Bhāratavarṣa–Navabheda-Vyavasthā (The Nine Divisions of Bhāratavarṣa and Its Sacred Geography)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । वक्ष्येऽहं भारतं वर्षं हिमाद्रेश्चैव दक्षिणे । उत्तरे तु समुद्रस्य भारती यत्र संसृतिः

Dijo Sanatkumāra: «Describiré Bhārata-varṣa, situada al sur del Himālaya y al norte del océano, donde prosigue el curso de la vida humana, el tránsito del saṃsāra».

Verse 2

नवयोजनसाहस्रो विस्तारोऽस्य महामुने । स्वर्गापवर्गयोः कर्मभूमिरेषा स्मृता बुधैः

Oh gran sabio, se dice que su extensión es de nueve mil yojanas. Los sabios recuerdan esto como la karma-bhūmi, el campo de la acción: allí, al ofrecer las obras con devoción a Śiva, el Señor que concede goce y liberación final, se alcanza tanto el cielo como la liberación.

Verse 3

यतस्संप्राप्यते पुंभिस्स्वर्गो नरक एव च । भारतस्यापि वर्षस्य नव भेदान्ब्रवीमि ते

Por ese principio de karma y dharma, el hombre alcanza el cielo o el infierno. Ahora te diré también las nueve divisiones de Bhārata-varṣa.

Verse 4

इंद्रद्युम्नः कसेरुश्च ताम्रवर्णो गभस्तिमान् । नागद्वीपस्तथा सौम्यो गन्धर्वस्त्वथ वारुणः

Indradyumna, Kasеру, Tāmravarṇa y Gabhastimān; asimismo Nāgadvīpa y Saumya; y luego Gandharva y Vāruṇa: estos son los nombres enumerados en orden.

Verse 5

अयं तु नवमस्तेषां द्वीपस्सागरसंभृतः । योजनानां सहस्रं तु द्वीपोऽयं दक्षिणोत्तरः

Este es, en verdad, el noveno de esos territorios insulares, ceñido por el océano. Esta isla mide mil yojanas, extendiéndose de sur a norte.

Verse 6

पूर्वे किराता यस्य स्युर्दक्षिणे यवनाः स्थिताः । पश्चिमे च तथा ज्ञेया उत्तरे हि तपस्विनः

Al oriente moran los Kirātas; al sur están apostados los Yavanas. Al occidente, asimismo, han de entenderse pueblos semejantes; y al norte, en verdad, los ascetas entregados a la austeridad.

Verse 7

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश्च भूयशः । इज्या युद्धपणा सेवा वर्तयन्तो व्यवस्थिताः

Había brāhmaṇas, kṣatriyas y vaiśyas, y entre ellos los śūdras eran más numerosos. Firmes en su propio estado, cumplían sus deberes prescritos: culto y sacrificios, guerra y gobierno, comercio y sustento, y servicio.

Verse 8

महेंद्रो मलयस्सह्यः सुदामा चर्क्षपर्वतः । विंध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः

Mahendra, Malaya, Sahya, Sudāman, el monte Carkṣa, Vindhya y Pāriyātra: éstos son declarados aquí como los siete kulaparvatas, las montañas principales portadoras de linaje.

Verse 9

वेदस्मृतिपुराणाद्याः पारियात्रोद्भवा मुने । सर्वपापहरा ज्ञेया दर्शनात्स्पर्शनादपि

Oh sabio, los Vedas, las Smṛtis, los Purāṇas y otras enseñanzas sagradas surgidas de (o vinculadas con) Pāriyātra deben conocerse como destructoras de todo pecado: aun con solo verlas, e incluso con solo tocarlas.

Verse 10

नर्मदा सुरसाद्याश्च सप्तान्याश्च सहस्रशः । विंध्योद्भवा महानद्यस्सर्वपापहराश्शुभाः

La Narmadā, la Surasā y otras —siete más, y en verdad miles— son grandes ríos nacidos de la cordillera Vindhya; de naturaleza auspiciosa, eliminan todos los pecados.

