Adhyaya 44

Verse 1

स्कंद उवाच । अन्यान्यपि च लिंगानि कथयामि महामुने । अमृतेशमुखादीनि यन्नामाप्यमृतप्रदम्

Skanda dijo: «Oh gran sabio, también relataré otros Liṅgas—comenzando por Amṛteśa—cuyos mismos nombres conceden amṛta, el don de la inmortalidad (liberación como néctar).»

Verse 2

पुरा सनारु नामासीन्मुनिरत्र गृहाश्रमी । ब्रह्मयज्ञरतो नित्यं नित्यं चातिथिदैवतः

Antiguamente, aquí hubo un sabio llamado Sanāru, que vivía en la etapa de jefe de hogar. Siempre dedicado al Brahma-yajña, consideraba constantemente a los huéspedes como divinos.

Verse 3

लिंगपूजारतो नित्यं नित्यं तीर्थाप्रतिग्रही । तस्यर्षेरभवत्पुत्रः सनारोरुपजंघनिः

Él estaba siempre entregado al culto del Liṅga y siempre recibía con reverencia las ofrendas de agua sagrada (tīrtha). A aquel sabio Sanāru le nació un hijo, llamado Upajaṅghani.

Verse 4

स कदाचिद्गतोरण्यं तत्र दष्टः पृदाकुना । अथ तत्स वयोभिश्च स आनीतः स्वमाश्रमम्

Una vez fue al bosque, y allí lo mordió una serpiente venenosa. Entonces, junto con sus compañeros, fue llevado de vuelta a su propio āśrama.

Verse 5

सनारुणा समुच्छ्वस्य नीतः स उपजंघनिः । महाश्मशानभूभागं स्वर्गद्वारसमीपतः

Sanāru, respirando con angustia, llevó a Upajaṅghani al terreno del Gran Crematorio, cerca de Svargadvāra, la «Puerta del Cielo».

Verse 6

तत्रासीच्छ्रीफलाकारं लिंगमेकं सुगुप्तवत् । निधाय तत्र तं यावच्छवं संचिंतयेत्सुधीः

Allí había un solo Liṅga, con forma de śrīphala (coco), como si estuviera bien oculto. Tras depositarlo allí, el sabio meditó en él como si fuese un cadáver.

Verse 7

सर्पदष्टस्य संस्कारः कथं भवति चेति वै । तावत्स जीवन्नुत्तस्थौ सुप्तवच्चौपजंघनिः

«¿Cómo pueden realizarse los ritos funerarios para quien ha sido mordido por una serpiente?»—mientras pensaba así, en ese mismo instante Upajaṅghani se incorporó vivo, como quien despierta del sueño.

Verse 8

अथ तं वीक्ष्य स मुनिः सनारुरुपजंघनिम् । पुनः प्राणितसंपन्नं विस्मयं प्राप्तवान्परम्

Entonces, al ver a Upajaṅghani devuelto de nuevo a la vida, el sabio Sanāru quedó sobrecogido por el mayor asombro.

Verse 9

प्राणितव्येऽत्र को हेतुर्मच्छिशोरुपजंघनेः । क्षेत्राद्बहिरहिर्यं हि दष्टा नैषीत्परासु ताम्

«¿Cuál puede ser la causa de que aquí la vida continúe, aunque mi hijo Upajaṅghani fue mordido en la pierna? Pues fuera de este kṣetra sagrado, la mordedura de una serpiente sin duda lo habría llevado a la muerte.»

Verse 10

इति यावत्स संधत्ते धियं तज्जीवितैकिकाम् । तावत्पिपीलिका त्वेका मृतं क्वापि पिपीलिकम्

Mientras aún formaba en su mente ese único pensamiento—ocupado sólo por aquella vida—, en ese mismo instante una hormiga trajo de algún lugar a otra hormiga muerta.

Verse 11

आनिनाय च तत्रैव सोप्य नन्निर्गतस्ततः । अथ विज्ञाय स मुनिस्तत्त्वं जीवितसूचितम्

La llevó allí mismo y no se apartó de ese lugar. Entonces el sabio comprendió la verdad que se le estaba indicando: la causa de la preservación de la vida.

Verse 12

मृदु हस्ततलेनैव यावत्खनति वै मुनिः । तावच्छ्रीफलमात्रं हि लिंगं तेन समीक्षितम्

Cuando el sabio cavó suavemente con la palma de su mano, pronto contempló un liṅga, de apenas el tamaño de un fruto de bilva.

