Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । तर्तुं संहृतिवारिधिं त्रिजगतां नौर्नाम यस्य प्रभोर्येनेदं सकलं विभाति सततं जातं स्थितं संसृतम् । यश्चैतन्यघनप्रमाण विधुरो वेदांतवेद्यो विभुस्तं वन्दे सहजप्रकाशममलं श्रीरामचन्द्रं परम् । दाराः पुत्रा धनं वा परिजनसहितो बंधुवर्गः प्रियो वा माता भ्राता पिता वा श्वशुरकुलजना भृत्यऐश्वर्य्यवित्ते । विद्या रूपं विमलभवनं यौवनं यौवतं वा सर्वे व्यर्थं मरणसमये धर्म एकः सहायः । नैमिषे निमिषक्षेत्रे ऋषयः शौनकादयः । सत्रं स्वर्गाय लोकाय सहस्रसममासत

Salutaciones a Śrī Gaṇeśa. Me inclino ante el supremo Śrī Rāmacandra: la ‘barca’ con la que los tres mundos cruzan el océano de la disolución; por cuyo poder señorial este universo entero resplandece sin cesar en su nacimiento, permanencia y fluir del saṃsāra; el Ser omnipenetrante conocido por el Vedānta, puro, auto-luminoso e inmaculado. Esposas, hijos, riqueza, parientes y compañía, amigos queridos, madre, hermano, padre, la familia de la esposa, sirvientes, señorío y tesoros; saber, belleza, casa espléndida, juventud y placeres: en la hora de la muerte todo es vano; sólo el Dharma es el único auxilio. En Naimiṣa, el sagrado Nimiṣa-kṣetra, los ṛṣis encabezados por Śaunaka se sentaron durante mil años, celebrando un sattra por el bien del mundo y para alcanzar el cielo.

Verse 2

एकदा सूतमायांतं दृष्ट्वा तं शौनकादयः । परं हर्षं समाविष्टाः पपुर्नेत्रैः सुचेतसा । चित्राः श्रोतुं कथास्तत्र परिवव्रुस्तपस्विनः

Una vez, al ver que se acercaba el Sūta, los sabios encabezados por Śaunaka se llenaron de inmensa alegría y lo ‘bebieron’ con los ojos, atentos y serenos. Deseosos de oír relatos maravillosos, aquellos ascetas se reunieron allí a su alrededor.

Verse 3

अथ तेषूपविष्टेषु तपस्विषु महात्मसु । निर्दिष्टमासनं भेजे विनयाल्लोमहर्षणिः

Entonces, cuando aquellos ascetas magnánimos tomaron asiento, Lomaharṣaṇa, por humildad, aceptó el asiento que le fue señalado.

Verse 4

सुखासीनं च तं दृष्ट्वा विघ्नांतमुपलक्ष्य च । अथापृच्छंस्त ऋषयः काश्चित्प्रास्ताविकीः कथाः

Al verlo sentado con sosiego y al advertir que los obstáculos se habían apaciguado, los sabios le formularon ciertas preguntas preliminares para dar inicio al discurso.

Verse 5

पुराणमखिलं तात पुरा तेऽधीतवान्पिता । कच्चित्त्वयापि तत्सर्वमधीतं लोमहर्षणे

«Hijo querido, antaño tu padre estudió por completo el Purāṇa. Oh Lomaharṣaṇa, ¿lo has aprendido tú también en su totalidad?»

Verse 6

कथयस्व कथां सूत पुण्यां पापनिषूदिनीम् । श्रुत्वा यां याति विलयं पापं जन्मशतोद्भवम्

«Relata, oh Sūta, la historia sagrada, meritoria y destructora del pecado. Al oírla, se disuelven los pecados acumulados a lo largo de cien nacimientos.»

Verse 7

सूत उवाच । श्रीभारत्यंघ्रियुगलं गणनाथपदद्वयम् । सर्वेषां चैव देवानां नमस्कृत्य वदाम्यहम्

Sūta dijo: «Tras inclinarme ante los venerables pies de Bhāratī (Sarasvatī), ante los dos pies de Gaṇanātha (Gaṇeśa) y ante todos los dioses, hablaré ahora.»

Verse 8

शक्तींश्चैव वसूंश्चैव ग्रहान्यज्ञादिदेवताः । नमस्कृत्य शुभान्विप्रान्कविमुख्यांश्च सर्वशः

«Saludando también a las Śaktis, a los Vasus, a los Grahas (potencias celestes) y a las deidades que presiden el sacrificio y otros ritos; y postrándome por doquier ante los brāhmaṇas auspiciosos y los más eminentes sabios y poetas.»

