Manu’s Progeny and the Birth of Iḍā (Genealogy and Dharma-Choice)

Verse 1

सूत उवाच । मनोर्वैवस्वतस्यासन्पुत्रा वै नव तत्समाः । पश्चान्महोन्नता धीराः क्षत्रधर्मपरायणाः

Dijo Sūta: Vaivasvata Manu tuvo nueve hijos, todos iguales en valor. Después, aquellos firmes y excelso­s se consagraron a los deberes del dharma kṣatriya, la rectitud propia de los reyes-guerreros.

Verse 2

इक्ष्वाकुः शिबिनाभागौ धृष्टः शर्यातिरेव च । नरिष्यन्तोऽथ नाभागः करूषश्च प्रियव्रतः

Ikṣvāku, Śibi, Nābhāga, Dhṛṣṭa, Śaryāti, Nariṣyanta, y también Nābhāga; y Karūṣa y Priyavrata: tales personajes reales se enumeran en su debido orden.

Verse 3

अकरोत्पुत्त्रकामस्तु मनुरिष्टिं प्रजापति । अनुत्पन्नेषु पुत्रेषु तत्रेष्ट्यां मुनिपुंगवः

Deseando hijos, el Prajāpati Manu realizó el rito sacrificial llamado iṣṭi. Cuando aún no habían nacido hijos, aquel excelso sabio perseveró en esa iṣṭi, implorando la gracia divina.

Verse 4

सा हि दिव्यांबरधरा दिव्याभरणभूषिता । दिव्यसंहनना चैवमिला जज्ञे हि विश्रुता

Ella vestía ropajes celestiales y estaba adornada con ornamentos divinos. Dotada de una forma radiante y celestial, nació la célebre dama llamada Milā.

Verse 5

तामिडेत्येव होवाच मनुर्दण्डधरस्तथा । अनुगच्छत्व मामेति तमिडा प्रत्युवाच ह

Entonces Manu, portador del bastón de autoridad, dijo: «¡Oh Iḍā, ven aquí; sígueme!». Y en seguida Iḍā le respondió.

Verse 6

इडोवाच । धर्मयुक्तमिदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् । मित्रावरुणयोरंशैर्जातास्मि वदतां वर

Dijo Iḍā: «Estas palabras están en armonía con el dharma. Oh Prajāpati, que anhelas un hijo varón: sabe que he nacido de las porciones de poder de Mitra y Varuṇa. Habla, oh el mejor de los oradores».

Verse 7

तयोस्सकाशं यास्यामि न मे धर्मे रुचिर्भवेत् । एवमुक्त्वा सती सा तु मित्रावरुणयोस्ततः

«Iré a su presencia, pues mi corazón no halla deleite en este dharma». Dicho esto, Satī partió de allí y se encaminó hacia Mitra y Varuṇa.

Verse 8

गत्वांतिकं वरारोहा प्रांजलिर्वाक्यमब्रवीत् । अंशैस्तु युवयोर्जाता मनुयज्ञे महामुनी

Acercándose a ellos, la doncella noble, con las palmas juntas en reverencia, dijo: «Oh gran muni, en el sacrificio de Manu nací como una manifestación parcial de vosotros dos».

Verse 9

आगता भवतोरंति ब्रूतं किं करवाणि वाम् । अन्यान्पुत्रान्सृज विभो तैर्वंशस्ते भविष्यति

«Habéis venido los dos», dijeron. «Decidnos: ¿qué he de hacer por vosotros? Oh Señor, crea otros hijos; por medio de ellos tu linaje continuará».

Verse 10

सूत उवाच । तां तथावादिनीं साध्वीमिडां मन्वध्वरोद्भवाम् । मित्रावरुणानामानौ मुनी ऊचतुरादरात्

Dijo Sūta: Al ver a la virtuosa Iḍā—que había hablado de ese modo y que había surgido del rito sacrificial de Manu—los dos sabios, llamados Mitra y Varuṇa, se dirigieron a ella con reverencia.

