Adhyaya 1

Verse 1

श्रीमुनय ऊचुः । दक्षिणार्णवतीरेषु यानि तीर्थानि पंच च । तानि ब्रूहि विशालाक्ष वर्णयंत्यति तानि च

Dijeron los venerables sabios: «En las riberas del Dakṣiṇārṇava hay cinco tīrthas, lugares sagrados de baño. Oh, de ojos amplios, háblanos de ellos y descríbelos tal como son celebrados».

Verse 2

सर्वतीर्थफलं येषु नारदाद्य वदंति च । तेषां चरितमाहात्म्यं श्रोतुमिच्छामहे वयम्

Esos tīrthas, según dicen Nārada y otros sabios, otorgan el fruto de todos los lugares de peregrinación. Deseamos escuchar su historia sagrada y su grandeza.

Verse 3

उग्रश्रवा उवाच । श्रृणुध्वचत्यद्भुतपुण्यसत्कथं कुमारनाथस्य महाप्रभावम् । द्वैपायनो यन्मम चाह पूर्वं हर्षाबुरोमोद्गमचर्चितांगः

Ugraśravā (Sūta) dijo: «Escuchad este relato admirable, santo y noble sobre el gran poder de Kumāranātha. En otro tiempo Dvaipāyana (Vyāsa) me lo contó, mientras mi cuerpo se cubría del estremecimiento de la dicha».

Verse 4

कुमारगीता गाथात्र श्रूयतां मुनिसत्तमाः । या सर्वदेवैर्मुनिभिः पितृभिश्च प्रपूजिता

Oh, los mejores de los sabios, escuchad aquí el himno-relato llamado “Kumāra-gītā”, venerado y adorado por todos los dioses, por los munis y por los Pitṛs (ancestros).

Verse 5

मध्वाचारस्तं भतीर्थं यो निषेवेत मानवः । नियतं तस्य वासः स्याद्ब्रह्मलोके यथा मम

Quien, con conducta disciplinada, acuda y sirva a ese sagrado tīrtha, con certeza obtendrá morada en Brahmaloka, tal como yo (el narrador).

Verse 6

ब्रह्मलोकाद्विष्णुलोकस्तस्मादपि शिवस्य च । पुत्राप्रियत्वात्तस्यापि गुहलोको महत्तमः

Más alto que Brahmaloka está Viṣṇuloka, y más alto aún, el propio reino de Śiva. Sin embargo, por el especial afecto de Śiva hacia su hijo, Guhaloka (la morada de Guha/Skanda) es proclamado supremamente grandioso.

Verse 7

अत्राश्चर्यकथा या च फाल्गुनस्य पुरेरिता । नारदेन मुनिश्रेष्ठास्तां वो वक्ष्यामि विस्तरात्

Oh, los mejores de los sabios, ahora os relataré con detalle aquella historia maravillosa de Phālguna que antaño narró Nārada.

Verse 8

पुरा निमित्ते कस्मिंश्चित्करीटी मणिकूटतः । समुद्रे दक्षिणेऽभ्यागात्स्नातुं तीर्थानि पंच च

En otro tiempo, en cierta ocasión, el héroe de diadema partió de Maṇikūṭa y llegó al océano del sur, con la intención de bañarse en cinco tīrthas sagrados.

Verse 9

वर्जयंति सदा यानि भयात्तीर्थानि तापसाः । कुमारेशस्य पूर्वं च तीर्थमस्ति मुनेः प्रियम्

Los tīrtha que los ascetas evitan siempre por temor son los siguientes: al oriente de Kumāreśa existe un tīrtha querido por los munis (sabios).

Verse 10

स्तंभेशस्य द्वितीयं च सौभद्रस्य मुनेः प्रियम् । बर्करेश्वरमन्यच्च पौलोमीप्रियमुत्तमम्

El segundo tīrtha es el de Stambheśa, amado por el sabio Saubhadra. Y otro más es Barkareśvara, un tīrtha excelso, querido por Paulomī.

Verse 11

चतुर्थं च महाकालं करंधम नृपप्रिययम् । भरद्वाजस्य तीर्थं च सिद्धेशाख्यं हि पंचमम्

El cuarto es Mahākāla, y también Karaṃdhama, amado por los reyes. Y el quinto es el tīrtha de Bharadvāja, llamado Siddheśa.