Verse 9

अभीष्टदेवताश्चैव प्रणम्य गुरुसत्तमम् । नमस्कृत्य शुभान्देवान्रामादींश्च विशेषतः

Habiéndose inclinado ante sus deidades elegidas y postrándose ante el más excelso de los gurús, ofreció reverentes salutaciones a los dioses auspiciosos, en especial a Rāma y a los demás.

Verse 10

यान्स्मृत्वा विविधैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । तेषां प्रसादाद्वक्ष्येऽहं तीर्थानां फलमुत्तमम् । सर्वेषां च नियंतारं धर्मात्मानं प्रणम्य च

Recordándolos, uno queda libre de múltiples pecados—de ello no hay duda. Por su gracia proclamaré el fruto supremo de los sagrados tīrthas; y, habiéndome inclinado ante el Señor justo, regidor de todo…

Verse 11

धर्म्मारण्यपतिस्त्रिविष्टपपतिर्नित्यं भवानीपतिः पापाद्वः स्थिरभोगयोगसुलभो देवः स धर्मेश्वरः । सर्वेषां हृदयानि जीवकलया व्याप्य स्थितः सर्वदा ध्यात्वा यं न पुनर्विशंति मनुजाः संसारकारागृहम्

Él es el Señor de Dharmāraṇya, soberano del cielo, eterno Consorte de Bhavānī: Dharmeśvara, el Dios que para vosotros es fácil de alcanzar mediante firme goce y disciplina espiritual, y el que disipa el pecado. Siempre permanece, penetrando los corazones de todos con la chispa de vida; meditando en Él, los hombres no vuelven a entrar en la prisión del saṃsāra.

Verse 12

सूत उवाच । एकदा तु स धर्म्मो वै जगाम ब्रह्मसंसदि । तां सभां स समालोक्य ज्ञाननिष्ठोऽभवत्तदा

Sūta dijo: Una vez, Dharma fue en verdad a la asamblea de Brahmā. Al contemplar aquella corte, quedó entonces firmemente establecido en el conocimiento espiritual.

Verse 13

देवैर्मुनिवरैः क्रांतां सभामालोक्य विस्मितः । देवैर्यक्षैस्तथा नागैः पन्नगैश्च तथाऽसुरैः

Al ver la asamblea colmada de dioses y de los más excelsos sabios, quedó maravillado: estaba llena de dioses, de Yakṣas, así como de Nāgas y otras criaturas serpentinas, y también de Asuras.

Verse 14

ऋषिभिः सिद्धगंधर्वैः समाक्रांतोचितासना । ससुखा सा सभा ब्रह्मन्न शीता न च घर्म्मदा

Ocupada por Ṛṣis, Siddhas y Gandharvas, con todos los asientos apropiados colmados, aquella asamblea, oh Brahmán, estaba llena de sosiego: ni el frío ni el calor la afligían.

Verse 15

ततः पुण्यां कथां दिव्यां श्रावयामास धर्मवित् । कथांते मुनिशार्दूलं वचनं चेदमब्रवीत्

Entonces el conocedor del Dharma hizo que se escuchara un relato santo y divino. Al concluir la narración, dijo estas palabras al tigre entre los munis.

Verse 16

स्तंभैश्च विधृता सा तु शाश्वती न च सक्षया । दिव्यैर्नानाविधैर्भावैर्भासद्भिरमितप्रभा

Sostenida por columnas, aquella sala era eterna y no estaba sujeta a ruina; con diversos esplendores divinos resplandeciendo, poseía una luz inconmensurable.

Verse 17

अति चन्द्रं च सूर्य्यं च शिखिनं च स्वयंप्रभा । दीप्यते नाकपृष्ठस्था भर्त्सयंतीव भास्करम्

Autoluminosa, superaba a la luna, al sol y al fuego; ardiendo desde las alturas del cielo, parecía como si incluso reprendiera al propio sol.

Verse 18

तस्यां स भगवाञ्छास्ति विविधान्देवमानुषान् । स्वयमेकोऽनिशं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः

Allí, el Bienaventurado Brahmā—solo e incesante—gobernaba e instruía a los diversos dioses y a los seres humanos, él, el Pitāmaha de todos los mundos.

Verse 19

न क्षुधं न पिपासां च न ग्लानिं प्राप्नुवन्त्युत । नानारूपैरिव कृता मणिभिः सा सभा वरैः

Allí no sentían ni hambre ni sed, ni siquiera fatiga. Aquel salón excelso parecía como si hubiera sido labrado con resplandecientes joyas de múltiples formas.

Verse 20

भृगुरत्रिर्वसिष्ठश्च गौतमोऽथ तथांगिराः । पुलस्त्यश्च क्रतुश्चैव प्रह्लादः कर्द्दमस्तथा

Allí estaban Bhṛgu, Atri y Vasiṣṭha; también Gautama y asimismo Aṅgiras; Pulastya y Kratu igualmente, y además Prahlāda y Kardama.