Verse 11

मित्रावरुणावूचतुः । अनेन तव धर्मज्ञे प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ द्वौ वरवर्णिनि

Mitra y Varuṇa dijeron: «Oh conocedora del dharma, oh de hermosas caderas: por tu humildad, por tu dominio de ti misma (dama) y por tu veracidad, oh la más excelente entre las mujeres, nosotros dos quedamos complacidos.»

Verse 12

आवयोस्त्वं महाभागे ख्यातिं चैव गमिष्यसि । मनोर्वशकरः पुत्रस्त्वमेव च भविष्यसि

Oh muy afortunada, por medio de nosotros alcanzarás ciertamente una fama renombrada; y tú misma llegarás a ser el hijo de Manu, llamado Vaśakara.

Verse 13

सुद्युम्न इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । जगत्प्रियो धर्मशीलौ मनुवंशविवर्द्धनः

Fue célebre con el nombre de Sudyumna, afamado en los tres mundos: amado por todos los seres, firme en el dharma y gran engrandecedor del linaje real de Manu.

Verse 14

सूत उवाच । निवृत्ता सा तु तच्छ्रुत्वा गच्छंती पितुरंतिके । बुधेनांतरमासाद्य मैधुनायोपमंत्रिता

Dijo Sūta: Al oír esas palabras, ella se volvió; y mientras iba hacia la presencia de su padre, Budha, hallando ocasión, la incitó a la unión carnal.

Verse 15

सोमपुत्रात्ततो जज्ञे तस्यां राजा पुरूरवाः । पुत्रोऽतिसुन्दरः प्राज्ञ उर्वशी पतिरुन्नतः

Entonces, de la hija de Soma nació el rey Purūravas: un señor excelso, de hermosura extraordinaria y gran sabiduría, célebre como esposo de Urvaśī.

Verse 16

जनयित्वा च सा तत्र पुरूरवसमादरात् । पुत्रं शिवप्रसादात्तु पुनस्सुद्युम्नतां गतः

Allí, ella, con amor, dio a Purūravas un hijo; y por la gracia del Señor Śiva, él volvió a alcanzar una vez más el estado de Sudyumna.

Verse 17

सुद्युम्नस्य तु दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः । उत्कलश्च गयश्चापि विनताश्वश्च वीर्यवान्

Sudyumna tuvo tres herederos, supremamente rectos en el dharma: Utkala, Gaya y el valeroso Vinatāśva, dotado de gran poder.

Verse 18

उत्कलस्योत्कला विप्रा विनताश्वस्य पश्चिमाः । दिक्पूर्वा मुनि शार्दूल गयस्य तु गया स्मृताः

Oh, el mejor de los sabios, los eruditos declaran que Utkalā es la región oriental de Utkala; la occidental es conocida como Vinatāśva; y, en cuanto a la tierra de Gaya, su región oriental es recordada como Gayā.

Verse 19

प्रविष्टे तु मनौ तात दिवाकरतनुं तदा । दशधा तत्र तत्क्षेत्रमकरोत्पृथिवीं मनुः

Oh, querido, cuando Manu entró en la forma de cuerpo solar (la región del Sol), entonces dividió aquella tierra en diez partes y ordenó debidamente la tierra en esos diez dominios.

Verse 20

इक्ष्वाकुः श्रेष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान् । वसिष्ठवचनादासीत्प्रतिष्ठानं महात्मनः

Ikṣvāku, el heredero más excelso, alcanzó la tierra de Madhyadeśa; y, por la instrucción de Vasiṣṭha, aquel magnánimo estableció su firme sede de gobierno, Pratiṣṭhāna.

Verse 21

प्रतिष्ठां धर्मराज्यस्य सुद्युम्नोथ ततो ददौ । तत्पुरूरवसे प्रादाद्राज्यं प्राप्य महायशाः

Entonces Sudyumna asentó el firme cimiento de un reino regido por el dharma. Habiendo alcanzado la soberanía, aquel rey de gran renombre otorgó la autoridad real a Purūravas.