Verse 11

गोदावरी भीमरथी तापीप्रमुखनिम्नगाः । गिरेर्विनिर्गता ऋक्षात्सद्यः पापभयापहाः

Entre los ríos, destacan el Godāvarī, el Bhīmarathī y el Tāpī, y otros; al brotar del monte Ṛkṣa, eliminan de inmediato el pecado y el temor nacido del pecado.

Verse 12

सह्यपादोद्भवा नद्यः कृष्णावेण्यादिकास्तथा । कृतमाला ताम्रपर्णी प्रमुखा मलयोद्भवाः

Del monte Sahya brotan ríos como el Kṛṣṇā, el Veṇī y otros. Del monte Malaya nacen los ríos más excelsos: Kṛtamālā y Tāmraparṇī.

Verse 13

त्रियामा चर्षिकुल्याद्या महेन्द्रप्रभवा स्मृताः । ऋषिकुल्या कुमार्य्याद्याः शुक्तिमत्पादसंभवाः

Triyāmā, Carṣikulyā y las demás son recordadas como nacidas del monte Mahendra. Ṛṣikulyā, Kumāryā y otras se dice que surgen de la región del pie del Śuktimān.

Verse 14

नानाजनपदास्तेषु मंडलेषु वसन्ति वै । आसां पिबंति पानीयं सरत्सु विविधेषु च

En esas regiones habitan, en verdad, gentes de muchos países; y de diversos lagos allí beben el agua.

Verse 15

चत्वारि भारते वर्षे युगान्यासन्महामुने । कृतादीनि न चान्येषु द्वीपेषु प्रभवंति हि

Oh gran sabio, las cuatro Yuga existen sólo en Bhārata-varṣa—la Kṛta y las demás; en verdad no surgen en los otros dvīpa.

Verse 16

दानानि चात्र दीयंते सुकृतैश्चात्र याज्ञिकैः । तपस्तपंति यतयः परलोकार्थमादरात्

Aquí, los oficiantes del yajña, ricos en mérito, otorgan dána, la caridad sagrada. Y aquí, los yati disciplinados practican con fervor el tapas por el bien del más allá, buscando la elevación espiritual mediante sincero empeño.

Verse 17

यतो हि कर्मभूरेषा जम्बूद्वीपे महामुने । अत्रापि भारतं श्रेष्ठमतोऽन्या भोगभूमयः

Pues, oh gran sabio, en Jambūdvīpa ésta es la tierra donde debe realizarse el karma. Aun dentro de ella, Bhārata es la más excelsa; por eso las demás regiones son tierras destinadas principalmente al disfrute.

Verse 18

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां ब्रह्माण्डकथने सप्तदीपवर्णनं नामाष्टादशोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa—en el quinto libro, la Umāsaṃhitā, en la sección que expone el Brahmāṇḍa (el huevo cósmico)—concluye el capítulo decimoctavo, titulado “Descripción de los Siete Continentes”.

Verse 19

स्वर्गापवर्गास्पदमार्गभूते धन्यास्तु ते भारतभूमिभागे । गायंति देवाः किल गीतकानि भवंति भूयः पुरुषास्सुरास्ते

Dichosos, en verdad, quienes nacen en la región de Bhārata, pues es el propio sendero y suelo que conduce tanto al cielo como a la liberación. Se dice que los dioses entonan cantos en su alabanza, porque esos hombres, por su mérito y su vida orientada a Śiva, vuelven a hacerse divinos una y otra vez.

Verse 20

अवाप्य मानुष्यमयं कदाचिद्विहृत्य शंभोः परमात्मरूपे । फलानि सर्वाणि तु कर्मजानि यास्याम्यहं तत्तनुतां हि तस्य

Habiendo alcanzado alguna vez un cuerpo humano, y habiendo jugado en la forma del Ser Supremo de Śambhu, trascenderé todos los frutos nacidos del karma y, en verdad, alcanzaré la unidad de ser con Él.

Verse 21

आप्स्यंति धन्याः खलु ते मनुष्याः सुखैर्युताः कर्मणि सन्निविष्टाः । जनुर्हि येषां खलु भारतेऽस्ति ते स्वर्गमोक्षोभयलाभवन्तः

Verdaderamente benditos son aquellos seres humanos que, colmados de bienestar, permanecen firmes en la acción conforme al dharma. En verdad, quienes nacen en Bhārata, si sus obras están bien encaminadas, obtienen ambos frutos: dicha celestial y liberación (mokṣa).