Verse 21

अथर्वांगिरसश्चैव वालखिल्या मरीचिपाः । मनोंऽतरिक्षं विद्याश्व वायुस्तेजो जलं मही

Allí estaban Atharvan y los Aṅgirases, y también los Vālakhilyas y los Marīcipas. La Mente, el espacio intermedio, el Conocimiento, el Caballo, el Viento, el Fuego, el Agua y la Tierra estaban presentes como potencias personificadas.

Verse 22

शब्दस्पर्शौ तथा रूपं रसो गंधस्तथैव च । प्रकृतिश्च विकारश्च सदसत्कारणं तथा

Allí estaban el sonido y el tacto, la forma, el gusto y también el olor; Prakṛti y la transformación, y asimismo las causas vinculadas al ser y al no-ser: todos esos principios estaban presentes.

Verse 23

अगस्त्यश्च महातेजा मार्कंडेयश्च वीर्यवान् । जमदग्निर्भरद्वाजः संवर्तश्च्यवनस्तथा

Allí estaba Agastya, de gran esplendor, y Mārkaṇḍeya, dotado de poderosa fuerza espiritual; Jamadagni, Bharadvāja, Saṃvarta y también Cyavana.

Verse 24

दुर्वासाश्च महाभाग ऋष्यश्रृंगश्च धार्मिकः । सनत्कुमारो भगवान्योगाचार्य्यो महातपाः

Allí estaba Durvāsas, el muy ilustre; y Ṛṣyaśṛṅga, justo y fiel al Dharma. También estaba el Bhagavān Sanatkumāra, gran asceta y maestro del yoga.

Verse 26

चंद्रमाः सह् नक्षत्रैरादित्यश्च गभस्तिमान् । वायवस्तंतवश्चैव संकल्पः प्राण एव च

Allí estaba la Luna con las constelaciones, y el Sol radiante. También estaban los vientos y los hilos del orden cósmico, junto con el saṅkalpa (intención) y, en verdad, el prāṇa, el aliento vital.

Verse 27

मूर्तिमंतो महात्मानो महाव्रतपरायणाः । एते चान्ये च बहवो ब्रह्माणं समुपासिरे

Grandes almas encarnadas, entregadas a votos poderosos, éstos—y muchos otros además—adoraron reverentemente a Brahmā.

Verse 28

अर्थो धर्मश्च कामश्च हर्षो द्वेषस्तमो दमः । आयांति तस्यां सहिता गंधर्वाप्सरसां गणाः

Allí estaban Artha (riqueza), Dharma y Kāma (deseo); el gozo y el odio, la oscuridad y el dominio de sí. Y a aquel lugar llegaron juntos los séquitos de Gandharvas y Apsarases.

Verse 29

असितो देवलश्चैव जैगीषव्यश्च तत्त्ववित् । आयुर्वेदस्तथाष्टांगो गान्धर्वश्चैव तत्र हि

Allí estaban Asita y Devala, y Jaigīṣavya, conocedor de la verdad. Allí también estaban el Āyurveda con su sistema de ocho ramas, y el saber Gandharva, el arte de la música.

Verse 30

महितो विश्वकर्मा च वसवश्चैव सर्वशः । तथा पितृगणाः सर्वे सर्वाणि च हवींष्यथ

Allí, en aquel recinto sagrado, es honrado Viśvakarmā, y también los Vasus de todas las maneras; asimismo son veneradas todas las huestes de los Pitṛs, y allí están presentes todas las oblaciones del sacrificio.

Verse 31

ऋग्वेदः सामवेदश्च यजुर्वेदस्तथैव च । अथर्ववेदश्च तथा सर्वशास्त्राणि चैव ह

Allí están el Ṛgveda, el Sāmaveda y el Yajurveda, y asimismo el Atharvaveda; en verdad, todos los śāstras están allí también.

Verse 32

इतिहासोपवेदाश्च वेदांगानि च सर्वशः । मेधा धृतिः स्मृतिश्चैव प्रज्ञा बुद्धिर्यशः समाः

Allí están también los Itihāsas y los Upavedas, y todos los Vedāṅgas en toda forma; y allí moran la inteligencia, la firmeza, la memoria, el discernimiento, la verdadera comprensión y una fama ecuánime.

Verse 33

कालचक्रं च तद्दिव्यं नित्यमक्षयमव्ययम् । यावन्त्यो देवपत्न्यश्च सर्वा एव मनोजवाः

Y allí está aquella divina Rueda del Tiempo, eterna, imperecedera, sin decadencia; y allí están también todas las esposas de los dioses, veloces como el pensamiento.

