Adhyaya 206

Verse 1

विश्वामित्र उवाच । इंद्रोऽपि विष्णुवाक्येन हिमवंतं समागतः । ऐरावतं समारुह्य नागेद्रं पर्वतोपमम्

Dijo Viśvāmitra: Movido por las palabras de Viṣṇu, Indra también llegó al Himavān; montando a Airāvata, se acercó al señor de las montañas, elevado como una cumbre en sí misma.

Verse 2

तत्रापश्यदृषींस्तान्स चमत्कार समुद्भवान् । नियमैः संयमैर्युक्तान्सदाचारपरायणान् । वानप्रस्थाश्रमोपेतान्कामक्रोधविवर्जितान्

Allí vio a aquellos ṛṣis—maravillosos por su fulgor espiritual—disciplinados por observancias y dominio de sí, entregados a la recta conducta, establecidos en el estado de vānaprastha y libres de deseo y de ira.

Verse 3

एके विप्राः स्थितास्तेषामेकांतरितभोजनाः । षष्ठकालाशिनश्चान्ये चांद्रायणपरायणाः

Entre ellos, algunos brāhmaṇas vivían comiendo día por medio; otros comían sólo en el sexto período; y algunos estaban por entero consagrados al voto de Cāndrāyaṇa.

Verse 4

अश्मकुट्टाः स्थिताः केचिद्दंतोलूखलिनः परे । शीर्णपर्णाशनाः केचिज्जलाहारास्तथा परे । वायुभक्षास्तथैवान्ये तपस्तेपुः सुदारुणम्

Unos practicaron austeridades machacando piedras; otros usaron sus dientes como mortero. Unos vivían de hojas caídas, otros sólo de agua, y otros más “se alimentaban del aire”; así emprendieron un tapas sumamente severo.

Verse 5

अथ शक्रं समालोक्य तत्राऽयांतं द्विजोत्तमाः । पूजितं चारणैः सिद्धैस्तैरदृष्टं कदाचन

Entonces, al ver llegar allí a Śakra—venerado por los Cāraṇas y los Siddhas—los más excelsos dvijas quedaron sobrecogidos de asombro, pues nunca antes lo habían visto.

Verse 6

ते सर्वे ब्राह्मणाः प्रोक्तास्तदाश्रमसमीपगैः

Entonces, todos aquellos brāhmaṇas fueron interpelados por los moradores que estaban cerca de aquel āśrama.

Verse 7

अयं शक्रः समायातो भवतामाश्रमे द्विजाः । क्रियतामर्हणं चास्मै यच्चोक्तं शास्त्रचिंतकैः

«Oh dvijas, éste es Śakra que ha llegado a vuestro āśrama. Rendidle el debido arhaṇa, el honor que le corresponde, tal como lo prescriben los sabios versados en los śāstras.»

Verse 8

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । संमुखाः प्रययुस्तूर्णं कृतांजलिपुटाः स्थिताः

Entonces, todos aquellos brāhmaṇas, con los ojos abiertos de asombro, avanzaron presurosos para ponerse frente a él y quedaron de pie con las manos juntas en reverencia.

Verse 9

गृह्योक्तविधिना तस्मै संप्रहृष्टतनूरुहा । प्रोचुश्च विनयात्सर्वे किमागमनकारणम्

Con el gozo que eriza el vello, lo recibieron según los ritos enseñados por la tradición Gṛhya; y, con humildad, todos preguntaron: «¿Cuál es la causa de tu venida?»

Verse 10

निरीहस्यापि देवेंद्र कौतुकं नो व्यवस्थितम्

Oh señor de los dioses, aun para quien está libre de deseo, tu propósito al venir aquí no nos queda claro.

Verse 11

इन्द्र उवाच । कुशलं वो द्विजश्रेष्ठा अनिहोत्रेषु कृत्स्नशः । तपश्चर्यासु सर्वासु वेदाभ्यासे तथा श्रुते

Dijo Indra: «Oh los mejores entre los dos veces nacidos, ¿estáis bien en todo sentido: en vuestros ritos sagrados sin Agnihotra, en todas las austeridades y disciplinas, y en el estudio del Veda y de las enseñanzas santas?»

Verse 12

हाटकेश्वरजं क्षेत्रं त्यक्त्वा तीर्थमयं शुभम् । कस्मादत्र समायाता हिमार्तिजनके गिरौ

«Habiendo dejado el auspicioso territorio sagrado de Hāṭakeśvara, colmado de tīrthas, ¿por qué habéis venido aquí, a este monte que engendra la aflicción del frío?»

Verse 13

तस्मात्सर्वे मया सार्धं समागच्छंतु सद्द्विजाः । चमत्कारपुरे पुण्ये बहुविप्रसमाकुले

«Por ello, que todos vosotros, nobles brāhmaṇas, vengáis conmigo a la santa Camatkārapura, colmada de numerosos sacerdotes eruditos.»

Verse 14

वासुदेवसमादेशात्तत्र गत्वाथ सांप्रतम् । गयाकूपे करिष्यामि श्राद्धं भक्त्या द्विजोत्तमाः

Por mandato de Vāsudeva, habiendo ido allí ahora, realizaré con devoción el śrāddha en el Gayā-kūpa, oh los más excelsos de los brāhmaṇas.

Verse 15

युष्मदग्रे चतुर्दश्यां प्रेतपक्ष उपस्थिते । खेचरत्वं समायातं सर्वेषां भवतां स्फुटम्

En vuestra misma presencia, en el decimocuarto día cuando llega la estación de los Pitṛ (Pretapakṣa), ha venido claramente a todos vosotros la obtención del estado de ‘viajar por el cielo’.

Verse 16

सबालवृद्धपत्नीकाः साग्निहोत्रा मया सह । तस्माद्गच्छत भद्रं वस्तत्र स्थानं भविष्यति

Venid conmigo, con vuestros hijos, ancianos y esposas—y con vuestros fuegos de Agnihotra. Por tanto, partid; que el bienestar sea vuestro. Allí se os concederá una morada adecuada.

Verse 17

ब्राह्मणा ऊचुः । न वयं तत्र यास्यामश्चमत्कारपुरं पुनः । अन्येऽपि ब्राह्मणास्तत्र वेदवेदांगपारगाः

Los brāhmaṇas dijeron: “No iremos allí de nuevo, a Camatkārapura. Allí también hay otros brāhmaṇas, versados en los Vedas y los Vedāṅgas.”

Verse 18

नागरा याज्ञिकाः संति स्मार्ताः श्रुतिपरायणाः । तेषामग्रे कुरु श्राद्धं श्रद्धा चेच्छ्राद्धजा तव

Allí hay sacerdotes Nāgara—expertos en yajña, seguidores de la Smṛti y entregados a la Śruti. Realiza el śrāddha en su presencia, si tu fe nace de veras para el śrāddha.

Verse 19

इन्द्र उवाच । तत्र ये ब्राह्मणाः केचिद्भवद्भिः संप्रकीर्तिताः । तथाविधाश्च ते सर्वे वेदवेदांगपारगाः

Dijo Indra: «Esos brāhmaṇas de allí, a quienes habéis mencionado—en verdad todos son de esa índole: consumados en los Vedas y en los Vedāṅgas».

Verse 20

श्रुताध्ययनसंपन्ना याज्ञिकाश्च विशेषतः । परं द्वेषपराः सर्वे तथा परुषवादिनः

«Están colmados del estudio de la Śruti y, en especial, son diestros como oficiantes de yajña; pero todos se entregan en exceso al odio y hablan con aspereza.»

Verse 21

अहंकारेण संयुक्ताः परस्परजिगीषवः । तपसा विप्रयुक्ताश्च भोगसक्ता दिवानिशम्

«Atados por el orgullo, deseosos de vencerse mutuamente, apartados de la austeridad y apegados a los placeres día y noche—tales gentes son movidas por la rivalidad, no por el dharma.»

