Adhyaya 5

Verse 1

नारद उवाच । ततोऽहं धर्मवर्माणं प्रोच्य तिष्ठेद्धनं त्वयि । कृत्यकाले ग्रहीष्यामीत्यागमं रैवतं गिरिम्

Dijo Nārada: «Entonces instruí a Dharmavarmā y le dije: “Que la riqueza permanezca contigo; la tomaré cuando llegue el momento oportuno.”» Dicho esto, partí hacia el monte Raivata.

Verse 2

आसं प्रमुदितश्चाहं पश्यंस्तं गिरिसत्तमम् । आह्वयानं नरान्साधून्भूमेर्भुजमिवोच्छ्रितम्

Me colmé de júbilo al contemplar aquella montaña excelsa—alzándose como el brazo levantado de la tierra, cual si llamara hacia sí a los nobles y virtuosos.

Verse 3

यस्मिन्नानाविधा वृक्षाः प्रकाशंते समंततः । साधुं गृहपतिं प्राप्य पुत्रभार्यादयो यथा

En ella, árboles de muchas clases florecen y resplandecen por doquier—como hijos, esposa y demás dependientes prosperan al amparo de un cabeza de familia virtuoso.

Verse 4

मुदिता यत्र संतृप्ता वाशंते कोकिलादयः । सद्गुरोर्ज्ञानसंपन्ना यथा शिष्यगणा भुवि

Allí, los cucos y otras aves cantan, gozosos y saciados—como los grupos de discípulos en la tierra, colmados de conocimiento por un verdadero guru.

Verse 5

यत्र तप्त्वा तपो मर्त्या यथेप्सितमवाप्नुयुः । श्रीमहादेवमासाद्य भक्तो यद्वन्मनोरथम्

Allí, los mortales que practican austeridades alcanzan lo que anhelan—como el devoto que, al acercarse a Śrī Mahādeva, obtiene el caro deseo del corazón.

Verse 6

तस्याहं च गिरेः पार्थ समासाद्य महाशिलाम् । शीतसौरभ्यमंदेन प्रीणीतोऽचिंतयं हृदि

Luego, oh hijo de Pṛthā, llegué a una gran losa rocosa de aquella montaña. Reanimado por su brisa fresca y suavemente fragante, medité en lo íntimo del corazón.

Verse 7

तावन्मया स्थानमाप्तं यदतीव सुदुर्लभम् । इदानीं ब्राह्मणार्थेऽहं कुर्वे तावदुपक्रमम्

Así alcancé un estado sumamente difícil de obtener. Ahora, por el bien de los brāhmaṇas, comenzaré la obra necesaria.

Verse 8

ब्राह्मणाश्च विलोक्य मे ये हि पात्रतमा मताः । तथा हि चात्र श्रूयंते वचांसि श्रुतिवादिनाम्

Tras observar, consideré a aquellos brāhmaṇas como los receptores más dignos. En verdad, en este asunto también se escuchan las palabras de los maestros que exponen el Veda.

Verse 9

न जलोत्तरणे शक्ता यद्वन्नौः कर्णवर्जिता । तद्वच्छ्रेष्ठोऽप्यनाचारो विप्रो नोद्धरणक्षमः

Como una barca sin timón no puede cruzar las aguas, así también—aunque eminente—un brāhmaṇa sin recta conducta no es capaz de liberar a otros.

Verse 10

ब्राह्मणो ह्यनधीयानस्तृणाग्निरिव शाम्यति । तस्मै हव्यं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते

El brāhmaṇa que no estudia el Veda se apaga como un fuego de hierba. Por ello no debe dársele havya, pues las oblaciones no se vierten sobre cenizas.

Verse 11

दानपात्रमतिक्रम्य यदपात्रे प्रदीयते । तद्दत्तं गामतिक्रम्य गर्दभस्य गवाह्निकम्

Lo que se da a un indigno, pasando por alto al verdadero recipiente de la caridad, es como alimentar a un asno y descuidar a la vaca que da leche.

Verse 12

ऊषरे वापितं बीजं भिन्नभांडे च गोदुहम् । भस्मनीव हुतं हव्यं मूर्खे दानमशाश्वतम्

Como semilla sembrada en tierra estéril, como leche vertida en vasija rota y como ofrenda (havis) arrojada a las cenizas, así es la limosna dada al necio: no produce fruto perdurable.

Verse 13

विधिहीने तथाऽपात्रे यो ददाति प्रतिग्रहम् । न केवलं हि तद्याति शेषं पुण्यं प्रणश्यति

Quien entrega un don a quien carece de la debida norma (vidhi) y es indigno (apātra), no sólo pierde el mérito de ese don: también se destruye el resto de su mérito acumulado.

Verse 14

भूराप्ता गौस्तथा भोगाः सुवर्णं देहमेव च । अश्वश्चक्षुस्तथा वासो घृतं तेजस्तिलाः प्रजाः

Tierra, agua, vacas y goces; oro, incluso el propio cuerpo; caballos, la vista y el vestido; ghee (ghṛta), el resplandor (tejas), el sésamo y la descendencia: todo ello puede ser dañado por aceptar y dar de modo indebido.

Verse 15

घ्नंति तस्मादविद्वांस्तु बिभियाच्च प्रतिग्रहात् । स्वल्पक केनाप्यविद्वांस्तु पंके गौरिव सीदति

Por eso, el ignorante debe temer aceptar dones, pues pueden destruirlo. Aun por un regalo pequeño, el necio se hunde, como una vaca que se atasca en el fango.

Verse 16

तस्माद्ये गूढतपसो गूढस्वाध्यायसाधकाः । स्वदारनिरताः शांतास्तेषु दत्तं सदाऽक्षयम्

Por eso, todo lo que se ofrece a quienes practican austeridad oculta y silencioso autoestudio (svādhyāya), a quienes se contentan con su propio cónyuge legítimo y permanecen serenos, se vuelve una dádiva imperecedera: su mérito jamás se agota.

Verse 17

देशे काल उपायेन द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम् । पात्रे प्रदीयते यत्तत्सकलं धर्मलक्षणम्

Aquello que se ofrece como dádiva—en el lugar y el tiempo debidos, con el modo correcto, con fe, y a un recipiente digno—lleva plenamente el sello del Dharma.