Verse 12

एतानि पंच तीर्थानि ददर्श कुरुपुंगवः । तपस्विभिर्वर्जितानि महापुण्यानि तानि च

El toro entre los Kurus contempló estos cinco tīrtha: lugares de gran mérito, aunque evitados por los ascetas.

Verse 13

दृष्ट्वा पार्श्वे नारदीयानपृच्छत महामुनीन् । तीर्थानीमानि रम्याणि प्रभावाद्भुतवंति च

Al ver cerca a los grandes sabios, semejantes a Nārada, les preguntó: «Estos tīrtha son deleitosos, y su poder es verdaderamente maravilloso».

Verse 14

किमर्थं ब्रूत वर्ज्यंते सदैव ब्रह्मवादिभिः । तापसा ऊचुः । ग्राहः पंच वसंत्येषु हरंति च तपोधनान्

«¿Por qué razón, decidme, son siempre evitados por los expositores de Brahman?» Respondieron los ascetas: «En ellos moran cinco cocodrilos, y arrebatan a quienes son ricos en austeridad».

Verse 15

अत एतानि वर्ज्यंते तीर्थानि कुरुनंदन । इति श्रुत्वा महाबाहुर्गमनाय मनो दधे

«Por eso se evitan estos tīrthas, oh alegría de los Kurus.» Al oírlo, el de poderosos brazos resolvió en su mente partir hacia allí.

Verse 16

ततस्तं तापसाः प्रोचुथंतुं नार्हसि फाल्गुन । बहवो भक्षिता ग्राहै राजानो मुनयस्तथा

Entonces los ascetas le dijeron: «No debes ir, oh Phālguna. Muchos reyes y también sabios han sido devorados por los cocodrilos».

Verse 17

तत्त्व द्वारशवर्षाणि तीर्थानामर्बुदेष्वपि । स्नातः किमेतैस्तीर्थैस्ते मा पतंगव्रतो भव

«Durante doce años —aun entre incontables tīrthas— ya te has bañado. ¿Qué necesidad tienes de estos tīrthas? No te vuelvas como quien guarda un voto de polilla, arrojándose al peligro.»

Verse 18

अर्जुन उवाच । यदुक्तं करुणासारैः सारं किं तदिहोच्यताम् । धर्मार्थी मनुजो यश्च न स वार्यो महात्मभिः

Arjuna dijo: «Lo que habéis dicho —vosotros cuya esencia es la compasión—, declaradme aquí su verdadera quintaesencia. Y al hombre que busca el Dharma no deben impedirlo los magnánimos.»

Verse 19

धर्मकामं हि मनुजं यो वारयति मंदधीः । तदाश्रितस्य जगतो निःश्वासैर्भस्मसाद्भवेत्

En verdad, el torpe de entendimiento que estorba a un hombre entregado al Dharma—por su propio aliento, que reduzca a cenizas el mundo que de él depende.

Verse 20

यज्जीवितं चाचिरांशुसमानक्षणभंगुरम् । तच्चेद्धर्मकृते याति यातु दोषोऽस्ति को ननु

La vida es fugaz como un rayo de sol, frágil en un instante; si se entrega por el Dharma, que así sea. ¿Qué falta puede haber en ello?

Verse 21

जीवितं च धनं दाराः पुत्राः क्षेत्रगृहाणि च । यान्ति येषआं धर्मकृते त एव भुवि मानवाः

Sólo ellos son verdaderamente humanos en la tierra: aquellos que, cuando el Dharma lo exige, renuncian a la vida, la riqueza, la esposa, los hijos, los campos y la casa.

Verse 22

तापसा ऊचुः । एवं ते ब्रुवतः पार्थ दीर्घमायुः प्रवर्धताम् । सदा धर्मे रतिर्भूयाद्याहि स्वं कुरु वांछितम्

Dijeron los ascetas: «Oh Pārtha, al hablar así, que tu larga vida se acreciente. Que tu gozo permanezca siempre en el Dharma. Ve ahora y cumple tu justo anhelo».

Verse 23

एवमुक्तः प्रणम्यैतानाशीर्भिरभिसंस्तुतः । जगाम तानि तीर्थानि द्रष्टुं भरतसत्तमः

Así interpelado, el mejor de los Bhāratas se inclinó ante ellos; alabado con bendiciones, partió para contemplar aquellos sagrados tīrthas.

