Adhyaya 10

Verse 1

सूत उवाच । विचित्रं शिवनिर्माणं विचित्र शिवचेष्टितम् । विचित्रं शिवमाहात्म्यं विचित्रं शिवभाषितम्

Sūta dijo: «Maravillosa es la creación de Śiva, maravillosas son las obras de Śiva; maravillosa es la grandeza de Śiva, y maravillosas son las palabras de Śiva».

Verse 2

विचित्रं शिवभक्तानां चरितं पापनाशनम् । स्वर्गापवर्गयोः सत्यं साधनं तद्ब्रवीम्यहम्

«Maravillosa es la conducta de los devotos de Śiva, pues destruye el pecado. Eso es un medio verdadero tanto para el cielo como para la liberación; así lo declaro».

Verse 3

अवंतीविषये कश्चिद्ब्राह्मणो मंदराह्वयः । बभूव विषयारामः स्त्रीजितो धनसंग्रही

En la región de Avanti vivía un brāhmaṇa llamado Mandara. Se volvió amante de los placeres de los sentidos, dominado por las mujeres y empeñado en atesorar riquezas.

Verse 4

संध्यास्नापरित्यक्तो गंधमाल्यांबरप्रियः । कुस्त्रीसक्तः कुमार्गस्थो यथा पूर्वमजामिलः

Abandonó las oraciones del crepúsculo y el baño ritual; se aficionó a perfumes, guirnaldas y finas vestiduras. Apegado a una mujer impura, se puso en el mal camino, como Ajāmila en tiempos antiguos.

Verse 5

स वेश्यां पिंगलां नाम रममाणो दिवानिशम् । तस्या एव गृहे नित्यमासीदविजितेंद्रियः

Día y noche se divertía con una cortesana llamada Piṅgalā. Permanecía siempre en su misma casa, con los sentidos sin dominar.

Verse 6

कदाचित्सदने तस्यास्तस्मिन्निवसति द्विजे । ऋषभो नाम धर्मात्मा शिवयोगी समाययौ

Una vez, mientras aquel dvija vivía en su casa, llegó allí un Śiva-yogin de alma justa llamado Ṛṣabha.

Verse 7

तमागतमभिप्रेक्ष्य मत्वा स्वं पुण्यमूर्जितम् । सा वेश्या स च विप्रश्च पर्यपूजयतामुभौ

Al verlo llegar, pensando que su propio mérito se había fortalecido, tanto la cortesana como el brāhmaṇa lo honraron con reverencia.

Verse 8

तमारोप्य महापीठे कंबलांबरसंभृते । प्रक्षाल्य चरणौ भक्त्या तज्जलं दधतुः शिरः

Sentándolo en un gran asiento provisto de manta y paño, le lavaron los pies con devoción y pusieron aquella agua sobre sus cabezas.

Verse 9

स्वागतार्घ्यनमस्कारैर्गंधपुष्पाक्षतादिभिः । उपचारैः समभ्यर्च्य भोजयामासतुर्मुदा

Con bienvenida, arghya y reverencias—junto con fragancias, flores, granos enteros y otros servicios—lo adoraron debidamente y luego lo alimentaron con alegría.

Verse 10

तं भुक्तवंतमाचांतं पर्यंके सुखसंस्तरे । उपवेश्य मुदा युक्तौ तांबूलं प्रत्ययच्छताम्

Después de que hubo comido y hecho ācāmana, lo sentaron en un lecho con cómoda ropa de cama, y con alegría le ofrecieron tāmbūla (betel).

Verse 11

पादसंवाहनं भक्त्या कुर्वंतौ दैवचो दितौ । कल्पयित्वा तु शुश्रूषां प्रीणयामासतुश्चिरम्

Como impulsados por mandato divino, los dos le masajearon los pies con devoción; disponiendo un servicio atento, lo complacieron por largo tiempo.

Verse 12

एवं समर्चितस्ताभ्यां शिवयोगी महाद्युतिः । अतिवाह्य निशामेकां ययौ प्रातस्तदादृतः

Así, debidamente honrado por ellos, el resplandeciente Śiva-yogui pasó allí aquella noche; y al alba partió, tratado con gran respeto.