Verse 18

न विद्यया केवलया तपसा वापि पात्रता । यत्र वृत्तिमिमे चोभे तद्वि पात्रं प्रचक्षते

La dignidad para recibir dones no nace sólo del saber, ni sólo de la austeridad. Se llama verdadero recipiente a aquel en quien se hallan juntos ambos: la recta conducta y esas cualidades.

Verse 19

तेषां त्रयाणां मध्ये च विद्या मुख्यो महागुणः । विद्यां विनांधवद्विप्राश्चक्षुष्मंतो हि ते मताः

Entre esos tres, el aprendizaje (vidyā) es la gran virtud principal. Sin aprendizaje, aun los brāhmaṇas son tenidos por ciegos, aunque de nombre se les considere «dotados de ojos».

Verse 20

तस्माच्चक्षुष्मतो विद्वान्देशे देशे परीक्षयेत् । प्रश्रान्ये मम वक्ष्यंति तेभ्यो दास्याम्यहं ततः

Por ello, el sabio de verdadera mirada debe examinar (a los receptores) de lugar en lugar. A quienes respondan mis preguntas, sólo a ellos les daré después.

Verse 21

इति संचिंत्य मनसा तस्माद्देशात्समुत्थितः । आश्रमेषु महर्षीणां विचराम्यस्मि फाल्गुन

Tras reflexionar así en su mente, se levantó de aquel lugar. En el mes de Phālguna, vagó por los āśramas de los grandes sabios.

Verse 22

इमाञ्छ्लोकान्गायमानः प्रश्ररूपाञ्छृणुष्व तान् । मातृकां को विजानाति कतिधा कीदृशाक्षराम्

Escucha estos versos que canto en forma de preguntas: ¿quién conoce de verdad la Mātṛkā (el alfabeto sagrado)—cuántas son y qué clase de letras contiene?

Verse 23

पंचपंचाद्भुतं गेहं को विजानाति वा द्विजः । बहुरूपां स्त्रियं कर्तुमेकरूपां च वत्ति कः

¿Qué “dos veces nacido” conoce de verdad la maravillosa ‘casa’ del cinco-y-cinco? ¿Y quién sabe hacer que la mujer de muchas formas se vuelva de una sola forma (firme y única)?

Verse 24

को वा चित्रकथाबंधं वेत्ति संसारगोचरः । को वार्णवमहाग्राहं वेत्ति विद्यापरायणः

¿Quién, moviéndose en el ámbito del samsāra, comprende el intrincado tejido de los relatos? ¿Y quién, entregado al saber, conoce al poderoso ‘apresador’ que mora en el océano?

Verse 25

को वाष्टविधं ब्राह्मण्यं वेत्ति ब्राह्मणसत्तमः । युगानां च चतुर्णां वा को मूलदिवसान्वदेत्

¿Qué mejor de los brāhmaṇas conoce la naturaleza óctuple del brāhmaṇya (la condición brahmánica)? ¿Y quién puede declarar los días fundamentales (la medida raíz) de los cuatro yugas?

Verse 26

चतुर्दशमनूनां वा मूलवासरं वेत्ति कः । कस्मिंश्चैव दिने प्राप पूर्वं वा भास्करो रथम्

¿Quién puede conocer de verdad el día primordial de los catorce Manus? ¿O en qué día obtuvo por primera vez el Sol su carro?

Verse 27

उद्वेजयति भूतानि कृष्णाहिरिववेत्ति कः । को वास्मिन्घोरसंसारे दक्षदक्षतमो भवेत्

¿Quién puede saber qué aterra a los seres, como una serpiente negra? ¿Y quién, en este terrible ciclo del samsara, podría ser el más supremamente capaz?

Verse 28

पंथानावपि द्वौ कश्चिद्वेत्ति वक्ति च ब्राह्मणः । इति मे द्वादश प्रश्रान्ये विदुर्ब्राह्मणोत्तमाः

Aun acerca de los dos senderos, algún brahmán puede conocerlos y explicarlos. Estas—mis doce preguntas—son comprendidas por los más excelsos de los brahmanes.

Verse 29

ते मे पूज्यतमास्तेषामहामाराधकश्चिरम् । इत्यहं गायमानो वै भ्रमितः सकलां महीम्

Ellos son los más dignos de mi adoración; por largo tiempo he sido su devoto adorador. Diciendo esto y cantándolo, vagué por toda la tierra.

Verse 30

ते चाहुर्दुःखदाः ख्याताः प्रश्रास्ते कुर्महे नमः । इत्यहं सकलां पृथ्वीं विचिंत्यालब्धब्राह्मणः

Y ellos dijeron: «Estas preguntas son célebres como dadoras de dolor; ante esas preguntas nos inclinamos». Así, tras considerar toda la tierra, no hallé a tal brahmán (que pudiera responder).

Verse 31

हिमाद्रिशिखरासीनो भूयश्चिंतामवाप्तवान् । सर्वे विलोकिता विप्राः किमतः कर्तुमुत्सहे

Sentado en la cumbre del Himalaya, volví a caer en la inquietud: «He contemplado a todos los brahmanes; ¿qué puedo siquiera atreverme a hacer ahora?»

Verse 32

ततो मे चिंतयानस्य पुनर्जातामतिस्त्वियम् । अद्यापि न गतश्चाहं कलापग्राममुत्तमम्

Entonces, mientras meditaba, surgió de nuevo en mí este pensamiento: «Aún hoy no he ido a la excelente aldea llamada Kalāpa».

Verse 33

यस्मिन्विप्राः संवसंति मूर्तानीव तपांसि च । चतुराशीतिसाहस्राः श्रुताध्ययनशालिनः

En aquel lugar moran los brahmanes—como si la ascesis misma estuviera encarnada—ochenta y cuatro mil, colmados de śruti y dedicados al estudio de los Vedas.

Verse 34

स्थाने तस्मिन्गमिष्यामीत्युक्त्वाहं चलितस्तदा । खेचरो हिममाक्रम्य परं पारं गतस्ततः

Diciendo: «Iré a ese lugar», partí entonces; surcando el cielo, crucé las sierras nevadas y alcancé la lejana orilla más allá.

Verse 35

अद्राक्षं पुण्यभूमिस्थं ग्रामरत्नमहं महत् । शतयोजनविस्तीर्णं नानावृक्षसमाकुलम्

Vi, asentada en tierra santa, una gran aldea—joya entre las aldeas—extendida por cien yojanas, poblada de árboles de muchas clases.

