Adhyaya 199

Verse 1

ऋषय ऊचुः । तिस्रःकोट्योर्धकोटी च तीर्थानामिह भूतले । श्रूयते सूत कार्त्स्न्येन कीर्त्यमाना मुनीश्वरैः

Los sabios dijeron: Aquí en la tierra se oye que existen tres crores y medio-crore de tīrthas, plenamente celebrados por los señores de los munis. Oh Sūta, (háblanos de ellos).

Verse 2

कथं लभ्येत सर्वेषां तीर्थानां स्नानजं फलम् । अल्पायुर्भिर्महाभाग कलिकाल उपस्थिते

¿Cómo puede obtenerse, oh afortunado, el fruto nacido del baño sagrado en todos los tīrthas, cuando ha llegado el Kali-yuga y los hombres son de corta vida?

Verse 3

सूत उवाच । क्षेत्रत्रयमिहाख्यातं तथारण्यत्रयं महत् । पुरीत्रयं वनान्येव त्रीणि ग्रामास्तथात्रयः

Sūta dijo: Aquí se proclama una tríada de kṣetras sagrados, y asimismo una gran tríada de bosques āraṇya. Hay también una tríada de ciudades santas (purī), tres parajes de bosque (vana) y, del mismo modo, tres aldeas.

Verse 4

तथा तीर्थत्रयं चान्यत्पर्वतत्रितयान्वितम् । महानदीत्रयं चैव सर्वपातकनाशनम्

Asimismo, hay otra tríada de tīrthas, acompañada por una tríada de montañas; y también una tríada de grandes ríos, destructores de todo pecado.

Verse 5

मर्त्यलोकेस्थितं विप्राः सर्वतीर्थफलप्रदम् । सर्वेष्वेतेषु यः स्नाति स सर्वेषां फलं लभेत्

Oh brāhmaṇas, en el mundo de los mortales está establecido aquello que concede el fruto de todos los tīrthas. Quien se bañe en todos ellos obtiene el mérito pleno de todos.

Verse 6

चतुर्विंशतिसंख्यानामिदमाह प्रजापतिः । य एकस्मिंस्त्रिके स्नाति सर्व त्रिकफलं लभेत्

Acerca del conjunto contado como veinticuatro, Prajāpati declaró esto: quien se bañe en cualquiera de sus tríadas obtiene el mérito de la tríada entera.

Verse 7

ऋषय ऊचुः त्रीणि क्षेत्राणि कानीह तथारण्यानि कानि च । पुर्यस्तिस्रो महाभाग काःख्याताश्च वनानि च

Los sabios dijeron: ¿Cuáles son aquí los tres kṣetras sagrados, y cuáles los tres bosques āraṇya? Oh muy afortunado, ¿cuáles son las tres ciudades célebres y cuáles también los tres bosques (vana) renombrados?

Verse 8

के ग्रामाः कानि तीर्थानि के नगाः सरितश्च काः । नामभिर्वद नः सूत सर्वाण्येतानि विस्तरात्

¿Cuáles son las aldeas, cuáles los tīrthas, cuáles las montañas y cuáles los ríos? Oh Sūta, dinos todo ello por sus nombres, con plena amplitud y detalle.

Verse 9

सूत उवाच कुरुक्षेत्रमिति ख्यातं प्रथमं क्षेत्रमुत्तमम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं द्वितीयं परिकीर्तितम्

Dijo Sūta: La primera y más excelente región sagrada es la célebre Kurukṣetra. La segunda es proclamada como el kṣetra nacido de (o perteneciente a) Hāṭakeśvara.

Verse 10

प्राभासिकं तृतीयं तु क्षेत्रं हि द्विजसत्तमाः । एतत्क्षेत्रत्रयं पुण्यं सर्वपातकनाशनम्

Y el tercer kṣetra es Prābhāsika, oh el mejor de los nacidos dos veces. Esta tríada de regiones sagradas es santa y destruye todos los pecados.

Verse 11

यथोक्तविधिना दृष्ट्वा नरः पापात्प्रमुच्यते । यो यं काममभिध्यायन्क्षेत्रेष्वेतेषु भक्तितः

Habiéndolos contemplado según el rito prescrito, el hombre queda libre del pecado. Y quien, con devoción en estos kṣetras, medita en un deseo determinado—

Verse 12

स्नानं करोति तस्येष्टं मनसो जायते फलम् । चतुर्विंशतिमानेषु स्नातो भवति स द्विजाः

—y realiza el baño ritual (snāna): para él surge el fruto deseado conforme a la intención de su mente. Oh brāhmaṇas, se le considera como quien se ha bañado en la totalidad completa de los veinticuatro.

Verse 13

एकं तु पुष्करारण्यं नैमिषारण्यमेव च । धर्मारण्यं तृतीयं तु तेषां संकीर्त्यते द्विजाः

Uno es el bosque sagrado de Puṣkara (Puṣkara-āraṇya), y otro es, en verdad, el bosque de Naimiṣa (Naimiṣa-āraṇya). El tercero es Dharmāraṇya: así se proclama, oh brāhmanes.

Verse 14

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

Y quien se bañe en estos tres lugares llega a participar de una vigésima cuarta parte del mérito (de los veinticuatro).

Verse 15

वाराणसी पुरीत्येका द्वितीया द्वारकापुरी । अवन्त्याख्या तृतीया च विश्रुता भुवनत्रये

Vārāṇasī es celebrada como la primera ciudad sagrada; la segunda es Dvārakāpurī; y la tercera, renombrada en los tres mundos, es conocida como Avantī (Ujjayinī).

Verse 16

एतासु यो नरः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

Cualquier persona que se bañe en estas (tres ciudades sagradas) se vuelve receptora de una porción veinticuádruple de mérito religioso.

Verse 17

वृन्दावनं वनं चैकं द्वितीयं खांडवं वनम् । ख्यातं द्वैतवनं चान्यत्तृतीयं धरणीतले

Vṛndāvana es un bosque sagrado (preeminente); el segundo es el bosque de Khāṇḍava; y el tercero—también celebrado sobre la tierra—es el afamado Dvaitavana.

Verse 18

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

Quien se bañe en estos tres lugares sagrados llega a recibir una porción de mérito veinticuatro veces mayor.

Verse 19

कल्पग्रामः स्मृतश्चैकः शालिग्रामो द्वितीयकः । नंदिग्रामस्तृतीयस्तु विश्रुतो द्विजसत्तमाः

Kalpagrāma es recordado como el primero; Śāligrāma, el segundo; y el tercero, oh el mejor de los dos veces nacidos, es el célebre Nandigrāma.

Verse 20

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

Quien se bañe en estas tres aldeas/tīrthas sagrados recibe una porción de mérito veinticuatro veces mayor.

Verse 21

अग्नितीर्थं स्मृतं चैकं शुक्लतीर्थमथापरम् । तृतीयं पितृतीर्थं तु पितॄणामतिवल्लभम्

Agnitīrtha es recordado como uno; otro es Śuklatīrtha; y el tercero es Pitṛtīrtha, sumamente amado por los Pitṛs, los ancestros.

Verse 22

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

Quien se bañe en estos tres tīrthas recibe una porción de mérito veinticuatro veces mayor.

Verse 23

श्रीपर्वतः स्मृतश्चैको द्वितीयश्चार्बुदस्तथा । तृतीयो रैवताख्योऽत्र विख्यातः पर्वतोत्तमाः

Śrīparvata es recordado como el primero; Arbuda (el monte Ābū) asimismo como el segundo; y aquí el tercero, llamado Raivata, es célebre—oh excelso entre las montañas.

Verse 24

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

Y quien se bañe en estos tres (tīrtha de montaña) llega a recibir una porción de mérito veinticuatro veces mayor.