Verse 22

यूयं सर्वगुणोपेता विष्णुना मे प्रकीर्तिताः । तस्मादागमनं कार्यं मया सार्धं समस्तकैः

«Vosotros estáis dotados de todas las virtudes, y Viṣṇu os ha elogiado ante mí. Por ello, venid conmigo—todos, sin excepción.»

Verse 23

ब्राह्मणा ऊचुः । अस्माभिस्तेन दोषेण त्यक्तं स्थानं निजं हि तत् । बहुतीर्थसमोपेतं स्वर्गमार्गप्रदर्शकम्

Los brāhmaṇas dijeron: «Por esa falta abandonamos nuestra propia morada—ese mismo lugar, adornado con muchos tīrthas, que muestra el sendero que conduce al cielo.»

Verse 24

यदि यास्यामहे तत्र त्वया सार्धं पुरंदर । अस्माकं स्वजनाः सर्वे रागद्वेषपरायणाः

«Si vamos allí contigo, oh Purandara, todos los nuestros están entregados a la pasión y al odio.»

Verse 25

अपराधान्करिष्यंति नित्यमेव पदेपदे । ईर्ष्याधर्मसमोपेताः परुषाक्षरजल्पकाः

«A cada paso cometerán ofensas sin cesar, llenos de envidia e impiedad, y pronunciando palabras ásperas.»

Verse 26

ततः संपत्स्यते क्रोधः क्रोधाच्च तपसः क्षयः । ततो न प्राप्यते मुक्तिस्तद्गच्छामः कथं विभो

«De ello surgirá la ira; de la ira viene el desgaste de la austeridad. Entonces no se alcanza la liberación: ¿cómo, pues, iremos allí, oh Señor?»

Verse 27

अपरं तत्र भूपोऽस्ति देशे दानपरः सदा । आनर्ताधिपतिः ख्यातः सर्वभूमौ सदैव सः

«Además, en esa región hay un rey, siempre dedicado a la dádiva. Es célebre como señor de Ānarta, renombrado en todas las tierras.»

Verse 28

ददाति विविधं दानं हस्त्यश्वकनकादिकम् । यदि तत्र न गृह्णीमस्तदा कोपं स गच्छति

«Otorga dádivas de muchas clases: elefantes, caballos, oro y demás. Si allí no las aceptamos, él se encoleriza.»

Verse 29

भूपाले कोपमापन्ने स्वजनेषु विरोधिषु । सिद्धिर्नो तपसोऽस्माकं तेन त्यक्तं निजं पुरम्

«Cuando el rey cae en ira y los nuestros se vuelven adversarios, no se alcanzará el fruto de nuestra ascesis. Por eso abandonamos nuestra propia ciudad».

Verse 30

यदि गृह्णीमहे दानं तस्य भूपस्य देवप । तपसः संप्रणाशः स्याद्यद्धि प्रोक्तं स्वयंभुवा

«Si aceptamos el don de ese rey, oh ser divino, nuestra austeridad quedará totalmente arruinada; así lo ha declarado Svayambhū (Brahmā) en persona».

Verse 31

दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजी । दशध्वजि समा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः

Se dice que el fabricante de ruedas peca como diez mataderos; el portaestandarte equivale a diez fabricantes de ruedas; la cortesana equivale a diez portaestandartes; y el rey equivale a diez cortesanas.

Verse 32

तत्कथं तस्य गृह्णीमो दानं पापरतस्य च । यथाऽन्ये नागराः सर्वे लोभेन महतान्विताः

¿Cómo, entonces, podríamos aceptar un don de quien se deleita en el pecado, cuando todos los demás ciudadanos también están fuertemente arrastrados por la codicia?

Verse 33

इन्द्र उवाच । प्रभावोऽयं द्विजश्रेष्ठास्तस्य क्षेत्रस्य संस्थितः । हाटकेश्वरसंज्ञस्य सर्वदैव व्यवस्थितः

Dijo Indra: «Oh, los mejores entre los nacidos dos veces, éste es el poder perdurable establecido en ese campo sagrado: el kṣetra llamado Hāṭakeśvara, siempre presente en todo tiempo».

Verse 34

पितॄणां च सुतानां च बंधूनां च विशेषतः । श्वश्रूणां च स्नुषाणां च भगिनीभ्रातृभार्ययोः

Para los padres y los hijos, y en especial para los parientes; para las suegras y las nueras; y para las hermanas y las esposas de los hermanos—

Verse 35

तस्याधस्तात्स्वयं देवो हाटकेश्वरसंज्ञितः । पुरस्य विद्यते तस्य प्रतापेनाखिला जनाः

Debajo de ello mora el propio Dios—conocido como Hāṭakeśvara—; por la majestad de esa ciudad, todos los hombres quedan bajo su influjo (y su poder).

Verse 36

सन्तप्यंते ततो द्वेषं प्रकुर्वंति परस्परम् । किं न श्रुतं भवद्भिस्तु यथा रामः सलक्ष्मणः । सीतया सह संप्राप्तो विरोधं परमं गतः

Entonces arden por dentro y engendran odio unos contra otros. ¿No habéis oído cómo Rāma, junto con Lakṣmaṇa, al llegar con Sītā, cayó en un gran conflicto?

Verse 37

सीतया लक्ष्मणेनैव सार्धं कोपेन संयुतः । अवाच्यं प्रोक्तवान्विप्रास्तौ च तेन समं तदा

Unido a la ira, junto con Sītā y Lakṣmaṇa, pronunció palabras que no debían pronunciarse; y aquellos dos, en ese momento, le respondieron del mismo modo.

Verse 38

अपि मासं वसेत्तत्र यदि कोपविवर्जितः । तदा मुक्तिमवाप्नोति स्वर्गभाक्पञ्चरात्रतः

Aun si alguien mora allí durante un mes, libre de ira, entonces alcanza la liberación; y tras cinco noches se vuelve partícipe del cielo.

Verse 39

तस्मात्तत्र प्रगंतव्यं युष्माभिस्तु मया सह । ईर्ष्याधर्मं न युष्माभिस्ते करिष्यंति नागराः

Por ello, debéis ir allí junto conmigo. Los habitantes de la ciudad no practicarán contra vosotros el “dharma de los celos”.

Verse 40

न चैव भवतां कोपस्तत्रस्थानां भविष्यति । प्रसादान्मम विप्रेंद्राः सत्यमेतन्मयोदितम्

Y tampoco surgirá vuestra ira mientras permanezcáis allí. Por mi favor, oh los más eminentes de los brāhmaṇas, esto es verdad: así lo declaro.

Verse 41

आनर्तः पार्थिवो दाने योजयिष्यति न क्वचित् । युष्माकं पुत्रपौत्रेभ्यो ये दास्यंति च कन्यकाः

El rey de Ānarta no obligará jamás a nadie en asuntos de dádivas. Y las doncellas que sean dadas en matrimonio a vuestros hijos y nietos—sus familias obrarán por libre voluntad, no por coacción.

Verse 42

सहस्रगुणितं तेषां तत्फलं संभविष्यति । अमावास्यादिने श्राद्धं कन्यासंस्थे दिवाकरे

Para ellos, el fruto de ese acto surgirá multiplicado por mil—especialmente cuando se realice el śrāddha en el día de amāvasyā (luna nueva), estando el Sol en Kanyā (Virgo).

Verse 43

युष्मदग्रे द्विजश्रेष्ठा गया कूप्यां करिष्यति । यस्तस्य तत्फलं भावि सहस्रशतसंमितम्

En vuestra misma presencia, oh los mejores de los nacidos dos veces, se realizará el rito de Gayā en Kūpyā. Quien lo emprenda—su fruto venidero se medirá como cien mil veces.