Verse 13

सनारुणाथ तल्लिंगं तेन तत्र समर्चितम् । चिरकालीन लिंगस्य कृतं नामापि सान्वयम्

Entonces adoró allí aquel liṅga, con arghya y otras ofrendas. Y para ese liṅga antiquísimo estableció también un nombre, junto con su relato sagrado y su linaje de tradición.

Verse 14

अमृतेश्वरनामेदं लिंगमानंदकानने । एतल्लिंगस्य संस्पर्शादमृतत्वं लभेद्ध्रुवम्

Este liṅga en Ānandakānana se llama Amṛteśvara. Con solo tocar este liṅga, se alcanza con certeza la inmortalidad, el estado de amṛta.

Verse 15

अमृतेशं समभ्यर्च्य जीवत्पुत्रः स वै मुनिः । स्वास्पदं समनुप्राप्तो दृष्टआश्चर्यवज्जनैः

Tras venerar debidamente a Amṛteśa, aquel sabio—con su hijo devuelto a la vida—regresó a su propia morada, contemplado por la gente con asombro.

Verse 16

तदाप्रभृति तल्लिंगममृतेशं मुनीश्वर । काश्यां सिद्धिप्रदं नृणां कलौ गुप्तं भवेत्पुनः

Desde entonces, oh señor entre los sabios, aquel liṅga llamado Amṛteśa concede siddhis a los hombres en Kāśī; pero en la era de Kali vuelve a quedar oculto.

Verse 18

अमृतेश समं लिंगं नास्ति क्वापि महीतले । तल्लिंगं शंभुना तिष्ये कृतं गुप्तं प्रयत्नतः

No hay en toda la faz de la tierra liṅga alguno que iguale a Amṛteśa. En la era de Tisya (Kali), Śambhu, con deliberado empeño, mantuvo oculto ese liṅga.

Verse 19

अमृतेश्वर नामापि ये काश्यां परिगृह्णते । न तेषामुपसर्गोत्थं भयं क्वापि भविष्यति

Aun quienes, en Kāśī, tan sólo acogen el Nombre de «Amṛteśvara», jamás serán alcanzados en lugar alguno por el temor nacido de aflicciones y calamidades.

Verse 20

मुनेऽन्यच्च महालिंगं करुणेश्वरसंज्ञितम् । मोक्षद्वार समीपे तु मोक्षद्वारेश्वराग्रतः

Oh sabio, hay además otro gran Liṅga, llamado Karuṇeśvara. Se halla cerca de la Mokṣadvāra (Puerta de la Liberación), justo frente a Mokṣadvāreśvara.

Verse 21

दर्शनात्तस्य लिंगस्य महाकारुणिकस्य वै । न क्षेत्रान्निर्गमो जातु बहिर्भवति कस्यचित्

Con sólo contemplar ese Liṅga—sumamente compasivo en verdad—nadie jamás sale del Campo sagrado (Kāśī) hacia el exterior.

Verse 22

स्नातव्यं मणिकर्ण्यां च द्रष्टव्यः करुणेश्वरः । क्षेत्रोपसर्गजा भीतिर्हातव्या परया मुदा

Debe uno bañarse en Maṇikarṇī y contemplar a Karuṇeśvara. El temor nacido de las aflicciones dentro del Campo sagrado ha de ser arrojado lejos con gozo supremo.

Verse 23

सोमवासरमासाद्य एकभक्तव्रतं चरेत् । यष्टव्यः करुणापुष्पैर्व्रतिना करुणेश्वरः

Al llegar el lunes, practíquese el voto de Ekabhakta (una sola comida). Quien guarda el voto debe adorar a Karuṇeśvara con flores de «karuṇā».

Verse 24

तेन व्रतेन संतुष्टः करुणेशः कदाचन । न तं क्षेत्राद्बहिः कुर्यात्तस्मात्कार्यं व्रतं त्विदम्

Satisfecho por ese voto, Karuṇeśa, en algún momento, no expulsará a esa persona del kṣetra sagrado. Por ello, este voto debe emprenderse ciertamente.