Verse 22

मानवो यो मुनिश्रेष्ठाः स्त्रीपुंसोर्लक्षणः प्रभुः । नरिष्यंताच्छकाः पुत्रा नभगस्य सुतो ऽभवत्

Oh, los mejores de los sabios: aquel señor Mānava, que encarnaba los rasgos distintivos tanto de mujer como de varón, nació como hijo de Nabhaga; y de Nariṣyantā nacieron los hijos conocidos como los Śakas.

Verse 23

अंबरीषस्तु बाह्लेयो बाह्लकं क्षेत्रामाप्तवान् । शर्यातिर्मिथुनं त्वासीदानर्तो नाम विश्रुतः

Ambariṣa, hijo de Bāhleyā, obtuvo el territorio llamado Bāhlaka. Śaryāti tuvo gemelos; y uno de ellos se hizo célebre con el nombre de Ānarta.

Verse 24

पुत्रस्सुकन्या कन्या च या पत्नी च्यवनस्य हि । आनर्तस्य हि दायादो रैभ्यो नाम स रैवतः

Sukanyā —quien llegó a ser esposa del sabio Cyavana— tuvo un hijo. Ese hijo fue el heredero de Ānarta; se llamó Raibhya y también fue conocido como Raivata.

Verse 25

आनर्तविषये यस्य पुरी नाम कुशस्थली । महादिव्या सप्तपुरीमध्ये या सप्तमी मता

En la región de Ānarta hay una ciudad llamada Kuśasthalī. Es supremamente divina y se la considera la séptima entre las siete ciudades sagradas, la Saptapurī.

Verse 26

तस्य पुत्रशतं त्वासीत्ककुद्मी ज्येष्ठ उत्तमः । तेजस्वी सुबलः पारो धर्मिष्ठो ब्रह्मपालकः

Tuvo cien hijos. Entre ellos, Kakudmī fue el primogénito y el más excelente: resplandeciente en tejas, poderoso en fuerza, firme, sumamente justo y protector del orden brahmánico (dharma).

Verse 27

ककुद्मिनस्तु संजाता रेवती नाम कन्यका । महालावण्यसंयुक्ता दिव्यलक्ष्मीरिवापरा

A Kakudmin le nació una doncella llamada Revatī, dotada de una hermosura extraordinaria, como si fuera otra Lakṣmī celestial.

Verse 28

प्रष्टुं कन्यावरं राजा ककुद्मी कन्यया सह । ब्रह्मलोके विधेस्सम्यक्सर्वाधीशो जगाम ह

Para indagar por un esposo digno para su hija, el rey Kakudmī—señor de la tierra—partió con ella a Brahmaloka, a fin de consultar debidamente al Creador, Brahmā.

Verse 29

आवर्तमाने गांधर्वे स्थितो लब्धक्षणः क्षणम् । शुश्राव तत्र गांधर्वं नर्तने ब्रह्मणोंऽतिके

Mientras la música de los Gandharvas se elevaba y ondulaba, él permaneció allí, habiendo hallado un breve instante. Por un momento, cerca de Brahmā—donde se celebraba la danza—escuchó aquella melodía celestial de los Gandharvas.

Verse 30

मुहूर्तभूतं तत्काले गतं बहुयुगं तदा । न किंचिद्बुबुधे राजा ककुद्मी मुनयस्स तु

Oh sabios, en aquel reino lo que parecía ser sólo un instante se había convertido, en verdad, en el transcurso de muchos yugas. Sin embargo, el rey Kakudmī no percibió nada de ello.

Verse 31

तदासौ विधिमा नम्य स्वाभिप्रायं कृतांजलिः । न्यवेदयद्विनीतात्मा ब्रह्मणे परमात्मने

Entonces se inclinó ante Brahmā, el Ordenador del vidhi, y, con las manos juntas, con ánimo humilde, le expuso su intención a Brahmā, el Paramātman, el Ser Supremo.

