Adhyaya 33

Verse 1

अगस्त्य उवाच । स्कंदज्ञानोदतीर्थस्य माहात्म्यं वद सांप्रतम् । ज्ञानवापीं प्रशंसंति यतः स्वर्गौकसोप्यलम्

Agastya dijo: Ahora declara la grandeza del Tīrtha Skanda-Jñānoda. Pues ensalzan grandemente a Jñānavāpī, tanto que aun los moradores del cielo la celebran.

Verse 2

स्कंद उवाच । घटोद्भव महाप्राज्ञ शृणु पापप्रणोदिनीम् । ज्ञानवाप्याः समुत्पत्तिं कथ्यमानां मयाधुना

Skanda dijo: Oh sabio nacido de la vasija, escucha: ahora te relataré el origen de Jñānavāpī, la que disipa los pecados.

Verse 3

अनादिसिद्धे संसारे पुरा देवयुगे मुने । प्राप्तः कुतश्चिदीशानश्चरन्स्वैरमितस्ततः

Oh sabio, en ese mundo sin comienzo y siempre establecido, antaño, en la era de los dioses, Īśāna llegó de algún lugar, vagando libremente de aquí para allá.

Verse 4

न वर्षंति यदाभ्राणि न प्रावर्तंत निम्रगाः । जलाभिलाषो न यदा स्नानपानादि कर्मणि

Cuando las nubes ya no derraman lluvia y los ríos dejan de correr—cuando incluso desaparece el anhelo de agua para actos como el baño y el beber—(entonces el mundo cae en aflicción).

Verse 5

क्षारस्वादूदयोरेव यदासीज्जलदर्शनम् । प्रथिव्यां नरसंचारे वतर्माने क्वचित्क्वचित्

Cuando en la tierra, entre los deambulares de los hombres, el agua se veía sólo aquí y allá—y sólo como salada o dulce—(se hacía patente la escasez de agua).

Verse 6

निर्वाणकमलाक्षेत्रं श्रीमदानंदकाननम् । महाश्मशानं सर्वेषां बीजानां परमूषरम्

Es el campo de lotos del nirvāṇa, el glorioso bosque de bienaventuranza; el gran crematorio donde, para todas las semillas del karma, se vuelve la suprema tierra estéril en la que no brotan.

Verse 7

महाशयनसुप्तानां जंतूनां प्रतिबोधकम् । संसारसागरावर्त पतज्जंतुतरंडकम्

Despierta a los seres que duermen en el gran lecho de la ignorancia; es la balsa de vida para las criaturas que caen en los remolinos del océano del saṃsāra.

Verse 8

यातायातातिसंखिन्न जंतुविश्राममंडपम । अनेकजन्मगुणित कर्मसूत्रच्छिदाक्षुरम्

Es un pabellón de reposo para los seres agotados por el incesante ir y venir; es la hoja afilada que corta el hilo del karma tejido a través de innumerables nacimientos.

Verse 9

सच्चिदानंदनिलयं परब्रह्मरसायनम् । सुखसंतानजनकं मोक्षसाधनसिद्धिदम्

Es la morada de Sat–Cit–Ānanda, el elixir del Brahman Supremo; engendra una ininterrumpida estirpe de gozo y concede la consumación de los medios para la liberación (mokṣa).

Verse 10

प्रविश्य क्षेत्रमेतत्स ईशानो जटिलस्तदा । लसत्त्रिशूलविमलरश्मिजालसमाकुलः

Entonces el Señor, Īśāna, de cabellera enmarañada, entró en esta región sagrada, resplandeciente y rodeado por una red de puros rayos que fulguraban desde su brillante triśūla.

Verse 11

आलुलोके महालिंगं वैकुंठपरमेष्ठिनोः । महाहमहमिकायां प्रादुरास यदादितः

Contempló el gran Liṅga, que primero se manifestó en la poderosa contienda del “yo, yo” (orgullo) entre el Señor de Vaikuṇṭha y el Parameṣṭhin (Brahmā).

Verse 12

ज्योतिर्मयीभिर्मालाभिः परितः परिवेष्टितम् । वृंदैर्वृंदारकर्षीणां गणानां च निरंतरम्

Estaba rodeado por todas partes de guirnaldas hechas de luz, y atendido sin cesar por huestes de seres divinos y por los gaṇas de Śiva.

Verse 13

सिद्धानां योगिनां स्तोमैरर्च्यमानं निरंतरम् । गीयमानं च गंधर्वैः स्तूयमानं च चारणैः

Era venerado sin cesar por multitudes de Siddhas y Yoguis; cantado por los Gandharvas y alabado por los Cāraṇas.

Verse 14

अंगहारैरप्सरोभिः सेव्यमानमनेकधा । नीराज्यमानं सततं नागीभिर्मणिदीपकैः

Era servido de muchas maneras por las Apsarasas con gráciles movimientos de danza, y continuamente era adorado por las Nāgīs con luces oscilantes, usando lámparas como joyas.

