Adhyaya 50

Verse 1

स्कंद उवाच । वाराणस्यां तथादित्या ये चान्ये तान्वदाम्यतः । कलशोद्भव ते प्रीत्या सर्वे सर्वाघनाशनाः

Skanda dijo: En Vārāṇasī, los Ādityas y las otras manifestaciones sagradas que allí se hallan, las describiré ahora. Oh Nacido del Jarro (Agastya), para complacerte: todos ellos destruyen todo pecado.

Verse 2

खखोल्को नाम भगवानादित्य परिकीर्तितः । त्रिविष्टपोत्तरे भागे सर्वव्याधिविघातकृत्

Un bendito Āditya es celebrado con el nombre de Khakholka. En la parte septentrional de Triviṣṭapa, él destruye todas las enfermedades.

Verse 3

यथा खखोल्क इत्याख्या तस्यादित्यस्य तच्छृणु । पुरा कद्रूश्च विनता दक्षस्य तनये शुभे

Escucha cómo ese Āditya llegó a ser conocido con el nombre «Khakholka». En tiempos antiguos, las auspiciosas hijas de Dakṣa—Kadrū y Vinatā—aparecen en este relato.

Verse 4

कश्यपस्य च ते पत्न्यौ मारीचेः प्राक्प्रजापतेः । क्रीडंत्यावेकदान्योन्यं मुने ते ऊचतुस्त्विति

Aquellas dos eran esposas de Kaśyapa, descendiente del Prajāpati Marīci. Una vez, mientras jugaban juntas, dijeron al sabio de esta manera.

Verse 5

कद्रूरुवाच । विनते त्वं विजानासि यदि तद्ब्रूहि मेग्रतः । अखंडिता गतिस्तेस्ति यतो गगनमंडले

Kadrū dijo: «Vinatā, si de verdad lo sabes, dímelo claramente. Tu curso es ininterrumpido, pues te mueves en el círculo del cielo».

Verse 6

योसावुच्चैःश्रवा वाजी श्रूयते सवितूरथे । किं रूपःसोस्ति शबलो धवलो वा वदाशु मे

«Ese caballo Uccaiḥśravā, del que se oye que está en el carro de Savitṛ, ¿qué aspecto tiene? ¿Es moteado o es blanco? Dímelo pronto».

Verse 7

पणं च कुरु कल्याणि तुभ्यं यो रोचतेनघे । एवमेव न यात्येष कालक्रीडनकं विना

«Y haz una apuesta, oh bienaventurada, sin mancha: lo que a ti te plazca. Pues este asunto no avanza sólo con palabras; progresa únicamente por el juego del Tiempo, el destino que se despliega.»

Verse 8

विनतोवाच । किं पणेन भगिन्यत्र कथयाम्येवमेव हि । त्वज्जये का च मे प्रीतिर्मज्जये किं नु ते सुखम्

Vinatā dijo: «Hermana, ¿qué necesidad hay aquí de una apuesta? Te lo diré sin más. Si tú vences, ¿qué gozo habría para mí? Si yo venzo, ¿qué dicha habría para ti?»

Verse 9

ज्ञात्वा पणो न कर्तव्यो मिथः स्नेहमभीप्सता । ध्रुवमेकस्य विजये क्रोधोन्स्येह जायते

Sabiéndolo, quien anhela afecto mutuo no debe hacer apuestas; pues, ciertamente, cuando uno vence, en el otro nace la ira.

Verse 10

कद्रूरुवाच । क्रीडेयं नात्र भगिनि कारणं किमपि क्रुधः । खेलस्य व्यवहारोयं पणे यत्किंचिदुच्यते

Kadrū dijo: «Hermana, esto es sólo un juego; no hay motivo alguno para enojarse aquí. Es simplemente la costumbre del juego, cuando se dice cualquier cosa como apuesta.»

Verse 11

विनतोवाच । तथा कुरु यथा प्रीतिस्तवास्ति पवनाशिनि । अथ तां विनतामाह कद्रूः कुटिलमानसा

Vinatā dijo: «Entonces haz como gustes, para que quedes complacida, oh “devoradora del viento” (la veloz).» Luego Kadrū, de intención torcida, habló a Vinatā.

Verse 12

तस्यास्तु सा भवेद्दासी पराजीयेत या यया । अस्मिन्पणे इमाः सर्वाः सख्यः साक्षिण्य एव नौ

Que la que sea vencida por la otra se convierta en su sierva. Y en esta apuesta, que todas estas compañeras aquí sean testigos para nosotras dos.

Verse 13

इत्यन्योन्यं पणीकृत्य सर्पिण्यपि पतत्त्रिणी । उवाच कर्बुरं कद्रूरश्वं श्वेतं गरुत्मती

Así, tras apostar entre sí, Kadrū—madre de las serpientes—y Vinatā—madre del alado (Garuḍa)—hablaron del caballo: Kadrū lo declaró oscuro y moteado, mientras la madre de Garuḍa afirmó que era blanco.