Verse 44

गयाश्राद्धान्न सन्देहः सत्यमेतन्मयोदितम् । यदि श्राद्धकृते तत्र नायास्यथ द्विजोत्तमाः

No hay duda acerca del śrāddha de Gayā; es verdad lo que he dicho. Si vosotros, oh los mejores de los bráhmanas, no vais allí con el propósito de realizar el śrāddha…

Verse 45

ततः शापं प्रदास्यामि तपोविघ्नकरं हि वः । एवं ज्ञात्वा मया सार्धं तत्राऽगच्छत सत्वरम्

Entonces pronunciaré sobre vosotros una maldición—una que en verdad obstaculizará vuestras austeridades. Sabiendo esto, venid presto allí conmigo.

Verse 46

इत्युक्तास्तेन ते सर्वे शक्रेण सह तत्क्षणात् । कश्यपश्चैव कौंडिन्य उक्ष्णाशः शार्कवो द्विषः

Así interpelados por él, todos partieron en aquel mismo instante junto con Śakra: Kaśyapa, Kauṇḍinya, Ukṣṇāśa, Śārkava y Dviṣa.

Verse 47

बैजवापश्चैव षष्ठः कापिष्ठलो द्विकस्तथा । एतत्कुलाष्टकं प्राप्तमिंद्रेण सह पार्थिव

Y Baijavāpa como el sexto, junto con Kāpiṣṭhala y Dvika. Oh rey, este conjunto de ocho linajes llegó en compañía de Indra.

Verse 48

अग्निष्वात्तादिकान्सर्वान्पितॄनाहूय कृत्स्नशः । विश्वेदेवांस्तथा चैव प्रस्थितः पाकशासनः

Habiendo convocado por completo a todos los Pitṛs, comenzando por los Agniṣvāttas, y también a los Viśvedevas, Pākaśāsana (Indra) se puso en marcha.

Verse 49

सम्यक्छ्रद्धासमाविष्टश्चमत्कारपुरं प्रति । एतस्मिन्नेव काले तु ब्रह्मा लोकपितामहः

Plenamente colmado de fe, se encaminó hacia la ciudad de Camatkārapura. Y en ese mismo instante, Brahmā —Pitāmaha, el abuelo de los mundos— (también obró).

Verse 50

गयायां प्रस्थितः सोऽपि श्राद्धार्थं तत्र वासरे । विश्वेदेवाः प्रतिज्ञाय गयायां प्रस्थिता विधिम्

Aquel mismo día, él también partió hacia Gayā para realizar el śrāddha. Y los Viśvedevas, tras prometer su participación, se encaminaron igualmente a Gayā conforme al rito prescrito.

Verse 51

शक्र श्राद्धं परित्यज्य गता यत्र पितामहः । शक्रोऽपि तत्पुरं प्राप्य गयाकूप्यामुपागतः

Allí adonde Pitāmaha (Brahmā) había ido antaño, dejando de lado incluso el śrāddha, llegó también Śakra (Indra) a aquella ciudad y se acercó a la Gayā-kūpī, el pozo sagrado de Gayā.

Verse 52

ततः स्नात्वाह्वयामास श्राद्धार्थं श्रद्धयान्वितः । विश्वेदेवान्पितॄंश्चैव काले कुतपसंज्ञिते

Luego, tras bañarse y colmado de fe, invocó—para la realización del śrāddha—a los Viśvedevas y a los Pitṛs, en el tiempo llamado Kutapa.

Verse 53

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः समाहूताश्च तेन ये । पितरो देवरूपा ये प्रेतरूपास्तथैव च

Entretanto, llegaron aquellos a quienes él había invocado: los Pitṛs, unos manifestándose en formas divinas y otros, del mismo modo, en formas de preta, espíritus de los difuntos.

Verse 54

प्रत्यक्षरूपिणः सर्वे द्विजोपांते समाश्रिताः । विश्वेदेवा न संप्राप्ता ये गयायां गतास्तदा

Todos ellos, en forma visible, se asentaron junto al brāhmaṇa; pero los Viśvedevas no llegaron entonces, pues habían partido hacia Gayā.

Verse 55

ततो विलंबमकरोत्तदर्थं पाक शासनः । विश्वेदेवा यतः श्राद्धे पूज्याः प्रथममेव च

Por ello Pākaśāsana (Indra) demoró el rito por esa razón: en el śrāddha, los Viśvedevas deben ser venerados ante todo.

Verse 56

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो नारदो मुनिसत्तमः । शक्रं प्राह समागत्य विश्वेदेवाऽभिकांक्षिणम्

En ese instante llegó Nārada, el mejor de los sabios; acercándose, habló a Śakra, que anhelaba la aparición de los Viśvedevas.

Verse 57

नारद उवाच । विश्वेदेवा गताः शक्र श्राद्धे पैतामहेऽधुना । गयायां ते मया दृष्टा गच्छमानाः प्रहर्षिताः

Dijo Nārada: «Oh Śakra, los Viśvedevas han ido ahora al śrāddha de Pitāmaha. Los vi en Gayā, partiendo jubilosos».

Verse 58

तच्छ्रुत्वा तत्र कुपितस्तेषामुपरि तत्क्षणात् । अब्रवीत्परुषं वाक्यं विप्राणां पुरतः स्थितः

Al oírlo, se enfureció contra ellos al instante; de pie ante los brāhmaṇas, pronunció palabras ásperas.

Verse 59

विश्वेदेवान्विना श्राद्धं करिष्याम्यहमद्य भोः । तथान्ये मानवाः सर्वे करिष्यंति धरातले

«Sin los Viśvedevas, hoy realizaré el śrāddha; y del mismo modo, todos los demás hombres sobre la tierra lo realizarán»។

Verse 61

एवमुक्त्वा सहस्राक्ष एकोद्दिष्टानि कृत्स्नशः । चकार सर्वदेवानां ये हता रणमूर्धनि

Dicho esto, Sahasrākṣa (Indra) realizó por completo las ofrendas ekoddiṣṭa para todos los dioses que habían caído en la cima del campo de batalla.

Verse 62

एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । येषामुद्दिश्य तच्छ्राद्धं कृतं तेषां नृपोत्तम

En ese mismo instante habló una voz incorpórea: «Oh, el mejor de los reyes, aquellos para quienes se ha realizado ese śrāddha—debidamente destinados por nombre y propósito—alcanzarán sin duda su fruto prescrito.»

Verse 63

शक्रशक्र महाबाहो येषां श्राद्धं कृतं त्वया । प्रेतत्वे संस्थितानां च प्रेतत्वेन विवर्जिताः

«¡Oh Śakra, oh de poderosos brazos! Aquellos por quienes has realizado el śrāddha—aunque estuvieran en estado de preta—han sido liberados de la condición de preta.»

Verse 64

गताः स्वर्गप्रसादात्ते दिव्यरूपवपुर्धराः । ये पुनः स्वर्गताः पूर्वं युध्यमाना महाहवे

«Por la gracia que conduce al cielo, han ido al cielo llevando formas divinas. Y aquellos que antes habían llegado al cielo mientras combatían en una gran batalla…»

Verse 65

ते च मोक्षं गताः सर्वे प्रसादात्तव वासव । तच्छ्रुत्वा वासवो वाक्यं तोषेण महतान्वितः

«Y todos ellos han alcanzado también la liberación, oh Vāsava, por tu gracia». Al oír estas palabras, Vāsava (Indra) quedó colmado de inmensa complacencia.

Verse 66

अहो तीर्थमहो तीर्थं शंसमानः पुनःपुनः । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्ता विश्वे देवाः समुत्सुकाः

Exclamando una y otra vez: «¡Ah! ¡Qué tīrtha, qué tīrtha!», lo alababa. Entretanto, llegaron allí los Viśvedevas, ansiosos y expectantes.

Verse 67

निर्वृत्य ब्रह्मणः श्राद्धं गयायां तत्र पार्थिव । प्रोचुश्च वृत्रहंतारं कुरु श्राद्धं शतक्रतो

Oh rey, tras haber cumplido debidamente en Gayā el śrāddha para Brahmā, dijeron al matador de Vṛtra: «Oh Śatakratu, realiza el śrāddha».