Verse 15

विद्याधरीकिन्नरीभिस्त्रिकालं कृतमंडनम् । अमरीचमरीराजि वीज्यमानमितस्ततः

Adornado tres veces al día por las Vidyādharīs y las Kinnarīs, era aban icado desde todos los lados por radiantes y centelleantes huestes de mujeres celestiales.

Verse 16

अस्येशानस्य तल्लिंगं दृष्ट्वेच्छेत्यभवत्तदा । स्नपयामि महल्लिंगं कलशैः शीतलैर्जलैः

Al ver aquel liṅga de Īśāna, surgió al instante el deseo: «Bañaré este gran liṅga con cántaros de agua fresca».

Verse 17

चखान च त्रिशूलेन दक्षिणाशोपकंठतः । कुंडं प्रचंडवेगेन रुद्रोरुद्रवपुर्धरः

Y entonces—Rudra, portando una fiera forma de Rudra—cavó con su tridente una pila en el lado meridional, con ímpetu tremendo.

Verse 18

पृथिव्यावरणांभांसि निष्क्रांतानि तदा मुने । भूप्रमाणाद्दशगुणैर्यैरियं वसुधावृता

Entonces, oh sabio, irrumpieron las aguas que circundan la tierra: aquellas aguas con las que este mundo queda envuelto, diez veces más allá de la medida del suelo.

Verse 19

तैर्जलैः स्नापयांचक्रे त्वत्स्पृष्टैरन्यदेहिभिः । तुषारैर्जाड्यविधुरैर्जंजपूकौघहारिभिः

Con esas aguas realizó el baño sagrado: aguas intocables para otros seres encarnados; mas, al ser tocadas por ti, fueron como rocío fresco que disipa la torpeza y ahuyenta enjambres de mosquitos.

Verse 20

सन्मनोभिरिवात्यच्छैरनच्छैर्व्योमवर्त्मवत् । ज्योत्स्नावदुज्ज्वलच्छायैः पावनैः शंभुनामवत्

Aquellas aguas eran sumamente claras, como mentes nobles; inmaculadas como las sendas del cielo; radiantes como la luz lunar, y purificadoras como los mismos Nombres de Śambhu.

Verse 21

पीयूषवत्स्वादुतरैः सुखस्पर्शैर्गवांगवत् । निष्पापधीवद्गंभीरैस्तरलैः पापिशर्मवत्

Más dulces que el amṛta, de contacto grato como los miembros de una vaca; profundas como una inteligencia sin pecado, y de fluir suave, otorgando alivio aun al pecador.

Verse 22

विजिताब्जमहागंधैः पाटलामोदमोदिभिः । अदृष्टपूर्वलोकानां मनोनयनहारिभिः

Con fragancia que vence al gran perfume de los lotos, deleitando con el aroma de las flores de pāṭalā; arrebataban mente y mirada de mundos que jamás habían visto tales maravillas.

Verse 23

अज्ञानतापसंतप्त प्राणिप्राणैकरक्षिभिः । पंचामृतानां कलशैः स्नपनातिफलप्रदैः

Con cántaros de los cinco amṛtas—guardianes del mismo aliento vital de los seres abrasados por el ardor de la ignorancia—realizó el baño sagrado, otorgando un fruto inmensamente grande.

Verse 24

श्रद्धोपस्पर्शि दृदयलिंग त्रितयहेतुभिः । अज्ञानतिमिरार्काभैर्ज्ञानदान निदायकैः

Con actos tocados por la fe—causas de las tres señales del culto sagrado—y con ofrendas de conocimiento que resplandecen como un sol que disipa la tiniebla de la ignorancia,

Verse 25

विश्वभर्तुरुमास्पर्शसुखातिसुखकारिभिः । महावभृथसुस्नान महाशुद्धिविधायिभिः

—con aquellos actos que otorgan suprema dicha por el toque de Umā al Señor que sostiene el universo, y con el excelente gran baño avabhṛtha que produce gran purificación—

Verse 26

सहस्रधारैः कलशैः स ईशानो घटोद्भव । सहस्रकृत्वः स्नपयामास संहृष्टमानसः

Entonces Īśāna, oh Nacido del cántaro (Agastya), con mente jubilosa bañó al Señor una y otra vez—en verdad mil veces—con cántaros que vertían en mil corrientes.

Verse 27

ततः प्रसन्नो भगवान्विश्वात्मा विश्वलोचनः । तमुवाच तदेशानं रुद्रं रुद्रवपुर्धरम्

Entonces el Bienaventurado Señor—Alma del universo, el que todo lo ve—quedó complacido y habló a aquel Īśāna, a Rudra que llevaba la misma forma de Rudra.