Verse 14

कदागंतव्यमिति च चक्राते ते गमावधिम् । जग्मतुश्च विरम्याथ क्रीडनात्स्वस्वमालयम्

También fijaron el límite de tiempo, decidiendo cuándo debían ir. Luego, cesando su juego, ambas regresaron a sus respectivas moradas.

Verse 15

विनतायां गतायां तु कद्रूराहूय चांगजान् । उवाच यात वै पुत्रा द्रुतं वचनतो मम

Pero cuando Vinatā se hubo marchado, Kadrū llamó a sus hijos y dijo: «Id, hijos míos, deprisa, conforme a mi mandato».

Verse 16

तुरंगमुच्चैःश्रवसं प्रोद्भूतं क्षीरनीरधेः । सुरासुरैर्मथ्यमानान्मंदराघातसाध्वसात्

«Uccaiḥśravas, el corcel celestial, surgió del Océano de Leche cuando era batido por dioses y asuras, estremecido por los golpes y el vaivén del monte Mandara».

Verse 17

कार्यकारणरूपस्य सादृश्यमधिगच्छति । अतस्तं क्षीरवर्णाभं कल्माषयत पुत्रकाः

«El efecto se asemeja a su causa en la forma; por eso, puesto que ese caballo es blanco como la leche, manchadlo con marcas oscuras, hijos míos.»

Verse 18

तस्य वालधिमध्यास्य कृष्णकुंतलतां गताः । तथा तदंगलोमानि विधत्तविषसीत्कृतैः

«Aferrándoos a la mitad de su cola, volveos como mechones de cabello negro; y del mismo modo disponed los pelos de su cuerpo con vuestro silbido venenoso.»

Verse 19

इति श्रुत्वा वचो मातुः काद्रवेयाः परस्परम् । संमंत्र्य मातरं प्रोचुः कद्रूं कद्रूपमागताः

«Al oír las palabras de su madre, las serpientes Kādraveya deliberaron entre sí; luego, acercándose a Kadrū, hablaron a su madre.»

Verse 20

नागा ऊचुः । मातर्वयं त्वदाह्वानाद्विहाय क्रीडनं बलात् । प्राप्ताः प्रहृष्टा मृष्टान्नं दास्यत्यद्य प्रसूरिति

Los Nāgas dijeron: «Madre, a tu llamado hemos dejado a la fuerza nuestro juego y hemos venido aquí, gozosos, pensando: “Hoy nuestra madre sin duda nos dará comida exquisita”.»

Verse 21

मृष्टं तिष्ठतु तद्दूरं विषादप्यधिकं कटु । तत्त्वया वादियन्मंत्रैरौषधैर्नोपशाम्यति

«Que esa “comida exquisita” se quede bien lejos: lo que propones es más amargo que el veneno; ni siquiera con mantras y remedios aplicados por ti puede apaciguarse.»

Verse 22

वयं न यामो यद्भाव्यं तदस्माकं भवत्विह । इति प्रोक्तं विषास्यैस्तैस्तदा कुटिलगामिभिः

Así hablaron aquellos de boca venenosa y andar torcido: «No iremos; lo que esté destinado, que nos acontezca aquí mismo».

Verse 23

स्कंद उवाच । अन्येपि ये कुटिलगाः पररंध्रनिषेविणः । अकर्णाः कूरहृदयाः पितरौ व्रीडयंति ते

Skanda dijo: Aun quienes andan por sendas torcidas—los que husmean las faltas ajenas, no quieren escuchar y tienen el corazón duro—cubren de vergüenza a sus propios padres.

Verse 24

पित्रोर्गिरं निराकृत्य ये तिष्ठेयुः सुदुर्मदाः । अत्याहितमिह प्राप्य गच्छेयुस्तेऽचिराल्लयम्

Rechazando las palabras de padre y madre, los soberbios, ebrios de orgullo, reciben aquí mismo grave daño y, en poco tiempo, van a la ruina.

Verse 25

तेषां वचनमाकर्ण्य नयाम इति सोरगी । शशाप तान्क्रुधाविष्टा नागांश्चागः समागतान्

Al oír sus palabras—«La llevaremos»—aquella dama celestial, poseída por la ira, los maldijo, y también a los Nāgas allí reunidos.

Verse 26

तार्क्ष्यस्य भक्ष्या भवत यूयं मद्वाक्यलंघनात् । जातमात्राश्च सर्पिण्यो भक्षयंतु स्वबालकान्

«Por haber transgredido mi palabra, seréis presa de Tārkṣya (Garuḍa). Y que las serpientes hembras, apenas den a luz, devoren a sus propias crías».