Verse 13

एवं काले गतप्राये स विप्रो निधनं गतः । सा च वेश्या मृता काले ययौ कर्मार्जितां गतिम्

Así, cuando el tiempo señalado estaba casi cumplido, aquel brāhmana llegó a su fin. Y a su debido tiempo murió también la cortesana; cada cual alcanzó el destino ganado por sus propios actos.

Verse 14

स विप्रः कर्मणा नीतो दशार्णधरणीपतेः । वज्रबाहुकुटुंबिन्याः सुमत्या गर्भमास्थितः

Impulsado por su karma, aquel brāhmana fue conducido a la tierra de los Daśārṇas y entró en el vientre de Sumatī, la reina principal de la casa del rey Vajrabāhu.

Verse 15

तां ज्येष्ठपत्नीं नृपतेर्गर्भसंपदमाश्रिताम् । अवेक्ष्य तस्यै गरलं सपत्न्यश्छद्मना ददुः

Al ver que la reina mayor del rey prosperaba en su embarazo, las coesposas, movidas por los celos, le dieron veneno con engaño.

Verse 16

सा भुक्त्वा गरलं घोरं न मृता दैवयोगतः । क्लेशमेव परं प्राप मरणादतिदुःसहम्

Aunque consumió el terrible veneno, por un giro del destino no murió; antes bien cayó en un tormento extremo, un sufrimiento más difícil de soportar que la muerte.

Verse 17

अथ काले समायाते पुत्रमे कमजीजनत् । क्लेशेन महता साध्वी पीडिता वरवर्णिनी

Entonces, llegada la hora, la mujer virtuosa—de hermosa tez, aunque oprimida por gran dolor—dio a luz a un solo hijo.

Verse 18

स निर्दशो राजपुत्रः स्पृष्टपूर्वो गरेण यत् । तेनावाप महाक्लेशं क्रंदमानो दिवानिशम्

Porque el príncipe fue tocado por el veneno aún en el seno materno, cayó en gran aflicción, llorando día y noche sin descanso.

Verse 19

तस्य बालस्य माता च सर्वांगव्रणपीडिता । बभूवतुरतिक्लिष्टौ गरयोगप्रभावतः

La madre de aquel niño también fue atormentada por llagas en todo el cuerpo; por el influjo del veneno, madre e hijo quedaron gravemente afligidos.

Verse 20

तौ राज्ञा च समानीतौ वैद्यैश्च कृतभेषजौ । न स्वास्थ्यमापतुर्यत्नैरनेकैर्योजितैरपि

El rey hizo traer a ambos, y los médicos les aplicaron remedios; pero, aun con muchos tratamientos y esfuerzos, no recobraron la salud.

Verse 21

न रात्रौ लभते निद्रां सा राज्ञी विपुलव्यथा । स्वपुत्रस्य च दुःखेन दुःखिता नितरां कृशा

De noche la reina no hallaba sueño, vencida por un dolor inmenso; y, afligida por el sufrimiento de su hijo, se consumía hasta quedar muy delgada.

Verse 22

नीत्वैवं कतिचिन्मासान्स राजा मातृपुत्रकौ । जीवंतौ च मृतप्रायौ विलोक्यात्मन्यचिंतयत्

Pasados así algunos meses, el rey, al ver a madre e hijo aún vivos pero casi como muertos, reflexionó con angustia en su interior.

Verse 23

एतौ मे गृहिणीपुत्रौ निरयादागताविह । अश्रांतरोगौ क्रंदंतौ निद्राभंगविधायिनौ

«Estos dos hijos de mi esposa han llegado aquí desde el infierno. Afligidos por enfermedad incesante, gimen y sin cesar perturban mi sueño.»

Verse 24

अत्रोपायं करिष्यामि पापयोर्ध्रुवमेतयोः । मर्तुं वा जीवितुं वापि न क्षमौ पापभोगिनौ

«Aquí, sin duda, idearé un remedio respecto de estos dos pecadores. No son aptos ni para morir ni para vivir, pues padecen el fruto del pecado.»