Verse 36

यत्र पुण्यवतां संति शतशः प्रवराश्रमाः । सर्वेषामपि जीवानां यत्रान्योन्यं न दुष्टता

Allí hay cientos de excelentes ermitas de los virtuosos, y allí—entre todos los seres vivos—no existe en absoluto malicia mutua.

Verse 37

यज्ञभाजां मुनीनां यदुपकारकरं सदा । सतां धर्मवतां यद्वदुपकारो न शाम्यति

Aquello que es siempre benéfico para los munis que participan del yajña; así también, la ayuda de los justos, firmes en el dharma, jamás se extingue.

Verse 38

मुनीनां यत्र परमं स्थानं चाप्यविनाशकृत् । स्वाहास्वधावषट्कारहन्तकारो न नश्यति

Allí está la morada suprema de los munis, lugar que aparta la ruina; allí las sagradas fórmulas “svāhā”, “svadhā” y “vaṣaṭ”, junto con el destructor de los obstáculos, no perecen jamás.

Verse 39

यत्र कृतयुगस्तार्थं बीजं पार्थावशिष्यते । सूर्यस्य सोमवंशस्य ब्राह्मणानां तथैव च

Donde permanece en la tierra la semilla del verdadero propósito del Kṛta-yuga; así también la semilla de la estirpe solar, de la estirpe lunar y la de los brāhmaṇas.

Verse 40

स्थानकं तत्समासाद्य प्रविष्टोऽहं द्विजाश्रमान् । तत्र ते विविधान्वादान्विवदंते द्विजोत्तमाः

Al llegar a aquel lugar sagrado, entré en los āśramas de los nacidos dos veces. Allí, los mejores brāhmaṇas debatían sobre diversas doctrinas.

Verse 41

परस्परं चिंतयाना वेदा मूर्तिधरा यथा । तत्र मेधाविनः केचिदर्थमन्यैः प्रपूरितम्

Reflexionaban unos con otros, como si los Vedas mismos hubieran tomado cuerpo. Allí, algunas mentes luminosas completaban el sentido que otros habían dejado incompleto.

Verse 42

विचिक्षिपुर्महात्मानो नभोगतमिवामिषम् । तत्रा हं करमुद्यम्य प्रावोचं पूर्यतां द्विजाः

Aquellas grandes almas arrojaban los argumentos como carne lanzada al cielo. Entonces alcé la mano y dije: «¡Que se resuelva, oh dos veces nacidos!»

Verse 43

काकारावैः किमतैर्वो यद्यस्ति ज्ञानशालिता । व्याकुरुध्वं ततः प्रश्रान्मम दुर्विषहान्बहून्

¿De qué sirven estos graznidos de cuervo y estas disputas, si en vosotros hay verdadera sabiduría? Por ello, responded y explicad mis muchas preguntas, difíciles de sobrellevar aunque sean.

Verse 44

ब्राह्मणा ऊचुः । वद ब्राह्मण प्रश्रान्स्वाञ्छ्रुत्वाऽधास्यामहे वयम् । परमो ह्येष नो लाभः प्रक्षान्पृच्छति यद्भवान्

Los brāhmaṇas dijeron: «Habla, oh brāhmaṇa, tus preguntas; al oírlas, responderemos. Ésta es en verdad nuestra mayor ganancia: que tú preguntes.»

Verse 45

अहं पूर्विकया ते वै न्यषेधंत परस्परम् । अहं पूर्वमहं पूर्वमिति वीरा यथा रणे

Entonces, por el orgullo de «yo primero», se estorbaban unos a otros; cada cual decía: «¡Hablaré yo primero, yo primero!», como héroes en el campo de batalla.

Verse 46

ततस्तान्ब्रवं प्रश्रानहं द्वादश पूर्वकान् । श्रुत्वा ते मामवो चंत लीलायंतो मुनीश्वराः

Entonces me dirigí a aquellos doce ancianos con mis preguntas. Al oírme, los mejores de los sabios respondieron, casi con ligereza, como si para ellos fuese cosa sencilla.

Verse 47

किं ते द्विज बालप्रश्नैरमीभिः स्वल्पकैरपि । अस्माकं यन्निहीनं त्वं मन्यसे स ब्रवीत्वमून्

Oh brāhmaṇa, ¿de qué sirven estas preguntas infantiles, aunque parezcan pequeñas? Si crees que hay alguna carencia en nosotros, dínosla claramente.

Verse 48

ततोति विस्मितश्चाहं मन्यमानः कृतार्थताम् । तेषां निहीनं संचिंत्य प्रावोचं प्रब्रवीत्वयम्

Entonces quedé asombrado, pensando que mi propósito se había cumplido. Considerando qué podría faltarles, hablé y expuse mi parecer.

Verse 49

ततः सुतनुनामा स बालोऽबालोऽभ्युवाच माम् । मम मंदायते वाणी प्रश्नैः स्वल्पैस्तव द्विज । तथापि वच्मि मां यस्मान्निहीनं मन्यते भवान्

Entonces el muchacho llamado Sutanū me habló—joven, pero no un simple niño: «Oh brāhmaṇa, tus pequeñas preguntas hacen vacilar mi palabra. Aun así hablaré, pues me consideras falto de algo».

Verse 50

सुतनुरुवाच । अक्षरास्तु द्विपं चाशन्मातृकायाः प्रकीर्तिताः

Sutanū dijo: «Se declara que las letras de la Mātr̥kā son cincuenta y dos en número».

Verse 51

ओंकारः प्रथमस्तत्र चतुर्दश स्वरास्तथा । स्पर्शाश्चैव त्रयस्त्रिं शदनुस्वारस्तथैव च

«Allí, el Oṃkāra es el primero; luego vienen las catorce vocales; y las consonantes de la clase “sparśa” son treinta y tres—junto con el anusvāra también».

Verse 52

विसर्ज्जनीयश्च परो जिह्वामूलीय एव च । उपध्मानीय एवापि द्विपंचाशदमी स्मृताः

Y el visarga, el sonido «para», el jihvāmūlīya y el upadhmānīya: así se recuerdan, completando el número de cincuenta y dos.