Verse 25

गंगा नदी स्मृता पूर्वा नर्मदाख्या तथा परा । सरस्वती तृतीया तु नदी प्लक्षसमुद्भवा

Primero se recuerda el río Gaṅgā; después, el llamado Narmadā. El tercero es el río Sarasvatī, del que se dice que brota del Plakṣa (fuente/árbol sagrado).

Verse 26

आसु सर्वासु यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

Quien se bañe en todas ellas alcanza una porción de mérito medida en veinticuatro partes (mérito repartido en veinticuatro).

Verse 27

एतेष्वेव हि सर्वेषु यः स्नानं कुरुते नरः । सार्धकोटित्रयस्यात्र स कृत्स्नं फलमाप्नुयात्

En verdad, el hombre que realiza el baño ritual en todos estos lugares obtiene aquí el fruto completo, equivalente a tres crores y medio de méritos.

Verse 28

यश्चैकस्मिन्नरः स्नाति स त्रिकस्य फलं लभेत्

Y el hombre que se baña en uno solo de ellos obtiene el fruto de una tríada, es decir, el mérito equivalente a bañarse en tres tīrthas.

Verse 29

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । संक्षेपात्तीर्थजं पुण्यं लभ्यते यन्नरैर्भुवि

Oh excelentísimos entre los dos veces nacidos, os he relatado todo cuanto se me preguntó. En suma, así es como los hombres en la tierra obtienen el mérito nacido de los tīrthas.

Verse 30

सांप्रतं किं नु वो वच्मि यत्तद्वदत मा चिरम्

Ahora bien, ¿qué más he de deciros? Decid aquello que deseáis preguntar, sin tardanza.

Verse 31

ऋषय ऊचुः हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यानि तीर्थानि सूतज । तानि प्रोक्तानि सर्वाणि त्वयाऽस्माकं सुविस्तरात्

Los sabios dijeron: Oh hijo de Sūta, nos has explicado con gran amplitud todos los sagrados tīrthas que se hallan en el campo santo de Hāṭakeśvara.

Verse 32

तथा चायतनान्येव संख्यया रहितानि च । अपि वर्षशतेनात्र स्नानं कर्तुं न शक्यते

Y asimismo, los santuarios (āyatanas) de aquí son en verdad incontables; ni siquiera en cien años puede cumplirse el baño ritual en todos ellos.

Verse 33

तेषु सर्वेषु मर्त्येन यथोक्तविधिना स्फुटम् । देवतायतनान्येव तथा द्रष्टुं महा मते

Entre todo ello, que un mortal cumpla con claridad los ritos según lo prescrito, y asimismo contemple los mismos santuarios, moradas de las deidades, es cosa difícil, oh magnánimo.

Verse 34

यस्मिन्स्नातो दिने चैव तस्य व्युष्टिः प्रकीर्तिता । अल्पायुषस्तदा मर्त्याः कृतेऽपि परिकीर्तिताः

El día en que uno se baña ritualmente, para ese día se proclama la correspondiente ‘vyuṣṭi’ (día contado/observancia). Con todo, entonces se dice que los mortales son de vida breve, aun cuando se esfuercen.

Verse 35

त्रेतायां द्वापरे चापि किमु प्राप्ते कलौ युगे । एवमल्पायुषो ज्ञात्वा मानवान्सूतनंदन

En las eras de Tretā y Dvāpara—y más aún ahora que ha llegado la era de Kali—sabiendo así que los hombres son de vida breve, oh amado hijo de Sūta, conviene buscar un medio más fácil para alcanzar los frutos de la peregrinación.

Verse 36

लभेरंश्च कथं सर्वतीर्थानां स्नानजं फलम् । देवदर्शनजं वापि विशेषान्निर्धनाश्च ये

¿Cómo podrían obtener el fruto nacido del baño en todos los tīrthas, y también el mérito nacido de contemplar a los dioses, especialmente aquellos que son pobres y carecen de medios?

Verse 37

अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र दैवो वा मानुषोऽपि वा । येन तेषां भवेत्पुण्यं सर्वेषामेव हेलया

¿Existe aquí algún medio—divino o también humano—por el cual puedan obtener el mérito de todos los tīrthas, incluso con facilidad?

Verse 38

सूत उवाच । अस्मिन्नर्थे पुरा पृष्टो विश्वामित्रो महामुनिः । समुपेत्याश्रमं तस्य आनर्तेन महीभुजा

Dijo Sūta: Antaño, sobre esta misma cuestión, el gran sabio Viśvāmitra fue interrogado, cuando el rey de Ānarta se acercó a su āśrama.

Verse 39

राजोवाच । भगवन्नत्र तीर्थानि संख्यया रहितानि च । तेषु स्नानविधिः प्रोक्तः सर्वेष्वेव पृथक्पृथक्

Dijo el rey: ¡Oh Bienaventurado! Aquí los tīrtha son incontables; y para cada uno se enseña por separado la norma del baño sagrado, uno tras otro.

Verse 40

मासे वारे दिने चैव कुत्रचिन्मुनिसत्तमैः । दानानि च तथोक्तानि यथा स्नान विधिस्तथा

En algunos lugares, los mejores de los sabios prescriben observancias según el mes, el día de la semana y el día; y también las dádivas se enseñan conforme a ello, tal como las reglas del baño.

Verse 41

देवानां दर्शनं चापि पृथक्तेन प्रकीर्तितम् । न शक्यते फलं प्राप्तुं सर्वेषां केनचिन्मुने

Incluso la visión (darśana) de los dioses se proclama también por separado. Por ello, oh sabio, nadie puede alcanzar el fruto de todos ellos.

Verse 42

अपि वर्षशतेनापि किं पुनः स्तोकवासरैः । तस्माद्वद महाभाग सुखोपायं च देहिनाम्

Ni siquiera en cien años podría lograrse, ¡cuánto menos en unos pocos días! Por eso, oh muy afortunado, dime un medio fácil para los seres encarnados.

Verse 43

एकस्मिन्नपि च स्नातस्तीर्थे प्राप्नोति मानवः । सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानजं सकलं फलम्

Con sólo bañarse en un único tīrtha, el ser humano alcanza por completo el fruto que nace del baño en todos los tīrthas.

Verse 45

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सुचिरं ध्यात्वा विश्वामित्रो महामुनिः । अब्रवीच्छृणु राजेंद्र सरहस्यं वदामि ते

Dijo Sūta: Al oírlo, el gran sabio Viśvāmitra meditó largo tiempo y luego habló: «Escucha, oh el mejor de los reyes; te diré esta enseñanza junto con su secreto interior».

Verse 46

चत्वार्यत्र प्रकृष्टानि मुख्यतीर्थानि पार्थिव । येषु स्नाने कृते राजञ्छ्राद्धे च तदनंतरम् । सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानजं लभ्यते फलम्

Oh rey, aquí hay cuatro tīrthas principales, supremamente excelentes. Si uno se baña en ellos y, acto seguido, realiza el śrāddha, obtiene el mérito nacido del baño en todos los tīrthas sin excepción.

Verse 47

सप्तविंशतिलिंगानि तथात्रैव स्थितानि च । सिद्धेश्वरप्रपूर्वाणि सर्वपापहराणि च

Y aquí mismo están establecidos veintisiete liṅgas, comenzando por Siddheśvara; todos ellos son removedores de todo pecado.

Verse 48

तेषु सर्वेषु दृष्टेषु भक्त्या पूतेन चेतसा । सर्वेषामेव देवानां भवेद्दर्शनजं फलम्

Cuando todo ello es contemplado con devoción y con la mente purificada, se obtiene el fruto nacido del darśana de todos los dioses.