Verse 25

तत्पत्रैस्तत्फलैर्वापि संपूज्यः करुणेश्वरः । यो न जानाति तल्लिंगं सम्यग्ज्ञानविवर्जितः

Karuṇeśvara debe ser debidamente adorado con sus hojas, o también con sus frutos. Quien no conoce ese Liṅga carece de verdadero entendimiento.

Verse 26

तेनार्च्यः करुणावृक्षो देवेशः प्रीयतामिति । यो वर्षं सोमवारस्य व्रतं कुर्यादिति द्विजः

Con esas ofrendas debe venerarse el árbol de Karuṇā, orando: «Que el Señor de los dioses se complazca». Un brāhmaṇa declara que quien observe el voto de los lunes durante un año…

Verse 27

प्रसन्नः करुणेशोत्र तस्य दास्यति वांछितम् । द्रष्टव्यः करुणेशोत्र काश्यां यत्नेन मानवैः

Aquí, cuando Karuṇeśa se complace, concede el don deseado. Por eso, en esta Kāśī, los hombres deben visitar a Karuṇeśa con diligente empeño.

Verse 28

इति ते करुणेशस्य महिमोक्तो महत्तरः । यं श्रुत्वा नोपसर्गोत्थं भयं काश्यां भविष्यति

Así te ha sido proclamada la gloria inmensamente grande de Karuṇeśa. Al oírla, en Kāśī no surgirá el temor nacido de las calamidades.

Verse 29

मोक्षद्वारेश्वरं चैव स्वर्गद्वोरेश्वरं तथा । उभौ काश्यां नरो दृष्ट्वा स्वर्गं मोक्षं च विंदति

En Kāśī, quien contempla a Mokṣadvāreśvara y también a Svargadvoreśvara alcanza a la vez el cielo y la liberación (mokṣa).

Verse 30

ज्योतीरूपेश्वरं लिंगं काश्यामन्यत्प्रकाशते । तस्य संपूजनाद्भक्ता ज्योतीरूपा भवंति हि

En Kāśī, el Liṅga llamado Jyotīrūpeśvara resplandece con un fulgor singular. Quien lo venera con plena reverencia, los devotos mismos se vuelven radiantes, asumiendo en verdad la forma de la luz espiritual.

Verse 31

चक्रपुष्करिणी तीरे ज्योतीरूपेश्वरं परम् । समभ्यर्च्याप्नुयान्मर्त्यो ज्योतीरूपं न संशयः

En la ribera de Cakrapuṣkariṇī, el mortal que adora debidamente al supremo Jyotīrūpeśvara alcanza una forma de fulgor divino; de ello no hay duda.

Verse 32

यदा भागीरथी गंगा तत्र प्राप्ता सरिद्वरा । तदारभ्यार्चयेन्नित्यं तल्लिंगं स्वर्धुनी मुदा

Desde que la Bhāgīrathī Gaṅgā, la mejor de los ríos, llegó a ese lugar, desde entonces el río celestial ha venerado con gozo ese mismo Liṅga cada día.

Verse 33

पुरा विष्णौ तपत्यत्र तल्लिंगं स्वयमेव हि । तत्राविरासीत्तेजस्वि तेन क्षेत्रमिदं शुभम्

Antaño, cuando Viṣṇu practicaba austeridades aquí, ese Liṅga se manifestó por sí mismo. Resplandeciente en esplendor, apareció allí; por eso esta región sagrada es auspiciosa.

Verse 34

चक्रपुष्करिणी तीरे ज्योतीरूपेश्वरं तदा । दूरस्थोपीह यो ध्यायेत्तस्य सिद्धिरदूरतः

Entonces, en la ribera de Cakrapuṣkariṇī, quien medite en Jyotīrūpeśvara—aunque esté lejos—halla la realización muy cercana.

Verse 35

एतेष्वपि च लिंगेषु चतुर्दशसु सत्तम । लिंगाष्टकं महावीर्यं कर्मबीजदवानलम्

Oh el mejor de los hombres, aun entre estos catorce Liṅgas, el conjunto de ocho Liṅgas (Liṅgāṣṭaka) posee gran potencia, como un incendio forestal que quema la semilla del karma.

Verse 36

ओंकारादीनि लिंगानि यान्युक्तानि चतुर्दश । तथा दक्षेश्वरादीनि लिंगान्यष्टौ महांति च

Los catorce Liṅgas descritos comienzan con Oṃkāra; asimismo, comenzando con Dakṣeśvara, hay también ocho grandes Liṅgas.