Verse 22

लक्षयोजनविस्तारस्समस्तपरिमण्डलः । जम्बूद्वीपो मया ख्यातः क्षारोदधिसुसंवृतः

Jambūdvīpa, perfectamente circular en toda su extensión y de cien mil yojanas de anchura, ha sido así descrita por mí como bien rodeada por el océano de sal.

Verse 23

संवेष्ट्य क्षारमुदधिं शतसाहस्रसम्मितम् । ततो हि द्विगुणो ब्रह्मन्प्लक्षद्वीपः प्रकीर्तितः

Rodeado por el océano de sal, cuya extensión se dice de cien mil yojanas, el continente de Plakṣa, oh Brahmán, es proclamado como de tamaño doble.

Verse 24

गोमंतश्चैव चन्द्रश्च नारदो दर्दुरस्तथा । सोमकस्सुमनाश्शैलो वैभ्राजश्चैव सत्तमः

“(Estaban) Gomanta y Candra, y también Nārada, así como Dardura; igualmente Somaka, Sumanā, Śaila y Vaibhrāja—oh el mejor de los oyentes.”

Verse 25

वर्षाचलेषु रम्येषु सहितास्सततं प्रजाः । वसंति देवगंधर्वा वर्षेष्वेतेषु नित्यशः

En aquellas deleitosas montañas de Varṣa, las comunidades moran siempre en concordia; y en esas regiones, los Devas y los Gandharvas residen allí continuamente.

Verse 26

नाधयो व्याधयो वापि जनानां तत्र कुत्रचित् । दश वर्षसहस्राणि तत्र जीवंति मानवाः

Allí, entre la gente, no hay en absoluto aflicciones ni enfermedades. En ese lugar, los seres humanos viven diez mil años.

Verse 27

अनुतप्ता शिखी चैव पापघ्नी त्रिदिवा कृपा । अमृता सुकृता चैव सप्तैवात्र च निम्नगाः

Aquí, en verdad, hay siete ríos sagrados: Anutaptā, Śikhī, Pāpaghnī, Tridivā, Kṛpā, Amṛtā y Sukṛtā.

Verse 28

क्षुद्रनद्यस्तथा शैलास्तत्र संति सहस्रशः । ताः पिबंति सुसंहृष्टा नदीर्जनपदास्तु ते

Allí también hay incontables riachuelos y montañas por millares. Con el corazón jubiloso, aquellas ciudades y comarcas beben de esos ríos.

Verse 29

न तत्रापि युगावस्था यथास्थानेषु सप्तसु । त्रेतायुगसमः कालस्सर्वदैव महामुने

Oh gran sabio, aun allí no se hallan las divisiones de los yugas como en los siete mundos en sus lugares propios; más bien, el tiempo allí es siempre comparable al Tretā Yuga.

Verse 30

विप्रक्षत्रियवैश्यास्ते शूद्राश्च मुनिसत्तम । कल्पवृक्षसमानस्तु तन्मध्ये सुमहातरुः

Oh el mejor de los sabios, entre ellos hay brāhmaṇas, kṣatriyas, vaiśyas y también śūdras. Son como árboles que conceden deseos; y en medio de ellos se alza un árbol inmensamente grande, supremo entre todos.

Verse 31

प्लक्षस्तन्नामसंज्ञो वै प्लक्षद्वीपो द्विजोत्तम । इज्यते तत्र भगवाञ्छंकरो लोकशंकरः

Oh el mejor de los brahmanes: existe en verdad un continente-isla llamado precisamente Plakṣa-dvīpa. Allí es adorado el Bienaventurado Señor Śaṅkara, bienhechor de los mundos.

Verse 32

हरिश्च भगवान्ब्रह्मा यन्त्रैर्मन्त्रैश्च वैदिकैः । संक्षेपेण तथा भूयश्शाल्मलिं त्वं निशामय

«Hari (Viṣṇu) y el bienaventurado Señor Brahmā—por medio de yantras y mantras védicos—lo hicieron en forma breve y, de nuevo, con mayor amplitud. Ahora tú también escucha acerca de Śālmalī.»

