदरं तस्यास्तीक्ष्णं शस्त्रं करे दधत् । तेनाऽसौ सप्तधा चके गर्भं शस्त्रेण देवपः

Al verla inconsciente, Śatakratu soltó sus pies, entró en su vientre con un arma afilada en la mano y cortó el feto en siete partes.

Verse 19

अथाऽपश्यत्क्षणात्सप्त वालकान्पूर्णविग्रहान् । ततस्तानपि सप्तैव सप्तधा कृतवान्हरिः

De inmediato vio siete infantes, cada uno con forma completa; entonces Hari dividió a esos siete también en siete partes.

Verse 20

जाता एकोनपञ्चाशदथ तत्रैव बालकाः । तान्दृष्ट्वा वृद्धिमापन्नांस्ततो भीतः शतक्रतुः । निश्चक्रामोदरातूर्णं दित्या यावन्न लक्षितः

Así, nacieron allí cuarenta y nueve infantes. Al verlos ya fortalecidos, Śatakratu sintió miedo y salió apresuradamente de su vientre, antes de que Diti pudiera notarlo.

Verse 21

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमंडले । दितिः संजनयामास सप्तधा सप्त बालकान्

Entonces, en el alba pura, cuando el orbe del sol se había alzado, Diti dio a luz a siete grupos de siete hijos.

Verse 22

ततोऽभ्येत्य सहस्राक्षो दुर्गंधेन समावृतः । निस्तेजा म्लानवक्त्रश्च लज्जयाऽ धोमुखः स्थितः

Entonces Sahasrākṣa se adelantó, envuelto en hedor; su esplendor se había extinguido, el rostro marchito, y permanecía de pie con la cabeza inclinada por vergüenza.

Verse 23

तं दृष्ट्वा तादृशं शक्रं दितिः प्रोवाच सादरम् । प्रणतं संस्थितं पार्श्वे भयव्याकुलचेतसम्

Al ver a Śakra en tal estado, Diti le habló con respeto; mientras él permanecía a un lado, inclinado en reverencia, con la mente turbada por el temor.

Verse 24

किं त्वं शक्र निरु त्साहस्तेजोद्युतिविवर्जितः । शरीरात्तव दुर्गन्धः कस्मादीदृक्प्रजायते

«Oh Śakra, ¿por qué ahora estás sin ánimo, privado de tejas, de brillo y resplandor? ¿Y por qué de tu cuerpo ha surgido un hedor tan terrible?»

Verse 25

किं त्वया निहतो विप्रोगुरुर्वाबालकोऽथवा । नारी वा येन ते नष्टं तेजो गात्रसमुद्भवम्

«¿Has dado muerte a un brāhmaṇa, o a un gurú, o quizá a un niño—o a una mujer—por lo cual se ha destruido el resplandor nacido de tus propios miembros?»

Verse 26

हतो नखांभसा वा त्वं घृष्टः शूर्पानिलेन च । अजामार्जनिकोत्थैश्चरजोभिर्वा समाश्रितः

«¿O fuiste golpeado por el “agua de las uñas”, o frotado por el viento de un aventador? ¿O has quedado cubierto por el polvo levantado al barrer y limpiar?»

Verse 27

शक्र उवाच । सत्यमेतन्महाभागे यत्त्वयोक्तोऽस्मि सांप्रतम् । रात्रौ प्रविष्टः सुप्ताया जठरे तव पापकृत्

Śakra dijo: Es verdad, oh noble señora, lo que acabas de decirme. De noche, mientras dormías, yo—culpable de pecado—entré en tu vientre.

Verse 28

कृन्तश्चैकोनपञ्चाशत्कृत्वो गर्भो मया शुभे । तावन्मात्रास्ततो जाता बालकाः सर्व एव ते

Oh bienaventurada, corté el embrión cuarenta y nueve veces; y de esas porciones nacieron, todos ellos, como niños.

Verse 29

ततो भीत्या विनिष्क्रान्तस्त्वया देवि न लक्षितः । एतस्मात्कारणाज्जाता तेजोहानिरनिन्दिते

Luego, por miedo, me retiré—oh Diosa—sin que tú lo advirtieras. Por esta misma causa, oh intachable, sobrevino mi pérdida de resplandor.

Verse 30

दितिरुवाच । यस्मात्सत्यं त्वया प्रोक्तं पुरतो मम देवप । तस्मात्प्रार्थय मत्तस्त्वं वरं यन्मनसेप्सि तम्

Diti dijo: Puesto que has dicho la verdad ante mí, oh señor de los dioses, pide entonces de mí un don: aquello que tu mente anhele.