Verse 68

भूयोऽपि न विनाऽस्माभिर्लभ्यते श्राद्धजं फलम् । वयं दूरात्समायातास्तव श्राद्धस्य कारणात् । निर्वर्त्य ब्रह्मणः श्राद्धं येन पूर्वं निमंत्रिताः

«Además, el fruto nacido del śrāddha no se obtiene sin nosotros. Hemos venido desde lejos por causa de tu śrāddha, tras haber cumplido el śrāddha para Brahmā, al que antes fuimos invitados».

Verse 69

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां कुपितः पाकशासनः । अब्रवीत्परुषं वाक्यं मेघगम्भीरया गिरा

Al oír sus palabras, Pākaśāsana (Indra) se enfureció y habló con aspereza, con una voz profunda como nubes de trueno.

Verse 70

अद्यप्रभृति यः श्राद्धं मर्त्यलोके करिष्यति । अन्योऽपि यो भवत्पूर्वं वृथा तस्य भविष्यति

(Dijo Indra:) «Desde hoy en adelante, quien realice el śrāddha en el mundo de los mortales—cualquier otro modo, como antes de ti—le resultará estéril, sin fruto.»

Verse 71

एकोद्दिष्टानि श्राद्धानि करिष्यंत्यखिला जनाः । सांप्रतं मर्त्यलोकेऽत्र मर्यादेयं कृता मया

(Dijo Indra:) «Ahora todos los hombres realizarán los śrāddhas ekoddiṣṭa. En este tiempo, en el mundo mortal, yo he establecido este límite y esta norma.»

Verse 72

भूताः प्रेताः पिशाचाश्च ये चान्ये श्राद्धहारकाः । विश्वेदेवैः प्ररक्ष्यंते रक्षयिष्यामि तानहम्

«En cuanto a los bhūtas, pretas, piśācas y cualesquiera otros que arrebatan las ofrendas del śrāddha—a aquellos a quienes protegen los Viśvedevās, yo mismo los protegeré.»

Verse 73

यजमानस्य काये च श्राद्धं संयोज्य यत्नतः । मया हताः प्रयास्यंति सर्वे ते दूरतो द्रुतम्

«Cuando el śrāddha, con esmero, queda unido y asegurado al cuerpo del ofrendante, todos esos seres—abatidos por mí—huirán presto, muy lejos.»

Verse 74

एवमुक्त्वा सहस्राक्षो विश्वेदेवांस्ततः परम् । प्रोवाच ब्राह्मणान्सर्वान्विश्वेदेवैर्विना कृतम् । श्राद्धकर्म भवद्भिस्तु कार्यमन्यैश्च मानवैः

Dicho esto, Sahasrākṣa (Indra) habló después a los Viśvedevās y proclamó también a todos los brāhmaṇas: «El rito del śrāddha debe ser realizado por vosotros y por los demás hombres, pero ha de hacerse sin (la debida participación de) los Viśvedevās.»

Verse 76

तेषामुष्णाश्रुणा तेन यत्पृथ्वी प्लाविता नृप । भूतान्यंडान्यनेकानि संख्यया रहितानि च

Oh Rey, por sus lágrimas ardientes la tierra quedó anegada; y había incontables huevos de seres, más allá de todo cómputo.

Verse 77

ततोंऽडेभ्यो विनिष्क्रांताः प्राणिनो रौद्ररूपिणः । कृष्णदंताः शंकुकर्णा ऊर्ध्वकेशा भयावहाः । रक्ताक्षाश्च ततः प्रोचुर्विश्वेदेवांश्च ते नृप

Entonces, de aquellos huevos salieron seres vivientes de forma terrible: de dientes negros, orejas puntiagudas, cabellos erizados, espantosos y de ojos rojos. Luego, oh Rey, hablaron a los Viśvedevās.

Verse 78

वयं बुभुक्षिताः सर्वे भोजनं दीयतां ध्रुवम् । भवद्भिर्विहिता यस्माद्याचयामो न चापरम्

Todos estamos hambrientos: dadnos alimento sin falta. Puesto que por vosotros hemos sido designados, pedimos sólo esto y nada más.

Verse 79

तथेत्युक्ते द्विजेंद्रैश्च विश्वेदेवाः सुदुःखिताः । रुरुदुर्बाष्पपूरेण प्लावयन्तो वसुन्धराम्

Cuando los brāhmaṇas más eminentes dijeron: «Así sea», los Viśvedevās, abrumados por el dolor, lloraron torrentes de lágrimas, inundando la tierra.

Verse 80

एवमुक्त्वा तु ते श्राद्धं विश्वेदेवा नृपोत्तम । ब्रह्मलोकं गताः सर्वे दुःखेन महताऽन्विताः । प्रोचुश्च दीनया वाचा प्रणिपत्य पितामहम्

Después de hablar así acerca del śrāddha, oh el mejor de los reyes, todos los Viśvedevās—cargados de gran pena—fueron a Brahmaloka. Y, postrándose ante Pitāmaha (Brahmā), le hablaron con voz humilde.

Verse 81

वयं बाह्याः कृता देव श्राद्धानां बलविद्विषा । तव श्राद्धे गता यस्माद्गयायां प्राङ्निमंत्रिताः

¡Oh Señor!, hemos sido expulsados de los śrāddha por el enemigo de Bala (Indra). Pues habíamos acudido a tu śrāddha en Gayā, invitados de antemano.

Verse 82

तेन रुष्टः सहस्राक्षस्तव चांते समागताः । तस्मात्कुरु प्रसादं नः श्राद्धार्हाः स्याम वै यथा

Por ello, Sahasrākṣa (Indra) se irritó, y hemos venido a tu presencia. Concédenos, pues, tu gracia, para que seamos verdaderamente dignos de recibir las ofrendas de śrāddha.

Verse 83

तच्छ्रुत्वा सत्वरं ब्रह्मा कृपया परयान्वितः । विश्वेदेवान्समादाय कूप्माण्डैस्तैः समन्वितान्

Al oírlo, Brahmā, de inmediato—colmado de suprema compasión—reunió a los Viśvedevas, acompañado por aquellos Kūṣmāṇḍas.

Verse 85

एतस्मिन्नेव काले तु ब्रह्मा तत्र समागतः । विश्वेदेवसमायुक्तो हंसयानसमाश्रितः

En ese mismo instante, Brahmā llegó allí, acompañado por los Viśvedevas, sentado en su carro llevado por el cisne (haṃsa).

Verse 86

शक्रोऽपि सहसा दृष्ट्वा संप्राप्तं कमलासनम् । अर्घ्यमादाय पाद्यं च सत्वरं सम्मुखो ययौ

Śakra (Indra) también, al ver de pronto la llegada del que está sentado en el loto, tomó con presteza el arghya y el agua para lavar los pies, y avanzó a recibirlo.

Verse 87

ततः प्रणम्य शिरसा साष्टांगं विनयान्वितः । प्रोवाच प्रांजलिर्भूत्वा स्वागतं ते पितामह

Entonces, inclinando la cabeza y postrándose por completo (sāṣṭāṅga) con humildad, habló con las manos juntas: «Bienvenido seas, oh Pitāmaha (Abuelo venerable)».

Verse 88

तव संदर्शनादेव ज्ञातं जन्मत्रयं मया । द्रुतं पूर्वं शुभं कर्म करोमि च यथाऽधुना

Por tu sola presencia (darśana) he llegado a conocer mis tres nacimientos; y ahora realizo con presteza la obra auspiciosa que antes estaba destinada a cumplirse.

Verse 89

करिष्यामि परे लोके व्यक्तमेतदसंशयम्

Lo haré en el mundo de más allá; esto es manifiesto, sin duda alguna.