Verse 33

सप्तवर्षाणि तत्रैव तेषां नामानि मे शृणु । श्वेतोऽथ हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा

«Allí mismo hay siete lluvias/años; escucha de mí sus nombres: Śveta, Harita, Jīmūta y, asimismo, Rohita.»

Verse 34

वैकलो मानसश्चैव सुप्रभस्सप्तमो मुने । शाल्मलेन तु वृक्षेण द्वीपः शाल्मलिसंज्ञकः

Oh sabio, también se describen (las regiones) Vaikala, Mānasa y Suprabha. El séptimo continente se conoce como Śālmali, pues recibe su nombre del árbol Śālmali.

Verse 35

द्विगुणेन समुद्रेण सततं संवृतः स्थितः । वर्षाभिव्यंजका नद्यस्तासां नामानि मे शृणु

Siempre permanece rodeado por un océano de doble medida, circundándolo por todas partes. Ahora escucha de mí los nombres de esos ríos que hacen manifiestas las lluvias.

Verse 36

शुक्ला रक्ता हिरण्या च चन्द्रा शुभ्रा विमोचना । निवृत्तिः सप्तमी तासां पुण्यतोया सुशीतलाः

“(Estas aguas sagradas) son” Śuklā, Raktā, Hiraṇyā, Candrā, Śubhrā, Vimocanā, y la séptima, Nivṛtti. Sus aguas son meritorias y sumamente frescas, otorgando purificación y liberación.

Verse 37

सप्तैव तानि वर्षाणि चतुर्वर्णायुतानि च । भगवन्तं सदा शंभुं यजंते विविधैर्मखैः

Durante esos mismos siete años—y también por decenas de miles de años—las cuatro varṇas adoraron sin cesar al Bienaventurado Señor Śambhu, ofreciendo diversos sacrificios rituales.

Verse 38

देवानां तत्र सान्निध्यमतीव सुमनोरमे । एष द्वीपस्समुद्रेण सुरोदेन समावृतः

En aquel lugar supremamente deleitoso, la presencia de los dioses se percibe en plenitud. Esta isla está ceñida por el océano, custodiada y delimitada por el orden divino.

Verse 39

द्विगुणेन कुशद्वीपः समंताद्बाह्यतः स्थितः । वसंति तत्र दैतेया मनुजैस्सह दानवाः

Rodeándola por fuera, Kuśadvīpa se extiende con el doble de amplitud. Allí moran los Daityas y los Dānavas, junto con los seres humanos.

Verse 40

तथैव देवगन्धर्वा यक्षाः किंपुरुषादयः । वर्णास्तत्रैव चत्वारो निजानुष्ठानतत्पराः

Asimismo estaban los Devas y los Gandharvas, los Yakṣas, los Kiṃpuruṣas y otros. Allí también estaban las cuatro varṇas, cada una entregada a la observancia de sus deberes prescritos.

Verse 41

तत्रैव च कुशद्वीपे ब्रह्माणं च जनार्द्दनम् । यजंति च तथेशानं सर्वकामफलप्रदम्

Allí mismo, en Kuśadvīpa, adoran a Brahmā y a Janārdana (Viṣṇu); y del mismo modo adoran a Īśāna (el Señor Śiva), dador de los frutos de todos los deseos.

Verse 42

कुशेशयो हरिश्चैव द्युतिमान्पुष्पवांस्तथा । मणिद्रुमो हेमशैलस्सप्तमो मन्दराचलः

“(Se llaman) Kuśeśaya, Hari, Dyutimān, Puṣpavān, Maṇidruma, Hemaśaila; y el séptimo es Mandarācala (la Montaña Mandara).”

Verse 43

नद्यश्च सप्त तासां तु नामानि शृणु तत्त्वतः । धूतपापा शिवा चैव पवित्रा संमितिस्तथा

“Hay siete ríos. Ahora escucha sus nombres en verdad: Dhūtapāpā, Śivā, y asimismo Pavitṛā, y también Saṃmiti.”