Verse 25

इत्थं विनिश्चित्य च भूमिपालः सक्तः सपत्नीषु तदात्मजेषु । आहूय सूतं निजदारपुत्रौ निर्वापयामास रथेन दूरम्

Así, tras decidirlo, el rey—apegado a sus coesposas y a los hijos de ellas—mandó llamar al auriga y ordenó que su propia esposa y su hijo fueran llevados lejos en un carro y allí abandonados.

Verse 26

तौ सूतेन परित्यक्तौ कुत्रचिद्विजने वने । अवापतुः परां पीडां क्षुत्तृड्भ्यां भृशविह्वलौ

Abandonados por el auriga en algún bosque solitario, los dos padecieron un tormento extremo, muy abatidos por el hambre y la sed.

Verse 27

सोद्वहंती निजं बालं निपतंती पदे पदे । निःश्वसंती निजं कर्म निंदंती चकिता भृशम्

Llevando en brazos a su propio niño, caía a cada paso—suspirando, culpando a su propio karma y temblando intensamente de miedo.

Verse 28

क्वचित्कंटकभिन्नांगी मुक्तकेशी भयातुरा । क्वचिद्व्याघ्रस्वनैर्भीता क्वचिद्व्यालैरनुद्रुता

A veces sus miembros eran desgarrados por espinas y, de terror, llevaba el cabello suelto; a veces se estremecía ante los rugidos de los tigres, y a veces era perseguida por serpientes y fieras.

Verse 29

भर्त्स्यमाना पिशाचैश्च वेतालैर्ब्रह्मराक्षसैः । महागुल्मेषु धावंती भिन्नपादा क्षुराश्मभिः

Hostigada por piśācas, vetālas y brahma-rākṣasas, corría entre espesos matorrales; sus pies se abrían y se herían con piedras afiladas como navajas.

Verse 30

सैवं घोरे महारण्ये भ्रमंती नृपगे हिनी । दैवात्प्राप्ता वणिङ्मार्गं गोवाजिनरसेवितम्

Así, vagando por aquella terrible gran selva, la esposa del rey, por designio del destino, llegó a un camino de mercaderes, transitado por vacas, caballos y gente.

Verse 31

गच्छंती तेन मार्गेण सुदूरमतियत्नतः । ददर्श वैश्यनगरं वहुस्त्रीनरसेवितम्

Avanzando por aquel camino, muy lejos y con gran esfuerzo, vio una ciudad de mercaderes, colmada de muchas mujeres y hombres.

Verse 32

तस्य गोप्ता महावैश्यो नगरस्य महाजनः । अस्ति पद्माकरो नाम राजराज इवापरः

El protector de aquella ciudad era un gran vaiśya, principal magnate del lugar; se llamaba Padmākara, como si fuera otro rey de reyes.

Verse 33

तस्य वैश्यपतेः काचिद्गृहदासी नृपांगनाम् । आयांती दूरतो दृष्ट्वा तदंतिकमुपाययौ

Cierta sirvienta de aquel señor mercader, al ver desde lejos que se acercaba la dama del rey, se apresuró a salir a su encuentro y a conducirla hasta allí.

Verse 34

सा दासी नृपतेः कांतां सपुत्रां भृशपीडिताम् । स्वयं विदितवृत्तांता स्वामिने प्रत्यदर्शयत्

Aquella sirvienta, conociendo por sí misma todo lo sucedido, presentó ante su señor a la amada reina del rey, gravemente afligida, junto con su hijo.

Verse 35

स तां दृष्ट्वा विशां नाथो रुजार्त्तां क्लिष्टपुत्रकाम् । नीत्वा रहसि सुव्यक्तं तद्वृत्तांतमपृच्छत

Al verla, el jefe de los vaiśyas la halló doliente y oprimida por la preocupación por su hijo. Llevándola aparte, le pidió con claridad que relatara todo lo acontecido.

Verse 36

तया निवेदिताशेषवृत्तांतः स वणिक्पतिः । अहोकष्टमिति ज्ञात्वा निशश्वास मुहुर्मुहुः

Cuando ella le expuso por completo lo sucedido, el señor mercader, al comprenderlo, exclamó: «¡Ay, qué desgracia tan grave!», y suspiró una y otra vez.