Verse 24

ततः सौभद्रमासाद्य महर्षेस्तीर्थुमुत्तमम् । विगाह्य तरसा वीरः स्नानं चक्रे परंतपः

Entonces Arjuna, héroe que abrasa a los enemigos, llegó a Saubhadra, el supremo tīrtha del gran ṛṣi; se sumergió con presteza y cumplió el baño ritual.

Verse 25

अथ तं पुरुषव्याघ्रमंतर्जलचरो महान् । निजग्राह जले ग्राहः कुंतीपुत्रं धनंजयम्

Entonces un poderoso cocodrilo, que se movía bajo las aguas, apresó en el río a aquel tigre entre los hombres: Dhanañjaya, hijo de Kuntī.

Verse 26

तमादायैव कौतेयो विस्फुरंतं जलेचरम् । उदतिष्ठन्महाबाहुर्बलेन बलिनां वरः

Alzando a aquella criatura acuática que se debatía, el hijo de Kuntī—de grandes brazos, el mejor entre los fuertes—se irguió por la sola fuerza.

Verse 27

उद्धृतश्चैव तु ग्राहः सोऽर्जुनेन यशस्विना । बभूव नारी कल्याणी सर्वाभरणभूषिता

Y aquel cocodrilo, al ser sacado por el glorioso Arjuna, se tornó en una mujer bendita, engalanada con toda clase de ornamentos.

Verse 28

दीप्यमानशिखा विप्रा दिव्यरूपा मनोरमा । तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा कुंतीपुत्रो धनंजयः

Aquella mujer, de cabellera fulgurante como llama, de forma divina y encantadora, era un prodigio magnífico. Al verlo, Dhanañjaya, hijo de Kuntī, quedó sobrecogido de asombro.

Verse 29

तां स्त्रियं परमप्रीत इदं वचनमब्रवीत् । का वै त्वमसि कल्याणि कुतो वा जलचारिणी

Muy complacido, le dijo a aquella mujer: «¿Quién eres en verdad, oh bienaventurada? ¿Y de dónde vienes, tú que te desplazas por las aguas?»

Verse 30

किमर्थं च महात्पापमिदं कृतवती ह्यसि । नार्युवाच । अप्सरा ह्यस्मि कौतेय देवारण्यनिवासिनी

«¿Y por qué has cometido este gran pecado?» La mujer respondió: «Oh hijo de Kuntī, soy en verdad una apsará, moradora del bosque divino de los dioses.»

Verse 31

इष्टा धनपतेर्नित्यं वर्चानाम महाबल । मम सख्यश्चतस्रोऽन्याः सर्वाः कामगमाः शुभाः

«Oh poderoso, soy siempre amada por Dhanapati (Kubera); mi nombre es Varcā. Tengo además cuatro compañeras, todas auspiciosas y capaces de ir adonde deseen.»

Verse 32

ताभिः सार्धं प्रयातास्मि देवराजनिवेशनात् । ततः पश्यामहे सर्वा ब्राह्मणं चानिकेतनम्

«Con ellas partí desde la morada del rey de los dioses. Entonces vimos todas a un brāhmaṇa, un hombre sin morada fija.»

Verse 33

रूपवंतमधीयानमेकमेकांतचारिणम् । तस्य वै तपसा वीर तद्वनं तेजसावृतम्

«Era hermoso, entregado al estudio sagrado, solitario y morador de retiro. Oh héroe, por su austeridad, aquel bosque quedó envuelto en resplandor.»

Verse 34

आदित्य इव तं देशं कृत्स्नमेवान्व भासयत् । तस्य दृष्ट्वा तपस्तादृग्रूपं चाद्भुतदर्शनम्

Como el sol, iluminó por completo aquella región. Al ver tal austeridad y una forma tan maravillosa, digna de asombro—

Verse 35

अवतीर्णास्ति तं देशं तपोविघ्नचिकीर्षया । अहं च सौरभेयी च सामेयी बुद्बुदालता

Descendimos a aquel lugar con la intención de entorpecer sus austeridades. Yo—y Saurabheyī, Sāmeyī y Budbudālatā—

Verse 36

यौगपद्येन तं विप्रमभ्यगच्छाम भारत । गायंत्यो ललमानाश्च लोभयंत्यश्च तं द्विजम्

De inmediato nos acercamos a aquel brāhmaṇa, oh Bhārata—cantando, jugueteando y procurando seducir a ese dos veces nacido.