Verse 32

तदभिप्रायमाकर्ण्य स प्रहस्य प्रजापतिः । ककुद्मिनं महाराजं समाभाष्य समब्रवीत्

Al oír su intención, Prajāpati (Brahmā) sonrió; y, dirigiéndose al gran rey Kakudmin, habló de este modo.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । शृणु राजन्रैभ्यसुत ककुद्मिन्पृथिवपिते । मद्वचः प्रीतितस्सत्यं प्रवक्ष्यामि विशेषतः

Dijo Brahmā: «Escucha, oh rey Kakudmin, hijo de Raibhya—señor y protector de la tierra. Con benevolencia te diré mis palabras con verdad y con claridad particular».

Verse 34

कालेन संहृतास्ते वै वरा ये ते कृता हृदि । न तद्गोत्रं हि तत्रास्ति कालस्सर्वस्य भक्षकः

En verdad, con el paso del Tiempo, aquellos dones que guardabas en el corazón se han disuelto. Allí no queda linaje alguno: el Tiempo devora todas las cosas.

Verse 35

त्वत्पुर्य्यपि हता पुण्यजनैस्सा राक्षसैर्नृप । अष्टाविंशद्द्वापरेऽद्य कृष्णेन निर्मिता पुनः

Oh rey, incluso tu ciudad fue antaño destruida por los Rākṣasas junto con las huestes de los Puṇyajanas; pero ahora, en este vigésimo octavo Dvāpara, ha sido edificada de nuevo por Kṛṣṇa.

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां मनुनवपुत्रवंशवर्णनंनाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः

Así termina el capítulo trigésimo sexto, titulado "La descripción del linaje de los nueve hijos de Manu", en el Umā-saṃhitā, la quinta sección del Śrī Śiva Mahāpurāṇa.

Verse 37

तद्गच्छ तत्र प्रीतात्मा वासुदेवाय कन्यकाम् । बलदेवाय देहि त्वमिमां स्वतनयां नृप

Por lo tanto, ve allí con un corazón complacido y confiado, oh rey, y entrega a esta doncella —tu propia hija— en matrimonio a Vāsudeva o a Baladeva.

Verse 38

सूत उवाच । इत्यादिष्टो नृपोऽयं तं नत्वा तां च पुरीं गतः । गतान्बहून्युगाञ्ज्ञात्वा विस्मितः कन्यया युतः

Sūta dijo: Así instruido, este rey se inclinó ante él y luego se dirigió a esa ciudad. Al darse cuenta de que habían pasado muchas eras (yugas), se asombró, mientras aún estaba acompañado por la doncella.

Verse 39

ततस्तु युवतीं कन्यां तां च स्वां सुविधानतः । कृष्णभ्रात्रे बलायाशु प्रादात्तत्र स रेवतीम्

Luego, de manera adecuada y apropiada, entregó prontamente a su propia hija doncella, Revatī, allí a Balarāma, el hermano de Kṛṣṇa.

Verse 40

ततो जगाम शिखरं मेरोर्दिव्यं महाप्रभुः । शिवमाराधयामास स नृपस्तपसि स्थितः

Entonces aquel rey grande y resplandeciente se dirigió a la cumbre divina del monte Meru. Firme en la austeridad, adoró al Señor Śiva con devoción inquebrantable.

Verse 41

ऋषय ऊचुः । तत्र स्थितो बहुयुगं ब्रह्मलोके स रेवतः । युवैवागान्मर्त्यलोकमेतन्नः संशयो महान्

Los sabios dijeron: «Revata permaneció allí, en el mundo de Brahmā, durante muchos yugas; y, sin embargo, volvió al reino mortal aún joven. Ésta es, en verdad, nuestra gran duda».