Verse 49

तथैकस्मिन्सुरे दृष्टे सर्वदेवसमुद्भवम् । फलं दर्शनजं भावि नराणां द्विजसत्तम

Del mismo modo, oh el mejor de los dos veces nacidos, con solo contemplar aquí a una sola deidad—fuente de todos los dioses—se obtiene para los hombres el fruto del darśana, como si se hubiera visto a todos.

Verse 50

राजोवाच । कानि चत्वारि तीर्थानि तत्र मुख्यानि सन्मुने । येषु स्नातो नरः सम्यक्सर्वेषां लभते फलम्

Dijo el Rey: Oh sabio santo, ¿cuáles son allí los cuatro tīrthas principales? Aquel que se bañe debidamente en ellos obtiene el fruto de todos los tīrthas.

Verse 51

विश्वामित्र उवाच । अत्रास्ति कूपिका पुण्या यस्यां संश्रयते गया । कृष्णपक्षे चतुर्दश्याममावास्यादिने तथा

Viśvāmitra dijo: Aquí hay un pozo sagrado (kūpikā), en el cual se dice que mora la misma Gayā. Especialmente en el decimocuarto día de la quincena oscura (kṛṣṇa-pakṣa), y asimismo en el día de amāvāsyā (luna nueva),

Verse 52

विशेषेण महाभाग कन्यासंस्थे दिवाकरे । निर्विण्णा भूमिलोकानां कृतैः श्राद्धैरनेकधा

Oh afortunado, especialmente cuando el Sol está en Virgo (Kanyā), Gayā quedó complacida con los habitantes de la tierra por los śrāddha realizados de muchas maneras.

Verse 53

यस्तस्यां कुरुते श्राद्धं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

Quienquiera que allí realice el śrāddha debidamente, colmado de fe,

Verse 54

तस्मिन्नहनि राजेंद्र स संतारयते पितॄन् । तथा तीर्थं द्वितीयं तु शंखतीर्थमिति स्मृतम्

En ese mismo día, oh señor de los reyes, él libera y eleva a sus antepasados. Y el segundo tīrtha es recordado como «Śaṅkha-tīrtha».

Verse 55

तत्र स्नात्वा नरो यस्तु पश्येच्छंखेश्वरं ततः । सर्वेषां फलमाप्नोति माघस्य प्रथमेऽहनि

Allí, tras bañarse, el hombre que luego contempla a Śaṅkheśvara obtiene el fruto de todo (rito y tīrtha), en el primer día de Māgha.

Verse 56

तथा मन्नामकं तीर्थे तृतीयं मुख्यतां गतम् । अत्र स्नात्वा तु यः पश्येन्मया संस्थापितं हरम्

Asimismo, el tercer tīrtha, que lleva mi propio nombre, ha alcanzado la supremacía. Quien se bañe aquí y contemple a Hara (Śiva) establecido por mí…

Verse 57

विश्वामित्रेश्वरं नाम सर्वेषां स फलं लभेत् । नभस्यस्य सिताष्टम्यां सर्वेषां लभते फलम्

Ese Śiva recibe el nombre de Viśvāmitreśvara; por su adoración y darśana se obtiene el fruto de todo. En la octava tithi luminosa del mes Nabhasya (Bhādrapada), se alcanza el fruto de todos los méritos.

Verse 58

शक्रतीर्थमिति ख्यातं चतुर्थं बालमण्डनम् । तत्र स्नात्वा च पंचाहं शक्रेश्वरमवेक्ष्य च । आश्विनस्य सितेऽष्टम्यां सर्वेषां लभते फलम्

El cuarto tīrtha es célebre como Śakratīrtha, el «Bālamaṇḍana» (que adorna y favorece a los jóvenes). Quien se bañe allí durante cinco días y contemple a Śakreśvara (Śiva), en la octava tithi luminosa de Āśvina obtiene el fruto de todos los méritos.

Verse 59

राजोवाच । विधानं वद मे विप्र गयाकूप्याः समुद्भवम् । विस्तरेण महाभाग श्रद्धा मे महती स्थिता

Dijo el Rey: «Oh brāhmaṇa, dime el rito correcto y el origen de Gayākūpī. Explícalo con amplitud, oh afortunado, pues mi śraddhā, mi fe, está firmemente y grandemente asentada».

Verse 60

विश्वामित्र उवाच । अमावास्यादिने प्राप्ते तत्र कन्यागते रवौ । यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या स पितॄंस्तारयेन्निजान्

Viśvāmitra dijo: «Cuando llega el día de Amāvāsyā (luna nueva) y el Sol está en Kanyā (Virgo), quienquiera que realice allí el śrāddha con devoción libera a sus propios antepasados».

Verse 61

भर्तृयज्ञविधानेन शुद्धैः स्थानोद्भवैर्द्विजैः । भर्तृयज्ञविधिं त्यक्त्वा योऽन्येन विधिना नरः

«Según la norma correcta del bhartṛ-yajña, debe realizarse con brāhmaṇas dvija, puros y nacidos en ese mismo lugar. Pero el hombre que, abandonando el procedimiento del bhartṛ-yajña, lo hace por otro método…»

Verse 62

श्राद्धं करोति मूढात्मा विहीनं स्थानजैर्द्विजैः । स्थानजैरपि वाऽशुद्धैस्तस्य तद्व्यर्थतां व्रजेत्

«El necio realiza el śrāddha sin los brāhmaṇas del lugar; o aun con brāhmaṇas locales pero impuros: para él, ese rito se vuelve inútil.»

Verse 63

वृष्टिः स्यादूषरे यद्वत्सत्यमेतन्मयोदितम् । अंधस्याग्रे यथा नृत्यं प्रगीतं बधिरस्य च । तथा च व्यर्थतां याति अन्यस्थानोद्भवैर्द्विजैः

«Como la lluvia sobre tierra estéril—ésta es la verdad que he dicho; y como danzar ante el ciego o cantar para el sordo—así también el (śrāddha) se vuelve estéril cuando se realiza con brāhmaṇas nacidos en otro lugar.»

Verse 64

ब्राह्मणैः कारयेच्छ्राद्धं मूर्खैरपि द्विजोत्तमाः । चतुर्वेदा अपि त्याज्या अन्यस्थानसमुद्भवाः

Oh el mejor de los nacidos dos veces: que el śrāddha sea realizado por brāhmaṇas, aunque sean poco instruidos; mas aun a quienes conocen los cuatro Vedas debe evitárseles si proceden de otro lugar (no son del sitio).

Verse 65

दवे कर्मणि पित्र्ये वा सोमपाने विशेषतः । देशांतरगतो यस्तु श्राद्धं च कुरुते नरः । वैश्वानरपुरस्तेन कार्यं नान्यद्विजस्य च

En un rito de dána (donación) o en ritos ancestrales, y especialmente en las ceremonias de beber Soma: si un hombre, yendo a otra región, realiza el śrāddha, debe primero efectuar el rito ante Vaiśvānara (Agni); y no debe emplear a ningún otro brāhmaṇa no prescrito.

Verse 66

संनिवेश्य दर्भबटूञ्छ्राद्धं कुर्याद्द्विजोत्तमाः । दक्षिणा भोजनं देयं स्थानिकानां चिरादपि

Oh el mejor de los nacidos dos veces: tras asentar las efigies de hierba darbha, que se realice el śrāddha. Deben darse también la dakṣiṇā y una comida—sí, incluso a los habitantes locales—para que el rito se cumpla según el dharma del lugar sagrado.

Verse 67

पंचगव्यस्य संपूर्णो यथा कुम्भः प्रदुष्यति । बिंदुनैकेन मद्यस्य पतितेन नृपोत्तम

Oh el mejor de los reyes: así como una vasija colmada de pañcagavya (los cinco productos de la vaca) se contamina cuando cae en ella una sola gota de licor, del mismo modo un rito sagrado se arruina por una mínima mezcla impura.