Verse 28

तव प्रसन्नोस्मीशान कर्मणानेन सुव्रत । गुरुणानन्यपूर्वेण ममातिप्रीतिकारिणा

Oh Īśāna, estoy complacido contigo por este acto, oh de noble voto: por un servicio semejante al de un gurú, sin precedente, que Me ha otorgado un gozo extraordinario.

Verse 29

ततस्त्वं जटिलेशान वरं ब्रूहि तपोधन । अदेयं न तवास्त्यद्य महोद्यमपरायण

Por tanto, oh Īśāna de cabellera enmarañada, declara tu don, oh tesoro de austeridad. Hoy nada hay que no pueda concedérsete, oh tú entregado a la gran empresa.

Verse 30

ईशान उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरयोग्योस्म्यहं यदि । तदेतदतुलं तीर्थं तव नाम्नास्तु शंकर

Īśāna dijo: «Si estás complacido, oh Señor de los dioses, y si soy digno de un don, entonces que este tīrtha incomparable lleve Tu nombre, oh Śaṅkara».

Verse 31

विश्वेश्वर उवाच । त्रिलोक्यां यानि तीर्थानि भूर्भुवःस्वः स्थितान्यपि । तेभ्योखिलेभ्यस्तीर्थेभ्यः शिवतीर्थमिदं परम्

Viśveśvara dijo: «Cualesquiera que sean los tīrthas en los tres mundos—en la tierra, en la región intermedia y en el cielo—este Śiva-tīrtha es supremo por encima de todos ellos».

Verse 32

शिवज्ञानमिति ब्रूयुः शिवशब्दार्थचिंतकाः । तच्च ज्ञानं द्रवीभूतमिह मे महिमोदयात्

Quienes contemplan el sentido de la palabra «Śiva» lo llaman «conocimiento de Śiva». Y ese mismo conocimiento, por el surgir de Mi gloria, aquí se ha vuelto como licuado, hecho presencia que fluye.

Verse 33

अतो ज्ञानोद नामैतत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । अस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

Por ello este tīrtha recibe el nombre de Jñānoda, “Manantial del Conocimiento”, y es célebre en los tres mundos. Con sólo contemplarlo, el devoto queda liberado de todos los pecados.

Verse 34

ज्ञानोदतीर्थसंस्पर्शादश्वमेधफलं लभेत् । स्पर्शनाचमनाभ्यां च राजसूयाश्वमेधयोः

Con sólo tocar el tīrtha llamado Jñānoda se obtiene el mérito del Aśvamedha. Y por su contacto y por sorber su agua en ācamana, se alcanzan los frutos tanto del Rājasūya como del Aśvamedha.

Verse 35

फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा संतर्प्य च पितामहान् । यत्फलं समवाप्नोति तदत्र श्राद्धकर्मणा

El mérito que un hombre obtiene al bañarse en el Phalgu Tīrtha y satisfacer a los antepasados, ese mismo fruto se alcanza aquí mediante la realización del śrāddha.

Verse 36

गुरुपुष्यासिताष्टम्यां व्यतीपातो यदा भवेत् । तदात्र श्राद्धकरणाद्गयाकोटिगुणं भवेत्

Cuando el yoga de Vyatīpāta acontece en la octava lunar oscura (Aṣṭamī) bajo Guru (Bṛhaspati) y Puṣya, entonces realizar aquí el śrāddha se vuelve un crore de veces más fructífero que (el mérito de) Gayā.

Verse 37

यत्फलं समवाप्नोति पितॄन्संतर्प्य पुष्करे । तत्फलं कोटिगुणितं ज्ञानतीर्थे तिलोदकैः

El mérito que se gana al satisfacer a los antepasados en Puṣkara, ese mismo fruto se multiplica por un crore en el Jñānatīrtha cuando se ofrece con agua de sésamo.

Verse 38

सन्निहत्यां कुरुक्षेत्रे तमोग्रस्ते विवस्वति । यत्फलं पिंडदानेन तज्ज्ञानोदे दिने दिने

En Kurukṣetra, en la ocasión de Sannihatyā, cuando el Sol queda velado por la oscuridad (eclipse), el mérito que se obtiene al ofrecer piṇḍas—ese mismo mérito se alcanza en Jñānoda, día tras día.

Verse 39

पिंडनिर्वपणं येषां ज्ञानतीर्थे सुतैः कृतम् । मोदंते शिवलोके ते यावदाभूतसंप्लवम्

Aquellos por quienes sus hijos han ofrecido piṇḍas en Jñānatīrtha se regocijan en el mundo de Śiva hasta el fin de la disolución cósmica.

Verse 40

अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासी नरोत्तमः । प्रातः स्नात्वाथ पीतांभस्त्वंतर्लिंगमयो भवेत्

En el octavo y el decimocuarto día lunar, el mejor de los hombres debe ayunar. Tras bañarse al alba y luego beber el agua, queda interiormente compenetrado por el Liṅga (Śiva).