Verse 42

सूत उवाच । न जरा क्षुत्पिपासा वा विकारास्तत्र संति वै । अपमृत्युर्न केषांचिन्मुनयो ब्रह्मणोंऽतिके

Sūta dijo: «Allí, en verdad, no existen la vejez, ni el hambre y la sed, ni las dolencias del cuerpo. Y para algunos sabios que moran en la presencia de Brahmā, no hay muerte prematura».

Verse 43

अतो न राजा संप्राप जरां मृत्युं च सा सुता । स युवैवागतस्तत्र संमंत्र्य तनयावरम्

Por ello el rey no cayó en la vejez ni en la muerte, ni tampoco su hija. Permaneciendo joven, llegó allí y, tras la debida deliberación, eligió para su hija un esposo excelente.

Verse 44

गत्वा द्वारावतीं दिव्यां पुरीं कृष्णविनिर्मिताम् । विवाहं कारयामास कन्यायाः स बलेन हि

Al llegar a la ciudad divina de Dvāravatī, la espléndida capital edificada por Kṛṣṇa, hizo celebrar allí, por la fuerza de su autoridad, el solemne matrimonio de la doncella.

Verse 45

तस्य पुत्रशतं त्वासीद्धार्मिकस्य महाप्रभो । कृष्णस्यापि सुता जाता बहुस्त्रीभ्योऽमितास्ततः

Oh gran señor, aquel justo tuvo cien hijos. Y también de Kṛṣṇa, después, nacieron incontables hijos de muchas esposas.

Verse 46

अन्ववायो महांस्तत्र द्वयोरपि महात्मनोः । क्षत्रिया दिक्षु सर्वासु गता हृष्टास्सुधार्मिकाः

Allí surgió un gran linaje de aquellas dos nobles almas. Esos kṣatriyas, virtuosos y firmes en el dharma, partieron gozosos en todas direcciones y se extendieron por todas las regiones.

Verse 47

इति प्रोक्तो हि शर्यातेर्वंशोऽन्येषां वदाम्यहम् । मानवानां हि संक्षेपाच्छृणुतादरतो द्विजाः

Así ha sido narrado el linaje de Śaryāti. Ahora hablaré también de las otras estirpes de los hombres: escuchad con atención y reverencia, oh nacidos dos veces, este relato en breve.

Verse 48

नाभागो दिष्टपुत्रोऽभूत्स तु ब्राह्मणतां गतः । स्वक्षत्रवंशं संस्थाप्य ब्रह्मकर्मभिरावृतः

Nabhāga nació como hijo de Diṣṭa; sin embargo alcanzó el estado de brāhmaṇa. Tras establecer su propio linaje kṣatriya, quedó devotamente absorto en los deberes y disciplinas de la sagrada conducta brahmánica.

Verse 49

धृष्टाद्धार्ष्टमभूत्क्षत्रं ब्रह्मभूयं गतं क्षितौ । करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः

De Dhṛṣṭa surgió, entre los kṣatriyas, la estirpe llamada Dhārṣṭa, y en la tierra llegó incluso al rango de brahmanidad. Y de Karūṣa nacieron los Kārūṣas: kṣatriyas embriagados por el orgullo de la batalla.

Verse 50

नृगो यो मनुपुत्रस्तु महादाता विशेषतः । नानावसूनां सुप्रीत्या विप्रेभ्यश्च गवां तथा

Nṛga, hijo de Manu, fue célebre por encima de todos como gran dador. Con devoción y alegría del corazón, otorgó a los brahmanes muchas clases de riquezas, y asimismo donó vacas.

Verse 51

गोदातव्यत्ययाद्यस्तु स्वकुबुद्ध्या स्वपापतः । कृकलासत्वमापन्नः श्रीकृष्णेन समुद्धृतः

Pero aquel que, por pervertir lo que debía ser dado—impulsado por su propia necedad y su propio pecado—cayó en el estado de lagarto, fue después rescatado y elevado por Śrī Kṛṣṇa.