Verse 68

एकेनापि च बाह्येन बहूनामपि भूपते । मध्ये समुपविष्टेन तच्छ्राद्धं दोषमाप्नुयात्

Oh rey: aunque haya muchos presentes, si un solo forastero—no apto para el rito—se sienta en medio, ese śrāddha incurre en falta y queda manchado.

Verse 69

स्थानजोऽपि चतुर्वेदो यद्यपि स्यान्न शुद्धिभाक् । बहूनामपि शुद्धानां मध्ये श्राद्धं विनाशयेत्

Aun un brāhmana del lugar, versado en los cuatro Vedas, si carece de pureza, puede arruinar el śrāddha al sentarse en medio de muchos que son puros.

Verse 70

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शुद्धं ब्राह्मणमानयेत्

Por ello, con todo empeño, debe traerse (invitarse) a un brāhmana puro para el rito.

Verse 71

स्थानिकं मूर्खमप्येवमलाभे गुणिनामपि । हीनांगमधिकांगं वा दूषितं नो तथा परम्

Si no se hallan brāhmanas virtuosos (cualificados), puede aceptarse a uno del lugar, aunque sea ignorante; pues no es tan dañino como el ‘impuro’ (manchado), ya sea falto o sobrado de miembros.

Verse 72

कन्यादाने तथा श्राद्धे कुलीनो ब्राह्मणः सदा । आहर्तव्यः प्रयत्नेन य इच्छेच्छुभमात्मनः । सोऽपि शुद्धिसमायुक्तो यदि स्यान्नृपसत्तम

En el kanyādāna (don de la doncella) y asimismo en el śrāddha, quien desee auspicio para sí—oh el mejor de los reyes—debe procurar siempre, con empeño, a un brāhmana de noble linaje, con tal de que esté dotado de pureza.

Verse 73

वृक्षाणां च यथाऽश्वत्थो देवतानां यथा हरिः । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथा चाष्टकुलोद्भवः

Así como el aśvattha es el primero entre los árboles y Hari el primero entre los dioses, así, entre los mejores brāhmanas del lugar, el nacido de las «ocho estirpes» es tenido por preeminente.

Verse 74

आयुधानां यथा वज्रं सरसां सागरो यथा । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथाष्टकुलसंभवः

Así como el vajra es el primero entre las armas y el océano entre las aguas, así el nacido de las «ocho estirpes» es el más eminente entre los brāhmaṇas locales más excelentes.

Verse 75

उच्चैःश्रवा यथाऽश्वानां गजानां शक्रवाहनः । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथाष्टकुलसंभवः

Así como Uccaiḥśravā es el primero entre los caballos, y la montura de Śakra (Airāvata) entre los elefantes, así el nacido del aṣṭakula es el más eminente entre los brāhmaṇas locales más excelentes.

Verse 76

नदीनां च यथा गंगा सतीनां चाप्यरुंधती । तद्वत्स्थानजविप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकः स्मृतः

Así como el Gaṅgā es la primera entre los ríos y Arundhatī la primera entre las mujeres castas, así también, entre los brāhmaṇas nacidos en ese lugar sagrado, el Aṣṭakulika es recordado como el «śreṣṭha», el preeminente.

Verse 77

ग्रहाणां भास्करो यद्वन्नक्षत्राणां निशाकरः । तद्वत्स्थानजविप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकः स्मृतः

Así como el Sol es el jefe entre los planetas y la Luna el jefe entre las estrellas, así, entre los brāhmaṇas nacidos en ese lugar sagrado, el Aṣṭakulika es recordado como el más eminente.

Verse 78

पर्वतानां यथा मेरुर्द्विपदानां द्विजोत्तमः । स्थानजानां तु विप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकस्तथा

Así como el monte Meru es supremo entre las montañas, y entre los bípedos el dvijottama—el mejor de los dos veces nacidos—es supremo, así también entre los brāhmaṇas nativos de ese lugar el Aṣṭakulika es igualmente el primero.

Verse 79

पक्षिणां गरुडो यद्वत्सिंहोऽरण्यनिवासिनाम् । स्थानजानां तु विप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकस्तथा

Así como Garuḍa es el principal entre las aves y el león es el principal entre los moradores del bosque, así también, entre los brāhmaṇas nativos de aquel lugar, el Aṣṭakulika es el más eminente.

Verse 80

एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन श्राद्धे यज्ञे च पार्थिव । कन्यादाने विशेषेण योज्यश्चाष्टकुलोद्भवः

Sabiendo esto, oh rey, debe uno, con esmero, emplear a un descendiente del Aṣṭakula en los ritos de Śrāddha y en los sacrificios, y de manera especial en el kanyādāna, la entrega de la hija en matrimonio.

Verse 81

नृत्यंति पितरस्तस्य गर्जंति च पितामहाः । वेदिमूले समालोक्य प्राप्तमष्टकुलं नृप

Para él, oh rey, los Pitṛs danzan y los abuelos ancestrales rugen de júbilo cuando contemplan—al pie mismo del altar—la llegada de un brāhmaṇa del Aṣṭakula.

Verse 82

पुनर्वदंति संहृष्टाः किमस्माकं प्रदास्यति । दौहित्रश्चापसव्येन जलं दर्भतिलान्वितम्

Regocijados, vuelven a decir: «¿Qué nos ofrecerá?»—cuando el nieto por la hija (dauhitra) presenta agua acompañada de hierba darbha y sésamo, llevando el cordón sagrado en la forma apasavya (invertida).

Verse 83

राजोवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं श्रैष्ठ्यमष्टकुलोद्भवम् । सर्वेषां नागराणां च तत्किं वद महामते

Dijo el rey: «Has declarado la preeminencia del nacido del Aṣṭakula. Pero entre todos los brāhmaṇas Nāgara, ¿por qué es así? Dímelo, oh sabio de gran ánimo».

Verse 84

न ह्यत्र कारणं स्वल्पं भविष्यति द्विजोत्तम

Ciertamente, oh el mejor de los dos veces nacidos, la causa de esto no será cosa pequeña.

Verse 85

विश्वामित्र उवाच । सत्यमेतन्महाराज यत्त्वया व्याहृतं वचः । अन्येऽपि नागराः संति वेदवेदांगपारगाः

Viśvāmitra dijo: «Es verdad, oh gran rey, lo que has pronunciado. También hay otros brāhmaṇas Nāgara que han dominado los Vedas y los Vedāṅgas».

Verse 86

श्राद्धार्हा यज्ञयोग्याश्च कन्यायोग्या विशेषतः । परं ते स्थापिता राजन्स्वयमिंद्रेण तत्र च

Son dignos de ser invitados al śrāddha, aptos para los ritos del yajña y—muy especialmente—idóneos para alianzas matrimoniales. Oh rey, Indra mismo los estableció allí en esa condición suprema.

Verse 87

प्रधानत्वेन सर्वेषां नागरैश्चापि कृत्स्नशः । तेन ते गौरवं प्राप्ताः स्थानेत्रैव विशेषतः

Puesto que los Nāgara ocupan la primacía entre todos (los grupos) en todo sentido, han alcanzado honor—especialmente en este mismo lugar.

Verse 88

तस्माच्छ्रूाद्धं प्रकर्तव्यं विप्रै श्चाष्टकुलोद्भवैः । अप्राप्तौ चैव तेषां तु कार्यं नागरसंभवैः

Por lo tanto, el śrāddha debe realizarse con brāhmaṇas nacidos de los ocho linajes; y si no se los encuentra, entonces debe hacerse con quienes sean de origen Nāgara.