Verse 41

एकादश्यामुपोष्यात्र प्राश्नाति चुलुकत्रयम् । हृदये तस्य जायंते त्रीणि लिंगान्यसंशयम्

Ayunando aquí en el undécimo día lunar, debe sorber tres puñados de la palma. En su corazón nacen tres Liṅgas, sin duda.

Verse 42

ईशानतीर्थे यः स्नात्वा विशेषात्सोमवासरे । संतर्प्य देवर्षि पितॄन्दत्त्वा दानम स्वशक्तितः

Quien se baña en Īśāna Tīrtha—especialmente en lunes—habiendo complacido a los dioses, a los sabios y a los antepasados, y habiendo dado caridad según su capacidad,

Verse 43

ततः समर्च्य श्रीलिंगं महासंभारविस्तरैः । अत्रापि दत्त्वा नानार्थान्कृतकृत्योभवेन्नरः

Luego, tras venerar debidamente el sagrado Liṅga con ofrendas abundantes y solemnes, y habiendo dado aquí también diversos dones, el hombre queda pleno: sus fines se cumplen.

Verse 44

उपास्य संध्यां ज्ञानोदे यत्पापं काललोपजम् । क्षणेन तदपाकृत्य ज्ञानवाञ्जायते द्विजः

Al realizar la Sandhyā, el culto del crepúsculo, en Jñānoda, todo pecado nacido de descuidar los tiempos debidos se disipa en un instante, y el dvija queda dotado de verdadero conocimiento.

Verse 45

शिवतीर्थमिदं प्रोक्तं ज्ञानतीर्थमिदं शुभम् । तारकाख्यमिदं तीर्थं मोक्षतीर्थमिदं धुवम्

Esto ha sido declarado un Śiva-tīrtha; este lugar auspicioso es un tīrtha del conocimiento. Este tīrtha es célebre como «Tāraka», y es, sin duda, un tīrtha que otorga la liberación.

Verse 46

स्मरणादपि पापौघो ज्ञानोदस्य क्षयेद्ध्रुवम् । दर्शनात्स्पर्शनात्स्नानात्पानाद्धर्मादिसंभवः

Aun con solo recordar Jñānoda, un torrente de pecados perece con certeza. Al verlo, tocarlo, bañarse allí y beber sus aguas, surgen el dharma y otros logros auspiciosos.

Verse 47

डाकिनीशाकिनी भूतप्रेतवेतालराक्षसाः । ग्रहाः कूष्मांडझोटिंगाः कालकर्णी शिशुग्रहाः

Ḍākinīs y Śākinīs; bhūtas, pretas, vetālas y rākṣasas; los grahas malignos; kūṣmāṇḍas y jhoṭiṅgas; Kālakārṇī y los espíritus que arrebatan a los niños—

Verse 48

ज्वरापस्मारविस्फोटद्वितीयकचतुर्थकाः । सर्वे प्रशममायांति शिवर्तार्थजलेक्षणात्

Fiebres, epilepsia, enfermedades eruptivas y las fiebres recurrentes del segundo y cuarto día: todas se apaciguan al contemplar las aguas de Śivartārtha.

Verse 49

ज्ञानोदतीर्थपानीयैर्लिंगं यः स्नापयेत्सुधीः । सर्वतीर्थोदकैस्तेन ध्रुवं संस्नापितं भवेत्

El devoto sabio que baña el Śiva-liṅga con el agua del tīrtha de Jñānoda, ciertamente lo baña con las aguas de todos los tīrthas.

Verse 50

ज्ञानरूपोह मेवात्र द्रवमूर्तिं विधाय च । जाड्यविध्वंसनं कुर्यां कुर्यां ज्ञानोपदेशनम्

«Yo mismo soy de la naturaleza del conocimiento; aquí, tomando forma líquida, destruiré la torpeza y otorgaré la enseñanza del verdadero saber.»

Verse 51

इति दत्त्वा वराञ्छंभुस्तत्रैवांतरधीयत । कृतकृत्यमिवात्मानं सोप्यमंस्तत्रिशूलभृत्

Así, tras conceder los dones, Śambhu desapareció allí mismo; el Portador del Tridente se tuvo por satisfecho, como si su propósito hubiera sido cumplido.

Verse 52

ईशानो जटिलो रुद्रस्तत्प्राश्य परमोदकम् । अवाप्तवान्परं ज्ञानं येन निर्वृतिमाप्तवान्

Īśāna —Rudra de cabellos enmarañados—, al beber aquella agua suprema, alcanzó el conocimiento más alto, por el cual obtuvo la perfecta paz.