Verse 90

निःस्पृहस्यापि ते देव यदागमनकारणम् । तन्मे द्रुततरं ब्रूहि येन सर्वं करोम्यहम्

Oh dios, aunque eres desapegado, dime con presteza la causa de tu venida, para que yo cumpla todo lo que sea necesario.

Verse 91

ब्रह्मोवाच । यैर्विना न भवेच्छ्राद्धं ममापि सुरसत्तम । विश्वेदेवास्त्वया तेऽद्य श्राद्धबाह्या विनिर्मिताः

Dijo Brahmā: «Oh el mejor entre los dioses, sin ellos ni siquiera mi propio Śrāddha puede realizarse; y, sin embargo, hoy tú has hecho que esos Viśvedevas queden fuera del Śrāddha (excluidos de él).»

Verse 92

तत्त्वया न कृतं भद्रं तेन कर्म वितन्वता । अप्रमाणं कृता वेदा यतश्च स्मृतयस्तथा

Al extender tú esa acción, no se ha hecho bien alguno; pues así los Vedas—y del mismo modo las Smṛtis—han quedado como si carecieran de autoridad, tornándose poco fiables.

Verse 93

एते पूर्वं मया शक्र श्राद्धार्थं विनिमंत्रिताः । पश्चात्त्वया न दोषोऽस्ति तस्माच्चैषां महात्मनाम्

«Oh Śakra, a éstos los invité yo primero para el propósito del Śrāddha. Después, no hay falta de tu parte; por tanto, respecto de estos magnánimos…»

Verse 94

तस्माच्छापप्रमोक्षार्थं त्वं यतस्व सुरेश्वर । येन स्युः श्राद्धयोग्याश्च सर्वेऽमी दुःखिता भृशम्

Por ello, oh Señor de los dioses, esfuérzate en procurar la liberación de esta maldición, para que todos éstos vuelvan a ser dignos de recibir las ofrendas del Śrāddha; pues están hondamente afligidos por el dolor.

Verse 95

पुरा ह्येतन्मया प्रोक्तं सर्वेषां च द्विजन्मनाम् । एतत्पूर्वं च यच्छ्राद्धं सफलं तद्भविष्यति

En verdad, esto lo proclamé yo desde antiguo para todos los nacidos dos veces; y cualquier Śrāddha realizado antes de esto será fructífero y eficaz.

Verse 96

तत्कथं मम वाक्यं त्वमसत्यं प्रकरोषि च

¿Cómo, entonces, conviertes mis palabras en algo falso?

Verse 97

इंद्र उवाच । मयाऽपि कोपयुक्तेन शप्ता एते पितामह । तद्यथा सत्यवाक्योऽहं प्रभवामि तथा कुरु

Dijo Indra: Oh Abu venerable (Pitāmaha), aun yo, arrebatado por la ira, los maldije. Obra, pues, de modo que yo permanezca veraz y que mi palabra se cumpla con eficacia.

Verse 98

ब्रह्मोवाच । तव वाक्यं यथा सत्यं प्रभविष्यति वासव । तथाऽहं संविधास्यामि विश्वेदेवार्थमेव ह

Brahmā dijo: Oh Vāsava, dispondré las cosas para que tu palabra resulte verdaderamente cierta, en especial respecto de los Viśvedevās.

Verse 99

विश्वेदेवैर्विना श्राद्धं यत्त्वया समुदाहृतम् । एकोद्दिष्टं नराः सर्वे करिष्यंति धरातले

El śrāddha que proclamaste realizar sin los Viśvedevās: en la tierra, todos los hombres lo celebrarán como un śrāddha ekoddiṣṭa, de intención única.

Verse 100

तस्मिन्नहनि देवेंद्र त्वया यत्र विनिर्मितम् । प्रेतपक्षे चतुर्दश्यां शस्त्रेण निहतस्य च

En ese mismo día, oh Señor de los dioses, instituido por ti—esto es, el decimocuarto día de la quincena de los difuntos (preta-pakṣa)—y también para quien fue muerto por un arma—

Verse 101

क्षयाहे चाऽपि संजाते विश्वेदेवैर्विना कृतम् । नागरस्य शुभं श्राद्धं वचनान्मे भविष्यति

Aun cuando sobrevenga un kṣayāha (día disminuido por el cómputo calendárico), el auspicioso śrāddha Nāgara, realizado sin los Viśvedevās, será eficaz por mi decreto.

Verse 102

शेषकाले तु यः श्राद्धं प्रकरिष्यति तैर्विना । व्यर्थं संपत्स्यते तस्य मम वाक्यादसंशयम्

Pero en otros tiempos, quienquiera que realice el śrāddha sin ellos (los Viśvedevās), para él quedará sin fruto—esto es cierto por mi palabra, sin duda alguna.

Verse 104

मुक्त्वा शस्त्रहतं चैकं तस्मिन्नहनि यो नरः । करिष्यति तथा श्राद्धं भूतभोज्यं भविष्यति । विश्वामित्र उवाच । तथेत्युक्ते तु शक्रेण ब्रह्मा लोकपितामहः । विश्वेदेवैस्ततः प्रोक्तो विनयावनतैः स्थितैः

Salvo un único caso, el de quien fue muerto por un arma, si en ese día un hombre realiza el śrāddha de ese modo impropio, la ofrenda se volverá alimento de los bhūta (espíritus). Dijo Viśvāmitra: Cuando Śakra (Indra) hubo dicho: «Así sea», entonces Brahmā, el abuelo de los mundos, fue interpelado por los Viśvedevās, que permanecían inclinados con humilde reverencia.

Verse 105

एते पुत्राः समुत्पन्ना अस्मदश्रुभ्य एव च । तेषां तु भोजनं दत्तं क्षुधार्तानां मया विभो

«Estos hijos han nacido en verdad de mis propias lágrimas; y yo, oh Señor, les he dado alimento cuando estaban afligidos por el hambre.»

Verse 106

अस्मद्विवर्जितं श्राद्धं कुपितैर्वासवोपरि । तद्यथा जायते सत्यं वाक्यमस्मदुदीरितम्

«Se está realizando un śrāddha que nos excluye—y con ello se encolerizan los poderes divinos contra Vāsava (Indra). Que las palabras pronunciadas por nosotros se vuelvan verdad, tal como han sido dichas.»

Verse 107

अस्माकं वासवस्यापि तथा कुरु पितामह । निरूपय शुभाहारं येन स्यात्तृप्तिरुत्तमा

«Así también, oh Abuelo, dispónlo para nosotros—y también para Vāsava (Indra). Prescribe una ofrenda de alimento auspiciosa, por la cual surja la satisfacción suprema.»

Verse 108

एतेषामेव सर्वेषां प्रसादात्तव पद्मज

¡Oh Padmaja (Brahmā)! Sólo por tu gracia llega el favor a todos éstos.

Verse 109

पद्मज उवाच । श्राद्धकाले तु विप्राणां भोज्यपात्रेषु कृत्स्नशः । भस्मरेखां प्रदास्यंति ह्येतैस्तत्त्याज्यमेव हि

Padmaja (Brahmā) dijo: “En el tiempo del śrāddha, estos seres trazarán líneas de ceniza por completo alrededor de los recipientes de comida de los brāhmaṇas. Por eso, en su caso, ese alimento/arreglo debe evitarse sin falta.”

Verse 111

एतेभ्यश्चैव तद्दत्तं मया तुष्टेन सांप्रतम् । एवमुक्त्वा ततो नाम तेषां चक्रे पितामहः

“Y a éstos también, yo—ahora complacido—les he concedido en este momento esa porción.” Dicho esto, Pitāmaha (Brahmā) les asignó entonces un nombre.