Verse 89

नान्यस्थानसमुद्भूतैश्चतुर्वेदैरपि द्विजैः । भर्तृयज्ञेन मर्यादा कृता ह्येषा महा त्मना

Ni siquiera los brāhmaṇas dvija, versados en los cuatro Vedas pero nacidos en otros lugares, deben hacerlo. Esta norma de límite fue establecida por el magnánimo Bhartṛyajña.

Verse 90

मुक्त्वा तु नागरं विप्रं योऽन्येनात्र करिष्यति । श्राद्धं वा यदि वा यज्ञं व्यर्थं तस्य भविष्यति

Quien, dejando de lado a un brāhmaṇa Nāgara, haga aquí un śrāddha o un yajña por medio de otro oficiante, verá ese rito volverse estéril para él.

Verse 91

राजोवाच । संत्यन्ये विविधा विप्रा वेदवेदांगपारगाः । मध्यदेशोद्भवाः शान्तास्तथान्ये तीर्थसंभवाः

Dijo el Rey: «Hay también muchos otros brāhmaṇas, consumados en los Vedas y los Vedāṅgas, nacidos en Madhyadeśa y de conducta serena; y otros más nacidos en lugares de peregrinación sagrada (tīrtha)».

Verse 92

भर्तृयज्ञेन ये त्यक्ताः श्राद्धे यज्ञे विशेषतः । हीनांगाश्चाधिकांगाश्च द्विर्नग्नाः श्यावदंतकाः

(Prosiguió el Rey:) «A quienes Bhartṛyajña rechazó—en especial para el śrāddha y el yajña—se les describe como faltos de miembros o con miembros de más, dos veces desnudos, y de dientes oscuros».

Verse 93

कुनखाः कुष्ठसंयुक्ता मूर्खा अपि विगर्हिताः । श्राद्धार्हाः सूचितास्तेन एतं मे संशयं वद

«(Algunos) tienen uñas deformes, están aquejados de lepra, son necios y aun censurados; y, sin embargo, él los señaló como dignos del śrāddha. Dime, pues, esta duda mía.»

Verse 94

विश्वामित्र उवाच । कीर्तयिष्ये नरव्याघ्र कारणानि बहूनि च । चमत्कारस्य पत्न्याश्च दानेन पतिता यतः

Viśvāmitra dijo: «Oh tigre entre los hombres, relataré muchas causas. Pues la esposa de Camatkāra cayó de la rectitud a causa de un don, de un acto de dar».

Verse 95

स्त्रीणां प्रतिग्रहेणैव विप्रेषु प्रोषितेषु च । पृथक्त्वं च ततो जातं बाह्याभ्यन्तरसंज्ञकम्

Por aceptar dones de mujeres—sobre todo cuando los brāhmaṇas estaban ausentes—surgió de ello una división, llamada «externa» e «interna».

Verse 96

दुर्वाससा ततः शप्ता रुष्टेनेवाहिना यथा । विद्याधनाभिमानेन शापेन पतिताः सदा

Entonces fueron maldecidos por Durvāsas—como quienes caen abatidos por una serpiente airada—y descendieron de su estado. Por orgullo de saber y riqueza, aquella maldición los humilló siempre.

Verse 97

कुशे राज्यगते राजन्राक्षसानां महाभयम् । प्रजयाऽवेदितं सर्वं तस्य राज्ञो महात्मनः

Oh Rey, cuando Kuśa asumió el gobierno, el gran terror causado por los rākṣasas fue comunicado por completo por los súbditos a aquel soberano magnánimo.

Verse 98

विभीषणस्य लंकायां दूतश्च प्रेषितस्तदा । सर्वं निवेदयामास प्रजानां भयसंभवम्

Entonces se envió un mensajero a Vibhīṣaṇa en Laṅkā, y éste informó por completo del surgimiento del temor entre el pueblo.

Verse 99

अभिवन्द्य कुशादेशं रामस्य चरितं स्मरन् । पुर्यां विलोकयामास लङ्कायां रामशासनात्

Tras rendir homenaje y recibir el mandato de Kuśa, y recordando las hazañas de Rāma, contempló la ciudad de Laṅkā conforme al decreto de Rāma.

Verse 100

उपप्लवस्य कर्तारो नष्टाः सर्वे दिशो दश । गन्धर्वाणां च लोकं हि भयेन महता गताः

Los causantes del tumulto se desvanecieron hacia las diez direcciones; en verdad, impulsados por un gran temor, partieron al mundo de los Gandharvas.

Verse 101

स्थातुं तत्र न शक्तास्ते विभीषणभयेन च । पृथिव्यां समनुप्राप्ताः स्थानान्यपि बहूनि च

Incapaces de permanecer allí y temerosos de Vibhīṣaṇa, descendieron a la tierra y alcanzaron también muchos otros lugares.

Verse 102

भयेन महता तत्र कुशस्यैव तु शासने । ब्राह्मणानां च रूपाणि कृत्वा तत्र समागताः

Allí, bajo el propio gobierno de Kuśa, impulsados por un gran temor, se reunieron tras asumir las formas de brāhmaṇas.

Verse 103

वाडवानां महिम्ना च मध्ये स्थातुं न तेऽशकन् । पतितानां च संस्थानं चमत्कारपुरं गताः

Y por el poder (mahimā) de los Vāḍavas, no pudieron permanecer en medio de allí; por ello fueron a Camatkārapura, un asentamiento vinculado a los caídos.

Verse 104

मायाविशारदैस्तैश्च धनेन विद्यया ततः । अध जग्धं ततस्तैस्तु तेषां मध्ये स्थितं च तैः

Entonces, aquellos diestros en la māyā, apoyándose en la riqueza y en el saber, provocaron una caída aún mayor; así, lo que había sido puesto en medio de ellos fue devorado y arruinado por ellos mismos.

Verse 105

ततःप्रभृति ते सर्वे राक्षसत्वं प्रपेदिरे । क्रूराण्यपि च कर्माणि कुर्वंति च पदेपदे

Desde entonces, todos ellos alcanzaron la condición de rākṣasas; y a cada paso realizaban también actos crueles.

Verse 106

ततस्ते सर्वथा राजन्वर्जनीयाः प्रयत्नतः । श्राद्धे यज्ञे नरव्याघ्र नरके पातयंति च

Por ello, oh Rey, deben ser evitados con todo empeño en todos los sentidos. Oh tigre entre los hombres, en los ritos de śrāddha y en el yajña, ellos hacen caer al infierno.

Verse 107

अन्यच्च दूषणं तेषां कीर्तयिष्ये तवाऽनघ । त्रिजाताः स्थापिता राजन्सर्पाणां गरनाशनात्

Y otra falta de ellos te declararé, oh intachable. Oh Rey, fueron establecidos como “trijātā” por haber destruido el veneno de las serpientes.

Verse 108

नगरत्वं ततो जातं चमत्कार पुरस्य तु । त्रिजातत्वं तु सर्वेषां जातं तत्र विशेषतः

De ello nació la condición de “ciudad” de aquella villa maravillosa. Y allí, en particular, surgió para todos ellos el estado de “trijātā”.

Verse 109

एतेभ्यः कारणेभ्यश्च भर्तृयज्ञेन वर्जिताः । पुनश्च कारणं तेषां स्पर्शादपि न शुद्धिभाक्

Por estas razones quedan excluidos del Bhartṛ-yajña. Y además, por otra causa, no alcanzan la pureza ni siquiera por el mero contacto (con los medios purificadores).

Verse 110

कुम्भकोत्थं च संप्राप्तं महच्चण्डालसंभवम्

Y entonces surgió Kumbhaka, nacido de un gran linaje de Caṇḍāla.