Verse 53

स्कंद उवाच । कलशोद्भव चित्रार्थमितिहासं पुरातनम् । ज्ञानवाप्यां हि यद्वृत्तं तदाख्यामि निशामय

Skanda dijo: «Oh Kalaśodbhava, escucha. Relataré un antiguo y maravilloso episodio: lo sucedido en el Pozo del Conocimiento (Jñānavāpī)»

Verse 54

हरिस्वामीति विख्यातः काश्यामासीद्विजः पुरा । तस्यैका तनया जाता रूपेणाऽप्रतिमा भुवि

En tiempos antiguos, en Kāśī vivía un dvija célebre llamado Harisvāmin. Tuvo una sola hija, cuya hermosura en la tierra no tenía igual.

Verse 55

न समा शीलसंपत्त्या तस्या काचन भूतले । कलाकलापकुशला स्वरेणजितकोकिला

En toda la tierra, ninguna mujer la igualaba en la riqueza de noble conducta. Diestra en el conjunto de las artes, en dulzura de voz superaba incluso al kokila.

Verse 56

न नारी तादृगस्तीह ना भरी किन्नरी न च । विद्याधरी न नो नागी गंधर्वी नासुरी न च

No existe aquí mujer semejante a ella: ni entre las doncellas celestiales, ni entre las kinnarīs. Ni una vidyādharī, ni una nāgī, ni una gandharvī, ni siquiera una asurī podía igualarla.

Verse 57

निर्वाणनरसिंहोयं भक्तनिर्वाणकारणम् । मणिप्रदीपनागोयं महामणिविभूषणः

Este es Narasiṃha que concede la liberación; en verdad, la causa misma del nirvāṇa de los devotos. Este es el naga que brilla como lámpara de joyas, adornado con grandes gemas.

Verse 58

तदास्य शरणं यातो मन्ये दर्शभयाच्छशी । दिवापि न त्यजेत्तां तु त्रस्तश्चंडमरीचितः

Pienso que hasta la luna ha buscado refugio en ella, temiendo ser eclipsada por su fulgor. Aun de día no la abandona, aterrada por los feroces rayos del sol.

Verse 59

तद्भ्रूर्भ्रमरराजीव गंडपत्रलतांतरे । उदंचन्न्यंचदुड्डीन गतेरभ्यासभाजिनी

Su ceja—como un rey de abejas—se movía entre las hojas enredaderas de sus mejillas, alzándose y bajando, como si practicara el arte del vuelo veloz.

Verse 60

तच्चारुलोचनक्षेत्रे विचरंतौ च खंजनौ । सदैव शारदीं प्रीतिं निर्विशेते निजेच्छया

En el campo de sus hermosos ojos parecían vagar dos khanjanas; y, por su propia voluntad, entraban siempre en un gozo otoñal.

Verse 61

सुदत्या रदनश्रेणी छेदेषु विषमेषुणा । विहिता कांचनी रेखा क्वेंदावेतावती कला

Su fina hilera de dientes—aunque marcada por divisiones desiguales—parecía como si una flecha aguda hubiera trazado allí una línea de oro. ¿Dónde podría la luna poseer tal arte?

Verse 62

प्रायो मदन भूपाल हर्म्य रत्नांतरे शुभे । जितप्रवालसुच्छाये तस्या रदनवाससी

Oh rey, los dientes y los labios de aquella doncella eran como un espléndido palacio enjoyado de Madana: resplandecientes por dentro y con un matiz que superaba al coral brillante.

Verse 63

स्वर्गे मर्त्ये च पाताले नैषा रेखा क्वचित्स्त्रियाम् । तत्कंठरेखात्रितय व्याजेन शपते स्मरः

En el cielo, en la tierra o en el inframundo, no se hallan en mujer alguna tales líneas. Y con el pretexto de las tres líneas en su cuello, hasta Smara, el dios del Amor, parece jurar un voto.

Verse 64

शंके चित्त भुवो राज्ञो लसत्पटकुटीद्वयम् । अनर्घ्यरत्नकोशाढ्यं तम्या वक्षोरुहद्वयम्

Sospecho que la propia morada del rey del Amor se ha vuelto este par de relucientes pabellones de tela—sus dos pechos—como si rebosaran de arcas de gemas inestimables.

Verse 65

अनंगभू नियमतोऽदृश्ये मध्ये नतभ्रुवः । रोमालीलक्षिकामूर्ध्वामिव यष्टिं विधिर्व्यधात्

Con deliberada contención, el Creador formó su cintura tan sutil que casi no se ve—como un delgado báculo—y arriba la señaló con la línea del vello, cual si fuera un signo.

Verse 66

तस्या नाभीदरीं प्राप्य कंदर्पोऽनंगता गतः । पुनः प्राप्तुमिवांगानि तप्यते परमं तपः

Al llegar al hueco de su ombligo, Kandarpa se volvió de nuevo «sin cuerpo»; y, como si buscara recobrar sus miembros, practica la más intensa austeridad.