Verse 36

पुरंदरश्च देवेंद्रो वरुणो धनदस्तथा । महादेवः सहोमोऽत्र सदा गच्छति सर्वदः

Aquí acuden sin cesar Indra, el demoledor de ciudades, Varuṇa y Kubera, señor de las riquezas; y también Mahādeva, junto con Soma, se mueve siempre aquí, otorgando todos los dones.

Verse 37

गच्छंति सर्वदा देवा नारायणस्तथर्षयः । ऋषयो वालखिल्याश्च योनिजायोनिजास्तथा

Allí acuden siempre los dioses; acude Nārāyaṇa, y también los Ṛṣis: los sabios Vālakhilya, y los nacidos de vientre y los no nacidos de vientre.

Verse 38

यत्किंचित्रिषु लोकेषु दृश्यते स्थाणु जंगमम् । तस्यां सहोपविष्टायां तत्र ज्ञात्वा स धर्मवित्

Cuanto se ve en los tres mundos, móvil o inmóvil, allí se halla reunido; y al conocerlo allí, sentado en ese lugar sagrado, uno se vuelve conocedor del dharma.

Verse 39

नागाः सुपर्णाः पशवः पितामहमुपासते । स्थावरा जंगमाश्चापि महाभूतास्तथा परे

Los Nāgas, los Suparṇas y las bestias veneran al Abuelo (Brahmā); y así también los inmóviles y los móviles, e incluso los grandes elementos y otros seres.

Verse 40

तत्र धर्मो महातेजाः कथां पापप्रणाशिनीम् । वाच्यमानां तु शुश्राव व्यासेनामिततेजसा

Allí Dharma, resplandeciente de gran fulgor, escuchó un relato sagrado que destruye el pecado, mientras era recitado por Vyāsa, de brillo inconmensurable.

Verse 41

धर्मारण्यकथां दिव्यां तथैव सुमनोहराम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां फलदात्रीं तथैव च

Esa divina narración de Dharmāraṇya, verdaderamente grata a la mente, otorga los frutos de dharma, artha, kāma y mokṣa.

Verse 42

पुत्रपौत्रप्रपौत्रादि फलदात्रीं तथैव च । धारणाच्छ्रवणाच्चापि पठनाच्चावलोकनात्

Otorga también los frutos de hijos, nietos y bisnietos; y aun con solo guardarlo, escucharlo, recitarlo o simplemente contemplarlo, nace el mérito (puṇya).

Verse 43

तां निशम्य सुविस्तीर्णां कथां ब्रह्मांडसंभवाम् प्र । मोदोत्फुल्लनयनो ब्रह्माणमनुमत्य च

Al oír aquel relato vasto, nacido del misterio cósmico del Brahmāṇḍa, Dharma—con los ojos florecidos de gozo—pidió el consentimiento de Brahmā.

Verse 44

कृतकार्योपि धर्मात्मा गंतुकामस्तदाभवत् । नमस्कृत्य तदा धर्मो ब्रह्माणं स पितामहम्

Aunque su propósito ya estaba cumplido, el justo Dharma deseó entonces partir; y en ese momento Dharma se inclinó con reverencia ante Brahmā, el Pitāmaha, el Abuelo primordial.

Verse 45

अनुज्ञातस्तदा तेन गतोऽसौ यमशासनम् । पितामहप्रसादाच्च श्रुत्वा पुण्यप्रदायिनीम्

Concedida la venia por él, se dirigió al asiento de autoridad de Yama; y por la gracia del Pitāmaha, tras oír el relato que otorga mérito, prosiguió su camino.

Verse 46

धर्मारण्यकथां दिव्यां पवित्रां पापनाशिनीम् । स गतोऽनुचरैः सार्द्धं ततः संयमिनीं प्रति

Habiendo recibido la divina narración de Dharmāraṇya, pura y destructora del pecado, partió con sus acompañantes hacia Saṃyaminī, la ciudad de Yama.

Verse 47

अमात्यानुचरैः सार्धं प्रविष्टः स्वपुरं यमः । तत्रांतरे महातेजा नारदो मुनिपुंगवः

Yama entró en su propia ciudad junto con sus ministros y servidores. Entretanto, llegó allí el muy resplandeciente Nārada, el más excelso entre los sabios.

Verse 48

दुर्निरीक्ष्यः कृपायुक्तः समदर्शी तपोनिधिः । तपसा दग्धदेहोपि विष्णुभक्तिपरायणः

Difícil de contemplar por su esplendor, y sin embargo colmado de compasión; de mirada igual para todos, tesoro de austeridad. Aunque su cuerpo estaba abrasado por el tapas, permanecía enteramente entregado a la bhakti de Viṣṇu.

Verse 49

सर्वगः सर्वविच्चैव नारदः सर्वदा शुचिः । वेदाध्ययनशीलश्च त्वागत स्तत्र संसदि

Nārada—que va por todas partes, que todo lo sabe, siempre puro y dedicado al estudio de los Vedas—había llegado allí, a la asamblea.