Verse 37

तामंतिके स्वगेहस्य संनिवेश्य रहोगृहे । वासोन्नपानशयनैर्मातृसाम्यमपूजयत्

Acomodándola cerca de su propia casa, en una estancia apartada, la honró como si fuera su madre, dándole vestido, alimento, bebida y lecho para el descanso.

Verse 38

तस्मिन्गृहे नृपवधूर्निवसंती सुरक्षिता । व्रणयक्ष्मादिरोगाणां न शांतिं प्रत्यपद्यत

Aunque vivía resguardada en aquella casa, la esposa del rey no halló alivio: las llagas, la tisis (yakṣmā) y otras dolencias no se apaciguaron.

Verse 39

ततो दिनैः कतिपयैः स बालो व्रणपीडितः । विलंघितभिषक्सत्त्वो ममार च विधेर्वशात्

Pasados algunos días, el niño—atormentado por la herida—murió, por voluntad del destino, pese a los esfuerzos y recursos de los médicos.

Verse 40

मृते स्वतनये राज्ञी शोकेन महतावृता । मूर्च्छिता चापतद्भूमौ गजभग्नेव वल्लरी

Muerto su propio hijo, la reina, envuelta en inmenso dolor, se desvaneció y cayó al suelo como una enredadera quebrada por un elefante.

Verse 41

दैवात्संज्ञामवाप्याथ वाष्पक्लिन्नपयोधरा । सांत्विताऽपि वणिक्स्त्रीभिर्विललाप सुदुःखिता

Por designio del destino recobró el sentido; sus pechos estaban empapados de lágrimas. Aunque las mujeres del mercader la consolaban, ella se lamentaba, herida por hondo dolor.

Verse 42

हा ताततात हा पुत्र हा मम प्राणरक्षक । हा राजकुलपूर्णेन्दो हा ममानंदवर्धन

«¡Ay, hijito—ay, hijo mío! ¡Ay, guardián de mi propia vida! ¡Ay, luna llena de nuestro linaje real! ¡Ay, tú que acrecentabas mi dicha!»

Verse 43

इमामनाथां कृपणां त्वत्प्राणां त्यक्तवबांधवाम् । मातरं ते परित्यज्य क्व यातोऽसि नृपात्मज

Dejando a tu madre—desamparada, mísera y sin parientes, cuya vida eras tú—¿adónde has ido, oh hijo del rey?

Verse 44

इत्येभिरुदितैर्वाक्यैः शोकचिंताविवर्धकैः । विलपंतीं मृतापत्यां को नु सांत्वयितुं क्षमः

Con tales palabras pronunciadas—que acrecentaban el duelo y la angustiosa inquietud—ella gemía por su hijo muerto. ¿Quién, en verdad, podría consolarla?

Verse 45

एतस्मिन्समये तस्या दुःखशोकचिकित्सकः । ऋषभः पूर्वमाख्यातः शिवयोगी समाययौ

En ese mismo momento llegó Ṛṣabha—el yogui de Śiva mencionado antes—diestro médico para su pena y su duelo.

Verse 46

स योगी वैश्यनाथेन सार्घहस्तेन पूजितः । तस्याः सकाशमगमच्छोचन्त्या इदमब्रवीत्

Aquel yogui, honrado por Vaiśyanātha con las manos juntas, se acercó a ella mientras lloraba y dijo estas palabras.

Verse 47

ऋषभ उवाच । अकस्मात्किमहो वत्से रोरवीषि विमूढधीः । को जातः कतमो लोके को मृतो वद सांप्रतम्

Ṛṣabha dijo: «¿Por qué, hija, gritas y lloras de pronto así, con el entendimiento turbado? ¿Quién ha nacido, quién en el mundo—quién ha muerto? Dímelo ahora».