Verse 52

तस्येकोभूत्सुतः श्रेष्ठः प्रयातिर्धर्मवित्तथा । इति श्रुतं मया व्यासात्तत्प्रोक्तं हि समासतः

Tuvo un solo hijo—excelente en verdad—llamado Prayāti, también conocedor del dharma. Así lo he oído de Vyāsa; y ese mismo relato lo he expuesto ahora en breve.

Verse 53

वृषघ्नस्तु मनोः पुत्रो गोपालो गुरुणा कृतः । पालयामास गा यत्तो रात्र्यां वीरासनव्रतः

Vṛṣaghna, hijo de Manu, fue designado por su preceptor como vaquero. Con diligencia protegió a las vacas; y por la noche observó el voto de vīrāsana, sentado como héroe en vigilante disciplina.

Verse 54

स एकदाऽऽगतं गोष्ठे व्याघ्रं गा हिंसितुं बली । श्रुत्वा गोकदनं बुद्धो हंतुं तं खड्गधृग्ययौ

Una vez, un tigre poderoso llegó al redil para dañar a las vacas. Al oír que las vacas eran atacadas, el sabio, con la espada en la mano, salió para dar muerte a aquella fiera.

Verse 55

अजानन्नहनद्बभ्रोश्शिरश्शार्दूलशंकया । निश्चक्राम सभीर्व्याघ्रो दृष्ट्वा तं खड्गिनं प्रभुम्

Sin reconocerlo, le cercenó la cabeza al de color pardo, creyendo que era un tigre. Pero cuando el tigre vio a aquel Señor, blandiendo una espada, se retiró temblando de miedo.

Verse 56

मन्यमानो हतं व्याघ्रं स्वस्थानं स जगाम ह । रात्र्यां तस्यां भ्रमापन्नो वर्षवातविनष्टधीः

Creyendo que el tigre había sido abatido, regresó a su morada. Pero aquella noche, extraviado y con el juicio deshecho por la lluvia y el viento, vagó en confusión.

Verse 57

व्युष्टायां निशि चोत्थाय प्रगे तत्र गतो हि सः । अद्राक्षीत्स हतां बभ्रुं न व्याघ्रं दुःखितोऽभवत्

Pasada la noche, se levantó y al alba fue allí. Vio entonces al ciervo de pelaje leonado yaciendo muerto, pero no al tigre; y se llenó de tristeza.

Verse 58

श्रुत्वा तद्वृत्तमाज्ञाय तं शशाप कृतागसम् । अकामतोविचार्य्येति शूद्रो भव न क्षत्रियः

Al oír aquel suceso y comprender lo ocurrido, maldijo al culpable: «Puesto que actuaste sin discernimiento y sin la debida consideración, conviértete en śūdra—ya no serás kṣatriya».

Verse 59

एवं शप्तस्तु गुरुणा कुलाचार्य्येण कोपतः । निस्सृतश्च पृषध्रस्तु जगाम विपिनं महत्

Así, maldecido con ira por su gurú, el preceptor de la estirpe, Pṛṣadhra fue expulsado y partió hacia el vasto bosque.

Verse 60

निर्विण्णः स तु कष्टेन विरक्तोऽभूत्स योगवान् । वनाग्नौ दग्धदेहश्च जगाम परमां गतिम्

Afligido por la dura prueba, quedó totalmente desapegado del mundo y firme en el yoga. Cuando su cuerpo fue consumido por el fuego del bosque, alcanzó el estado supremo: la liberación por la gracia del Señor, el Pati supremo (Śiva).

Verse 61

कविः पुत्रो मनोः प्राज्ञश्शिवानुग्रहतोऽभवत् । भुक्त्वा सुखं दिव्यं मुक्तिं प्राप सुदुर्लभाम्

Kavi, el sabio hijo de Manu, alcanzó su excelencia por la gracia del Señor Śiva. Tras gozar de dicha divina, obtuvo la liberación, tan difícil de alcanzar.