Verse 67

गुरुणैतन्नितंबेन महामन्मथ दीक्षया । भुवि के के युवानो न स्वाधीना प्रापितादृशाम्

Por el peso de esas anchas caderas—una iniciación en el gran Manmatha—¿qué joven en la tierra no quedaría sometido al dominio de tal visión?

Verse 68

ऊरुस्तंभेन चैतस्याः स्तंभवत्कस्यनो मनः । तस्तंभेन मुने वापि सुवृत्तेन सुवर्तनम्

Por la firmeza, cual columna, de sus muslos, ¿de quién no quedaría la mente como aturdida e inmóvil? Oh sabio, por ese “pilar” aun el curso del asceta, antes firme, puede vacilar.

Verse 69

पादांगुष्ठनखज्योतिः प्रभया कस्य न प्रभा । विवेकजनिताऽध्वंसि मुने तस्या मृगीदृशः

Por el resplandor del uñero de su dedo gordo del pie, ¿de quién no quedaría eclipsado el propio brillo? Oh muni, la resolución nacida del discernimiento de esa joven de ojos de gacela dispersa todo encanto menor.

Verse 70

सा प्रत्यहं ज्ञानवाप्यां स्नायं स्नायं शिवालये । संमार्जनादि कर्माणि कुरुतेऽनन्यमानसा

Cada día se baña una y otra vez en la Jñāna-vāpī, y en el templo de Śiva realiza labores como barrer y limpiar, con la mente entregada a nada más.

Verse 71

तत्पादप्रतिबिंबेषु रेखा शष्पांकुरं चरन् । नान्यद्वनांतरं याति काश्यां यूनां मनोमृगः

Pastoreando los tiernos brotes de las líneas vistas en los reflejos de sus pies, el “ciervo de la mente” de los jóvenes de Kāśī no va a ningún otro sendero del bosque.

Verse 72

तदास्य पंकजं हित्वा यूनां नेत्रालिमालया । न लतांतरमासेवि अप्यामोदप्रसूनयुक्

Dejando a un lado el loto de su rostro, la guirnalda de abejas —los ojos de los jóvenes— no se posa en ninguna otra enredadera, aunque esté cargada de flores fragantes.

Verse 73

सुलोचनापि सा कन्या प्रेक्षेतास्यं न कस्यचित् । सुश्रवा अपि सा बाला नादत्ते कस्यचिद्वचः

Aunque es de hermosos ojos, aquella doncella no mira el rostro de nadie; aunque goza de buena fama, esa joven no acepta las palabras de cortejo de ninguno.

Verse 74

सुशीला शीलसंपन्ना रहस्तद्विरहातुरैः । प्रार्थितापि सुरूपाढ्यैर्नाभिलाषं बबंध सा

Suśīlā, dotada de virtud y de conducta refinada, aunque fue solicitada en secreto por hombres apuestos, atormentados por la separación de ella, no fijó su deseo en ninguno.

Verse 75

धनैस्तस्याजनेतापि युवभिः प्रार्थितो बहु । नाशकत्तां सुलीलां सदातुं शीलोर्जितश्रियम्

Ni siquiera su padre, aunque suplicado una y otra vez por jóvenes que ofrecían riquezas, pudo entregar a aquella doncella de gracia; pues su resplandor nacía del carácter y la virtud.

Verse 76

ज्ञानोदतीर्थभजनात्सा सुशीला कुमाग्किा । बहिरंतस्तदाऽद्राक्षीत्सर्वलिंगमयं जगत

Al rendir culto en el Jñānoda Tīrtha, la doncella Suśīlā vio entonces—por dentro y por fuera—que el mundo entero estaba penetrado por la naturaleza del liṅga de Śiva, el signo del Señor.

Verse 77

कदाचिदेकदा तां तु प्रसुप्तां सदनांगणे । मोहितो रूपसंपत्त्या कश्चिद्विद्याधरोऽहरत्

Una vez, mientras ella dormía en el patio de su casa, un cierto Vidyādhara, hechizado por su hermosura, la raptó y se la llevó.

Verse 78

व्योमवर्त्मनितां रात्रौ यावन्मलयपर्वतम् । स निनीषति तावच्च विद्युन्माली समागतः

Mientras la llevaba por el sendero del cielo en la noche, con la intención de llevarla hasta el Monte Malaya, Vidyunmālī llegó en ese preciso momento.

Verse 79

राक्षसो भीषणवपुः कपालकृतकुंडलः । वसारुधिरलिप्तांगः श्मश्रुलः पिंगलोचनः

Apareció un rākṣasa de forma terrible, con pendientes hechos de calaveras, sus miembros untados de grasa y sangre, barbudo y con ojos leonados.

Verse 80

राक्षस उवाच । ममदृग्गोचरं यातो विद्याधरकुमारक । अद्य त्वामेतया सार्धं प्रेषयामि यमालयम्

El rākṣasa dijo: "Has entrado en mi campo de visión, oh joven Vidyādhara. Hoy te enviaré, junto con esta mujer, a la morada de Yama".