Verse 37

अमृतेश्वर संस्पर्शान्मृता जीवंति तत्क्षणात् । अमृतत्वं भजंतेऽत्र जीवंतः स्पर्शमात्रतः

Por el contacto de Amṛteśvara, los muertos viven de nuevo en ese mismo instante. Y los vivos, con solo tocar aquí, participan de la inmortalidad.

Verse 38

षदत्रिंशत्तत्त्वरूपोसौ लिगेष्वेषु सदाशिवः । अस्मिन्क्षेत्रे वसन्नित्यं तारकं ज्ञानमादिशेत्

En estos Liṅgas, Sadāśiva mora como la forma misma de los treinta y seis tattvas. Habitando perpetuamente en este campo sagrado, imparte el conocimiento Tāraka, la sabiduría salvadora.

Verse 39

क्षेत्रस्य तत्त्वमेतद्धि षट्त्रिंशल्लिंगरूप्यहो । एतेषां भजनात्पुंसां न भवेद्दुर्गतिः क्वचित्

Ésta es, en verdad, la esencia íntima del campo sagrado: maravillosamente se halla constituido en treinta y seis formas de Liṅga. Por la devoción a ellas, los hombres no caen jamás en la desgracia ni en un destino funesto—en tiempo alguno.

Verse 40

मुने रहस्यभूतानि र्लिगान्येतानि निश्चितम् । एतल्लिंगप्रभावाच्च मुक्तिरत्र सुनिश्चिता

Oh sabio, estos liṅgas son ciertamente de naturaleza secreta (esotérica): esto es seguro. Y por el poder de estos liṅgas, la liberación aquí, en Kāśī, queda asegurada sin duda alguna.

Verse 41

मोक्षक्षेत्रमिंदं काशी लिंगैरेतैर्मेहामते । एतान्यन्यानि सिद्धानि संभवंति युगेयुगे

Oh noble de corazón, Kāśī es este campo de liberación (mokṣa-kṣetra) gracias a estos liṅgas. Y otras manifestaciones sagradas, perfectas como éstas, surgen una y otra vez en cada era (yuga).

Verse 42

आनंदकाननं शंभोः क्षेत्रमेतदनादिमत् । अत्र संस्थितिमापन्ना मुक्ता एव न संशयः

Éste es Ānandakānana, el Bosque de Bienaventuranza: el dominio sagrado de Śambhu (Śiva), cuya santidad no tiene comienzo. Quien alcanza morada estable aquí, ciertamente queda liberado; de ello no hay duda.

Verse 43

योगसिद्धिरिहास्त्येव तपःसिद्धिरिहैव हि । व्रतसिद्धिर्मंत्रसिद्धिस्तीर्थसिद्धिः सुनिश्चितम्

Aquí mismo se hallan los logros del yoga; aquí, en verdad, se hallan los logros de la austeridad (tapas). El cumplimiento de los votos (vrata), el éxito de los mantras y el fruto de la peregrinación (tīrtha) se encuentran, sin duda, aquí.

Verse 44

सिद्ध्यष्टकं तु यत्प्रोक्तमणिमादि महत्तरम् । तज्जन्मभूमिरेषैव शंभोरानंदवाटिका

El célebre conjunto de las ocho siddhis—comenzando por aṇimā y las demás, las más excelsas—tiene aquí mismo su lugar de nacimiento: este jardín-bosque de dicha de Śambhu (Śiva).

Verse 45

निर्वाणलक्ष्म्याः सदनमेतदानंदकाननम् । एतत्प्राप्य न मोक्तव्यं पुण्यैः संसारभीरुणा

Este Ānandakānana es la morada misma de la fortuna del nirvāṇa. Quien, temiendo el saṃsāra, ha llegado aquí, no debe soltarlo; antes bien, con méritos (puṇya) debe aferrarse a él.

Verse 46

अयमेव महालाभ इदमेव परं तपः । एतदेव महत्पुण्यं लब्धा वाराणसीह यत्

Sólo esto es la mayor ganancia; sólo esto es la austeridad suprema (tapas). Sólo esto es el mérito más grande: haber obtenido aquí a Vārāṇasī.