Verse 44

विद्या दंभा मही चान्या सर्वपापहरास्त्विमाः । अन्यास्सहस्रशस्संति शुभापो हेमवालुकाः

El conocimiento sagrado, la santa continencia, la Madre Tierra y otros apoyos semejantes son, en verdad, destructores de todo pecado. Y hay miles más—auspiciosos y purificadores—como las aguas santas y las arenas de oro.

Verse 45

कुशद्वीपे कुशस्तम्बो घृतोदेन समावृतः । क्रौञ्चद्वीपो महाभाग श्रूयतां चापरो महान्

En Kuśa-dvīpa hay un macizo de hierba kuśa, erguido como un pilar, rodeado por un océano de ghee. Oh afortunado, escucha ahora otra gran región: el poderoso Krauñca-dvīpa.

Verse 46

द्विगुणेन समुद्रेण दधिमंडेन चावृतः । वर्षाचला महाबुद्धे तेषां नामानि मे शृणु

Oh magnánimo, las montañas Varṣa están cercadas por un mar de doble medida y también por un océano de cuajada (dadhi). Ahora escucha de mí sus nombres.

Verse 47

क्रौञ्चश्च वामनश्चैव तृतीयश्चांधकारकः । दिवावृतिर्मनश्चैव पुण्डरीकश्च दुन्दुभिः

“(Eran) Krauñca, Vāmana y el tercero, Āndhakāraka; también Divāvṛti, Mana, Puṇḍarīka y Dundubhi.”

Verse 48

निवसंति निरातंका वर्षशैलेषु तेषु वै । सर्वसौवर्णरम्येषु सुहृद्देवगणैः प्रजाः

En aquellas montañas Varṣa habitan en verdad, libres de temor y de calamidad: los pueblos viven en regiones deleitosas, enteramente doradas a la vista, en compañía de amistosas huestes de seres divinos.

Verse 49

ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्याश्शूद्राश्चानुक्रमोदिताः । संति तत्र महानद्यस्सप्तान्यास्तु सहस्रशः

Allí se menciona al pueblo en el debido orden: brāhmaṇas, kṣatriyas, vaiśyas y śūdras. En esa región hay también grandes ríos: siete principales, y miles más además.

Verse 50

गौरी कुमुद्वती चैव सन्ध्या रात्रिर्मनोजवा । शांतिश्च पुंडरीका च याः पिबन्ति पयश्शुभम्

Gaurī, Kumudvatī, Sandhyā, Rātri, Manojavā, Śānti y Puṇḍarīkā: estas madres o asistentes divinas beben la leche auspiciosa, participando y santificando el rito sagrado dedicado a Śiva y Umā.

Verse 51

भगवान्पूज्यते तत्र योगरुद्रस्वरूपवान् । दधिमण्डोदकश्चापि शाकद्वीपेन संवृतः

Allí, el Señor Bienaventurado es adorado en la forma de Yoga-Rudra. Aquella región sagrada está también rodeada por las aguas de dadhimaṇḍodaka, semejantes al suero del cuajo, y por Śākadvīpa.

Verse 52

द्विगुणेनाद्रयस्सप्त तेषां नामानि मे शृणु । पूर्वे तत्रोदयगिरिर्जलधारः परे यतः

«El doble (de ese número) son siete montañas. Escucha de mí sus nombres. Al oriente está el monte Udaya; al occidente, donde descienden las aguas, está el monte llamado Jaladhāra.»

Verse 53

पृष्ठतोऽस्तगिरिश्चैव ह्यविकेशश्च केसरी । शाकस्तत्र महावृक्षस्सिद्धगंधर्वसेवितः

Detrás de él se alzaba el monte Asta, y también estaba el león llamado Avikeśa. En aquel lugar crecía un gran árbol Śāka, atendido y honrado por Siddhas y Gandharvas.

Verse 54

तत्र पुण्या जनपदाश्चातुर्वर्ण्यसमन्विताः । नद्यश्चात्र महापुण्यास्सर्वपापभयापहाः

Allí, las regiones de la tierra son santas y están bien ordenadas con las cuatro varṇas. También los ríos de ese lugar son supremamente sagrados: borran todo pecado y disipan el temor nacido de la falta.