Verse 53

इति ते कथिता संख्या अर्थं चैषां श्रृणु द्विज । अस्मिन्नर्थे चेति हासं तव वक्ष्यामि यः पुरा

Así te he dicho su número; ahora escucha su significado, oh brāhmaṇa. Y acerca de ese mismo sentido, te narraré un antiguo relato aleccionador que en otro tiempo provocó risa.

Verse 54

मिथिलायां प्रवृत्तोऽभूद्ब्राह्मणस्य निवेशने । मिथिलायां पुरा पुर्यां ब्राह्मणः कौथुमाभिधः

Hace mucho, en la ciudad de Mithilā, vivía un brāhmaṇa llamado Kauthuma, establecido en su propia morada.

Verse 55

येन विद्याः प्रपठिता वर्तंते भुवि या द्विज । एकत्रिंशत्सहस्राणि वर्षाणां स कृतादरः

Oh brāhmaṇa, por él fueron estudiadas a fondo las ciencias que rigen en el mundo. Con devota diligencia las cultivó durante treinta y un mil años.

Verse 56

क्षणमप्यनवच्छिन्नं पठित्वा गेहवानभूत् । ततः केनापि कालेन कौथुमस्याभवत्सुतः

Habiendo estudiado sin interrupción ni por un instante, se convirtió en cabeza de familia; y luego, pasado algún tiempo, nació a Kauthuma un hijo varón.

Verse 57

जडवद्वर्त्तमानः स मातृकां प्रत्यपद्यत । पठित्वा मातृकामन्यन्नाध्येति स कथंचन

Viviendo como un necio, se aplicó sólo al aprendizaje del alfabeto; y aun después de dominar las letras, de ningún modo pudo proseguir hacia estudios más elevados.

Verse 58

ततः पिता खिन्नरूपी जडं तं समभाषत । अधीष्व पुत्रकाधीष्व तव दास्यामि मोदकान्

Entonces el padre, con semblante afligido, habló a aquel hijo torpe: «Estudia, hijito, estudia; te daré dulces modakas».

Verse 59

अथान्यस्मै प्रदास्यामि कर्णावुत्पाटयामि ते

«De lo contrario, se los daré a otro—¡y te arrancaré las orejas!»

Verse 60

पुत्र उवाच । तात किं मोदकार्थाय पठ्यते लोभहेतवे । पठनंनाम यत्पुंसां परामार्थं हि तत्स्मृतम्

El hijo dijo: «Padre, ¿se estudia por modakas, por causa de la codicia? El estudio, para los hombres, se recuerda como orientado al fin supremo».

Verse 61

कौथुम उवाच । एवं ते वदमानस्य आयुर्भवतु ब्रह्मणः । साध्वी बुद्धिरियं तेऽस्तु कुतो नाध्येष्यतः परम्

Kauthuma dijo: «Al hablar así, que tengas la longevidad de Brahmā. Sea tuya esta noble comprensión—¿cómo no habrías de proseguir hacia un estudio más alto?»

Verse 62

पुत्र उवाच । तात सर्वं परिज्ञेयं ज्ञानमत्रैव वै यतः । ततः परं कंठशोषः किमर्थं क्रियते वद

Dijo el hijo: «Padre, si todo conocimiento que puede conocerse está aquí mismo, ¿por qué seguir con una recitación que reseca la garganta? Dime: ¿con qué propósito se hace?»

Verse 63

पितोवाच । विचित्रं भाषसे बाल ज्ञातोऽत्रार्थश्च कस्त्वया । ब्रूहि ब्रूहि पुनर्वत्स श्रोतुमिच्छामि ते गिरम्

El padre dijo: «Hijo, hablas de un modo asombroso. ¿Qué sentido has comprendido aquí? Habla, habla de nuevo, querido; deseo oír tus palabras.»

Verse 64

पुत्र उवाच । एकत्रिंशत्सहस्राणि पठित्वापि त्वया पितः । नानातर्कान्भ्रांतिरेव संधिता मनसिस्वके

Dijo el hijo: «Padre, aun después de haber estudiado treinta y un mil, con tantos razonamientos diversos sólo has cosido confusión en tu propia mente.»

Verse 65

अयमयं चायमिति धर्मो यो दर्शनोदितः । तेषु वातायते चेतस्तव तन्नाशयामि ते

«Éste, aquél y aquél otro»: el ‘dharma’ proclamado por filosofías rivales; entre ellas tu mente vaga como el viento. Eso lo destruiré para ti.

Verse 66

उपदेशं पठस्येव नैवार्थज्ञोऽसि तत्त्वतः । पाठमात्रा हि ये विप्रा द्विपदाः पशवो हि ते

Sólo recitas la enseñanza, pero en verdad no conoces su sentido. Pues los brahmanes que poseen únicamente la lectura de memoria son, en efecto, bestias de dos pies.

Verse 67

तत्ते ब्रवीमि तद्वाक्यं मोहमार्तंडमद्भुतम्

Por ello te diré esa declaración—maravillosa como el sol que destruye la ilusión.

Verse 68

अकारः कथितो ब्रह्मा उकारो विष्णुरुच्यते । मकारश्च स्मृतो रुद्रस्त्रयश्चैते गुणाः स्मृताः

El sonido “A” se declara como Brahmā; el sonido “U” se dice que es Viṣṇu; y el sonido “M” se recuerda como Rudra. Estos tres también se recuerdan como los tres guṇas.

Verse 69

अर्धमात्रा च या मूर्ध्नि परमः स सदाशिवः । एवमोंकारमाहात्म्यं श्रुतिरेषा सनातनी

Y la media sílaba (ardhamātrā) que reposa en la coronilla es el Supremo—Sadāśiva. Así es la grandeza del Oṃkāra: ésta es la enseñanza eterna de la Śruti.

Verse 70

ओंकारस्य च माहात्म्यं याथात्म्येन न शक्यते । वर्षाणामयुतेनापि ग्रंथकोटिभिरेव वा

La grandeza del Oṃkāra no puede expresarse plenamente tal como es en verdad—ni con diez mil años, ni siquiera con diez millones de libros.

Verse 71

पुनर्यत्सारसर्वस्वं प्रोक्तं तच्छ्रूयतां परम् । अःकारांता अकाराद्या मनवस्ते चतुर्दश

Ahora escucha además la esencia suprema de lo ya expuesto. Los catorce Manus—que comienzan con “A” y terminan con “Aḥ”—son éstos.