Verse 31

शक्र उवाच । एते तव सुता देवि च्छिद्यमाना मयासिना । रुदन्तो वारिता मन्दं मा रुदन्तु मुहुर्मुहुः

Śakra dijo: Estos hijos tuyos, oh Diosa—aunque eran cortados por mi espada—al llorar fueron suavemente contenidos; que no vuelvan a llorar una y otra vez.

Verse 32

मरुतो नामविख्यातास्तस्मात्संतुजगत्रये । दैत्यभावविनिर्मुक्ता मद्विधेया मम प्रियाः

Por ello, que sean célebres en los tres mundos con el nombre de “Maruts”: libres de la naturaleza de los Dānavas, obedientes a mí y amados por mí.

Verse 33

यज्ञभागभुजः सर्वे भविष्यंति मया सह । यस्मादेतन्मया तीर्थं बालकैस्तव मंडितम्

Todos ellos participarán conmigo de las porciones del sacrificio; pues este tīrtha sagrado ha sido adornado por mí con tus hijos.

Verse 34

बहुभिर्यास्यति ख्यातिं बालमंडनमित्यतः । या च स्त्री गर्भसंयुक्ता स्नानं भक्त्या करिष्यीत । न भविष्यंति छिद्राणि तस्या गर्भे कथंचन

Por ello, será célebre entre muchos como “Bālamaṇḍana”. Y toda mujer encinta que se bañe aquí con devoción no sufrirá daño ni defecto alguno en su vientre de modo alguno.

Verse 35

प्राप्ते प्रसवकाले तु या जलं प्राशयिष्यति । तीर्थस्यास्य सुखेनैव प्रसविष्यति सा सुतम्

Y cuando llegue el tiempo del parto, la mujer que beba el agua de este tīrtha dará a luz a su hijo con facilidad y sosiego.

Verse 36

दितिरुवाच । तवोच्छेदाय देवेश याचितः प्राङ्मया हरः । एकं देव सुतं देहि सर्वदेवनिबर्हणम्

Diti dijo: «Oh Señor de los dioses, antaño supliqué a Hara por tu destrucción. Oh Deva, concédeme un solo hijo capaz de someter a todos los dioses».

Verse 37

त्वया चैकोनपंचाशत्प्रकारः स विनिर्मितः । यस्मादृतं त्वया प्रोक्तं तस्मादेतद्भविष्यति

Por ti fue formado en cuarenta y nueve manifestaciones. Puesto que lo que has dicho es verdad, por ello esto habrá de cumplirse.

Verse 38

सूत उवाच । ततः प्रभृति ते जाता मरुतो विबुधैः समम् । यज्ञभागस्य भोक्तारो दितेः शक्रस्य शासनात्

Dijo Sūta: Desde entonces nacieron aquellos Maruts, iguales en rango a los dioses; y por mandato de Śakra, aunque nacidos de Diti, se convirtieron en partícipes de su porción en los sacrificios.

Verse 39

अथ प्राह सहस्राक्षो देवाचार्यं बृहस्पतिम् । मातुर्द्रोहकृतं पापं कथं यास्यति संक्ष यम्

Entonces Sahasrākṣa (Indra) dijo a Bṛhaspati, preceptor de los dioses: «¿Cómo podrá destruirse el pecado contraído al traicionar a la propia madre?»

Verse 42

सूत उवाच । ततस्तूर्णं सह साक्षः सहस्राक्षेशसंज्ञितम् । लिंगं संस्थापयामास स्वयमेव द्विजोत्तमाः

Dijo Sūta: Entonces, con presteza, el propio Sahasrākṣa (Indra), oh el mejor de los dos veces nacidos, estableció un liṅga llamado «Sahasrākṣeśa».

Verse 43

त्रिकालं पूजयामासपुष्पधूपानुलेपनैः । तथान्यैर्बलिसत्का रैर्गीतैर्नृत्यैःपृथग्विधैः

Lo adoró en los tres momentos del día con flores, incienso y ungüentos; y también con otras ofrendas y honores, acompañados de cantos y danzas de diversas clases.

Verse 44

ततो वर्षसहस्रांते तुष्टस्तस्य महेश्वरः । प्रोवाच वरदोऽस्मीति शक्र प्रार्थय वांछितम्

Entonces, al cabo de mil años, Maheśvara (Śiva), complacido con él, dijo: «Soy el dador de dones. Oh Śakra, pide lo que anhelas».