Verse 37

स च नास्मासु कृतवान्मनोवीरः कथंचन । नाकंपत महातेजाः स्थितस्तपसि निर्मले

Pero aquel héroe de mente firme no nos prestó atención en modo alguno. El de gran esplendor no vaciló, permaneciendo establecido en la austeridad pura.

Verse 38

सोऽशपत्कुपितोऽस्मासु ब्राह्मणः क्षत्रियर्षभ । ग्राहभूता जले यूयं भविष्यथ शतं समाः

Oh toro entre los kṣatriyas, aquel brāhmaṇa, airado con nosotras, pronunció una maldición: «En las aguas os convertiréis en espíritus de cocodrilo, y así permaneceréis por cien años».

Verse 39

ततो वयं प्रव्यथिताः सर्वा भरतसत्तम । आयाताः शरणं विप्रं तपोधनमकल्मषम्

Entonces, todos nosotros—profundamente estremecidos—oh el mejor de la estirpe de Bharata, acudimos a buscar refugio en aquel brāhmaṇa, tesoro de austeridad y libre de pecado.

Verse 40

रूपेण वयसा चैव कंदर्पेण च दर्पिताः । अयुक्तं कृतवत्यः स्म क्षंतुमर्हसि नो द्विज

Envanecidas por la belleza, la juventud y el orgullo del deseo, obramos de modo impropio. Oh nacido dos veces, concédenos tu perdón.

Verse 41

एष एव वधोऽस्माकं स पर्याप्तस्तपोधन । यद्वयं शंसितात्मानं प्रलोब्धुं त्वामुपागताः

Esto mismo es castigo suficiente para nosotras, oh tesoro de austeridad: que nos acercáramos a ti, alma sin mancha, con la intención de tentarte.

Verse 42

अवध्याश्च स्त्रियः सृष्टा मन्यंते धर्मचिंतकाः । तस्माद्धर्मेण धर्मज्ञ एष वादो मनीषिणाम्

Quienes meditan en el dharma sostienen que las mujeres fueron creadas para no ser muertas. Por ello, oh conocedor del dharma, ésta es la postura razonada de los sabios: que el dharma sea seguido conforme al dharma.

Verse 43

शरणं च प्रपन्नानां शिष्टाः कुर्वंति पालनम् । शरण्यं त्वां प्रपन्नाः स्मस्तस्मात्त्वं क्षंतुमर्हसि

Los rectos protegen a quienes se acogen a su amparo. Nos hemos refugiado en ti, dador de refugio; por eso, perdónanos.

Verse 44

एवमुक्तस्तु धर्मात्मा ब्राह्मणः शुभकर्मकृत् । प्रसादं कृतवाञ्छूररविसोमसमप्रभः

Así interpelado, aquel brāhmaṇa justo, hacedor de obras auspiciosas, se mostró propicio y otorgó su gracia; resplandecía como el sol y la luna, colmado de heroico esplendor.

Verse 45

ब्राह्मण उवाच । भवतीनां चरित्रेण परिमुह्यामि चेतसि । अहो धार्ष्ट्यमहो मोहो यत्पापाय प्रवर्तनम्

Dijo el brāhmaṇa: «Vuestra conducta confunde mi mente. ¡Ay, qué osadía! ¡Ay, qué engaño! Pues empuja a uno a encaminarse hacia el pecado».

Verse 46

मस्त कस्थायिनं मृत्युं यदि पश्येदयं जनः । आहारोऽपि न रोचेत किमुताकार्यकारिता

Si alguien viera a la muerte erguida sobre su cabeza, ni siquiera la comida le agradaría; ¡cuánto menos se entregaría a actos injustos!

Verse 47

आहो मानुष्यकं जन्म सर्वजन्मसु दुर्लभम् । तृणवत्क्रियते कैश्चिद्योषिन्मूढैर्दुराधरैः

¡Ay!, el nacimiento humano es rarísimo entre todos los nacimientos; y, sin embargo, algunos—mujeres necias y difíciles de contener—lo tratan como si fuera una brizna de hierba.

Verse 48

तान्वयं समपृच्छामो जनिर्वः किंनिमित्ततः । को वा लाभो विचार्यैतन्मनासा सह प्रोच्यताम्

Os preguntamos sin rodeos: ¿por qué motivo ha surgido en vosotros esta idea? Consideradlo con cuidado en vuestro interior y decidnos: ¿qué provecho hay en ello?