Verse 112

कुशब्देन स्मृता भूमिः संसिक्ता चाश्रुणा यतः । ततोंऽडानि च जातानि तेभ्यो जाता अमी घनाः । कूष्मांडा इति विख्याता भविष्यंति जगत्त्रये

«Porque la tierra fue recordada con la palabra “ku” y quedó humedecida por las lágrimas, de ello se produjeron huevos; y de esos huevos nacieron estos seres de cuerpo denso. En los tres mundos serán célebres como “Kūṣmāṇḍas”.»

Verse 113

ततस्तांश्च त्रिधा कृत्वा क्रमेणैवार्पयत्तदा । अग्नेर्वायोस्तथार्कस्य वाक्यमेतदुवाच ह

Entonces, dividiéndolos en tres grupos, los ofreció en debido orden: a Agni, a Vāyu y a Arka (el Sol). Y pronunció estas palabras.

Verse 114

यजुर्वेदे प्रविख्यातं यद्देवति ऋचां त्रयम् । तेन भागः प्रदातव्य एतेषां भक्तिहोमतः

Ese tríada de versos ṛk, célebre en el Yajurveda y dirigida a las deidades—por medio de ese rito debe otorgarse su porción, mediante ofrendas de homa hechas con devoción.

Verse 115

कोटिहोमोद्भवे चैव निजभागस्य मध्यतः । तेन तृप्तिं प्रयास्यंति मम वाक्यादसंशयम्

Y del mérito nacido de un crore de homas—en verdad, desde el corazón de la porción que les está asignada—por ello alcanzarán satisfacción. Por mi palabra, no hay duda.

Verse 116

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रस्ततश्चादर्शनं गतः । विश्वेदेवास्तथा हृष्टाः कूष्माण्डाश्च विशेषतः

Dicho esto, el de cuatro rostros (Brahmā) desapareció de la vista. Los Viśvedevas se regocijaron, y los Kūṣmāṇḍas, en particular, quedaron exultantes.

Verse 117

एतस्मात्कारणाद्रक्षा क्रियते भस्मसम्भवा । विप्राणां भोज्यपात्रेषु श्राद्धे कूष्मांडजाद्भयात् । नागराणां न वांछंति श्राद्धे छिद्रं यतः शृणु

Por esta razón se realiza un rito protector nacido de la ceniza (bhāsma)—por temor a la aflicción surgida de los Kūṣmāṇḍas—sobre los recipientes de comida de los brāhmaṇas durante el śrāddha. Por ello, los Nāgaras no desean ninguna “brecha” o defecto en el śrāddha; escucha el motivo.

Verse 118

तेषां स्थाने यतो जाता दाक्षिण्येन समन्विताः । निषिद्धा भस्मजा रक्षा भर्तृयज्ञेन तेजसा

Porque en su lugar surgieron quienes estaban dotados de benevolencia y de la debida reverencia, el rito protector nacido de la ceniza fue prohibido—vencido por el esplendor del Bhartṛ-yajña.

Verse 119

तदर्थं नागराः सर्वे न कुर्वन्ति हि कर्हिचित् । इन्द्रोऽपि च गते तस्मिंश्चतुर्वक्त्रे निजालयम्

Por esa razón, todos los Nāgara jamás lo realizan en ningún tiempo. Y cuando el de cuatro rostros hubo partido a su propia morada, también Indra actuó entonces.

Verse 120

अब्रवीद्ब्राह्मणान्सर्वांश्चमत्कारपुरोद्भवान् । कृतांजलिपुटो भूत्वा विनयावनतः स्थितः

Se dirigió a todos los brāhmaṇas que habían surgido en aquella ciudad prodigiosa. Con las manos unidas en añjali, permaneció de pie con humildad, inclinado en reverencia.

Verse 121

श्रूयतां मद्वचो विप्राः करिष्यथ ततः परम् । स्थापयिष्याम्यहं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः

“Escuchad mis palabras, oh brāhmaṇas; y después obraréis conforme a ello. Yo estableceré un liṅga de Śūlin, el Dios de los dioses.”

Verse 122

ततस्तैर्ब्राह्मणैस्तस्य दर्शितं स्थानमुत्तमम् । सोऽपि लिंगं च संस्थाप्य प्रहृष्टस्त्रिदिवं ययौ

Entonces aquellos brāhmaṇas le mostraron un lugar excelso. Él también, tras instalar el liṅga, partió gozoso hacia Tridiva, el cielo.

Verse 123

विश्वामित्र उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नराधिप । गयाकूप्याश्च माहात्म्यं सर्वकामप्रदायकम्

Dijo Viśvāmitra: “Oh rey, te he relatado por completo todo cuanto me preguntaste: la grandeza de Gayākūpī, que concede todos los deseos.”

Verse 124

आनर्त उवाच । गयाकूप्याश्च माहात्म्यं भवता मे प्रकीर्तितम् । बालमंडनजं वापि सांप्रतं वक्तुमर्हसि

Dijo Ānarta: «Ya me has proclamado la grandeza de Gayākūpī. Ahora, dígnate también explicar el mérito del tīrtha ligado al rapado ritual del niño (bāla-maṇḍana)».

Verse 126

विश्वामित्र उवाच । सहस्राक्षेण ते विप्रा लिंगार्थं याचिता यदा । स्थानं शुभं पवित्रं च सर्वक्षेत्रस्य मध्यगम्

Viśvāmitra dijo: «Cuando Sahasrākṣa (Indra) pidió a aquellos brāhmaṇas un lugar para establecer un liṅga, ellos señalaron un sitio auspicioso y puro, situado en el mismo centro de toda la región sagrada».

Verse 127

ततस्तैर्दर्शितं लिंगं सुपुण्यं बालमंडनम् । यत्र बालाः पुरा जाता मरुदाख्या दितेः सुताः

Entonces le mostraron aquel Liṅga de mérito supremo, llamado Bālamaṇḍana, en el mismo lugar donde antaño nacieron los jóvenes Maruts, hijos de Diti.

Verse 128

तेनैव च पुरा ध्वस्ता न च मृत्युमुपागताः । तच्च मेध्यतमं ज्ञात्वा स्थानं दृष्टं पुरा च यत्

Por ese mismo poder, antaño fueron abatidos, pero no llegaron a la muerte. Sabiendo que aquel era el lugar más purificador—el sitio visto y venerado desde tiempos antiguos—(hablaron así).

Verse 129

यत्र दित्या तपस्तप्तं सुसुतं कांक्षमाणया । तद्दृष्ट्वा परमं स्थानं जीवं प्रोवाच देवपः

En aquel lugar, Diti practicó austeridades, anhelando hijos nobles. Al contemplar ese sitio supremo y santo, el señor de los dioses se dirigió a Jīva, su preceptor.

Verse 130

गुरो ब्रूहि ममाशु त्वं सुमुहूर्तं च सांप्रतम् । दिवसं यत्र सल्लिंगं स्थापयामि हरोद्भवम् । प्रलयेऽपि समुत्पन्ने न नाशो यत्र जायते

«Oh Gurú, dime pronto el momento propicio, aquí y ahora: el día en que pueda consagrar este Liṅga verdadero, nacido de Hara; en aquel lugar donde, aun si sobreviene el pralaya, la disolución del cosmos, no se produce destrucción alguna».

Verse 131

ततः सोऽपि चिरं ध्यात्वा तं प्रोवाच शचीपतिम् । माघमासे सिते पक्षे पुष्यर्क्षे रविवासरे

Entonces él también, tras larga contemplación, habló al señor de Śacī (Indra): «En el mes de Māgha, en la quincena luminosa, bajo el asterismo Puṣya, en domingo…»

Verse 132

त्रयोदश्यामभीष्टे तु संजातेऽ भ्युदये शुभे । संस्थापय विभो लिंगं मम वाक्येन सांप्रतम्

«En la deseada Trayodaśī, cuando se alcance el auspicioso albor, oh poderoso: instala ahora el Liṅga conforme a mi palabra».