Verse 72

स्वायंभुवश्च स्वारोचिरौत्तमो रैवतस्तथा । तामसश्चाक्षुषः षष्ठस्तथा वैवस्वतोऽधुना

Svāyaṃbhuva, Svārociṣa, Uttama y asimismo Raivata; luego Tāmasa y Cākṣuṣa como el sexto; y ahora, Vaivasvata.

Verse 73

सावर्णिर्ब्रह्मसावर्णी रुद्रसावर्णिरेव च । दक्षसावर्णिरेवापि धर्मसावर्णिरेव च

Sāvarṇi, Brahma-sāvarṇi y Rudra-sāvarṇi; también Dakṣa-sāvarṇi, y asimismo Dharma-sāvarṇi.

Verse 74

रौच्यो भौत्यस्तथा चापि मनवोऽमी चतुर्दश । श्वेतः पांडुस्तथा रक्तस्ताम्रः पीतश्च कापिलः

Raucya y también Bhautyā: éstos son los catorce Manus. (Son) Blanco, Pálido, Rojo, Cobrizo, Amarillo y Leonado.

Verse 75

कृष्णः श्यामस्तथा धूम्रः सुपिशंगः पिशंगकः । त्रिवर्णः शबलो वर्णैः कर्कंधुर इति क्रमात्

(Luego vienen) Negro, Oscuro, Ahumado, Leonado brillante, Leonado; después, Tricolor y Abigarrado de matices—en debido orden, (culminando en) Karkaṃdhura.

Verse 76

वैवस्वतः क्षकारश्च तात कृष्णः प्रदृश्यते । ककाराद्य हकारांतास्त्रयस्त्रिंशच्च देवताः

«Vaivasvata» se indica por la sílaba «kṣa»; y, amado, también se ve señalado «Kṛṣṇa». Desde «ka» como primera hasta «ha» como última, se entienden las treinta y tres deidades.

Verse 77

ककाराद्याष्ठकारांता आदित्या द्वादश स्मृताः । धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणाश्चांशुरेव च

Desde “ka” como primero hasta “ṭha” como último, se recuerdan los doce Ādityas: Dhātā, Mitra, Aryamā, Śakra, Varuṇa y también Aṃśu.

Verse 78

भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा । एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते

Bhaga, Vivasvān y Pūṣan; Savitṛ como el décimo; Tvaṣṭṛ como el undécimo; y Viṣṇu es proclamado el duodécimo (entre los Ādityas).

Verse 79

जघन्यजः स सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः । डकाराद्या बकारांता रुद्राश्चैकादशैव तु

Aquel nacido al final es superior en cualidades entre todos los Ādityas. Desde “ḍa” como primero hasta “ba” como último, son en verdad los once Rudras.

Verse 80

कपाली पिंगलो भीमो विरुपाक्षो विलोहितः । अजकः शासनः शास्ता शंभुश्चण्डो भवस्तथा

Kapālī, Piṅgala, Bhīma, Virūpākṣa, Vilohita, Ajaka, Śāsana, Śāstā, Śambhu, Caṇḍa y asimismo Bhava: éstos son los Rudras.

Verse 81

भकाराद्याः षकारांता अष्टौ हि वसवो मताः । ध्रुवो घोरश्च सोमश्च आपश्चैव नलोऽनिलः

Desde “bha” como primero hasta “ṣa” como último, se consideran los ocho Vasus: Dhruva, Ghora, Soma, Āpa, Nala y Anila.

Verse 82

प्रत्यूषश्च प्रभासश्च अष्टौ ते वसवः स्मृताः । सौ हश्चेत्यश्विनौ ख्यातौ त्रयस्त्रिंशदिमे स्मृताः

Pratyūṣa y Prabhāsa: así se recuerdan esos ocho como los Vasus. ‘Sau’ y ‘Ha’ son célebres como los dos Aśvins. De este modo se los recuerda como los treinta y tres (dioses).

Verse 83

अनुस्वारो विसर्गश्च जिह्वामूलीय एव च । उपध्मानीय इत्येते जरायुजास्तथांडजाः

Anusvāra, Visarga, Jihvāmūlīya y Upadhmānīya: éstos son los signos de que se habla; y aquí corresponden a los seres nacidos del vientre y a los nacidos del huevo.

Verse 84

स्वेदजाश्चोद्भिजाश्चेति तत जीवाः प्रकीर्तिताः । भावार्थः कथितश्चायं तत्त्वार्थं श्रृणु सांप्रतम्

Y los nacidos del sudor y los que brotan de la tierra: así se proclaman los seres vivientes. Éste es el sentido expuesto (superficial); ahora escucha el sentido verdadero, el de la realidad (tattva).

Verse 85

ये पुमांसस्त्वमून्देवान्समाश्रित्य क्रियापराः । अर्धमात्रात्मके नित्ये पदे लीनास्त एव हि

Aquellos que, tomando refugio en estos dioses y entregados a la acción sagrada, se absorben en el estado eterno cuya esencia es la ‘media-mātrā’—sólo ellos, en verdad, se funden en esa morada suprema.

Verse 86

चतुर्णां जीवयोनीनां तदैव परिमुच्यते । यदाभून्मनसा वाचा कर्मणा च यजेत्सुरान्

Uno queda liberado de inmediato del vínculo de los cuatro modos de nacimiento de los seres, cuando adora a los dioses con mente, palabra y acción justa, plenamente entregado a la devoción.

Verse 87

यस्मिञ्छास्त्रे त्वमी देवा मानिता नैव पापिभिः । तच्छास्त्रं हि न मंतव्यं यदि ब्रह्मा स्वयं वदेत्

Toda enseñanza en la que estos dioses no sean honrados, y que sea sostenida por los pecadores, no debe aceptarse como śāstra, aunque el propio Brahmā la proclamara.

Verse 88

अमी च देवाः सर्वत्र श्रौते मार्गे प्रतिष्ठिताः । पाषण्डशास्त्रे सर्वत्र निषिद्धाः पापकर्मभिः

Estos dioses están establecidos por doquier en la senda védica (śrauta); pero en las doctrinas heréticas (pāṣaṇḍa) son rechazados en todas partes por obras pecaminosas.

Verse 89

तदमून्ये व्यतिक्रम्य तपो दानमथो जपम् । प्रकुर्वंति दुरात्मानो वेपते मरुतः पथि

Esos de mente perversa, transgrediendo la debida reverencia a tales deidades, practican ascesis, caridad y japa; y, sin embargo, el mismo sendero del Viento—el orden cósmico—tiembla por causa de ellos.