Verse 49

न चैताः परिनिन्दामो जनिर्यार्भ्यः प्रवर्तते । केवलं तान्विनिंदामो ये च तासु निरर्गलाः

No condenamos a estas mujeres, pues su conducta procede de su propia naturaleza y crianza. Censuramos sólo a quienes, hacia ellas, se comportan sin freno ni recato.

Verse 50

यतः पद्मभुवा सृष्टं मिथुनं विश्ववृद्धये । तत्तथा परिपाल्यं वै नात्र दोषोऽस्ति कश्चन

Puesto que el Nacido del Loto (Brahmā) creó la pareja para el crecimiento del mundo, debe ser preservada conforme a ello; en esto no hay falta alguna.

Verse 51

या बांधवैः प्रदत्ता स्याद्वह्निद्विजसमागमे । गार्हस्थ्यपालनं धन्यं तया साकं हि सर्वदम्

Aquella que es entregada por los parientes en presencia del fuego sagrado y de los dos veces nacidos: mantener con ella la vida del hogar es verdaderamente dichoso, pues con tal esposa el hogar se vuelve dador de toda prosperidad.

Verse 52

यथाप्रकृति पुंयोमो यत्नेनापि परस्परम् । साध्यामानो गुणाय स्यादगुणायाप्यसाधितः

Según su propia naturaleza, el hombre y la mujer—aun esforzándose el uno por el otro—si son formados y guiados debidamente, pueden volverse causa de virtud; mas si no se les encauza, también pueden ser causa de defecto.

Verse 53

एवं यत्नात्साध्यमानं स्वकं गार्हस्थ्यमुत्तमम् । गुणाय महते भूयादगुणायाप्यसाधितम्

Así, la excelente vida de hogar de cada cual, cuando se cultiva con esmero y esfuerzo, se vuelve una gran fuente de virtud; pero si se deja sin cultivar, también se vuelve fuente de vicio.

Verse 54

पुरे पंचमुखे द्वाःस्थ एकादशभटैर्युतः । साकं नार्या बह्वपत्यः स कथं स्यादचेतनः

En la ciudad de Pañcamukha, un portero asistido por once guardias, junto con su esposa y muchos hijos—¿cómo podría un hombre así carecer de juicio o de responsabilidad?

Verse 55

यश्चस्त्रिया समायोगः पंचयज्ञादिकर्मभिः । विश्वोपकृतये सृष्टा मूढैर्हा साध्यतेऽन्यथा

La unión con la esposa—junto con los deberes que comienzan con los cinco grandes sacrificios—fue creada para el bien del mundo; ¡ay!, los extraviados la persiguen de manera torcida.

Verse 56

अहो श्रृणुध्वं नो चेद्वः शुश्रूषा जायते शुभा । तथापि बाहुमुद्धृत्य रोरूयामः श्रृणोति कः

¡Oh—escuchad! Si en vosotros no nace el buen deseo de atender a nuestras palabras, aun así alzaremos los brazos y clamaremos en voz alta; pero ¿quién, en verdad, escuchará?

Verse 57

षड्धातुसारं तद्वीर्यं समानं परिहाय च । विनिक्षेपे कुयोनौ तु तस्येदं प्रोक्तवान्यमः

Ese semen, esencia de los seis constituyentes, es igual en potencia; pero cuando se deposita en un vientre indigno, Yama ha declarado esto acerca de quien así lo hace.

Verse 58

प्रथमं चौषधीद्रोग्धा आत्मद्रोग्धा ततः पुनः । पितृद्रोग्धा विश्वद्रोग्धा यात्यंधं शाश्वतीः समाः

Primero viene el traidor a las hierbas medicinales; luego, el traidor a su propio ser; después, el traidor a los antepasados; y por último, el traidor al mundo entero. Tal persona cae en una oscuridad cegadora por años sin fin.

Verse 59

मनुष्यं पितरो देवा मुनयो मानवास्तथा । भृतानि चोपजीवंति तदर्थं नियतो भवेत्

Sostenidos por una persona viven los antepasados, los dioses, los sabios, los demás hombres y todos los dependientes; por ello, uno debe vivir con disciplina y propósito por el bien de ellos.

Verse 60

वचसा मनसा चैव जिह्वया करश्रोत्रकैः । दांतमाहुर्हि सत्तीर्थं काकतीर्थमतः परम्

Por la palabra, por la mente, por la lengua, y por las manos y los oídos: el dominio de sí es proclamado como el verdadero vado sagrado (sat-tīrtha). Más allá de eso sólo está el “tīrtha del cuervo”, refugio inferior e impuro.