Verse 47

अवश्यं जन्मिनो मृत्युर्यत्र कुत्र भविष्यति । कर्मानुसारिणी लभ्या गतिः पश्चाच्छुभाशुभा

Para quien ha nacido, la muerte es inevitable: ocurrirá en algún lugar, aquí o allá. Después, se alcanza un destino (gati) que sigue al karma, sea auspicioso o inauspicioso.

Verse 48

मृत्युं विज्ञाय नियतं गतिकर्मानुसारिणीम् । अवश्यं काशिका सेव्या सर्वकर्मनिवारिणी

Sabiendo que la muerte es segura y que el destino (gati) sigue al karma, Kāśikā (Kāśī) debe ser servida y tomada por refugio sin falta, pues ella disuelve las ataduras de todo karma.

Verse 49

मानुष्यं प्राप्य यं मूढा निमेषमितजीवितम् । न सेवंते पुरीं काशीं ते मुष्टा मंदबुद्धयः

Aquellos necios que, habiendo obtenido el nacimiento humano —cuya vida es tan fugaz como un parpadeo— no sirven a la ciudad de Kashi: son dignos de lástima y de mente torpe.

Verse 50

दुर्लभं जन्म मानुष्यं दुर्लभा काशिकापुरी । उभयोः संगमासाद्य मुक्ता एव न संशयः

Raro es el nacimiento humano, y rara es la ciudad de Kashi. Cuando uno logra la unión de ambos, la liberación está asegurada; de esto no hay duda.

Verse 51

क्व च तादृक्तपांसीह क्व तादृग्योग उत्तमः । यादृग्भिः प्राप्यते मुक्तिः काश्यां मोक्षोत्तमोत्तमः

¿Dónde, de hecho, se encuentran austeridades como estas? ¿Dónde hay un yoga tan excelente? Pues la liberación alcanzada por tales medios... Kashi otorga ese moksha supremo entre los supremos.

Verse 52

सत्यं सत्यं पुनः सत्यं सत्यपूर्वं पुनःपुनः । न काशी सदृशी मुक्त्यै भूमिरन्या महीतले

Verdad, verdad, otra vez verdad; y verdad ante todo, repetida una y otra vez: sobre la faz de la tierra no hay otra tierra como Kashi para lograr la liberación.

Verse 53

विश्वेशो मुक्तिदो नित्यं मुक्त्यै चोत्तरवाहिनी । आनंदकानने मुक्तिर्मुक्तिर्नान्यत्र कुत्रचित्

Visvesvara siempre otorga la liberación, y el Ganges que fluye hacia el norte es también para la liberación. Solo en Anandakanana está la liberación; la liberación no está en ningún otro lugar.

Verse 54

एक एव हि विश्वेशो मुक्तिदो नान्य एव हि । स एव काशीं प्रापय्य मुक्तिं यच्छति नान्यतः

Sólo Viśveśa es el dador de la liberación; no hay otro. Él mismo conduce a Kāśī y otorga el mokṣa; no proviene de ninguna otra fuente.

Verse 55

सायुज्यमुक्तिरत्रैव सान्निध्यादिरथान्यतः । सुलभा सापि नो नूनं काश्यां मोक्षोस्ति हेलया

Aquí solamente está la liberación de sāyujya, la unión con el Señor; en otros lugares se obtienen logros como la cercanía (sānnidhya) y los demás. Aun esa sāyujya no es en verdad fácil; pero en Kāśī el mokṣa se alcanza casi sin esfuerzo.

Verse 56

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग भविष्यं कथयाम्यहम् । कृष्णद्वैपायनो व्यासोऽकथयद्यन्महद्वचः । निश्चिकेतुमनाः पश्चाद्यत्करिष्यति तच्छृणु

Skanda dijo: Escucha, oh Agastya, afortunado entre los grandes; te relataré lo venidero. Oye la gran palabra que pronunció Kṛṣṇadvaipāyana Vyāsa, y escucha también lo que él, resuelto a esclarecerlo, hará después.

Verse 94

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धेऽमृतेशादिलिंगप्रादुर्भावोनाम चतुर्नवतितमोऽध्यायः

Así, en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa—en la compilación de ochenta y un mil versos—en la cuarta Saṃhitā, en el Uttarārdha del Kāśīkhaṇḍa, concluye el capítulo nonagésimo cuarto, titulado «La manifestación de Amṛteśa y otros Liṅgas».