Verse 111

राजोवाच । एतच्च कारणं विप्र कथयस्व प्रसादतः । स्थावरस्य चरस्यैव जगतो ज्ञानमस्ति ते

El rey dijo: Oh brāhmaṇa, por favor, cuéntame esta causa como un favor. Tú posees conocimiento del mundo entero, de lo móvil y de lo inmóvil.

Verse 112

विश्वामित्र उवाच । अत्र ते कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तकथांतरम् । भर्तृयजेन ये त्यक्ताः सर्वेन्ये ब्राह्मणोत्तमाः

Viśvāmitra dijo: Aquí te relataré otro episodio de lo ocurrido antaño. Aquellos a quienes el Bhartṛ-yajña desechó—mientras todos los demás eran excelentes brāhmaṇas—escucha cómo sucedió.

Verse 113

वर्धमाने पुरे पूर्वमासीदंत्यजजातिजः । चण्डालः कुंभकोनाम निर्दयः पापकर्मकृत्

Antaño, en la ciudad de Vardhamāna, vivía uno nacido entre las comunidades proscritas: un Caṇḍāla llamado Kumbhaka, cruel y dado a obras pecaminosas.

Verse 114

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्य पुत्रो बभूव ह । विरूपस्यापि रूपाढ्यः पूर्वकर्मप्रभावतः

Pasado algún tiempo, le nació un hijo; aunque el padre era deforme, el hijo fue hermoso, por la influencia de las obras realizadas en vidas anteriores.

Verse 115

पिंगाक्षस्य सुकृष्णस्य वयोमध्यस्य पार्थिव । दक्षः सर्वेषु कृत्येषु सर्वलक्षणलक्षितः

Oh Rey, tenía ojos leonados y una grata tez oscura, en la plenitud de la juventud; era diestro en todos los deberes y señalado por todos los signos auspiciosos.

Verse 116

स वृद्धिं द्रुतमभ्येति शुक्लपक्षे यथोडुराट् । तथाऽसौ शंस्यमानस्तु सर्वलोकैः सुरूपभाक् । दृष्ट्वा कुटुंबकं नित्यं वैराग्यं परमं गतः

Como la luna crece velozmente en la quincena luminosa, así él prosperó pronto—alabado por todos y dotado de hermosa figura. Mas, al ver la repetición constante de la vida doméstica, alcanzó la suprema desapasionamiento (vairāgya).

Verse 117

ततो देशांतरं दुःखाद्भ्रममाण इतस्ततः । चमत्कारपुरं प्राप्तो द्विजरूपं समाश्रितः । स स्नाति सर्वकृत्येषु भिक्षान्नकृतभोजनः

Luego, afligido por el dolor, vagó de un lugar a otro. Al llegar a Camatkārapura, asumió la apariencia de un dvija (brāhmaṇa). Se bañaba para cumplir todos los ritos y vivía del alimento obtenido por limosna.

Verse 118

एतस्मिन्नेव काले तु ब्राह्मणः शंसितव्रतः । छांदोग्यगोत्रविख्यातः सुभद्रोनाम पार्थिवः

En ese mismo tiempo había un brāhmaṇa célebre por sus votos alabados, conocido por pertenecer al linaje Chāndogya; se llamaba Subhadra, señor entre los hombres.

Verse 119

नागरो वर्षयाजी च वेदवेदांगपारगः । तत्रासीत्तस्य सञ्जाता कन्यका द्विगुणै रदैः

Era un hombre del país de Nāgara, celebrante de sacrificios anuales, y consumado en los Vedas y sus auxiliares. Allí le nació una hija, notable por tener dientes dobles.

Verse 120

तथा त्रिभिःस्तनै रौद्रा पृष्ठ्यावर्तकसंयुता । दरिद्रोऽपि सुदुःस्थोऽपि कुलहीनोपि पार्थिव

Asimismo, era de ánimo feroz, tenía tres pechos y llevaba la marca de un remolino en la espalda. Oh rey, aunque un hombre sea pobre, muy afligido e incluso sin linaje—

Verse 121

दीयमानामपि न तां प्रतिगृह्णाति कश्चन । यद्भक्षयति भर्तारं षण्मासाभ्यंतरे हि सा

Aun cuando se la ofrecía en matrimonio, nadie la aceptaba, pues ella devoraría a su esposo dentro de seis meses.

Verse 122

यस्याः स्युर्द्विगुणा दंता एवं सामुद्रिका जगुः । त्रिस्तनी कन्यका या तु श्वशुरस्य कुलक्षयम् । संधत्ते नात्र सन्देहस्तस्मात्तां दूरतस्त्यजेत्

Los expertos en sāmudrika (fisiognomía) declaran: la muchacha que tiene dientes dobles, y sobre todo la que posee tres pechos, provoca la ruina del linaje de su suegro; no hay duda. Por eso, debe ser abandonada desde lejos.

Verse 123

पृष्ठ्यावर्तो भवेद्यस्या असती सा भवेद्द्रुतम् । बहुपापसमाचारा तस्मात्तां परिवर्जयेत्

La mujer que lleva un remolino en la espalda pronto se vuelve impúdica y se entrega a muchas acciones pecaminosas; por ello debe evitarse.

Verse 124

अथ तां वृद्धिमापन्नां दृष्ट्वा विप्रः सुभद्रकः । चिन्ताचक्रं समारूढो न शांतिमधिगच्छति

Entonces el brāhmana Subhadra, al verla ya crecida y llegada a la madurez, fue atrapado por un torbellino de inquietud y no pudo alcanzar la paz.

Verse 125

किं करोमि क्व गच्छामि कथमस्याः पतिर्भवेत् । न कश्चित्प्रतिगृह्णाति प्रार्थितोऽपि मुहुर्मुहुः

«¿Qué he de hacer? ¿Adónde iré? ¿Cómo obtendrá ella un esposo? Nadie la acepta, aunque yo suplique una y otra vez.»

Verse 126

दरिद्रो व्याधितो वाऽपि वृद्धोऽपि ब्राह्मणो हि सः । स्मृतौ यस्मादिदं प्रोक्तं कन्यार्थे प्राङ्महर्षिभिः

Aunque sea pobre, enfermo o de edad avanzada, él sigue siendo un brāhmana; pues esta misma norma fue proclamada en la Smṛti por los antiguos grandes ṛṣi respecto al deber y amparo de una doncella.

Verse 127

अष्टवर्षा भवेद्गौरी नववर्षा च रोहिणी । दशवर्षा भवेत्कन्या अत ऊर्ध्वं रजस्वला

A los ocho años se la llama «Gaurī»; a los nueve, «Rohiṇī»; a los diez, «Kanyā». Más allá de esa edad, se la considera «rajasvalā», es decir, llegada a la menstruación.

Verse 128

माता चैव पिता चैव ज्येष्ठो भ्राता तथैव च । त्रयस्ते नरकं यांति दृष्ट्वा कन्यां रजस्वलाम्

La madre y el padre, y asimismo el hermano mayor: esos tres van al infierno si, por negligencia, permiten que la doncella sea vista como «rajasvalā» (es decir, llegada a la menstruación sin el debido amparo).

Verse 129

एवं चिन्तयतस्तस्य सोंऽत्यजो द्विजरूपधृक् । भिक्षार्थं तद्गृहं प्राप्तो दृष्टस्तेन महात्मना

Mientras pensaba así, un paria—adoptando la apariencia de un dos veces nacido—llegó a aquella casa en busca de limosna, y fue visto por ese noble varón.

Verse 130

पृष्टश्च विस्मयात्तेन दृष्ट्वा रूपं तथाविधम् । कुतस्त्वमिह सम्प्राप्तः क्व यास्यसि च भिक्षुक

Asombrado al ver tal apariencia, le preguntó: «¿De dónde has venido aquí y adónde vas, oh mendicante?»