Verse 48

अमी देहादयो भावास्तोयफेनसधर्मकाः । क्वचिद्भ्रांतिः क्वचिच्छांतिः स्थितिर्भवति वा पुनः

Estos estados que comienzan con el cuerpo son como espuma sobre el agua: a veces agitación, a veces calma; ¿dónde hay, pues, estabilidad duradera?

Verse 49

अतोऽस्मिन्फेनसदृशे देहे पञ्चत्वमागते । शोकस्यानवकाशत्वान्न शोचंति विपश्चितः

Por ello, cuando este cuerpo semejante a espuma llega a su fin y retorna a los cinco elementos, los sabios no se lamentan, pues el duelo no halla lugar legítimo.

Verse 50

गुणैर्भूतानि सृज्यंते भ्राम्यंते निजकर्मभिः । कालेनाथ विकृष्यंते वासनायां च शेरते

Los seres son engendrados por los guṇas y, por sus propios actos, son hechos vagar; luego, arrastrados por el Tiempo, yacen atados en sus vāsanās latentes.

Verse 51

माययोत्पत्तिमायांति गुणाः सत्त्वादयस्त्रयः । तैरेव देहा जायंते जातास्तल्लक्षणाश्रयाः

Por Māyā surgen los tres guṇas—sattva y los demás; de ellos solos nacen los cuerpos, y, nacidos, llevan las señales de esas cualidades.

Verse 52

देवत्वं यानि सत्त्वेन रजसा च मनुष्यताम् । तिर्यक्त्वं तमसा जंतुर्वासनानुगतोवशः

Por sattva se alcanza la condición divina; por rajas, la condición humana; por tamas, el ser encarnado cae en animalidad, impotente ante el tirón de sus vāsanās.

Verse 53

संसारे वर्तमानेस्मिञ्जंतुः कर्मानुबन्धनात् । दुर्विभाव्यां गतिं याति सुखदुःखमयीं मुहुः

Al transitar por este mundo, el ser viviente—atado a la cadena de su propio karma—entra una y otra vez en destinos difíciles de comprender, tejidos de placer y dolor alternantes.

Verse 54

अपि कल्पायुषां तेषां देवानां तु विपर्ययः । अनेकामयबद्धानां का कथा नरदेहिनाम्

Aun los dioses, cuya vida puede abarcar un kalpa, encuentran inversión y decadencia; ¿cuánto más los humanos, atados por innumerables enfermedades?

Verse 55

केचिद्वदंति देहस्य कालमेव हि कारणम् । कर्म केचिद्गुणान्केचिद्देहः साधारणो ह्ययम्

Unos dicen que el Tiempo, en verdad, es la única causa del cuerpo; otros, el karma; otros, las guṇas. Pero este cuerpo es un fruto común de todos esos factores.

Verse 56

कालकर्मगुणाधानं पञ्चात्मकमिदं वपुः । जातं दृष्ट्वा न हृष्यंति न शोचंति मृतं बुधाः

Este cuerpo, constituido por el tiempo, el karma y las guṇas, es quíntuple en su naturaleza; por eso los sabios no se exaltan al ver el nacimiento ni se afligen al ver la muerte.

Verse 57

अव्यक्ते जायते जंतुरव्यक्ते च प्रलीयते । मध्ये व्यक्तवदाभाति जलबुद्बुदसन्निभः

Del no manifestado nace el ser, y en lo no manifestado se disuelve; en medio parece manifestarse, semejante a una burbuja sobre el agua.

Verse 58

यदा गर्भगतो देही विनाशः कल्पितस्तदा । दैवाज्जीवति वा जातो म्रियते सहसैव वा

Aun cuando se imagine la destrucción de un ser mientras está en el vientre, por designio del destino puede vivir; o, aun después de nacer, puede morir de repente.

Verse 59

गर्भस्था एव नश्यंति जातमात्रास्तथा परे । क्वचिद्युवानो नश्यंति म्रियंते केपि वार्धके

Unos perecen aún en el vientre; otros mueren apenas nacidos. Unos se extinguen en la juventud, y otros encuentran la muerte sólo en la vejez.