Verse 50

तं दृष्ट्वा सहसा धर्मो भार्यया सेवकैः सह । संमुखो हर्षसंयुक्तो गच्छन्नेव स सत्वरः

Al verlo, Dharma de inmediato—junto con su esposa y sus servidores—avanzó a recibirlo, colmado de alegría, apresurándose al caminar.

Verse 51

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं कुलम् । अद्य मे सफलो धर्मस्त्वय्यायाते तपोधने

Hoy se cumple mi nacimiento; hoy se cumple mi linaje. Hoy se cumple mi propio dharma, pues has llegado, oh tesoro de tapas.

Verse 52

अर्घ्यपाद्यादिविधिना पूजां कृत्वा विधानतः । दंडवत्तं प्रणम्याथ विधिना चोपवेशितः

Habiendo realizado debidamente el culto conforme a la regla—ofreciendo arghya, pādya y los demás servicios rituales—se postró por completo; y luego, según el debido orden, fue sentado con respeto.

Verse 53

आसने स्वे महादिव्ये रत्नकांचनभूषिते । चित्रार्पिता सभा सर्वा दीपा निर्वातगा इव

En su propio asiento sumamente divino, engalanado con joyas y oro, toda la asamblea resplandecía y permanecía inmóvil, como lámparas en un lugar sin viento.

Verse 54

विधाय कुशलप्रश्नं स्वागतेनाभिनंद्य तम् । प्रहर्षमतुलं लेभे धर्मारण्यकथां स्मरन्

Tras preguntar por su bienestar y recibirlo con los saludos debidos, alcanzó un gozo inconmensurable, al recordar el sagrado relato de Dharmāraṇya.

Verse 55

नारदं पूजयित्वा तु प्रहृष्टेनांतरात्मना । हर्षितं तु यमं दृष्ट्वा नारदो विस्मिताननः

Habiendo honrado a Nārada con el corazón interiormente jubiloso, Yama se mostró gozoso; al ver a Yama así alegrado, el rostro de Nārada se llenó de asombro.

Verse 56

चिंतयामास मनसा किमिदं हर्षितो हरिः । अतिहर्षं च तं दृष्ट्वा यमराजस्वरूपिणम् । आश्चर्यमनसं चैव नारदः पृष्टवांस्तदा

Nārada meditó en su mente: «¿Cómo es que Hari está gozoso?» Y al ver a aquel que llevaba la forma de Yamarāja colmado de extraordinaria dicha, Nārada, con la mente maravillada, le preguntó entonces.

Verse 57

नारद उवाच । किं दृष्टं भवताश्चर्य्यं किं वा लब्धं महत्पदम् । दुष्टस्त्वं दुष्टकर्मा च दुष्टात्मा क्रोधरूपधृक्

Dijo Nārada: «¿Qué maravilla has visto, o qué estado excelso has alcanzado? Eres tenido por severo: de obras severas, de ánimo severo, llevando la forma de la ira».

Verse 58

पापिनां यमनं चैवमेतद्रूपं महत्तरम् । सौम्यरूपं कथं जातमेतन्मे संशयः प्रभो

«Para los pecadores, tu forma que somete es en verdad sumamente temible. ¿Cómo, entonces, ha surgido este aspecto apacible? Ésta es mi duda, oh Señor».

Verse 59

अद्य त्वं हर्षसंयुक्तो दृश्यसे केन हेतुना । कथयस्व महाकाय हर्षस्यैव हि कारणम्

«Hoy te muestras colmado de júbilo: ¿por qué causa? Dímelo, oh poderoso, la razón misma de esta dicha».

Verse 60

धर्मराज उवाच । श्रूयतां ब्रह्मपुत्रैतत्कथयामि न संशयः । पुराहं ब्रह्मसदनं गतवानभिवंदितुम्

Dijo Dharmarāja: «Escucha, oh hijo de Brahmā; te lo diré, sin duda. En otro tiempo fui a la morada de Brahmā para rendirle reverencia».

Verse 61

तत्रासीनः सभामध्ये सर्वलोकैकपूजिते नानाकथाः श्रुतास्तत्र धर्म्मवर्गसमन्विताः

Allí, sentado en medio de la asamblea, venerada por todos los mundos, oyó muchos discursos, todos colmados de las secciones del dharma y de sus enseñanzas.

Verse 62

कथाः पुण्या धर्मयुता रम्या व्यासमुखाच्छ्रुताः । धर्मकामार्थसंयुक्ताः सर्वाघौघविनाशिनीः

Estos relatos son santos, colmados de dharma y deleitosos, oídos de la propia boca de Vyāsa. Unidos a dharma, kāma y artha, destruyen por completo el torrente de los pecados.