Verse 131

ईदृग्भव्यतरो भूत्वा कस्मान्माधुकरीं गतः । किं गोत्रं तव मे ब्रूहि कतमः प्रवरश्च ते

«Con una apariencia tan noble, ¿por qué has tomado el camino de la mādhukarī (vivir recogiendo pequeñas limosnas)? Dime tu gotra y cuál es tu pravara.»

Verse 132

सोऽब्रवीद्गौडदेशीयं स्थानं मे सुमहत्तरम् । नाम्ना भोजकटं ख्यातं नानाद्विजसमाश्रितम्

Él respondió: «Mi hogar está en la tierra de Gauḍa, en un lugar grandísimo, famoso con el nombre de Bhojakaṭa, donde habitan muchos brāhmaṇas.»

Verse 133

तत्रासीन्माधवोनाम ब्राह्मणो वेदपारगः । वसिष्ठगोत्रविख्यात एकप्रवरसूचितः

«Allí vivía un brāhmaṇa llamado Mādhava, consumado en los Vedas; célebre por pertenecer al gotra de Vasiṣṭha y conocido por tener un solo pravara.»

Verse 134

तस्याहं तनयो नाम्ना चंद्रप्रभ इति स्मृतः

Yo soy su hijo, recordado con el nombre de Candraprabha.

Verse 135

ततोऽहमष्टमे वर्षे यदा व्रतधरः स्थितः । तदा पंचत्वमापन्नः पिता मे वेदपारगः

Luego, cuando yo tenía ocho años y permanecía firme en los votos sagrados (vrata), mi padre—versado en los Vedas—en ese mismo tiempo alcanzó la muerte.

Verse 136

माता मे सह तेनैव प्रविष्टा हव्यवाहनम् । ततो वैराग्यमापन्नो निष्क्रांतोऽहं निजालयात्

Mi madre, junto con él, entró en el fuego. Después, tomado por el desapego (vairāgya), salí de mi propia morada.

Verse 137

तीर्थानि भ्रममाणोऽत्र संप्राप्तस्तु पुरं तव । अधुना संप्रयास्यामि प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्

Vagando por los tīrtha, los vados sagrados, he llegado aquí, a tu ciudad. Ahora partiré hacia Prabhāsa, la región santa suprema e incomparable.

Verse 138

यत्र सोमेश्वरो देवस्त्यक्त्वा कैलासमागतः । न मया पठिता वेदा न च शास्त्रं नृपोत्तम । तीर्थयात्राप्रसंगेन तेन भिक्षां चराम्यहम्

Allí está el lugar donde el dios Someśvara llegó tras dejar el Kailāsa. Oh rey excelso, no he estudiado los Vedas ni los tratados (śāstra); sólo por la ocasión de la peregrinación a los tīrtha vivo de limosna.

Verse 139

विश्वामित्र उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चिन्तयामास चेतसि । ब्राह्मणोऽयं सुदेशीयस्तथा भव्यतमाकृतिः । यदि गृह्णाति मे कन्यां तदस्मै प्रददाम्यहम्

Viśvāmitra dijo: Al oír sus palabras, reflexioné en mi corazón: «Este hombre es un brāhmaṇa, de una tierra noble, y de apariencia sumamente auspiciosa. Si acepta a mi hija, entonces se la entregaré».

Verse 140

यावद्रजस्वला नैव जायते सा निरूपिता । कृत्स्नं दूषयति क्षिप्रं नैव वंशं ममाधमा

Mientras no se la vea convertirse en rajasvalā (alcanzar la condición de mujer), todo queda incierto; ese indigno mancharía pronto la totalidad de mi linaje.

Verse 141

ततः प्रोवाच तं म्लेच्छं संमंत्र्य सह भार्यया । यदि गृह्णासि मे कन्यां तव यच्छाम्यहं द्विज

Entonces, tras consultarlo con su esposa, habló a aquel mleccha: «Oh dvija, si aceptas a mi hija, yo te la entregaré».

Verse 142

भरणं पोषणं द्वाभ्यां करिष्यामि सदैव हि

En verdad, siempre proveeré el sustento y el cuidado para vosotros dos.

Verse 143

तच्छ्रुत्वा हर्षितः प्राह सोंऽत्यजो नृपसत्तमम् । तवादेशं करिष्यामि यच्छ मे कन्यकां नृप

Al oírlo, aquel antyaja, lleno de gozo, dijo al mejor de los reyes: «Cumpliré tu mandato; concédeme a la doncella, oh rey».

Verse 144

तथेत्युक्त्वा गतस्तेन तस्मै दत्ता निजा सुता । गृह्योक्तेन विधानेन विवाहो विहितस्ततः

Diciendo: «Así sea», fue con él; le entregó a su propia hija, y luego el matrimonio se celebró debidamente conforme a los ritos enseñados por la tradición Gṛhya.

Verse 145

ततो ददौ धनं धान्यं गृहं क्षेत्रं च गोधनम् । तस्मै तुष्टिसमायुक्तो मन्यमानः कृतार्थताम्

Luego, satisfecho y considerando cumplido el asunto, le otorgó riquezas, grano, una casa, campos y ganado vacuno.

Verse 146

अथ सोऽपि च तां प्राप्य विलासानकरोद्बहून् । खाद्यैः पानैः सुवस्त्रैश्च गन्धमाल्यैर्विभूषणैः

Habiéndola obtenido, él también se entregó a muchos deleites: la agasajó con manjares y bebidas, finas vestiduras, perfumes y guirnaldas, y ornamentos.

Verse 147

परं स व्रजति प्रायो येन मार्गेण केनचित् । सारमेयाः सशब्दाश्च पृष्ठतोऽनुव्रजंति वै

Pero, cada vez que él iba por algún camino, perros—ladrando ruidosamente—lo seguían en verdad por detrás.

Verse 148

अन्येषामंत्यजात्यानां यद्वत्तस्य विशेषतः । वेदाभ्यासपरश्चैव यदि संजायते क्वचित् । रक्तं पतति वक्त्रेण तत्क्षणात्तस्य दुर्मतेः

Y, como ocurre con otros de condición proscrita—en su caso de modo especial—si alguna vez se empeñaba en la recitación védica, en ese mismo instante caía sangre de su boca, por su perversa disposición.

Verse 149

एतस्मिन्नंतरे लोकः सर्व एव प्रशंकितः । अब्रवीच्च मिथोऽभ्येत्य चंडालोऽयमसंशयम्

Entretanto, todo el pueblo se llenó de recelo; acercándose unos a otros dijeron: «Este hombre es un caṇḍāla, sin duda alguna».

Verse 150

यदेते पृष्ठतो यांति भषमाणाः शुनीसुताः । सुभद्रोऽपि च तत्तेषां श्रुत्वा चिन्तापरोऽभवत्

«Porque estos perros, ladrando, van siempre tras él»; al oír tales palabras, Subhadra también quedó colmado de inquietud.

Verse 151

मन्यमानश्च तत्सत्यं दुःखेन महतान्वितः । नूनमंत्यजजातीयो भविष्यति सुतापतिः

Teniendo por cierta aquella versión, abrumado por un gran dolor, pensó: «Sin duda, el esposo de Sutā ha de ser de nacimiento antyaja, un proscrito».

Verse 152

ज्ञायते चेष्टितैः सर्वैर्यथाऽयं जल्पते जनः

Pues por todas sus acciones se conoce —así dice la gente— qué clase de hombre es.

Verse 153

एवं रात्रिंदिवं तस्य चिन्तयानस्य भूपतेः । लोकापवादयुक्तस्य कियान्कालोऽभ्यवर्तत

Así, aquel rey, cavilando día y noche y cargado con la maledicencia del mundo, vio pasar quién sabe cuánto tiempo.