Verse 27

इति शापानलाद्भीतैः कैश्चित्पातालमाश्रितम् । जिजीविषुभिरन्यैश्च द्वित्रैश्चक्रे प्रसूवचः

Aterrados por aquella maldición ardiente como fuego, algunos buscaron refugio en Pātāla; y otros, deseosos de vivir, urdieron con dos o tres compañeros un plan acerca del alumbramiento.

Verse 28

ते पुच्छमौच्चैःश्रवसमधिगम्य महाधियः । सुनीलचिकुराभासं चक्रुरंगं च कर्बुरम्

Aquellos de aguda inteligencia, al llegar a la cola de Uccaiḥśravas, hicieron que sus cuerpos parecieran como cabellos azul oscuro, y de tono jaspeado.

Verse 29

तत्क्ष्वेडानल धूमौघैः फूत्कारभरनिःसृतैः । मातृवाक्कृतिजाद्धर्मान्न दग्धा भानुभानुभिः

De su fuego silbante se alzaron masas de humo, expulsadas por fuertes soplidos; mas, por el dharma nacido de la palabra de su madre, no fueron quemados, ni siquiera por los rayos fulgurantes del Sol.

Verse 30

विनतापृष्ठमारुह्य कद्रूः स्नेहवशात्ततः । वियन्मार्गमलंकृत्य ददर्शोष्णांशुमंडलम्

Entonces Kadrū, movida por el afecto, montó sobre la espalda de Vinatā; y, engalanando la senda del cielo, contempló el orbe del Sol de ardientes rayos.

Verse 31

तिग्मरश्मिप्रभावेण व्याकुलीभूतमानसा । कद्रुस्ततः खगीं प्राह विस्रब्धं विनते व्रज

Con la mente turbada por el poder de los agudos rayos del Sol, Kadrū dijo entonces a la dama-ave: «Avanza con confianza, oh Vinatā».

Verse 32

उष्णगोरुष्णगोभिर्मे ताप्यते नितरां तनुः । विस्रब्धाहं स्वभावेन त्वं सापेक्षाहि सर्वतः

Por esos rayos ardientes mi cuerpo se abrasa intensamente. Yo, por naturaleza, no temo; mas tú dependes de otros en todo.

Verse 33

स्वरूपेण पतंगी त्वं पतंगोसौ सहस्रगुः । अतएव न ते बाधा गगने तापसंभवा

Por tu propia naturaleza eres una polilla hembra, y aquel es el Sol, que avanza con mil rayos. Por eso, en el cielo, el calor que de él nace no te aflige.

Verse 34

वियत्सरसि हंसोयं भवती हंसगामिनी । चंडरश्मिप्रतापाग्निस्त्वामतो नेह बाधते

En el lago del cielo, éste es un cisne, y tú también avanzas como cisne. Por eso, aquí no te aflige el fuego ardiente del de rayos feroces.

Verse 35

खगीमुद्गीयमानां खे पुनरूचे बिलेशया । त्राहित्राहि भगिन्यत्र यावोन्यत्र वियत्पथः

Cuando la mujer-ave era llevada en lo alto del cielo, la moradora de la cueva volvió a clamar: «¡Sálvame, sálvame, hermana! Vámonos a otro lugar, lejos de este sendero por los cielos».

Verse 36

विनते विनतां मां त्वं किं नावसि पतत्त्रिणी । तव दासी भविष्यामि त्वदुच्छिष्टनिषेविणी

Oh Vinatā, ¿por qué no me proteges a mí, que estoy postrada, oh alada? Seré tu sierva, alimentándome de los restos de tu comida.

Verse 37

यावज्जीवमहं भूयां त्वत्पादोदकपायिनी । खखोल्कानि पतेदेषा भृशगद्गदभाषिणी

«Mientras viva, que yo sea quien beba el agua que ha lavado tus pies.» Y ella, con la voz ahogada por un temblor vehemente, en su confusión balbuceó: «khakholkāni…».

Verse 38

मूर्च्छां गतवती पक्षपुटौ धृत्वा बिडोरगी । सख्युल्कानि पतेदेषा वक्तव्ये त्विति संभ्रमात्

La mujer-serpiente, desvanecida, fue sostenida al abrigo de las alas plegadas (de Vinatā). En su agitación, queriendo decir una cosa, soltó en cambio: «sakhyulkāni…».

Verse 39

खखोल्केति यदुक्ता गीः कद्र्वा संभ्रातचेतसा । तदा खखोल्कनामार्कः स्तुतो विनतया बहु

Porque Kadrū, con la mente turbada, había pronunciado la palabra «khakholka», entonces el Sol—que llevaba el nombre de Khakholka—fue grandemente alabado por Vinatā.

Verse 40

मनागतिग्मतां प्राप्ते खे प्रयाति विवस्वति । ताभ्यां तुरंगमो दर्शि किंचित्किर्मीरवान्रथे

Cuando el Sol (Vivasvān), habiendo alcanzado una intensidad más suave, avanzó por el cielo, el corcel del carro se les apareció, de color algo jaspeado.