Verse 90

अहो मोहस्य माहात्म्यं पश्यताविजितात्मनाम् । पठंति मातृकां पापा मन्यंते न सुरानिह

¡Oh, contemplad la grandeza del engaño en quienes no se han vencido a sí mismos! Los pecadores recitan la ‘mātṛkā’ (letras/mantras), pero aquí no reconocen en absoluto a los dioses.

Verse 91

सुतनुरुवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा पिताभूदतिविस्मितः । पप्रच्छ च बहून्प्रश्रान्सोप्य वादीत्तथातथा

Dijo Sutanu: Al oír sus palabras, el padre quedó sumamente asombrado. Hizo muchas preguntas, y el otro respondió a cada una conforme correspondía.

Verse 92

मयापि तव प्रोक्तोऽयं मातृकाप्रश्र उत्तमः । द्वितीयं श्रृणु तं प्रश्नं पंचपंचाद्भुतं गृहम्

También te he expuesto esta excelente cuestión acerca de la mātṛkā. Ahora escucha la segunda pregunta: sobre la maravillosa “casa” formada por cinco y cinco.

Verse 93

पंचभूतानि पञ्चैव कर्मज्ञानेंद्रियाणि च । पंच पंचापि विषया मनोबुद्ध्यहमेव च

Están los cinco elementos; y también los cinco órganos de acción y los cinco órganos de conocimiento; asimismo los cinco objetos de los sentidos, junto con la mente, el intelecto y el ego.

Verse 94

प्रकृतिः पुरुषश्चैव पञ्चविंशः सदाशिवः । पञ्चपञ्चभिरेततैस्तु निष्पन्नं गृहमुच्यते

Prakṛti y Puruṣa; y como el vigésimo quinto, Sadāśiva. Por estos conjuntos de cinco y cinco se dice que se produce la “casa” (la estructura encarnada).

Verse 95

देहमेतदिदं वेद तत्त्वतो यात्यसौ शिवम् । बहुरूपां स्त्रियं प्राहुर्बुद्धिं वेदांतवादिनः

Quien conoce este cuerpo en verdad, avanza hacia Śiva. Los maestros del Vedānta llaman al intelecto (buddhi) una “mujer” de muchas formas, que asume apariencias diversas.

Verse 96

सा हि नानार्थभजनान्नानारूपं प्रपद्यते । धर्मस्यैकस्य संयोगाद्बहुधाप्येकिकैव सा

Aunque se recurre a ella para muchos fines distintos, asume muchas formas externas; sin embargo, por su unión con el único Dharma, permanece esencialmente una, aun cuando aparezca de múltiples maneras.

Verse 97

इति यो वेदे तत्त्वार्थं नासौ नरकमाप्नुयात् । मुनिभिर्यश्च न प्रोक्तं यन्न मन्येत दैवतान्

Quien comprende este sentido verdadero no cae en el infierno. Y no debe tenerse por divino aquello que los sabios munis no han declarado.

Verse 98

वचनं तद्बुधाः प्रहुर्बंधं चित्रकथं त्विति । यच्च कामान्वितं वाक्यं पंचमं वाप्यतः श्रुणु

Los sabios llaman a tal palabra una atadura: mero relato vistoso. Y ahora escucha también la quinta clase de enunciado: la palabra impulsada por el deseo.

Verse 99

एको लोभो महान्ग्राहो लोभात्पापं प्रवर्तते । लोभात्क्रोधः प्रभवति लोभात्कामः प्रवर्तते

La codicia, ella sola, es un gran depredador. De la codicia brota el pecado; de la codicia nace la ira; de la codicia el deseo se multiplica sin cesar.

Verse 100

लोभान्मोहश्च माया च मानः स्तम्भः परेष्सुता । अविद्याऽप्रज्ञता चैव सर्वं लोभात्प्रवर्तते

De la codicia vienen el extravío y el engaño, el orgullo y la soberbia obstinada, la enemistad hacia los demás; la ignorancia y la falta de discernimiento: en verdad, todo ello procede de la codicia.

Verse 101

हरणं परवित्तानां परदाराभिमर्शनम् । साहसानां च सर्वेषामकार्याणआं क्रियास्तथा

Robar la riqueza ajena, mancillar al cónyuge de otro y toda clase de violencia y maldad: tales actos prohibidos también nacen de ese vicio.

Verse 102

स लोभः सह मोहेन विजेतव्यो जितात्मना । दम्भो द्रोहश्च निंदा च पैशुन्यं मत्सरस्तथा

Esa codicia—junto con el engaño de la ilusión—debe ser vencida por quien se ha dominado a sí mismo. De ella nacen la hipocresía, la traición, la difamación, la murmuración y también la envidia.

Verse 103

भवन्त्येतानि सर्वाणि लुब्धानामकृतात्मनाम् । सुमहां त्यपि सास्त्राणि धारयंति बहुश्रुताः

Todos estos defectos surgen en los codiciosos que no han refinado su ser. Aun quienes han escuchado mucho y pueden retener vastas escrituras caen en ellos.

Verse 104

छेत्तारः संशयानां च लोभग्रस्ता व्रजंत्यधः । लोभक्रोधप्रसक्ताश्च शिष्टाचारबहिष्कृताः

Aun quienes cortan las dudas caen hacia abajo cuando la codicia los aprisiona. Entregados a la codicia y a la ira, quedan excluidos de la conducta de los refinados.

Verse 105

अन्तःक्षुरा वाङ्मधुराः कूपाश्धन्नास्तृणौरिव । कुर्वते ये बहून्मार्गांस्तांस्तान्हेतुबलन्विताः

Por dentro son como navajas, pero su palabra es dulce; como pozos cubiertos de hierba. Quienes trazan muchos caminos (engañosos) lo hacen uno tras otro, armados de razones y de fuerza.

Verse 106

सर्वमार्गं विलुंमपंति लोभाज्जातिषु निष्ठुराः । धर्मावतंसकाः क्षुद्रा मुष्णंति ध्वजिनो जगत्

Impulsados por la codicia, los de corazón duro—apareciendo entre diversos grupos—saquean todo camino. Hombres mezquinos, que llevan el “dharma” como adorno, roban al mundo mientras desfilan bajo estandartes.