Verse 63

याः श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यंते ब्रह्महत्यया । तारयंति पितृगणाञ्छतमेकोत्तरं मुने

Al oírlas, uno queda libre de todos los pecados, incluso del pecado de matar a un brāhmaṇa. Y, oh sabio, salva a las huestes de los antepasados: ciento uno.

Verse 64

नारद उवाच । कीदृशी तत्कथा मे तां प्रशंस भवता श्रुताम् । कथां यम महाबाहो श्रोतुकामोस्म्यहं च ताम्

Nārada dijo: «¿Cómo es ese relato, el que alabas como oído por ti? Oh Yama, de poderosos brazos, yo también deseo escuchar esa misma historia».

Verse 65

यम उवाच । एकदा ब्रह्मलोकेऽहं नमस्कर्तुं पितामहम् । गतवानस्मि तं देशं कार्याकार्यविचारणे

Yama dijo: «Una vez, en Brahmaloka, fui a aquel reino para postrarme ante el Pitāmaha (Brahmā), a fin de deliberar sobre lo que debe y no debe hacerse».

Verse 66

मया तत्राद्भुतं दृष्टं श्रुतं च मुनिसत्तम । धर्म्मारण्यकथां दिव्यां कृष्णद्वैपायनेरिताम्

Allí contemplé maravillas, y también oí, oh el mejor de los sabios, la divina narración de Dharmāraṇya, proclamada por Kṛṣṇa Dvaipāyana (Vyāsa).

Verse 67

श्रुत्वा कथां महापुण्यां ब्रह्मन्ब्रह्मांडगां शुभाम् । गुणपूर्णां सत्ययुक्तां तेन हर्षेण हर्षितः

Al oír ese relato sumamente meritorio y auspicioso—que se extiende por todo el cosmos, oh brāhmaṇa—colmado de virtudes y unido a la verdad, me alegré con un gozo profundo.

Verse 68

अन्यच्चैव मुनिश्रेष्ठ तवागमनकारणम् । शुभाय च सुखायैव क्षेमाय च जयाय हि

Y además, oh el mejor de los munis, ésta es también la causa de tu venida: ciertamente es para el buen augurio, para la dicha, para el bienestar y para la victoria.

Verse 69

आद्यास्मि कृतकृत्योऽहमद्याहं सुकृती मुने । धर्मोनामाद्य जातोऽहं तव पद्युग्मदर्शनात्

Hoy estoy verdaderamente colmado; hoy soy afortunado, oh muni. Hoy he llegado a ser “Dharma” en nombre y en verdad, por la visión de tu par de pies sagrados.

Verse 70

पूज्योऽहं च कृतार्थोहं धन्योहं चाद्य नारद । युष्मत्पादप्रसादाच्च पूज्योऽहं भुवनत्रये

Y hoy, oh Nārada, soy digno de veneración; estoy realizado; soy bendito. Por la gracia de tus pies, soy digno de veneración en los tres mundos.

Verse 71

सूत उवाच । एवंविधैर्वचोभिश्च तोषितो मुनिसत्तमः । पप्रच्छ परया भक्त्या धर्मारण्यकथां शुभाम्

Sūta dijo: Así complacido por palabras de tal índole, el mejor de los sabios preguntó, con suprema devoción, por el auspicioso relato de Dharmāraṇya.

Verse 72

नारद उवाच । श्रुता व्यासमुखाद्धर्म्म धर्मारण्यकथा शुभा । तत्सर्वं हि कथय मे विस्तीर्णं च यथातथम्

Nārada dijo: «De la boca de Vyāsa he escuchado el auspicioso relato de Dharmāraṇya. Cuéntamelo todo con amplitud y detalle, tal como sucedió en verdad».

Verse 73

यम उवाच व्यग्रोऽहं सततं ब्रह्मन्प्राणिनां सुखदुःखिनाम् । तत्तत्कर्मानुसारेण गतिं दातुं सुखेतराम्

Yama dijo: «Oh brahmán, estoy siempre ocupado con los seres que experimentan placer y dolor, otorgándoles su destino conforme a sus actos, sea dichoso o no».

Verse 74

तथापि साधुसंगो हि धर्मायैव प्रजायते । इह लोके परत्रापि क्षेमाय च सुखाय च

«Aun así, la compañía de los virtuosos nace sólo para el dharma; trae bienestar y dicha, tanto en este mundo como en el venidero».

Verse 76

सूत उवाच । यमेन कथितं सर्वं यच्छ्रुतं ब्रह्मसंसदि । आदिमध्यावसानं च सर्वं नैवात्र संशयः

Sūta dijo: «Todo lo que relató Yama—lo que se oyó en la asamblea de Brahmā—se transmite aquí completo, desde el inicio, pasando por el medio, hasta el final, sin duda alguna».