Verse 41

उक्ता विनतयैवैषा तापोपहतलोचना । क्रूरा सरीसृपी सत्यवादिन्या विश्वमान्यया

Así, ella—la cruel reptante—con los ojos heridos por el calor, fue interpelada por la propia Vinatā, la veraz, honrada por el mundo entero.

Verse 42

कद्रु त्वया जितं भद्रे यत उच्चैःश्रवा हयः । चंद्ररश्मिप्रभोप्येष कल्माष इव भासते

«Oh Kadrū, has vencido, amada, pues el caballo Uccaiḥśravā es en verdad tuyo. Aunque posee el fulgor de los rayos de luna, aparece como si estuviera jaspeado y oscurecido en su color.»

Verse 43

विधिर्बलीयान्भुजगि चित्रं जयपराजये । क्रूरोपि विजयी क्वापि त्वक्रूरोपि पराजयी

«Oh doncella serpiente, el destino es más poderoso; la victoria y la derrota son en verdad asombrosas. A veces hasta el cruel triunfa, y a veces hasta el no cruel es vencido.»

Verse 44

विनताविनताधारा वदंतीति यथागतम् । कद्रूनिवेशनं प्राप्ता तस्या दास्यमचीकरत्

«Como la tradición lo narra en su debido orden, Vinatā, abatida y humillada, llegó a la morada de Kadrū y aceptó servirle como esclava.»

Verse 45

कदाचिद्विनतादर्शि सुपर्णनाश्रुलोचना । विच्छाया मलिना दीना दीर्घनिःश्वासवत्यपि

«Una vez, Suparṇa vio a Vinatā, con los ojos llenos de lágrimas: sin brillo, manchada, abatida, y exhalando largos y pesados suspiros.»

Verse 46

सुपर्ण उवाच । प्रातःप्रातरहो मातः क्व यासि त्वं दिनेदिने । सायमायासि च कुतो विच्छाया दीनमानसा

«Dijo Suparṇa: “Madre, cada mañana —¡ay, madre!— ¿adónde vas día tras día? ¿Y de dónde regresas al atardecer, sin brillo y con el corazón oprimido?”»

Verse 47

कुतो निःश्वसिसि प्रोच्चैरश्रुपूर्ण विलोचना । यथा क्लीबसुता योषिद्यथापति तिरस्कृता

«¿Por qué suspiras tan fuerte, con los ojos colmados de lágrimas—como una mujer nacida de un varón impotente, como una esposa despreciada por su marido?»

Verse 48

ब्रूहि मातर्झटित्यद्य कुतो दूनासि पत्त्रिणि । मयि जीवति ते बाले कालेपि कृतसाध्वसे

«Dime al instante, madre—hoy mismo—por qué estás tan afligida, oh alada. Mientras yo viva, ni siquiera la Muerte debe ser para ti motivo de temor, oh dulce señora.»

Verse 49

अश्रुनिर्माणकरणे कारणं किं तपस्विनि । सुचरित्रा सुनारीषु नामंगलमिहेष्यते

«¿Cuál es la causa que hace brotar estas lágrimas, oh asceta? A las mujeres de buena conducta, en este mundo, no debería sobrevenirles la desventura.»

Verse 50

धिक्तांश्च पुत्रान्यन्माता तेषु जीवत्सु दुःखभाक् । वरं वंध्यैव सा यस्याः सुता वंध्यमनोरथाः

«¡Vergüenza para esos hijos, si su madre padece dolor mientras ellos viven! Mejor sería que fuese estéril aquella cuyos hijos tienen deseos estériles y no traen cumplimiento.»

Verse 51

इत्यूर्जस्वलमाकर्ण्य वचः सूनोर्गरुत्मतः । विनता प्राह तं पुत्रं मातृभक्तिसमन्वितम्

Al oír aquellas palabras vigorosas de su hijo Garutmān, Vinatā habló entonces a ese hijo colmado de devoción hacia su madre.

Verse 52

अहं दास्यस्मि रे बाल कद्र्वाश्च क्रूरचेतसः । पृष्ठे वहामि तां नित्यं तत्पुत्रानपि पुत्रक

Dijo Vinatā: «Hijo mío, he llegado a ser sierva de Kadrū, de mente cruel. Cada día la llevo sobre mi espalda, y también a sus hijos, oh querido hijo»

Verse 53

कदाचिन्मंदरं यामि कदाचिन्मलयाचलम् । कदाचिदंतरीपेषु चरेयं तदुदन्वताम्

«Unas veces voy al monte Mandara; otras, al monte Malaya. A veces deambulo entre las islas que yacen en medio de aquellos océanos.»