Verse 107

एतेऽतिपापिनो ज्ञेया नित्यं लोभसमन्विताः । जनको युवनाश्वश्च वृषादर्भिः प्रसेनजित्

A éstos se les ha de conocer como sumamente pecadores, siempre unidos a la codicia: Janaka, Yuvanāśva, Vṛṣādarbhi y Prasenajit.

Verse 108

लोभक्षयाद्दिवं प्राप्तास्तथैवान्ये जनाधिपाः । तस्मात्त्यजंति ये लोभं तेऽतिक्रामंति सागरम्

Por la destrucción de la codicia, los reyes han alcanzado el cielo; y también otros. Por eso, quienes abandonan la codicia cruzan el océano (del saṃsāra).

Verse 109

संसाराख्यमतोऽनये ये ग्राहग्रस्ता न संशयः । अथ ब्राह्मणभेदांस्त्वमष्टो विप्रावधारय

Por ello, quienes son apresados por esto llamado “saṃsāra” son, sin duda, como víctimas atrapadas por un cocodrilo. Ahora, oh brāhmaṇa, comprende de mí las ocho clasificaciones de los brāhmaṇas.

Verse 110

मात्रश्च ब्राह्मणश्चैव श्रोत्रियश्च ततः परम् । अनूचानस्तथा भ्रूण ऋषिकल्प ऋषिर्मुनिः

Ellos son: el mātra (el “sólo nacido”), el brāhmaṇa, el śrotriya; después el anūcāna; asimismo el bhrūṇa, el ṛṣikalpa, el ṛṣi y el muni.

Verse 111

एते ह्यष्टौ समुद्दिष्टा ब्राह्मणाः प्रथमं श्रुतौ । तेषां परः परः श्रेष्ठो विद्यावृत्तविशेषतः

Estos ocho tipos de brāhmaṇas fueron, en verdad, declarados primero en la tradición. Entre ellos, cada uno que sigue es superior al anterior, por las diferencias de conocimiento y conducta.

Verse 112

ब्राह्मणानां कुले जातो जातिमात्रो यदा भवेत् । अनुपेतः क्रियाहीनो मात्र इत्यभिधीयते

Quien nace en una familia de brāhmaṇas pero es brāhmaṇa sólo por nacimiento—sin upanayana y sin los deberes prescritos—es llamado “mātra”, brāhmaṇa meramente de cuna.

Verse 113

एकोद्देश्यमतिक्रम्य वेदस्याचारवानृजुः । स ब्राह्मण इति प्रोक्तो निभृतः सत्यवाग्घृणी

Quien ha trascendido el mero aprendizaje de una sola lección del Veda, es disciplinado en su conducta y recto—sereno, veraz en la palabra y compasivo—es proclamado “brāhmaṇa”.

Verse 114

एकां शाखां सकल्पां च षड्भिरंगैरधीत्य च । षट्कर्मनिरतो विप्रः श्रोत्रियोनाम धर्मवित्

El vipra que ha estudiado una śākhā del Veda junto con el Kalpa y los seis Vedāṅgas, y que se dedica a los seis deberes, es llamado “śrotriya”, conocedor del dharma.

Verse 115

वेदवेदांगतत्त्वज्ञः शुद्धात्मा पापवर्जितः । श्रेष्ठः श्रोत्रियवान्प्राज्ञः सोऽनूचान इति स्मृतः

Quien conoce el verdadero sentido del Veda y de los Vedāṅgas, de alma pura y libre de pecado—excelso, dotado del saber śrotriya y sabio—es recordado como “anūcāna”.

Verse 116

अनूचानगुणोपेतो यज्ञस्वाध्याययंत्रितः । भ्रूण इत्युच्यते शिष्टैः शेषभोजी जितेंद्रियः

Aquel que posee las virtudes del aprendizaje disciplinado, refrenado por el yajña y el svādhyāya védico, que come sólo lo que queda tras las ofrendas y domina los sentidos—los sabios lo llaman “bhrūṇa”, un brāhmaṇa refinado y bien formado.

Verse 117

वैदिकं लौकिकं चैव सर्वज्ञानमवाप्य यः । आश्रमस्थो वशी नित्यमृषिकल्प इति स्मृतः

Aquel que ha alcanzado todo conocimiento—tanto védico como mundano—y permanece firme en su āśrama con dominio constante de sí, es recordado como “semejante a un ṛṣi” (ṛṣikalpa).

Verse 118

ऊर्ध्वरेता भवत्यग्र्यो नियताशी नसंश यी । शापानुग्रहयोः शक्तः सत्यसंधो भवेदृषिः

Llega a ser el más excelso—sublimando su energía vital, comiendo con moderación, libre de duda; con poder para maldecir o bendecir, y firmemente consagrado a la verdad—tal es quien se vuelve un ṛṣi (vidente).

Verse 119

निवृत्तः सर्वतत्त्वज्ञः कामक्रोधविवर्जितः । ध्यानस्थानिष्क्रियो दांतस्तुल्यमृत्कांचनो मुनिः

Retirado de las búsquedas mundanas, conocedor de la verdad de todos los principios, libre de deseo y de ira; establecido en la meditación, sin obrar, disciplinado—viendo iguales el barro y el oro—tal es un muni (sabio silencioso).

Verse 120

एवमन्वयविद्याभ्यां वृत्तेन च समुच्छ्रिताः । त्रिशुक्लानाम विप्रेंद्राः पूज्यन्ते सवनादिषु

Así, elevados por noble linaje y saber, y por conducta ejemplar, los Brāhmaṇas más eminentes de la clase Triśukla son honrados en ritos como los savanas (servicios sacrificiales).

Verse 121

इत्येवंविधविप्रत्वमुक्तं श्रृणु युगादयः । नवमी कार्तिके शुक्ला कृतादिः परिकीर्तिता

Así se ha descrito la excelencia de tal condición brāhmánica. Ahora escucha acerca de los Yugādi (comienzos de las eras): el noveno día luminoso (śukla) de Kārttika es proclamado como el inicio del Kṛta Yuga.

Verse 122

वैशाखस्य तृतीया या शुक्ला त्रेतादिरुच्यते । माघे पञ्चदशीनाम द्वापरादिः स्मृता बुधैः

El tercer día luminoso de Vaiśākha es llamado el comienzo del Yuga Tretā; y los sabios recuerdan la luna llena de Māgha como el comienzo del Yuga Dvāpara.