Verse 77

कलिद्वापरयोर्मध्ये धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । गतोऽसौ नारदो मर्त्ये राज्यं धर्मसुतस्य वै

Entre las eras de Dvāpara y Kali, aquel Nārada fue al mundo de los mortales, al reino de Yudhiṣṭhira, el hijo de Dharma, en verdad.

Verse 78

आगतः श्रीहरेरंशो नारदः प्रत्यदृश्यत । ज्वलिताग्निप्रतीकाशो बालार्कसदृशेक्षणः

Entonces apareció allí Nārada—emanación de Śrī Hari—resplandeciente como fuego ardiente, con ojos semejantes al sol recién nacido.

Verse 79

ब्रह्मणः सन्निधौ यञ्च श्रुतं व्यासमुखेरितम् । तत्सर्वं कथयिष्यामि मानुषाणां हिताय वै

«Cuanto se oyó en presencia de Brahmā, pronunciado por la boca de Vyāsa, todo ello lo narraré, ciertamente, para el bien de la humanidad.»

Verse 80

वीणां गृहीत्वा महतीं कक्षासक्तां सखीमिव । कृष्णाजिनोत्तरासंगो हेमयज्ञोपवीतवान्

Tomando una gran vīṇā, ceñida a su costado como una compañera, llevaba como manto superior la piel del antílope negro y portaba el cordón sagrado de oro.

Verse 81

दण्डी कमंडलुकरः साक्षाद्वह्निरिवापरः । भेत्ता जगति गुह्यानां विग्रहाणां गुहोपमः

Con báculo y kamandalu en la mano, era como un segundo fuego manifiesto. En el mundo, penetraba los secretos: semejante a una cueva al discernir formas e intenciones ocultas.

Verse 82

महर्षिगणसंसिद्धो विद्वान्गांधर्ववेदवित् । वैरकेलिकलो विप्रो ब्राह्मः कलिरिवापरः

Perfeccionado entre las huestes de grandes ṛṣis, sabio y versado en el Gāndharva Veda, aquel brahmán—juguetón en sus andanzas—se movía como un segundo Kali, veloz e imparable.

Verse 83

देवगंधर्वलोकानामादिवक्ता सुनिग्रहः । गाता चतुर्णां वेदानामुद्गाता हरिसद्गुणान्

Él es el primer portavoz entre los mundos de los devas y los gandharvas—dueño de sí y bien disciplinado; cantor de los cuatro Vedas, y Udgātṛ que proclama las verdaderas virtudes de Hari.

Verse 84

स नारदोऽथ विप्रर्षिर्ब्रह्मलोकचरोऽव्ययः । आगतोऽथ पुरीं हर्षाद्धर्मराजेन पालिताम्

Aquel Nārada—ṛṣi entre los brahmanes, que recorre el mundo de Brahmā y es imperecedero—llegó entonces con gozo a la ciudad protegida por Dharmarāja.

Verse 86

लोकाननुचरन्सर्वानागतः स महर्षिराट् । नारदः सुमहातेजा ऋषिभिः सहितस्तदा

Tras recorrer todos los mundos, llegó aquel mahārṣi regio—Nārada, de inmenso esplendor—acompañado entonces por otros ṛṣis.

Verse 87

तमागतमृषिं दृष्ट्वा नारदं सर्वधर्मवित् । सिंहासनात्समुत्थाय प्रययौ सन्मुखस्तदा

Al ver llegar al ṛṣi Nārada, el conocedor de todo dharma se levantó de su trono y avanzó entonces para recibirlo de frente.

Verse 88

अभ्यवादयतं प्रीत्या विनयाव नतस्तदा । तदर्हमासनं तस्मै संप्रदाय यथाविधि

Lo saludó con afecto y, inclinado con humildad, le ofreció un asiento digno de él—debidamente, conforme a la costumbre prescrita.

Verse 89

अथ तत्रोपविष्टेषु राजन्येषु महात्मसु । महत्सु चोपविष्टेषु गंधर्वेषु च तत्र वै

Entonces, cuando los nobles kṣatriyas de gran espíritu se hubieron sentado allí, y cuando también los eminentes y los Gandharvas tomaron asiento en aquella asamblea—

Verse 90

तुतोष च यथावञ्च पूजां प्राप्य च धर्मवित् । कुशली त्वं महाभाग तपसः कुशलं तव

Y el conocedor del dharma quedó complacido al recibir la debida adoración. (Dijo:) «¿Estás bien, oh afortunado? ¿Prosigue bien tu austeridad (tapas)?»

Verse 91

न कश्चिद्बाधते दुष्टो दैत्यो हि स्वर्गभूपतिम् । मुने कल्याणरूपस्त्वं नमस्कृतः सुरासुरैः । सर्व्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मपुत्र कृपानिधे

«Ningún Daitya malvado perturba ahora al señor del cielo. Oh sabio, eres de forma auspiciosa, venerado por dioses y asuras por igual—que vas a todas partes y todo lo conoces; oh hijo de Brahmā, océano de compasión.»