Verse 55

सुकुमारी कुमारी च नलिनी वेणुका तथा । इक्षुश्च रेणुका चैव गभस्तिस्सप्तमी तथा

Ella es Sukumārī (la exquisitamente tierna), Kumārī (la doncella eternamente pura), Nalinī (semejante al loto) y Veṇukā (esbelta como la caña). Es también Ikṣu (dulce como la caña de azúcar), Reṇukā (sutil como el polvo fino o el polen) y Gabhas­tī—el rayo radiante—siendo asimismo el séptimo nombre.

Verse 56

अन्यास्सहस्रशस्तत्र क्षुद्रनद्यो महामुने । महीधरास्तथा संति शतशोऽथ सहस्रशः

Oh gran sabio, allí también hay miles y miles de ríos menores; y del mismo modo hay montañas, por cientos y aun por miles.

Verse 57

धर्महानिर्न तेष्वस्ति स्वर्गादागत्य मानवाः । वर्षेषु तेषु पृथिवीं विहरन्ति परस्परम्

Para ellos no hay decadencia del dharma. Esos humanos, descendidos del cielo, habitan en esas regiones y se mueven por la tierra unos con otros en armonía.

Verse 58

शाकद्वीपे तु वै सूर्य्यः प्रीत्या जनपदैस्सदा । यथोक्तैरिज्यते सम्यक्कर्मभिर्नियतात्मभिः

Pero en Śākadvīpa, el dios Sol, Sūrya, es venerado siempre con devoción por los habitantes de aquella tierra, mediante ritos correctos, ejecutados exactamente como se prescribe, por quienes dominan sus sentidos.

Verse 59

क्षीरोदेनावृतस्सोऽपि द्विगुणेन समंततः । क्षीराब्धिस्सर्वतो व्यास पुष्कराख्येन संवृतः

Oh Vyāsa, esa región también está cercada por todas partes por el Océano de Leche, que se extiende al doble de su medida; y el propio Océano de Leche, por todos lados, está rodeado por la vasta extensión llamada Puṣkara.

Verse 60

द्विगुणेन महावर्षस्तत्र ख्यातोऽत्र मानसः । योजनानां सहस्राणि पंचैवोर्ध्वसमुच्छ्रितः

Allí se celebra una gran lluvia llamada ‘Mānasa’, famosa por ser dos veces más abundante; se eleva hacia lo alto hasta una altura de cinco mil yojanas.

Verse 61

तानि चैव तु लक्षाणि सर्वतो वलयाकृति । पुष्करद्वीपवलयो मध्येन विभजंति च

Esas mismas regiones miden un lakh (de yojanas) cada una, y por todos lados tienen forma de anillo. El anillo de Puṣkaradvīpa las divide por el centro.

Verse 62

तेनैव वलया कारा द्वीपवर्षसमाकृतिः । दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवंति मानवाः

Por esa misma disposición envolvente, el dvīpa-varṣa se vuelve de forma anular, tomando el aspecto de un continente-isla con sus regiones. Allí los seres humanos viven diez mil años.

Verse 63

निरामया वीतशोका रागद्वेषविवर्जिताः । अधर्मो न मतस्तेषां न बंधवधकौ मुने

Están libres de enfermedad y más allá del dolor, despojados de apego y aversión. Para ellos, oh sabio, no hay noción de adharma; ni la atadura ni la destrucción (muerte) tienen dominio alguno.

Verse 64

सत्यानृते न तस्यास्तां सदैव वसतिस्सदा । तुल्यवेषास्तु मनुजा हेमवर्णैकरूपिणः

En ese ámbito no hay distinción entre verdad y falsedad; sólo existe la morada siempre permanente. Los seres humanos allí visten de igual modo, son de una sola forma, y resplandecen con un fulgor dorado.

Verse 65

वर्षश्चायं तु कालेय भौम स्वर्गोपमो मतः । सर्वस्य सुखदः काले जरारोगविवर्जितः

«Oh Kāleya, este año en la tierra es tenido por semejante al cielo. A su debido tiempo, se vuelve dador de dicha para todos, libre de vejez y enfermedad.»

Verse 66

पुष्करे धातकीखण्डे महावीते महामुने । न्यग्रोधं पुष्करद्वीपे ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम्

Oh gran sabio, en Puṣkara—dentro del Dhātakī-khaṇḍa, en el sagrado paraje llamado Mahāvīta—se alza el Nyagrodha (banyán) en Puṣkaradvīpa, el más excelente asiento santo de Brahmā.