Verse 123

त्रयोदशी नभस्ये च कृष्णा सा हि कलेः स्मृता । युगादयः स्मृता ह्येता दत्तस्याक्षयकारकाः

Y el decimotercer día oscuro del mes de Nabhasya es recordado como el comienzo del Kali Yuga. En verdad, éstos son conocidos como Yugādis, y hacen que el dāna (don sagrado) dé fruto inagotable.

Verse 124

एताश्चतस्रस्तिथयो युगाद्या दत्तं हुतं चाक्षयमाशु विद्यात् । युगेयुगे वर्षशतेन दानं युगादिकाले दिवसेन तत्फलम्

Sabed pronto que estas cuatro tithis son Yugādi: cuanto se da en caridad o se ofrece en sacrificio (huta) en ellas se vuelve pronto inagotable. La dádiva hecha durante cien años en cada yuga produce el mismo fruto cuando se realiza en un solo día en el tiempo de Yugādi.

Verse 125

युगाद्याः कथिता ह्येता मन्वाद्याः श्रृणु सांप्रतम् । अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्तिके तथा

Ya se han expuesto estos Yugādi; ahora escucha los Manvādi: el noveno día luminoso de Aśvayuj, y asimismo el duodécimo día en Kārttika.

Verse 126

तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च । फाल्गुनस्य त्वमावास्या पौषस्यैकादशी तथा

El tercer tithi del mes de Caitra, y también el tercero de Bhādrapada; la Amāvāsyā (luna nueva) de Phālguna; y asimismo la Ekādaśī de Pauṣa: estos tithis sagrados son especialmente alabados para el dāna conforme al dharma.

Verse 127

आषाढस्यापि दशमी माघमासस्य सप्तमी । श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढी च पूर्णिमा

También son alabados el décimo día de Āṣāḍha, el séptimo del mes de Māgha, el octavo de la quincena oscura de Śrāvaṇa, y asimismo la luna llena de Āṣāḍha: ocasiones poderosas para el mérito del dharma, especialmente para la dádiva (dāna).

Verse 128

कार्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्येष्ठे पञ्चदशी सिता । मन्वंतरादयश्चैता दत्तस्याक्षयकारकाः

La luna llena de Kārttika, de Phālguna y de Caitra; y en Jyeṣṭha, el decimoquinto día de la quincena luminosa (śukla-pakṣa); así como los días de Manvantara y otros semejantes: se declara que hacen inagotable el fruto de los dones.

Verse 129

यस्यां तिथौ रथं पूर्वं प्राप देवो दिवाकरः । सा तिथिः कथिता विप्रैर्माघे या रथसप्तमी

Aquel tithi en que, en tiempos antiguos, el dios Divākara (el Sol) obtuvo su carro—los brahmanes declaran que ese mismo día, en el mes de Māgha, se llama Ratha-saptamī.

Verse 130

तस्यां दत्तं हुतं चेष्टं सर्वमेवाक्षयं मतम् । सर्वदारिद्र्यशमनं भास्करप्रीतये मतम्

En ese día, todo lo que se da, lo que se ofrece al fuego sagrado (homa) y lo que se emprende como acto religioso se considera de fruto inagotable. Se tiene por capaz de apaciguar toda pobreza, pues se realiza para complacer a Bhāskara (el Sol).

Verse 131

नित्योद्वेजकमाहुर्यं बुधास्तं श्रृणु तत्त्वतः । यश्च याचनिको नित्यं न स स्वर्गस्य भाजनम्

Los sabios lo llaman “perturbador constante”—escucha esta verdad tal como es: quien vive siempre mendigando, importunando a los demás, no es digno de participar del cielo.

Verse 132

उद्वेजयति भूतानि यथा चौरास्तथैव सः । नरकं याति पापात्मा नित्योद्वेगकरस्त्वसौ

Él aterroriza a los seres vivientes como lo hacen los ladrones; por eso, ese de alma pecaminosa—sembrador constante de aflicción—va al infierno.

Verse 133

इहोपपत्तिर्मम केन कर्मणा क्व च प्रयातव्यमितो मयेति । विचार्य चैवं प्रतिकारकारी बुधैः स चोक्तो द्विज दक्षदक्षः

«¿Por qué karma he obtenido esta condición presente, y adónde debo partir desde aquí?»—quien así reflexiona y emprende el remedio debido es llamado por los sabios un verdadero “dos veces nacido”, diestro en lo que debe hacerse.

Verse 134

मासैरष्टभिरह्ना च पूर्वेण वयसायुषा । तत्कर्म पुरुषः कुर्याद्येनांते सुखमेधते

Con la parte primera de la vida—sea por meses, por días y aun en la primera juventud—debe el hombre realizar aquellas obras por las que, al final, la dicha se acrecienta.

Verse 135

अर्चिर्धूमश्च मार्गौ द्वावाहुर्वेदांतवादिनः । अर्चिषा याति मोक्षं च धूमेनावर्तते पुनः

Los maestros del Vedānta hablan de dos sendas: la senda de la luz (arci) y la senda del humo (dhūma). Por la luz se alcanza la liberación; por el humo se retorna de nuevo (al renacer).

Verse 136

यज्ञैरासाद्यते धूमो नैष्कर्म्येणार्चिराप्यते । एतयोरपरो मार्गः पाखंड इति कीर्त्यते

Por los sacrificios (yajña) sólo se alcanza el “humo”; por la disciplina sin apego a la acción (naiṣkarmya) se obtiene la “llama”. Cualquier senda distinta de estas dos es proclamada pākhaṇḍa (desviada, herética).

Verse 137

यो देवान्मन्यते नैव धर्मांश्च मनुसूचितान् । नैतौ स याति पंथानौ तत्त्वार्थोऽयं निरूपितः

Quien no reconoce a los dioses, ni los dharmas enseñados por Manu, no avanza por ninguno de esos dos senderos. Ésta es la verdad del asunto, claramente determinada.

Verse 138

इते ते कीर्तिताः प्रश्राः शक्त्या ब्राह्मणसत्तम । साधु वाऽसाधु वा ब्रूही ख्यापयात्मानमेव च

Así pues, oh el mejor de los bráhmanas, estas preguntas te han sido expuestas según mi capacidad. Dime si es correcto o incorrecto, y revela también tu propia identidad.