Verse 92

नारद उवाच । सर्वतः कुशलं मेद्य प्रसादाद्ब्रह्मणः सदा । कुशली त्वं महाभाग धर्मपुत्र युधिष्ठिर

Nārada dijo: «Por todas partes me hallo bien, oh noble, siempre por la gracia de Brahmā. ¿Estás bien tú, oh muy afortunado Dharmaputra Yudhiṣṭhira?»

Verse 93

भ्रातृभिः सह राजेंद्र धर्मेषु रमते मनः । दारैः पुत्रैश्च भृत्यैश्च कुशलैर्गजवाजिभिः

«Oh señor de reyes, ¿se deleita tu mente en el dharma junto con tus hermanos—con tus esposas, tus hijos y tus servidores, y con tus elefantes y caballos, todos en buen estado?»

Verse 94

औरसानिव पुत्रांश्च प्रजा धर्मेण धर्मज । पालयसि किमाश्चर्यं त्वया धन्या हि सा प्रजा

Oh Dharmarāja, proteges a tus súbditos con dharma, como si fueran tus propios hijos. ¿Qué tiene esto de asombroso? Bienaventurado es el pueblo que es gobernado por ti.

Verse 96

युधिष्ठिर उवाच । कुशलं मम राष्ट्रं च भवतामंघ्रिस्पर्शनात् । दर्शनेन महाभाग जातोऽहं गतकिल्बिषः

Yudhiṣṭhira dijo: Por el contacto de tus santos pies, mi reino está en bienestar y buen augurio. Y por tu sola visión, oh muy afortunado, he quedado purificado: mis pecados han caído.

Verse 97

धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं सभाग्योऽहं धरातले । अद्याहं सुकृती जातो ह्मपुत्रे गृहागते

Soy dichoso; estoy cumplido; soy afortunado sobre la tierra. Hoy me he vuelto verdaderamente rico en mérito, pues vosotros, mis venerados hijos, habéis llegado a mi casa como huéspedes.

Verse 98

कुत आगमनं ब्रह्मन्नद्य ते मुनिसत्तम । अनुग्रहार्थं साधूनां किं वा कार्येण केन च

¿De dónde habéis venido hoy, oh venerable brāhmaṇa, oh el mejor de los sabios? ¿Habéis llegado para otorgar gracia a los justos, o alguna tarea particular os ha traído aquí?

Verse 99

पालनात्पोषणान्नॄणां धर्मो भवति वै ध्रुवम् । तत्तद्धर्मस्य भोक्ता त्वमित्येवं मनुरब्रवीत्

En verdad, por la protección y el sustento de los hombres el dharma se establece firmemente. Por ello, tú eres quien participa de ese mismo dharma y responde por él; así declaró Manu.

Verse 100

धर्मारण्याश्रितां दिव्यां सर्वसंतापहारिणीम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते ब्रह्महत्यया

Este relato divino, vinculado a Dharmāraṇya, disipa toda aflicción. Al escucharlo, uno queda libre de todos los pecados, incluso del grave brahma-hatyā, el matar a un brāhmaṇa.

Verse 101

हत्यायुतप्रशमनीं तापत्रयविनाशिनीम् । यां वै श्रुत्वातिभक्त्या च कठिनो मृदुतां भजेत्

Aplaca innumerables actos de violencia y destruye las tres clases de aflicción. En verdad, al oírlo con profunda devoción, hasta el de corazón duro se vuelve manso.

Verse 110

सूत उवाच । एवमुक्त्वा विधेः पुत्रस्तत्रैवांतरधीयत । तस्मिन्गते स नृपतिः क्रीडते सचिवैः सह

Sūta dijo: Habiendo hablado así, el hijo del Creador (Vidhātṛ) desapareció allí mismo. Cuando se hubo ido, el rey se recreó en compañía de sus ministros.

Verse 120

रक्षितं पालितं केन कस्मिन्कालेऽथ निर्मितम् । किंकिं त्वत्राभवत्पूर्वं शंशैतत्पृच्छतो मम

¿Por quién fue protegido y mantenido, y en qué tiempo fue establecido? ¿Qué sucedió aquí en los días antiguos? Dímelo, pues yo lo pregunto.

Verse 121

भूतं भव्यं भविष्यञ्च तस्मिन्स्थाने च यद्भवेत् । तत्सर्वं कथयस्वाद्य तीर्थानां च यथा स्थितिः

Cuéntame hoy todo: lo que fue, lo que es y lo que será, y cuanto acontezca en ese lugar; y explica también cómo están dispuestos allí los sagrados tīrthas.