Verse 133

आकल्पांतसमं दिव्यं स्थिरं ते तद्भविष्यति । तच्छ्रुत्वा देवराजस्तु हर्षेण महताऽन्वितः

«Para ti será divino y firme, perdurará hasta el fin del kalpa». Al oírlo, el rey de los dioses se colmó de inmensa alegría.

Verse 134

बालमंडनसांनिध्ये स्थापयामास तत्तदा । विप्रपुण्याहघोषेण गीतवादित्रनिस्वनैः

Entonces, en la misma presencia de Bālamaṇḍana, lo instaló en aquel momento, entre las proclamaciones auspiciosas (puṇyāha) de los brahmanes y el resonar de cantos e instrumentos.

Verse 135

ततो होमावसाने तु तर्पयित्वा द्विजोत्तमान् । दक्षिणायां ददौ तेषामाघाटं स्थानमुत्तमम्

Luego, al concluir el homa, tras saciar con tarpaṇa a los más excelsos de los dos veces nacidos, les otorgó la dakṣiṇā, concediéndoles el lugar supremo llamado Āghāṭa.

Verse 136

मांकूले संस्थितं यच्च दिव्यप्राकारभूषितम् । सर्वेषामेव विप्राणां सामान्येन नृपोत्तम

Y aquello que está situado en Māṃkūla, adornado con un recinto amurallado divino, es para todos los brahmanes en común, oh el mejor de los reyes.

Verse 137

ततोऽष्टकुलिकान्विप्रान्समाहूयाब्रवीदिदम् । युष्माभिस्तु सदा कार्या चिंता लिंगसमुद्भवा

Entonces, convocando a los brāhmaṇas de los ocho linajes, dijo: «Debéis mantener siempre la observancia sagrada y el cuidado que brotan del servicio al liṅga de Śiva».

Verse 138

अस्य यस्मान्मया दत्ता वृत्तिश्चन्द्रार्ककालिका । सा च ग्राह्या तदर्थे च द्वादशग्रामसंभवा

«Puesto que le he concedido un sustento que perdure mientras existan la luna y el sol, esa provisión debe ser aceptada; y para ese mismo fin, ha de provenir de doce aldeas».

Verse 139

ब्राह्मणा ऊचुः । न वयं विबुधश्रेष्ठ करिष्यामो वचस्तव । लिंगचिंतासमुद्भूतं श्रूयतामत्र कारणम्

Los brāhmaṇas dijeron: «Oh el mejor entre los dioses, no cumpliremos tu mandato. Escucha aquí la causa, nacida de nuestra preocupación por el liṅga».

Verse 140

ब्रह्मस्वं विबुधस्वं च तडागोत्थं विशेषतः । भक्षितं स्वल्पमप्यत्र नाश येत्सर्वपूर्वजान्

La propiedad de los brāhmaṇas y la propiedad de los dioses—en especial la que procede de una dote de estanque—si se consume aquí aunque sea en mínima cantidad, destruye a todos los antepasados.

Verse 141

यदि कश्चित्कुलेऽस्माकं जातस्तद्भक्षयिष्यति । पातयिष्यति नः सर्वांस्तदस्माकं महद्भयम्

Si alguien nacido en nuestra estirpe llegara a consumir eso, nos haría caer a todos en la ruina. Ese es nuestro gran temor.

Verse 142

अथ तं मध्यगः प्राह कृतांजलिर्द्विजोत्तमः । दृष्ट्वाऽन्यमनसं शक्रं कृतपूर्वोपकारिणम्

Entonces, un brāhmaṇa eminente, de pie entre ellos con las manos juntas, habló a Śakra, al verlo con la mente distraída, aunque antes había sido benefactor.

Verse 143

देवशर्माभिधानस्तु विख्यातः प्रवरैस्त्रिभिः । अहं चिंतां करिष्यामि तव लिंगसमुद्भवाम्

«Me llamo Devaśarmā, célebre como uno de los tres varones eminentes. Yo asumiré por ti la observancia sagrada relacionada con el liṅga.»

Verse 144

अपुत्रस्य तु मे पुत्रं यदि यच्छसि वासव । यस्मात्संजायते वंशो यावदाभूतसंप्लवम्

«Pero si tú, oh Vāsava, me concedes a mí, que no tengo hijo, un hijo varón—para que surja un linaje y perdure hasta el fin de la gran disolución de la era—(entonces lo haré).»

Verse 145

धर्मज्ञस्तु कृतज्ञस्तु देवस्वपरिवर्जकः । तच्छ्रुत्वा वासवो हृष्टस्तमुवाच द्विजोत्तमम्

Era conocedor del dharma, agradecido y quien evitaba el mal uso de lo que pertenece a los dioses. Al oírlo, Vāsava (Indra) se regocijó y habló a aquel brāhmaṇa excelso.

Verse 146

इन्द्र उवाच । भविष्यति शुभस्तुभ्यं पुत्रो वंशधरः परः । धर्मात्मा सत्यवादी च देवस्वपरिवर्जकः

Dijo Indra: «Te nacerá un hijo auspicioso, excelso sostenedor de tu linaje; de alma justa, veraz en la palabra y que se abstiene de mal usar lo que pertenece a los dioses».

Verse 147

तस्यान्वये तु ये पुत्रा भविष्यंति महात्मनः । ते सर्वेऽत्र भविष्यंति तद्रूपा वेदपारगाः

Y los hijos que nacerán en el linaje de aquel magnánimo: todos ellos morarán aquí, de su misma naturaleza, consumados y sabios, habiendo cruzado a la otra orilla de los Vedas.

Verse 148

अपरं शृणु मे वाक्यं यत्ते वक्ष्यामि सद्द्विज । तथा शृण्वंतु विप्रेंद्राः सर्वे येऽत्र समागताः

Escucha además mis palabras, oh buen brāhmaṇa: aquello que voy a declararte. Y que también escuchen todos los brāhmaṇas más eminentes que aquí se han congregado.

Verse 149

बालमण्डनके तीर्थे मयैतल्लिंगमुत्तमम् । चतुर्वक्त्र समादेशाच्चतुर्वक्त्रं प्रतिष्ठितम्

En el tīrtha de Bālamaṇḍanaka establecí este Liṅga supremo. Por mandato del Cuatro-Rostros (Brahmā), fue consagrado como ‘Caturvaktra’, el Liṅga de cuatro rostros.

Verse 150

योऽत्र स्नानविधिं कृत्वा तीर्थेऽत्र पितृतर्पणम् । आजन्म पितरस्तेन प्रभविष्यंति तर्पिताः

Quien aquí cumpla el rito correcto del baño sagrado y ofrezca en este tīrtha la libación (tarpaṇa) a los antepasados, por ese acto sus progenitores quedarán ciertamente satisfechos, generación tras generación.

Verse 151

ग्रामा द्वादश ये दत्ता मया देवस्य चास्य भोः । वसिष्यंति च ये विप्रा वृद्धिश्राद्ध उपस्थिते । ते श्राद्धं प्रथमं चास्य कृत्वा श्राद्धं ततः परम्

Oh señor: doce aldeas he donado para este Señor, esta deidad. Cuando llegue el tiempo del vṛddhi-śrāddha (śrāddha de prosperidad), los brāhmaṇas que habitan allí realizarán primero el śrāddha para esta deidad, y después los demás ritos de śrāddha.

Verse 152

तत्कृत्यानि करिष्यन्ति ते विघ्नेन विवर्जिताः । वृद्धिः संपत्स्यते तेषां नो चेद्विघ्नं भविष्यति

Cumplirán esos deberes prescritos libres de obstáculos; la prosperidad se manifestará en ellos, y no sobrevendrá impedimento alguno.