Verse 54

यत्रयत्र नयेयुस्ते काद्रवेयाः सुदुर्मदाः । व्रजेयं तत्रतत्राहं तदधीना यतः सुत

«Adondequiera que me lleven los hijos de Kadrū, ebrios de soberbia, allí debo ir; pues estoy bajo su dominio, hijo mío.»

Verse 55

गरुड उवाच । दासीत्वकारणं मातः किं ते जातं सुलक्षणे । दक्षप्रजापतेः पुत्रि कश्यपस्यप्रियेऽनघे

Dijo Garuḍa: «Madre, ¿cuál fue la causa por la que caíste en servidumbre, oh bien señalada? Oh hija del Prajāpati Dakṣa, amada de Kaśyapa, oh intachable, ¿qué te sucedió?»

Verse 56

विनतोवाच गरुडं पुरावृत्तमशेषतः । दासीत्वकारणं यद्वदादित्याश्वविलोकनम्

Entonces Vinatā relató a Garuḍa, sin omitir nada, todo lo ocurrido antaño: cómo nació su servidumbre, a propósito del asunto de contemplar el caballo del Sol, Uccaiḥśravas.

Verse 57

श्रुत्वेति गरुडः प्राह मातरं सत्वरं व्रज । पृच्छाद्य मातस्तान्दुष्टान्काद्रवेयानिदं वचः

Al oír esto, Garuda dijo a su madre: "Ve rápidamente. Hoy, Madre, pregunta a esos malvados Kadraveyas este mensaje".

Verse 58

यद्दुर्लभं हि भवतां यत्रात्यंतरुचिश्च वः । मद्दासीत्वविमोक्षाय तद्याचध्वं ददाम्यहम्

"Cualquier cosa que sea difícil de obtener para vosotros, y lo que más deseéis, pedidlo como precio por liberar a mi madre de la servidumbre; yo lo daré".

Verse 59

तथाकरोच्च विनता तेपि श्रुत्वा तदीरितम् । सर्पाः संमंत्र्य तां प्रोचुर्विनतां हृष्टमानसाः

Vinata lo hizo así. Y también esas serpientes, habiendo escuchado lo que se transmitió, consultaron entre sí y luego hablaron a Vinata con corazones deleitados.

Verse 60

मातृशापविमोक्षाय यदि दास्यति नः सुधाम् । तदा समीहितं तेस्तु न दास्यत्यथ दास्यसि

"Si, para liberarse de la maldición de tu madre, él nos da el néctar (amrita), entonces que se cumpla tu deseo. Pero si no lo da, entonces seguirás siendo una sirvienta".

Verse 61

इत्योंकृत्य समापृच्छ्य कद्रूं द्रुतगतिः खगी । गरुत्मंतं समाचष्ट दृष्ट्वा संहृष्टमानसम्

Diciendo 'Om', y despidiéndose de Kadru, la madre-pájaro de rápido movimiento (Vinata) fue e informó a Garuda, viéndolo alegre de corazón.

Verse 62

नागांतकस्ततः प्राह मातरं चिंतयातुराम् । आनीतं विद्धि पीयूषं मातर्मे देहि भोजनम्

Entonces Nāgāntaka (Garuḍa), hablando a su madre afligida por la preocupación, dijo: «Sabe que he traído el amṛta, el néctar. Madre mía, dame alimento».

Verse 63

विनता प्राह तं पुत्रं संप्रहृष्टतनूरुहा । भोः सुपर्णार्णवं तूर्णं याहि मंगलमस्तु ते

Vinatā, con el cuerpo estremecido de júbilo, dijo a su hijo: «¡Oh Suparṇa (Garuḍa), ve pronto al océano! Que la auspiciosidad esté contigo».

Verse 64

संति तत्रापि बहुशो निषादा मत्स्यघातिनः । वेलातटनिवासाश्च तान्भक्षय दुरात्मनः

«Allí también hay muchos Niṣādas, matadores de peces, que habitan en la orilla del mar; devora a esos de mente perversa».

Verse 65

परप्राणैर्निजप्राणान्ये पुष्णंतीह दुर्धियः । शासनीयाः प्रयत्नेन श्रेयस्तच्छासनं परम्

«A esos necios que sostienen su propia vida quitando la vida ajena, hay que refrenarlos con empeño; tal disciplina es el bien supremo».

Verse 66

बहुहिंसाकृतां हिंसा भवेत्स्वर्गस्य साधनम् । विहिंसितेषु दुष्टेषु रक्ष्यते भूरिशो यतः

«La violencia dirigida contra quienes cometen mucha violencia puede llegar a ser un medio para el cielo, pues al someter a los malvados se protege a muchos».

Verse 67

निषादेष्वपि चेद्विप्रः कश्चिद्भवति पुत्रक । संरक्षणीयो यत्नेन भक्षणीयो न कर्हिचित्

Pero si entre los Niṣādas hubiera algún brāhmana, hijo mío, debe ser protegido con todo esmero; jamás ha de ser devorado en ningún tiempo.