Verse 154

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते आद्याद्या द्विजसत्तमाः । मध्यगेन समायुक्ता ब्रह्मस्थानं समागताः । तस्य शुद्धिकृते प्रोचुर्येन शंका प्रणश्यति

En otro día, los eminentes brāhmaṇas acudieron una y otra vez, junto con el oficiante, y se reunieron en Brahmasthāna. Entonces expusieron el rito de su purificación, por el cual toda sospecha sería destruida.

Verse 155

अथोचुस्तं द्विजश्रेष्ठा ब्रह्मस्थानस्य मध्यगम् । मध्यगस्य तु वक्त्रेण विवर्णवदनं स्थितम्

Entonces los más excelsos brāhmaṇas se dirigieron a él, que estaba en medio de Brahmasthāna; y en ese instante el rostro del oficiante se mostró pálido y descolorido.

Verse 156

कुलं गोत्रं निजं ब्रूहि प्रवरांश्च विशेषतः । स्थानं देशं च विप्राणां येन शुद्धिः प्रदीयते

«Declara tu propio linaje y gotra, y especifica en particular tus pravaras; di también el lugar y la región de los brāhmaṇas, para que se conceda el debido rito de purificación.»

Verse 157

अथासौ वेपमानस्तु प्रस्विन्नवदनस्तथा । अधोदृष्टिरुवाचेदं गद्गदं विहिताञ्जलिः

Entonces él, temblando y con el rostro cubierto de sudor, con la mirada baja, pronunció estas palabras con voz entrecortada, juntando las palmas en reverencia.

Verse 158

गर्भाष्टमे पिता मह्यं वर्षे मृत्युं गतस्ततः । ततः सा तं समादाय जननी मे पतिव्रता । मां त्यक्त्वा दुःखितं दीनं प्रविष्टा हव्यवाहनम्

«En mi octavo año, mi padre murió. Entonces mi madre—fiel a su esposo—lo llevó al rito funerario y, dejándome afligido y desvalido, entró en el fuego sagrado.»

Verse 159

अहं वैराग्यमापन्नस्तीर्थयात्रां समाश्रितः । बालभावे पितुर्दुःखात्तापसैरपरैः सह

Así caí en el vairāgya, el desapego; y desde mi niñez, afligido por el dolor de mi padre, me acogí a la peregrinación a los tīrtha, en compañía de otros ascetas.

Verse 160

न मया पठितो वेदो न च शास्त्रं निरूपितम् । तीर्थयात्रापरोऽहं च समायातो भवत्पुरम्

No he estudiado el Veda ni he examinado los śāstras; dedicado sólo a la peregrinación a los tīrtha, he llegado a vuestra ciudad.

Verse 161

अभद्रेण सुभद्रेण श्वशुरेण दुरात्मना । एतज्जानाम्यहं विप्रा गोत्रं वासिष्ठमेव वा

Oh Brāhmaṇas, sólo sé esto—dicho por mi malvado suegro Abhadra, hijo de Subhadra—que mi gotra es Vāsiṣṭha.

Verse 162

अथैकप्रवरो देशो गौडो मधुपुरं पुरम् । ततस्ते ब्राह्मणाः प्रोचुर्यस्य नो ज्ञायते कुलम् । तस्य शुद्धिः प्रदातव्या धटद्वारेण केवला

Entonces (dijo): «Mi región es Gauḍa, mi ciudad es Madhupura, y tengo un solo pravara». Allí los Brāhmaṇas declararon: «A quien no se le conoce el linaje, debe concedérsele la purificación únicamente mediante el rito llamado “por la puerta del dhaṭa”».

Verse 163

स त्वं धटं समारुह्य ब्राह्मण्यार्थं च केवलम् । शुद्धिं प्राप्य ततो भोगान्भुंक्ष्वात्रस्थोऽपि केवलम्

Por tanto, sube al dhaṭa únicamente para alcanzar la condición de Brāhmaṇa; obtenida la purificación, goza después aquí mismo de tu sustento legítimo, sólo conforme a la regla.

Verse 164

सोऽब्रवीत्साहसं कृत्वा सर्वानेव द्द्विजोत्तमान् । प्रतिगृह्णाम्यहं कामं तप्तमाषकमेव च

Entonces dijo—habiendo templado su ánimo—ante todos los mejores entre los dos veces nacidos: «Acepto esta prueba según mi voluntad; aun la māṣaka/moneda al rojo vivo (taptamāṣaka) la recibiré».

Verse 165

प्रविशामि हुताशं वा भक्षयिष्याम्यहं विषम्

«Si es preciso, entraré en el fuego, o consumiré veneno.»

Verse 166

किं पुनर्धटदिव्यं च क्रियमाणे सुखावहम् । ब्राह्मणस्य कृते विप्राश्चित्ते नो मामके घृणा

«¡Cuánto más, cuando se realiza la prueba divina del ghaṭa, portadora de buen augurio y beneficio! Oh brāhmaṇas, no haya desprecio en vuestros corazones hacia mí, pues esto se ha hecho por causa de un brāhmaṇa.»

Verse 167

अथ ते ब्राह्मणास्तस्य धटारोहणसंभवम् । शुद्धिं निर्दिश्य वारं च सूर्यस्य च ततः परम् । जग्मुः स्वंस्वं गृहं सर्वे सोऽपि विप्रोंऽत्यजो द्विजाः

Entonces aquellos brāhmaṇas, tras indicar la purificación que nace del rito de ascender al ghaṭa, y tras prescribir también la observancia adecuada vinculada al Sol, se marcharon después todos a sus respectivas casas. Y aquel “vipra” también—revelado como un antyaja—quedó allí, oh dos veces nacidos.

Verse 168

ततः प्राह निजां भार्यां रहस्ये नृपसत्तम । ज्ञातोऽहं ब्राह्मणैः सर्वैरंत्यजातिसमुद्भवः । देशातरं गमिष्यामि त्वमागच्छ मया सह

Luego habló en secreto a su esposa: «Oh el mejor de los reyes, todos los brāhmaṇas me han reconocido como nacido de linaje antyaja. Me iré a otra tierra; ven conmigo».

Verse 169

भार्योवाच । अहमग्निं प्रवेक्ष्यामि न यास्यामि त्वया सह । पापबुद्धे पतिष्यामि न चाहं नरकाग्निषु

La esposa dijo: «Entraré en el fuego; no iré contigo. Oh de mente perversa—déjame caer (morir) aquí; no caeré en los fuegos del infierno».

Verse 170

बुध्यमाना न सेविष्ये त्वामंत्यजसमुद्भवम् । पाप संदूषितं सर्वं त्वयैतत्स्थानमुत्तमम्

«Ahora que lo comprendo, no permaneceré contigo—tú, nacido de linaje antyaja. Por tu causa, este lugar excelso ha sido manchado por el pecado.»

Verse 171

तथा मम पितुर्हर्म्यं संवत्सरप्रयाजिनः । तस्माद्द्रुततरं गच्छ यावन्नो वेत्ति कश्चन

«Y evita también la casa de mi padre—él ha sostenido los sacrificios de un año entero. Por eso, vete con mayor prisa, antes de que alguien lo sepa.»

Verse 172

नो चेत्पापसमाचार संप्राप्स्यसि महाऽपदम्

«De lo contrario, oh de conducta pecaminosa, te sobrevendrá una gran calamidad.»

Verse 173

ततो निशामुखे प्राप्ते कौपीनावरणान्वितः । नष्टोऽभीष्टां दिशं प्राप्य तदा जीवितजाद्भयात्

Entonces, al caer la noche, vestido sólo con un taparrabos, se escabulló y alcanzó la dirección que deseaba—impulsado entonces por el temor por su propia vida.