Verse 67

तस्मिन्निवसते ब्रह्मा पूज्यमानस्सुरासुरैः । स्वादूदकेनांबुधिना पुष्करः परिवेष्टितः

Allí mora Brahmā, venerado por devas y asuras; y Puṣkara está rodeado por un océano de aguas dulces.

Verse 68

एवं द्वीपास्समुद्रैस्तु सप्त सप्तभिरावृताः । द्वीपाश्चैव समुद्राश्च समाना द्विगुणैः परैः

Así, cada continente (dvīpa) queda ceñido por siete océanos. Y continentes y océanos guardan una medida correspondiente, siendo cada uno sucesivo el doble del anterior.

Verse 69

उक्तातिरिक्तता तेषां समुद्रेषु समानि वै । पयांसि सर्वदाऽल्पत्वं जायते न कदाचन

Del mismo modo, su aumento más allá de la medida se corresponde en los océanos. Sus aguas jamás se vuelven escasas en tiempo alguno.

Verse 70

स्थालीस्थमग्निसंयोगादधःस्थं मुनिसत्तमः । तथेन्दुवृद्धौ सलिलमूर्द्ध्वगं भवति ध्रुवम्

Oh el mejor de los sabios, por el contacto con el fuego, lo que está en una vasija tiende a ir hacia abajo; del mismo modo, cuando la luna crece, el agua ciertamente asciende hacia arriba.

Verse 71

उदयास्तमनेत्विंदोर्वर्द्धंत्यापो ह्रसन्ति च । अतो न्यूनातिरिक्ताश्च पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

Porque el surgir y el ponerse de la Luna hacen que las aguas crezcan y mengüen, las quincenas luminosa y oscura—śukla y kṛṣṇa pakṣa—resultan a veces más cortas y a veces más largas.

Verse 72

अपां वृद्धिक्षयौ दृष्टौ शतशस्तु दशोत्तरम् । समुद्राणां मुनिश्रेष्ठो सर्वेषां कथितं तव

Oh, el mejor de los sabios, he contemplado una y otra vez—más de cien veces—el aumento y la disminución de las aguas; y te he relatado acerca de todos los océanos.

Verse 73

भोजनं पुष्करद्वीपे प्रजास्सर्वाः सदैव हि । खंडस्य कुर्वते विप्र तत्र स्वयमुपस्थितम्

Oh brahmán, en Puṣkara-dvīpa todos los seres participan siempre de su alimento; pues allí la porción que les ha sido asignada se presenta por sí misma.

Verse 74

स्वांगदो यस्य पुरतो नास्ति लोकस्य संस्थितिः । द्विगुणा हिरण्मयी भूमिस्सर्वजंतुविवर्जिता

Ante Aquel ante quien ningún orden mundano puede permanecer establecido, la tierra misma se vuelve doblemente resplandeciente, de naturaleza áurea, y queda desprovista de toda criatura.

Verse 75

लोकालोकस्ततश्शैलस्सहस्राण्यचलो हि सः । उच्छ्रयेण हि तावंति योजनायुतविस्तृतः

Más allá se halla la Montaña Lokāloka, en verdad una cordillera inmóvil, que se extiende por miles (de leguas). En altura se eleva a esa misma medida, y en anchura se despliega a lo largo de diez mil yojanas.

Verse 76

तमश्चांडकटाहेन सेयमुर्वी महामुने । पंचाशत्कोटिविस्तारा सद्वीपा समहीधरा

Oh gran sabio, esta Tierra está cercada por el vasto y oscuro caldero de Tamasa. Su extensión mide cincuenta koṭi (de yojanas); está completa con sus continentes (dvīpas) y sostenida por sus montañas.

Verse 77

आधारभूता सर्वेषां सर्वभूतगुणाधिका । सेयं धात्री च कालेय सर्वेषां जगतामिला

Ella es el sostén de todos, y supera a todos los seres en cualidades auspiciosas. Ella es, en verdad, Dhātrī y Kāleyā, y es Ilā: la Tierra que sustenta a todos los mundos.