Verse 81

इति श्रुत्वाथ सा वाक्यं व्याघ्राघ्राता मृगी यथा । चकंपेऽतीव संभीता कदलीदलवन्मुहुः

Al oír esas palabras, tembló intensamente de miedo, como una cierva olfateada por un tigre, agitándose una y otra vez como una hoja de plátano.

Verse 82

निजघान त्रिशूलेन रक्षो विद्याधरं च तम् । विद्याधरकुमारोपि नितरां मधुराकृतिः

Ese rākṣasa golpeó con un tridente e hirió a aquel Vidyādhara; y el joven Vidyādhara también, aunque de forma extremadamente gentil y agradable, fue arrastrado a la batalla.

Verse 83

तद्भीषणत्रिशूलेन भिन्नोस्को महाबलः । जघान मुष्टिघातेन वज्रपातोपमेन तम्

Aunque su pecho fue hendido por aquel terrible triśūla, el poderoso lo golpeó con el puño, como la caída del rayo, cual vajra.

Verse 84

नरमांसवसामत्तं विद्युन्मालिनमाहवे । चूर्णितो मुष्टिपातेन सोऽपतद्वसुधातले

En la batalla, Vidyunmālin—embriagado de carne y grasa humanas—fue hecho añicos por un solo golpe de puño y cayó sobre la faz de la tierra.

Verse 85

राक्षसो मृत्युवशगो वज्रेणेव महीधरः । विद्याधरोपि तच्छूलघातेन विकलीकृतः

El Rākṣasa, ya bajo el dominio de la Muerte, se desplomó como un monte herido por el vajra; y el Vidyādhara también quedó tullido por el golpe de aquella lanza.

Verse 86

उवाच गद्गदं वाक्यं विघूर्णित विलोचनः । प्रिये मुधा समानीता सुशित्यर्धोक्तिमुच्चरन्

Con los ojos desorbitados por la angustia, habló con voz entrecortada, pronunciando palabras rotas: «Amada—traída aquí en vano…»,

Verse 87

जहौ प्राणान्रणे वीरस्तां प्रियां परितः स्मरन्

En el campo de batalla, el héroe entregó su aliento vital, recordando a su amada por doquier.

Verse 88

अनन्यपूर्वसंस्पर्श सुखं समनुभूय सा । तमेव च पतिं मत्वा चक्रे शोकाग्निसात्तनुम्

Habiendo gustado el deleite de un contacto jamás conocido, lo tuvo a él solo por esposo; y ofreció su cuerpo al fuego del duelo.

Verse 89

लिंगत्रयशरीरिण्यास्तस्याः सान्निध्यतः स हि । दिव्यं वपुः समासाद्य राक्षसस्त्रिदिवं ययौ

En verdad, por la sola cercanía de ella—portadora de los tres cuerpos sutiles—el Rākṣasa alcanzó una forma divina y partió a los mundos celestes.

Verse 90

रणे पणीकृतप्राणो विद्याधरसुतोपि सः । अंते प्रियां स्मरन्प्राप जनुर्मलयकेतुतः

Aunque era hijo de un Vidyādhara y había empeñado su propia vida en la batalla, al final—recordando a su amada—obtuvo nacimiento por medio de Malayaketu.

Verse 91

ध्यायंती सापि तं बाला विद्याधरकुमारकम् । विरहाग्नौ विसृष्टासुः कर्णाटे जन्मभागभूत्

Ella también, la joven, meditaba sin cesar en aquel príncipe Vidyādhara; al entregar su vida al fuego de la separación, quedó destinada a nacer en Karṇāṭa.

Verse 92

सुतो मलयकेतोस्तां कालेन परिणीतवान् । माल्यकेतुरनंगश्रीः पित्रा दत्तां कलावतीम्

Con el tiempo, el hijo de Malayaketu—Mālyaketu, resplandeciente con la hermosura de Kāma—tomó por esposa a Kalāvatī, entregada por su padre.

Verse 93

सापि प्राग्वासनायोगाल्लिंगार्चनरता सती । हित्वा मलयजक्षोदं विभूतिं बह्वमंस्त वै

Por las impresiones de vidas pasadas, ella también—casta y devota—se deleitaba en adorar el Liṅga; dejando el polvo de pasta de sándalo, estimó la ceniza sagrada (vibhūti) como lo más precioso.

Verse 94

मुक्ता वैदूर्य माणिक्य पुष्परागेभ्य एव सा । मेने रुद्राक्षनेपध्यमनर्घ्यं गर्भसुंदरी

Garbhasundarī consideró un simple adorno de cuentas de rudrākṣa más inestimable que perlas, ojo de gato, rubíes y topacios.