Verse 68

गरुड उवाच । मत्स्यादिनां वसन्मध्ये कथं ज्ञेयो द्विजो मया अभक्ष्यो यस्त्वया प्रोक्तस्तच्चिह्नं किं चनात्थ मे

Garuḍa dijo: «Viviendo en medio de pescadores y semejantes, ¿cómo he de reconocer a un dvija? Dime algún signo por el cual se conozca aquel que has declarado “no comestible”.»

Verse 69

विनतोवाच । यज्ञसूत्रं गले यस्य सोत्तरीयं सुनिर्मलम् । नित्यधौतानि वासांसि भालं तिलक लांछितम्

Vinatā dijo: «Aquel cuyo cuello lleva el yajñopavīta, cuya prenda superior es inmaculada; cuyas vestiduras se lavan siempre, y cuya frente está marcada con tilaka—»

Verse 70

सपवित्रौ करौ यस्य यन्नीवी कुशगर्भिणी । यन्मौलिः सशिखाग्रंथिः स ज्ञेयो ब्राह्मणस्त्वया

—aquel cuyas manos llevan los anillos purificadores (pavitra), cuya faja de la cintura guarda hierba kuśa, y cuya cabeza tiene el moño con la śikhā atada: ése debes conocerlo como brāhmana.»

Verse 71

उच्चरेदृग्यजुःसाम्नामृचमेकामपीह यः । गायत्रीमात्रमंत्रोपि स विज्ञेयो द्विजस्त्वया

Y aquel que recita aquí aunque sea una sola ṛc del Ṛg, del Yajus o del Sāman—en verdad, aun sólo el mantra Gāyatrī—debe ser entendido por ti como dvija.

Verse 72

गरुड उवाच । मध्ये सदा निषादानां यो वसेज्जननि द्विजः । तस्यैतेष्वेकमप्येव न मन्ये लक्ष्मबोधकम्

Dijo Garuḍa: «Madre, si un dvija vive siempre en medio de los Niṣādas, no creo que ni una sola de estas señales pueda indicarlo con certeza».

Verse 73

लक्ष्मांतरं समाचक्ष्व द्विजबोधकरं प्रसूः । येन विज्ञाय तं विप्रं त्यजेयमपि कंठगम्

«Madre, dime otra señal distintiva por la cual se reconozca a un brāhmaṇa; al conocer a ese brāhmaṇa, arrojaría incluso al que está alojado en mi garganta.»

Verse 74

तच्छ्रुत्वा विनता प्राह यस्ते कंठगतोंऽगज । खदिरांगारवद्दह्यात्तमपाकुरु दूरतः

Al oír esto, Vinatā dijo: «Hijo, quien haya entrado en tu garganta ardería como una brasa de khadira; arrójalo lejos de ti».

Verse 75

द्विजमात्रेपि या हिंसा सा हिंसा कुशलाय न । देशं वंशं श्रियं स्वं च निर्मूलयति कालतः

«Aun la violencia contra un solo brāhmaṇa no conduce al bien; con el tiempo arranca de raíz la tierra, el linaje y la prosperidad propios.»

Verse 76

निशम्य काश्यपिरितिप्रसूपादौप्रणम्य च । गृहीताशीर्ययौ शीघ्रं खमार्गेण खगेश्वरः

Al oír así a su madre Kāśyapī, y postrándose a los pies de su madre, el señor de las aves partió veloz por la senda del cielo, llevando sus bendiciones.

Verse 77

दूरादालोकयांचक्रे निषादान्मत्स्यजीविनः । पक्षौ विधूय पक्षींद्रो रजसापूर्य रोदसी

Desde lejos, el Rey de las Aves divisó a los pescadores Nishadas. Sacudiendo sus alas, llenó el cielo y la tierra con polvo.

Verse 78

अंधीकृत्य दिशोभागानब्धिरोधस्युपाविशत् । व्यादाय वदनं घोरं महाकंदरसन्निभम्

Oscureciendo todas las direcciones, se posó en la orilla del mar, abriendo su terrible boca como una inmensa caverna.

Verse 79

कांदिशीका निषादास्तु विविशुस्तत्र च स्वयम् । मन्वानेष्वथ पंथानं तेषु कंठं विशत्स्वपि

Los desconcertados Nishadas entraron allí por su propia voluntad, confundiéndolo con un camino, y así se adentraron en su garganta.

Verse 80

जज्वालेंगलसंस्पर्शो द्विजस्तत्कंठकंदलीम् । प्राक्प्रविष्टानथो तार्क्ष्यो निषादानौदरीं दरीम्

El Brahmana, ardiendo al contacto, quemó el túnel de la garganta. Mientras tanto, Tarkshya ya había alojado a los Nishadas en la caverna de su vientre.