Verse 60

यादृशं प्राक्तनं कर्म तादृशं विंदते वपुः । भुंक्ते तदनुरूपाणि सुखदुःखानि वै ह्यसौ

Tal como es el karma anterior, así es el cuerpo que se obtiene; y conforme a ello, ciertamente se experimentan los placeres y los dolores que le corresponden.

Verse 61

मायानुभावेरितयोः पित्रोः सुरतसंभ्रमात् । देह उत्पद्यते कोपि पुंयोषित्क्लीबलक्षणः

Por la agitación de la unión sexual de los padres, impulsada por la fuerza de māyā, llega a formarse un cuerpo, con las señales de varón, mujer o sexo neutro.

Verse 62

आयुः सुखं च दुःख च पुण्यं पापं श्रुतं धनम् । ललाटे लिखितं धात्रा वहञ्जंतुः प्रजायते

Vida, dicha y dolor, mérito y pecado, saber y riqueza: llevando lo que el Creador ha escrito en la frente, el ser nace.

Verse 63

कर्मणामविलंघ्यत्वात्कालस्याप्यनतिक्रमात् । अनित्यत्वाच्च भावानां न शोकं कर्तुमर्हसि

Puesto que las consecuencias del karma no pueden ser transgredidas, y ni siquiera el Tiempo puede ser sobrepasado, y porque todos los estados son impermanentes, no debes entregarte al duelo.

Verse 64

क्व स्वप्ने नियतं स्थैर्यमिंद्रजाले क्व सत्यता । क्व नित्यता शरन्मेघे क्व शश्वत्त्वं कलेवरे

¿Dónde, en un sueño, hay estabilidad segura? ¿Dónde, en la ilusión del mago, hay verdad? ¿Dónde hay permanencia en la nube otoñal? ¿Y dónde hay duración en el cuerpo humano?

Verse 65

तव जन्मान्यतीतानि शतकोट्ययुतानि च । अजानंत्याः परं तत्त्वं संप्राप्तोऽयं महाश्रमः

Incontables nacimientos tuyos—cientos de crores y decenas de millares—han pasado ya; y por no haber conocido la Realidad suprema, te ha sobrevenido este gran cansancio.

Verse 66

कस्यकस्यासि तनया जननी कस्यकस्य वा । कस्यकस्यासि गृहिणी भवकोटिषु वर्त्तिनी

En los crores de existencias por las que has pasado, ¿de quién has sido hija, de quién madre, y de quién esposa también?

Verse 67

पञ्चभूतात्मको देहस्त्वगसृङ्मांसबन्धनः । मेदोमज्जास्थिनिचितो विण्मूत्रश्लेष्मभाजनम्

El cuerpo está hecho de los cinco elementos, atado por piel, sangre y carne; amontonado de grasa, médula y hueso; un recipiente de heces, orina y flema.

Verse 68

शरीरांतरमप्येतन्निजदेहोद्भवं मलम् । मत्त्वा स्वतनयं मूढे मा शोकं कर्तुमर्हसि

Este “otro cuerpo” también es sólo impureza nacida del propio cuerpo; al creerlo tu hijo, oh engañado, no debes entregarte al duelo.

Verse 69

यदि नाम जनः कश्चिन्मृत्युं तरति यत्नतः । कथं तर्हि विपद्येरन्सर्वे पूर्वे विपश्चितः

Si en verdad alguna persona pudiera, sólo con esfuerzo, cruzar más allá de la muerte, ¿cómo entonces habrían perecido todos los sabios de antaño?

Verse 70

तपसा विद्यया बुद्ध्या मन्त्रौषधिरसायनैः । अतियाति परं मृत्युं न कश्चिदपि पंडितः

Por austeridad, saber, inteligencia, mantras, medicinas o elixires rejuvenecedores, ningún erudito en absoluto trasciende la muerte.

Verse 71

एकस्याद्य मृतिर्जंतोः श्वश्चान्यस्य वरानने । तस्मादनित्यावयवे न त्वं शोचितुमर्हसि

Para un ser la muerte es hoy; para otro, mañana, oh de bello rostro. Por eso, por este cuerpo de miembros perecederos, no debes afligirte.