Verse 153

माघमासे सिते पक्षे त्रयो दश्यां दिने स्थिते । तद्ग्रामसंस्थिता लोका येऽत्रागत्य समाहिताः

En el mes de Māgha, en la quincena luminosa, cuando llega el decimotercer día lunar, las gentes que habitan en esas aldeas y vienen aquí con la mente recogida—

Verse 154

बालमण्डनके स्नात्वा लिंगमेतत्समाहिताः । पूजयिष्यंति सद्भक्त्या ते यास्यंति परां गतिम्

Habiéndose bañado en Bālamaṇḍanaka y, con la mente recogida, adorando este Liṅga con devoción sincera, alcanzarán el estado supremo.

Verse 155

ग्रामाणां मम लिंगस्य ये करिष्यंति पीडनम् । कालांतरेऽपि संप्राप्तास्ते यास्यंति च संक्षयम्

Pero quienes dañen las aldeas (consagradas a este lugar) o mi Liṅga—aunque tales personas surjan en tiempos venideros—caerán en la ruina.

Verse 156

पृथिव्यां यानि तीर्थानि ह्यासमुद्रसरांसि च । बालमण्डनके तीर्थ आगमिष्यंति तद्दिने

Todos los tīrtha de la tierra—y aun los vinculados a los mares y los lagos—acudirán al tīrtha de Bālamaṇḍanaka en ese mismo día.

Verse 157

विश्वामित्र उवाच । एतदुक्त्वा सहस्राक्षस्ततश्चाष्टकुलान्द्विजान् । अग्रतः कोपसंयुक्तस्ततोवचनमब्रवीत्

Dijo Viśvāmitra: Habiendo hablado así, Sahasrākṣa (Indra), colmado de ira, hizo comparecer ante sí a los brāhmaṇas de los ocho linajes y les habló con estas palabras.

Verse 158

एतैः सप्तकुलैर्विप्रैर्यत्कृतं वचनं न मे । कृतघ्नैस्ता ञ्छपिष्यामि कृतघ्नत्वान्न संशयः

“Puesto que estos brāhmaṇas de siete linajes no han cumplido mi mandato, siendo ingratos, los maldeciré; de su ingratitud no hay duda.”

Verse 159

यस्मादिदंपुरा प्रोक्तं मनुना सत्यवादिना । स्वायंभुवेन प्रोद्दिश्य कृतघ्नं सकलं जनम्

“Pues esto fue declarado antaño por Manu Svāyambhuva, el veraz, señalando que la ingratitud mancha a los seres humanos por doquier.”

Verse 160

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नवते शठे । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

Para el matador de un brāhmaṇa, para el bebedor de licor, para el ladrón, para quien quebranta la confianza y para el engañador—los buenos han prescrito expiaciones; pero para el ingrato no hay expiación.

Verse 161

अवध्या ब्राह्मणा गावः स्त्रियो बालास्तपस्विनः । तेनाऽहं न वधाम्येताञ्छिद्रेऽपि महति स्थिते

Los brāhmaṇas, las vacas, las mujeres, los niños y los ascetas no deben ser muertos. Por eso, aunque haya surgido una gran falta, no los mataré.

Verse 162

ततस्तोयं समादाय सदर्भं निजपाणिना । शशाप तान्द्विजश्रेष्ठान्कृतघ्नान्पाकशासनः

Entonces Pākaśāsana (Indra), tomando agua junto con hierba darbha en su propia mano, maldijo a aquellos brāhmanes eminentes por su ingratitud.

Verse 163

मम वाक्यादपि प्राप्य एते लक्ष्मीं द्विजोत्तमाः । निर्धनाः संभविष्यंति नीत्वा यद्द्वारतो ऽखिलम्

“Aunque por mi propia palabra estos mejores brāhmanes hayan alcanzado prosperidad, quedarán en la indigencia—después de llevarse todo cuanto llegó a su puerta.”

Verse 164

भक्तानां च पीरत्यागमेतेषां वंशजा द्विजाः । करिष्यंति न सन्देहो यथा मम सुनिष्ठुराः । दाक्षिण्यरहिताः सर्वे तथा बह्वाशिनः सदा

“Y los brāhmanes nacidos en su linaje abandonarán a los devotos afligidos—sin duda—siendo tan duros como lo fueron conmigo: todos faltos de bondad y siempre excesivos en el comer.”

Verse 165

एवमुक्त्वाऽथ तान्विप्रान्सप्तवंशसमुद्भवान् । पुनः प्रोवाच तान्विप्राञ्छेषान्नगरसंभवान्

Habiendo hablado así a aquellos brāhmaṇas nacidos de siete linajes, volvió a dirigirse a los brāhmaṇas restantes, surgidos en la ciudad.

Verse 166

ममात्र दीयतां स्थानं स्थानेऽत्रैव द्विजोत्तमाः । येन संवत्सरस्यांते पंचरात्रं वसाम्यहम्

«Oh, los mejores de los brāhmaṇas, concededme aquí un lugar—una morada fija en este mismo sitio—para que al término de cada año yo habite durante cinco noches»។

Verse 167

देवस्यास्य प्रपूजार्थं मर्त्यलोकसु खाय च । ब्राह्मणानां प्रपूजार्थं सर्वेषां भवतामिह

«Para la plena adoración de esta Deidad—y para el bienestar en el mundo de los mortales—y también para honrar debidamente a los brāhmaṇas, que todos vosotros aquí lo emprendáis.»

Verse 168

विश्वामित्र उवाच । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे तदर्थं स्थानमुत्तमम् । दर्शयामासुः संहृष्टाः प्रोचुश्च तदनंतरम्

Viśvāmitra dijo: «Entonces todos aquellos brāhmaṇas, llenos de júbilo, mostraron el lugar excelente adecuado a ese fin, y acto seguido hablaron.»

Verse 169

ब्रह्मस्थाने त्वया शक्र पंचरात्रमुपेत्य च । स्थातव्यं मर्त्यलोकस्य सुखमासेव्यतां प्रभो

«Oh Śakra, al venir al lugar de Brahmā, debes permanecer cinco noches; oh Señor, que la dicha del mundo mortal sea gozada mediante esta observancia.»

Verse 170

अत्र स्थाने तवाऽग्रे तु करिष्यामो महोत्सवम् । गीतवादित्रनिर्घोषैर्गंधमाल्यानुलेपनैः । द्विजानां तर्पणैश्चैव सर्वकामसमृद्धिदम्

Aquí, en este lugar, ante Ti celebraremos un gran festival: con el estruendo de cantos y de instrumentos, con perfumes, guirnaldas y ungüentos, y también con ofrendas de tarpaṇa para los dvija; ello otorga abundancia de todos los fines deseados.

Verse 171

विश्वामित्र उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां प्रहृष्टः पाकशासनः । पूजयित्वा द्विजान्सर्वान्गतोऽथ त्रिदिवालयम्

Dijo Viśvāmitra: Al oír sus palabras, Pākaśāsana (Indra) se llenó de júbilo; tras honrar a todos los dvija, partió entonces a su morada celeste.

Verse 206

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्ड हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये बालमण्डनतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम षडुत्तर द्विशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa—en la Saṃhitā de ochenta y un mil versos—en la Sexta sección, en el Nāgarakhaṇḍa, en el Māhātmya del Hāṭakeśvara-kṣetra, el capítulo llamado «Descripción de la Grandeza del Tīrtha de Bālamaṇḍana», siendo el Capítulo 206.

Verse 215

कस्मिन्स्थाने च शक्रेण तच्च लिंगं प्रतिष्ठितम । वदास्माकं महाभाग तस्मिन्दृष्टे तु किं फलम्

¿Y en qué lugar estableció Śakra ese Liṅga? Dínoslo, oh muy afortunado; y al contemplar ese (Liṅga), ¿qué fruto se obtiene?

Verse 984

शक्रोऽपि श्राद्धकर्माणि कृत्वा तेषां दिवौकसाम् । तीर्थयात्रापरो भूत्वा तथैव च व्यवस्थितः

Śakra también, tras realizar los ritos de śrāddha para aquellos seres celestiales, se entregó a la peregrinación a los tīrtha y permaneció firme en ese mismo camino.