Verse 81

प्रवेश्य कंठतालुस्थं तं विज्ञाय द्विजस्फुटम् । भयादुदगिरत्तूर्णं मातृवाक्येन यंत्रितः

Al percibir claramente al Brahmana alojado en su paladar, y restringido por las palabras de su madre, lo vomitó rápidamente por miedo.

Verse 82

तमुद्गीर्णं नरं दृष्ट्वा पक्षिराट्समभाषत । कस्त्वं जात्यासि निगद मम कंठविदाहकृत्

Al ver a aquel hombre expulsado, el rey de las aves habló: «¿Quién eres por nacimiento? Dímelo tú, que causaste el ardor de mi garganta».

Verse 83

स तदाहेति विप्रोहं पृष्टः सन्गरुडाग्रतः । वसाम्येषु निषादेषु जातिमात्रोपजीवकः

Interrogado allí ante Garuḍa, el brāhmaṇa respondió: «Vivo entre los Niṣādas, sosteniéndome sólo por mi condición de nacimiento, sin otro verdadero sustento».

Verse 84

तं प्रेष्य गरुडो दूरं भक्षयित्वाथ भूरिशः । नभो विक्षोभयांचक्रे प्रलयानिल सन्निभः

Arrojándolo lejos y luego devorándolo, el poderoso Garuḍa—semejante al viento del pralaya—agitó con violencia el mismo cielo.

Verse 85

तं दृष्ट्वा तिग्मतेजस्कं ज्वालाततदिगंतरम् । ज्वलद्दावानलं शैलमिव बिभ्युर्दिवौकसः

Al verlo arder con fulgor acerado, con llamas extendidas hasta los confines del horizonte, los moradores del cielo temblaron, como si contemplaran una montaña envuelta en un furioso incendio forestal.

Verse 86

ते सन्नह्यंत युद्धाय सज्जीकृत बलायुधाः । अध्यास्य वाहनान्याशु सर्वे वर्मभृतः सुराः

Se aprestaron para la batalla, disponiendo sus tropas y armas; y todos los dioses, revestidos de armadura, montaron con presteza sus vehículos.

Verse 87

तिर्यग्गतीरविर्नायं नायमग्निः सधूमवान् । क्षणप्रभाप्यसौ नैव को नः सम्मुख एत्यसौ

No es el sol que recorre el cielo, ni es este fuego humeante. Y, sin embargo, tampoco es un relámpago fugaz: ¿quién es este que viene de frente hacia nosotros?

Verse 88

न दैत्येषु प्रभेदृक्स्यान्नाकृतिर्दानवेष्वियम् । महासाध्वसदः कोयमस्माकं हृत्प्रकंपनः

No es una especie conocida entre los Daityas, ni esta forma se halla entre los Dānavas. ¿Quién es este que trae un gran espanto y hace temblar nuestros corazones?

Verse 89

यावत्संभावयंतीति नीतिज्ञा अपि निर्जराः । तावद्दुधाव स्वौ पक्षौ पक्षिराजो महाबलः

Mientras los dioses inmortales—aunque diestros en la prudencia—todavía trataban de comprender lo que ocurría, el poderoso rey de las aves batió con fuerza sus dos alas.

Verse 90

निपेतुः पक्षवातेन सायुधाश्च सवाहनाः । न ज्ञायंते क्व संप्राप्ता वात्यया पार्णतार्णवत्

Por el viento de sus alas, cayeron—con armas en mano y aún sobre sus monturas. Ni siquiera se supo adónde fueron arrojados, como hojas llevadas por un torbellino.

Verse 91

अथ तेषु प्रणष्टेषु बुद्ध्या विज्ञाय पक्षिराट् । कोशागारं सुधायाः स तत्रापश्यच्च रक्षिणः

Entonces, cuando quedaron dispersos, el rey de las aves, discerniendo con su inteligencia, contempló la cámara del tesoro de la sudhā (néctar); y allí vio también a sus guardianes.

Verse 92

शस्त्रास्त्रोद्यतपाणींस्तान्सुरानाधूय सर्वशः । ददर्श कर्तरीयंत्रममृतोपरिसंस्थितम्

Sacudiendo por doquier a aquellos dioses con las manos alzadas, armados de armas y proyectiles, contempló el mecanismo semejante a unas tijeras, colocado sobre el amṛta, el néctar sagrado.

Verse 93

मनःपवनवेगेन भ्रममाणं महारयम् । अपिस्पृशंतं मशकं यत्खंडयति कोटिशः

Giraba con la velocidad de la mente y del viento, moviéndose con ímpetu inmenso; tan temible era que podía despedazar en millones incluso a un mosquito que sólo se acercara, sin llegar a tocarlo.