Verse 61

काकप्राये नरे यस्मिन्रमंते तामसा जनाः । हंसोऽयमिति देवानां कोऽर्थस्तेन विचिंत्यताम्

Cuando gentes tamásicas se deleitan en un hombre “semejante al cuervo”, ¿qué propósito tendrían los dioses en considerarlo un “cisne”? Medítese esto.

Verse 62

एवंविधं हि विश्वस्य निर्माणं स्मरतोहृदि । अपि कृते त्रिलोक्याश्च कथं पापे रमेन्मनः

Quien guarda en el corazón el recuerdo de esta maravillosa hechura del universo—hasta de los tres mundos—¿cómo podría la mente deleitarse en el pecado?

Verse 63

तदिदं चान्यमर्त्यानां शास्त्रदृष्टमहो स्त्रियः । यमलोके मया दृष्टं मुह्ये प्रत्यक्षतः कथम्

Esto, en verdad, otros mortales sólo lo conocen por las escrituras—¡oh, señoras! Pero yo lo he visto en el reino de Yama; ¿cómo habría de quedar confundido cuando se me presenta ante los ojos, de modo directo?

Verse 64

भवतीषु च कः कोपो ये यदर्थे हि निर्मिताः । ते तमर्थं प्रकुर्वंति सत्यमस्तुभमेव च

¿Qué ira podría haber contra vosotras, cuando los seres obran precisamente para el fin con que fueron formados? Cumplen ese fin—acéptese esto como verdad, en verdad.

Verse 65

शतं सहस्रं विश्वं च सर्वमक्षय वाचकम् । परिमाणं शतं त्वेव नैतदक्षय्यवाचकम्

«Cien», «mil» y «el universo entero»: tales expresiones pueden significar lo inagotable. Pero «cien» dicho como cantidad medida no es un término de lo inagotable.

Verse 66

यदा च वो ग्राहभूता गृह्णतीः पुरुषाञ्जले । उत्कर्षति जलात्कश्चित्स्थले पुरुषसत्तमः

Y cuando algún varón excelso, desde tierra firme, saque del agua a los hombres a quienes vosotras—como cocodrilos que apresan—estáis asiendo allí…

Verse 67

तदा यूयं पुनः सर्वाः स्वं रूपं प्रतिपत्स्यथ । अनृतं नोक्तपूर्वं मे हसतापि कदाचन । कल्याणस्य सुपृक्तस्य शुद्धिस्तद्वद्वरा हि वः

Entonces todas vosotras recobraréis de nuevo vuestra propia forma verdadera. Jamás he dicho falsedad—ni siquiera en broma, en tiempo alguno. Pues de lo auspicioso, bien mezclado, surge la pureza de modo correspondiente; así, en verdad, es vuestro excelente desenlace.

Verse 68

नार्युवाच । ततोभिवाद्य तं विप्रं कृत्वा चैव प्रदक्षिणम्

La mujer dijo: «Entonces, tras saludar con reverencia a aquel brāhmaṇa y también circunvalarlo en pradakṣiṇā,»

Verse 69

अचिंतयामापसृत्य तस्माद्देशात्सुदुःखिताः । क्व नु नाम वयं सर्वाः कालेनाल्पेन तं नरम्

Nos retiramos de aquel lugar, abrumadas por un hondo dolor, y nos pusimos a pensar: «¿Dónde, en verdad, hallaremos todas nosotras, en breve tiempo, a ese hombre?»

Verse 70

समागच्छेम यो नः स्वं रूपमापादयेत्पुनः । ता वयं चिंतयित्वेह मुहूर्तादिव भारत

«—para que pudiéramos encontrarnos con él, con aquel que podría devolvernos de nuevo nuestra propia forma.» Así reflexionamos allí, como si fuera sólo un instante, oh Bhārata.

Verse 71

दृष्टवत्यो महाभागं देवर्षिमथ नारदम् । सर्वा दृष्टाः स्म तं दृष्ट्वा देवर्षिममितद्युतिम्

Entonces vimos al muy afortunado sabio divino Nārada. Al contemplar a aquel vidente celestial de esplendor inconmensurable, todas fijamos en él nuestra mirada.