Verse 95

कलावती माल्यकेतुं पतिं प्राप्य पतिव्रता । अपत्यत्रितयं लेभे दिव्यभोगसमृद्धिभाक्

Kalāvatī, al obtener por esposo a Mālyaketu y permanecer como pativratā, dio a luz tres hijos y gozó de prosperidad con deleites casi divinos.

Verse 96

एकदा कश्चिदौदीच्यो माल्यकेतुं नरेश्वरम् । चित्रकृच्चित्रपटिकां चित्रां दर्शितवानथ

Una vez, cierto hombre del norte, un artista, mostró al rey Mālyaketu un asombroso panel pintado.

Verse 97

सर्वसौंदर्यनिलया सर्वलक्षणसत्खनिः । अधिशेते ध्रुवं ध्वांतं तन्मौलिं ब्रध्न साध्वसात्

Ella—morada de toda hermosura, mina de todos los signos auspiciosos—vio, con súbito temor, una oscuridad fija posada sobre su corona.

Verse 98

मुहुर्मुहुः प्रपश्यंती रहसि प्राणदेवताम् । विसस्मार स्वमपि च समाधिस्थेव योगिनी

Una y otra vez, en secreto y soledad, contemplaba a la misma Deidad de su aliento vital; y olvidó incluso su propio ser, como una yoginī absorta en samādhi.

Verse 99

क्षणमुन्मील्य नयने कृत्वा नेत्रातिथिं पटीम् । तर्जन्यग्रमथोत्क्षिप्य स्वात्मानं समबोधयत्

Abriendo los ojos por un instante y haciendo del paño pintado un «huésped» de su mirada, alzó luego la punta del índice y se devolvió a la conciencia.

Verse 100

संभेदोयमसे रम्य उपलोलार्कमग्रतः । उपश्रीकेशवपदं वरणैषा सरिद्वरा

«Ésta es una confluencia deliciosa, con el sol tembloroso reflejado en las aguas. Aquí está la espléndida “Huella de Keśava”; y este excelente río se llama Varaṇā.»

Verse 110

तृणीकृत्य निजं देहं यत्र राजर्षिसत्तमः । हरिश्चंद्रः सपत्नीको व्यक्रीणाद्भूरयं हि सा

Aquí está el mismo lugar donde Hariścandra, el mejor de los rājārṣis, junto con su esposa, teniendo su propio cuerpo por mera paja, se vendió a sí mismo.

Verse 120

एषा मत्स्योदरी रम्या यत्स्नातो मानवोत्तमः । मातुर्जातूदरदरीं न विशेदेष निश्चयः

Este encantador tīrtha es Matsyodarī: el mejor de los hombres que se baña aquí no volverá jamás a entrar en la hendidura del vientre materno; ésta es la certeza.

Verse 130

चतुर्वेदेश्वरश्चैष चतुर्वेदधरो विधिः । लभेद्यद्वीक्षणाद्विप्रो वेदाध्ययनजं फलम्

Éste mismo es el Señor de los cuatro Vedas: Brahmā, portador de los cuatro Vedas. Con sólo contemplarlo, un brāhmana obtiene el fruto nacido del estudio de los Vedas.

Verse 140

वैरोचनेश्वरश्चैष पुरः प्रह्लादकेशवात् । बलिकेशवनामासावेष नारदकेशवः

Este santuario es Vairocaneśvara. Frente a Prahlāda-Keśava se halla este Keśava llamado Bali-Keśava, también célebre aquí como Nārada-Keśava.

Verse 150

बिंदुमाधवभक्तो यस्तं यमोपि नमस्यति । प्रणवात्मा य एकोऽस्ति नादबिंदु स्वरूपधृक्

A quien sea devoto de Bindu-Mādhava, aun Yama le rinde homenaje. Pues el Único, de la naturaleza del Praṇava (Oṃ), mora allí, llevando la forma de Nāda y Bindu.

Verse 160

यस्यार्चनाल्लभेज्जंतुः प्रियत्वं सर्वजन्तुषु । इदमायतनं श्रेष्ठं मणिमाणिक्यनिर्मितम्

Al adorarlo, un ser obtiene ser amado entre todos los seres. Este santuario es excelso, hecho de gemas y joyas preciosas.

Verse 170

कालेश्वरकपर्दीशौ चरणावतिनिर्मलौ । ज्येष्ठेश्वरो नितंबश्च नाभिर्वै मध्यमेश्वरः

Kāleśvara y Kapardīśa son los puros protectores en los pies. Jyeṣṭheśvara está en las caderas, y en el ombligo, en verdad, está Madhyameśvara.

Verse 180

अशोकाख्यमिदं तीर्थं गंगाकेशव एष वै । मोक्षद्वारमिदं श्रेष्ठं स्वर्ग द्वारमिदं विदुः

Este tīrtha llamado Aśoka es en verdad Gaṅgā-Keśava. Este lugar excelso es la “Puerta de la Liberación”; también es conocido como la “Puerta del Cielo”.