Verse 94

उपोपविश्य पक्षींद्रस्तस्य यंत्रस्य निर्भयः । क्षणं विचारयामास किमत्र करवाण्यहो

Entonces el rey de las aves, sin temor, se sentó junto a aquel artificio y reflexionó un instante: «¡Ay! ¿Qué puedo hacer aquí?»

Verse 95

स्प्रष्टुं न लभ्यते चैतद्वात्या न प्रभवेदिह । क उपायोत्र कर्तव्यो वृथा जातो ममोद्यमः

«Ni siquiera puede tocarse, y aquí ni un viento de tormenta podría prevalecer contra ello. ¿Qué medio debe emplearse en este asunto? Mi empeño parece haberse vuelto vano.»

Verse 96

न बलं प्रभवेदत्र न किंचिदपि पौरुषम् । अहो प्रयत्नो देवानामेतत्पीयूषरक्षणे

«Aquí la fuerza bruta no sirve, ni tampoco el valor meramente humano. ¡Asombroso, en verdad, es el empeño de los dioses en custodiar este pīyūṣa, el néctar!»

Verse 97

यदि मे शंकरे भक्तिर्निर्द्वंद्वातीव निश्चला । तदा स देवदेवो मां वियुनक्तु महाऽधिया

Si mi devoción a Śaṅkara es verdaderamente firme, sin dualidad ni conflicto interior, que ese Dios de los dioses, con su gran sabiduría, me conduzca al recto discernimiento y al camino.

Verse 98

यद्यहं मातृभक्तोस्मि स्वामिनः शंकरादपि । तदा मे बुद्धिरत्रास्तु पीयूषहरणं क्षमा

Si de veras soy devoto de mi madre—más aún, en deber, que de mi Señor Śaṅkara—entonces que surja en mí aquí la recta comprensión, para que sea posible llevarse el amṛta, el néctar.

Verse 99

आत्मार्थं नोद्यमश्चायं हृत्स्थो वेत्तीति विश्वगः । मातुर्दास्यविमोक्षाय यतेहममृतं प्रति

Este empeño no es por mi propio bien; el Omnipresente que mora en el corazón lo sabe. Hacia el amṛta me esfuerzo sólo para liberar a mi madre de la servidumbre.

Verse 100

जरितौ पितरौ यस्य बालापत्यश्च यः पुमान् । साध्वी भार्या च तत्पुष्ट्यै दोषोऽकृत्येपि तस्य न

Para el hombre cuyos padres están envejecidos, cuyos hijos son aún pequeños y que tiene una esposa virtuosa: si obra incluso de modo que de otro modo sería impropio, por sostenerlos, no incurre en culpa.

Verse 110

ततः कैटभजित्प्राह वैनतेयं मुदान्वितः । वृतंवृतं महोदार देहिदेहि वरद्वयम्

Entonces el matador de Kaiṭabha (Viṣṇu), colmado de gozo, dijo a Vainateya (Garuḍa): «Oh magnánimo, elige, elige; pídeme dos dones».

Verse 120

इत्युक्त्वा सहितो मात्रा वैनतेयो विनिर्ययौ । कुशासने च तैरुक्तो धृत्वा पीयूषभाजनम्

Dicho esto, Vainateya salió junto con su madre; y, conforme a lo que ellos le indicaron, colocó el vaso de amṛta sobre un asiento de hierba kuśa y lo sostuvo allí.

Verse 130

विश्वेशानुगृहीतानां विच्छिन्नाखिलकर्मणाम् । भवेत्काशीं प्रति मतिर्नेतरेषां कदाचन

Sólo quienes han recibido la gracia de Viśveśa, Señor de Kāśī, y a quienes se les han cercenado todas las acciones acumuladas, conciben verdadera inclinación hacia Kāśī; en los demás, tal giro de la mente jamás surge.

Verse 140

काश्यां प्रसन्नौ संजातौ देवौ शंकरभास्करौ । गरुडस्थापिताल्लिंगादाविरासीदुमापतिः

En Kāśī, las dos deidades—Śaṅkara y Bhāskara—quedaron complacidas; y del liṅga establecido por Garuḍa se manifestó Umāpati, el Señor de Umā.

Verse 150

तस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते । काश्यां पैशंगिले तीर्थे खखोल्कस्य विलोकनात् । नरश्चिंतितमाप्नोति नीरोगो जायते क्षणात्

Con sólo contemplarlo, uno queda libre de todos los pecados. En Kāśī, en el tīrtha de Paiśaṃgila, al ver a Khakholka, la persona alcanza lo que desea y queda sana en un instante.

Verse 151

नरः श्रुत्वैतदाख्यानं खखोल्कादित्यसंभवम् । गरुडेशेन सहितं सर्वपापैः प्रमुच्यते

Quien escucha este relato sagrado—acerca de Khakholka, nacido en relación con Āditya, junto con Garuḍeśa—queda liberado de todos los pecados.