Verse 72

अभिवाद्य च तं पार्थ स्थिताः स्मो व्यथिताननाः । स नोऽपृच्छद्दृःखमूलमुक्तवत्यो वयं च तम्

Tras saludarlo con reverencia, oh Pārtha, permanecimos allí con el rostro afligido. Él nos preguntó la causa raíz de nuestra pena, y se lo contamos.

Verse 73

श्रुत्वा तच्च यथातत्त्वमिदं वचनमब्रवीत् । दक्षिणे सागरेऽनूपे पंच तीर्थानि संतिवै

Al oírlo tal como fue en verdad, dijo estas palabras: «En la costa del mar del sur, en una grata región litoral, existen en verdad cinco tīrthas (lugares sagrados).»

Verse 74

पुण्यानि रमणीयानि तानि गच्छत मा चिरम् । तत्रस्थाः पुरुषव्याघ्रः पांडवो वो धनंजयः

Esos lugares son santos y deleitosos—id a ellos sin demora. Allí mora vuestro Pāṇḍava, Dhanaṃjaya, el tigre entre los hombres.

Verse 75

मोक्षयिष्यति शुद्धात्मा दुःखा दस्मान्न संशयः । तस्य सर्वा वयं वीर श्रुत्वा वाक्यमिहागताः

Aquel de alma pura nos librará del sufrimiento—de ello no hay duda. Al oír sus palabras, oh héroe, todos nosotros vinimos aquí a él.

Verse 76

त्वमिदं सत्यवचनं कर्तुमर्हसि पांडव । त्वद्विधानां हि साधूनां जन्म दीनोपकारकम्

Oh Pāṇḍava, debes hacer verdadera esta palabra de verdad. Pues el nacimiento de los virtuosos como tú es para elevar y socorrer a los desvalidos.

Verse 77

श्रुत्वेति वचनं तस्याः सस्नौ तीर्थेष्वनुक्रमात् । ग्राहभूताश्चोज्जहार यथापूर्वाः स पांडवः

Al oír sus palabras, aquel Pāṇḍava se bañó en los tīrtha uno tras otro, según el debido orden; y arrancó a los poseídos por el espíritu ‘grāha’, devolviéndolos a su estado anterior.

Verse 78

ततः प्रणम्य ता वीरं प्रोच्यमाना जयाशिषः । गंतुं कृताभिलाषाश्च प्राह पार्थो धनंजयः

Entonces, tras inclinarse ante aquellos héroes y recibir sus bendiciones de victoria, Pārtha Dhanaṃjaya—ya firme en su propósito de partir—habló.

Verse 79

एष मे हृदि संदेहः सुदृढः परिवर्तते । कस्माद्वोनारदमुनिरनुजज्ञे प्रवासितुम्

Esta duda, firme y persistente, gira en mi corazón: ¿por qué el sabio Nārada te concedió permiso para partir y vagar?

Verse 80

सर्वः कोऽप्यतिहीनोऽपि स्वपूज्यस्यार्थसाधकः । स्वपूज्यतीर्थेष्वावासं प्रोक्तवान्नारदः कथम्

Cualquiera—aunque muy falto de poder—puede cumplir el propósito de la deidad a la que venera. ¿Cómo, entonces, Nārada te dijo que habitaras en los mismos tīrtha sagrados de tu propia deidad adorable?

Verse 81

तथैव नवदुर्गासु सतीष्वतिबलासु च । सिद्धेशे सिद्धगणपे चापि वोऽत्र स्थितिः कथम्

Asimismo, entre las Nueve Durgās y las Satīs de poder supremo—e incluso ante Siddheśa y Siddhagaṇapa—¿cómo es que puedes permanecer aquí?

Verse 82

एकैक एषां शक्तो हि अपि देवान्निवारितुम् । तीर्थसंरोधकारिण्यः सर्वा नावारयत्कथम्

Pues cada una de ellas es capaz de contener incluso a los dioses. Si todas pueden cerrar el acceso al tīrtha, ¿cómo es que no te detuvieron?

Verse 83

इति चिंतयते मह्यं भृशं दोलायते मनः । महन्मे कौतुकं जातं सत्यं वा वक्तुमर्हथ

Al pensar así, mi mente vacila intensamente. En mí ha nacido una gran curiosidad: te ruego que digas la verdad.

Verse 84

अप्सरस ऊचुः । योग्यं पृच्छसि कौन्तेय पुनः पश्योत्तरां दिशम्

Las Ápsaras dijeron: «Oh hijo de Kuntī, preguntas lo que es debido. Mira de nuevo hacia la dirección del norte».