Verse 45

शक्र उवाच । मातुर्द्रोहकृतं पापं यातु मे त्रिपुरांतक । तथाऽन्येषां मनुष्याणां येऽत्र त्वां श्रद्धयान्विताः । पूजयिष्यंति सद्भक्त्या स्नानं कृत्वा समाहिताः

Dijo Śakra: «Oh Tripurāntaka, que se aparte de mí el pecado que cometí al traicionar a mi madre. Y del mismo modo, que también sean borrados los pecados de los demás hombres que aquí, llenos de fe, tras bañarse y con la mente recogida, te adorarán con verdadera devoción.»

Verse 46

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शनं हरः । शक्रोऽपि रहितः पापैर्जगाम त्रिदशालयम्

Dijo Sūta: Habiendo prometido: «Así sea», Hara (Śiva) desapareció de la vista. Y Śakra (Indra) también, libre de pecados, regresó a la morada de los treinta dioses (el cielo).

Verse 47

एवं तत्र समुत्पन्नं तीर्थं तद्बालमंडनम् । स्वामिद्रोहकृतात्पापान्मुच्यंते यत्र मानवाः

Así, allí surgió el tīrtha llamado Bālamaṇḍana, donde los seres humanos quedan liberados de los pecados nacidos de traicionar al propio señor (o legítimo soberano).

Verse 48

एतद्वः सर्वमाख्यातं बालमंडनसंभवम् । माहात्म्यं तु द्विज श्रेष्ठाः शृणुध्वमथ सादरम्

Todo esto—el origen de Bālamaṇḍana—os lo he relatado por completo. Ahora, oh mejores de los dos veces nacidos, escuchad con reverencia su sagrada grandeza (māhātmya).

Verse 49

आश्विनस्य सिते पक्षे दशम्यादि यथाक्रमम् । यस्तत्र कुरुते श्राद्धं यावत्पंचदशी तिथिः

En la quincena luminosa de Āśvina, comenzando desde el décimo día lunar en su debido orden—quienquiera que allí realice el śrāddha hasta el decimoquinto tithi (luna llena)…

Verse 50

तीर्थानां स हि सर्वेषां स्नानजं लभते फलम् । श्राद्धस्य करणाद्वापि वाजिमेधफलं द्विजाः

Él obtiene en verdad el fruto del baño sagrado de todos los tīrthas. Y, además, por realizar el śrāddha, oh dos veces nacidos, alcanza un mérito igual al del sacrificio Aśvamedha.

Verse 51

तस्मिन्काले सहस्राक्षः समागच्छति भूतले । भागानां मर्त्यजातानां सेवनाय सदैव हि

En ese tiempo, el de mil ojos (Indra) desciende a la tierra—siempre dispuesto a participar de las porciones asignadas (ofrendas/mérito) de los mortales.

Verse 52

यावद्भूमितले शक्रस्तिष्ठत्येवं द्विजोत्तमाः । तीर्थे तीर्थानि सर्वाणि तावत्तिष्ठन्ति तत्र वै

Mientras Śakra permanezca en la tierra, oh el mejor de los dos veces nacidos, durante ese mismo lapso todos los tīrthas moran allí, dentro de ese único tīrtha.

Verse 53

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तस्मिन्काले विशेषतः । स्नात्वा तत्र शुभे तीर्थै शक्रेश्वरमथाऽर्चयेत्

Por ello, con todo empeño—especialmente en ese tiempo—tras bañarse allí en ese tīrtha auspicioso, debe entonces rendir culto a Śakreśvara, el Señor de Śakra.

Verse 54

अत्र श्लोकौ पुरा गीतौ नारदैन सुर षिंणा । शृण्वंतु मुनयः सर्वे कीर्त्यमानौ मया हि तौ

Aquí se cantaron antaño dos estrofas por Nārada, el sabio entre los dioses. Que todos los munis escuchen, pues ahora recito esas dos.

Verse 55

बालमंडनके स्नात्वा शक्रेश्वरमथेक्षयेत् । यः पुमानाश्विने मासि प्राप्ते श्रवण पञ्चके । स पापैर्मुच्यते सर्वैराजन्ममरणाद्भुवि

Tras bañarse en Bālamaṇḍana, debe contemplarse a Śakreśvara. Quien lo haga en el mes de Āśvina, cuando llega el ‘Śravaṇa-pañcaka’, queda liberado de todos los pecados en la tierra, desde el nacimiento hasta la muerte.

Verse 56

प्रभावात्तस्य तीर्थस्य सत्यमेतद्द्विजोत्तमाः

Oh mejores entre los nacidos dos veces, esto es en verdad cierto: tal es el poder y la grandeza purificadora de ese sagrado tīrtha.