Verse 72

नित्यं सन्निहितो मृत्युः किं सुखं वद देहिनाम् । व्याघ्रे पुरः स्थिते ग्रासः पशूनां किं नु रोचते

Cuando la muerte está siempre cerca, dime: ¿qué dicha hay para los seres encarnados? Si un tigre está delante, ¿puede un bocado deleitar de veras a los animales?

Verse 73

अतो जन्मजरां जेतुं यदीच्छसि वरानने । शरणं व्रज सर्वेशं मृत्युंजयमुमापतिम्

Por tanto, oh de bello rostro, si deseas vencer el nacimiento y la vejez, acógete al Señor de todo: Mṛtyuṃjaya, el Vencedor de la Muerte, Esposo de Umā.

Verse 74

तावन्मृत्युभयं घोरं तावज्जन्मजराभयम् । यावन्नो याति शरणं देही शिवपदांबुजम्

Mientras uno no acuda en refugio a los pies de loto de Śiva, permanecen el terrible temor a la muerte y el temor al nacimiento y a la vejez.

Verse 75

अनुभूयेह दुःखानि संसारे भृशदारुणे । मनो यदा वियुज्येत तदा ध्येयो महेश्वरः

Habiendo experimentado aquí los dolores del mundo, en el saṃsāra sumamente cruel, cuando la mente se desapega, entonces debe meditarse en Maheśvara.

Verse 76

मनसा पिबतः पुंसः शिवध्यानरसामृतम् । भूयस्तृष्णा न जायेत संसारविषयासवे

Para quien bebe con la mente el néctaroso sabor de la meditación en Śiva, no vuelve a nacer la sed por los embriagadores objetos del saṃsāra.

Verse 77

विमुक्तं सर्वसंगैश्च मनो वैराग्ययंत्रितम् । यदा शिवपदे मग्नं तदा नास्ति पुनर्भवः

Cuando la mente—libre de todo apego y sostenida por el desapasionamiento—se sumerge en el estado de Śiva, ya no hay renacimiento.

Verse 78

तस्मादिदं मनो भद्रे शिवध्यानैकसाधनम् । शोकमोहसमाविष्टं मा कुरुष्व शिवं भज

Por tanto, oh noble señora: no dejes que esta mente, cuyo único medio es la meditación en Śiva, sea vencida por el duelo y el engaño. Adora a Śiva.

Verse 79

सूत उवाच । इत्थं सानुनयं राज्ञी बोधिता शिवयोगिना । प्रत्याचष्ट गुरोस्तस्य प्रणम्य चरणां बुजम्

Sūta dijo: Así, la reina—suavemente y con persuasión instruida por aquel yogui de Śiva—respondió a su maestro, postrándose ante sus pies de loto.

Verse 80

राज्ञ्युवाच । भगवन्मृतपुत्रायास्त्यक्तायाः प्रियबन्धुभिः । महारोगातुराया मे का गतिर्मरणं विना

La reina dijo: Oh Bienaventurado, mi hijo ha muerto; he sido abandonada por mis queridos parientes; y estoy afligida por una grave enfermedad: ¿qué refugio o camino me queda, aparte de la muerte?

Verse 81

अतोऽहं मर्तुमिच्छामि सहैव शिशुनाऽमुना । कृतार्थाहं यदद्य त्वामपश्यं मरणोन्मुखी

Por eso deseo morir, junto con este niño. Sin embargo, considero cumplida mi vida, pues hoy—aunque vuelta hacia la muerte—te he visto.

Verse 82

सूत उवाच । इति तस्या वचः श्रुत्वा शिवयोगी दयानिधिः । पूर्वोपकारं संस्मृत्य मृतस्यांतिकमाययौ

Sūta dijo: Al oír sus palabras, el yogui de Śiva—océano de compasión—recordó su antigua bondad y se acercó al niño muerto.

Verse 83

स तदा भस्म संगृह्य शिवमन्त्राभिमंत्रितम् । विदीर्णे तन्मुखे क्षिप्त्वा मृतं प्राणैरयोजयत्

Entonces recogió la ceniza sagrada, consagrada con mantras de Śiva; y, arrojándola en la boca abierta del niño, volvió a unir al difunto con el aliento vital.

Verse 84

स बालः संगतः प्राणैः शनैरुन्मील्य लोचने । प्राप्तपूर्वेन्द्रियबलो रुरोद स्तन्यकांक्षया

Aquel niño, reunido con el aliento, abrió lentamente los ojos; recobrando la antigua fuerza de los sentidos, lloró deseando leche.

Verse 85

मृतस्य पुनरुत्थानं वीक्ष्य बालस्य विस्मिताः । जना मुमुदिरे सर्वे नगरेषु पुरोगमाः

Al ver que el niño muerto se alzaba de nuevo, la gente, maravillada, se alegró; y más aún los principales ciudadanos en las ciudades.

Verse 86

अथानंदभरा राज्ञी विह्वलोन्मत्तलोचना । जग्राह तनयं शीघ्रं बाष्पव्याकुललोचना

Entonces la reina, colmada de dicha, con los ojos temblorosos y enloquecidos por la emoción, tomó pronto a su hijo, con la mirada turbada por las lágrimas.

Verse 87

उपगुह्य तदा तन्वी परमानंदनिर्वृता । न वेदात्मानमन्यं वा सुषुप्तेव परिश्रमात्

Abrazándolo entonces, la esbelta reina, colmada de suprema dicha, no conocía ni a sí misma ni a nada más, como quien cae dormida por el cansancio.

Verse 88

पुनश्च ऋषभो योगी तयोर्मातृकुमारयोः । विषव्रणयुतं देहं भस्मनैव परामृशत्

Y de nuevo el yogui Ṛṣabha tocó, con aquella misma ceniza sagrada, los cuerpos de la madre y del niño, heridos por el veneno.

Verse 89

तौ च तद्भस्मना स्पृष्टौ प्राप्तदिव्यकलेवरौ । देवानां सदृशं रूपं दधतुः कांतिभूषितम्

Al ser tocados por aquella ceniza, ambos alcanzaron cuerpos divinos, con una forma semejante a la de los devas, adornada de resplandor.

Verse 90

संप्राप्ते त्रिदिवैश्वर्ये यत्सुखं पुण्यकर्मणाम् । तस्माच्छतगुणं प्राप सा राज्ञी सुखमुत्तमम्

La dicha que alcanzan los de obras meritorias al obtener el señorío de los tres cielos: cien veces más que eso obtuvo la reina como suprema bienaventuranza.

Verse 91

तां पादयोर्निपतितामृषभः प्रेमविह्वलः । उत्थाप्याश्वासयामास दुःखैर्मुक्तामुवाच ह

Cuando ella cayó a sus pies, Ṛṣabha, conmovido por el amor, la levantó y la consoló; y, ya libre de pena, fue entonces por él interpelada.

Verse 92

अयि वत्से महाराज्ञि जीवत्वं शाश्वतीः समाः । यावज्जीवसि लोकेस्मिन्न तावत्प्राप्स्यसे जराम्

«Oh hija querida, oh gran reina: vive por años eternos. Mientras vivas en este mundo, la vejez no te tocará.»

Verse 93

एष ते तनयः साध्वि भद्रायुरिति नामतः । ख्यातिं यास्यति लोकेषु निजं राज्यमवाप्स्यति

Oh virtuosa señora, éste es tu hijo; por nombre se llama Bhadrāyu. Alcanzará fama en los mundos y recobrará su propio reino legítimo.

Verse 94

अस्य वैश्यस्य सदने तावत्तिष्ठ शुचिस्मिते । यावदेष कुमारस्ते प्राप्तविद्यो भविष्यति

Oh señora de sonrisa pura, permanece por un tiempo en la casa de este mercader, hasta que este hijo tuyo quede plenamente instruido en el saber.

Verse 95

सूत उवाच । इति तामृषभो योगी तं च राजकुमारकम् । संजीव्य भस्मवीर्येण ययौ देशान्यथेप्सितान्

Sūta dijo: Dicho esto, el yogui Ṛṣabha reanimó a aquel joven príncipe con el poder de la ceniza sagrada, y luego partió hacia las regiones que deseaba.