Rig Veda 5.30.4 — Mandala 5, Sukta 30, Mantra 4

Sukta 5.30

Rishi: Atri (Ātreya)

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

स्थिरं मनश्चकृषे जात इन्द्र वेषीदेको युधये भूयसश्चित् । अश्मानं चिच्छवसा दिद्युतो वि विदो गवामूर्वमुस्रियाणाम् ॥

Transliteration

sthiráṁ mánaś cakṛṣe jātá índra véṣīd éko yudháye bhū́yasaś cit | áśmānaṁ cit śávasā didyutó ví vidó gávām ū́rvam usríyāṇām ||

Translation

Has hecho firme tu mente desde el nacimiento, oh Indra; tú solo anhelas combatir incluso contra los muchos. Con tu fuerza fulgurante hiendes incluso la piedra y hallas el amplio cercado de las vacas radiantes — las usríyā (rayos del conocimiento).

Word by Word

• स्थिरम्: firm, steady
• स्थिरम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: स्थिर (प्रातिपदिक) < PIE *stey- (स्थिर/स्थाणु-भाव)

• मनः: mind
• मनः: Karma
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) < √मन् (to think)

• चकार्षे: you have made/drawn (to firmness)
• चकार्षे: (क्रिया) — कर्तरि प्रयोगः; कर्म ‘मनः’
• Type: Verb
• Root: √कृष् (कर्षति ‘to draw/drag; to make, to fashion’), परस्मैपद

• जातः: born
• जातः: Kartā (इन्द्रः) — विशेषणरूपेण
• Type: Participle (Adjective) / Noun-like
• Root: √जन् → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: (सम्बोधन)
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वेषि: you strive / you are eager (to act)
• वेषि: (क्रिया) — कर्ता ‘त्वम् (इन्द्रः)’
• Type: Verb
• Root: √विष्/√वेṣ् (वेष्टने/प्रवेशने इत्यादि; RV-प्रयोगे ‘to be active/strive’), परस्मैपद

• एकः: alone, single
• एकः: Kartā (इन्द्रः) — विशेषणरूपेण
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)

• युधये: for battle, to fight
• युधये: Sampradāna (प्रयोजन-दत्तिः) / प्रयोजनार्थ
• Type: Noun (action-noun) / Infinitival dative
• Root: √युध् → युधि/युध् (युद्ध), ‘युधि’ इत्यस्य चतुर्थी

• भूयसः: of the greater (number/force)
• भूयसः: (सम्बन्ध) — ‘of the greater (host)’
• Type: Adjective (comparative) used substantively
• Root: भूयस् (प्रातिपदिक; ‘more, greater’)

• चित्: even, indeed
• चित्: (निरपेक्ष)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)

• अश्मानम्: stone, rock
• अश्मानम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अश्मन् (प्रातिपदिक)

• चित्: even
• चित्: (निरपेक्ष)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)

• शवसा: with might, by strength
• शवसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: शवस् (प्रातिपदिक) < √शू/√श्वि (बल/वेग)

• दिद्युतः: flashing, lightning-like
• दिद्युतः: Kartā (इन्द्रः) — विशेषणरूपेण
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √द्युत् → दिद्युत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; ‘shining, flashing’)

• वि: apart, forth
• वि: (क्रियाविशेषक)
• Type: Preverb / Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• विदः: you found/discovered
• विदः: (क्रिया) — कर्ता ‘त्वम् (इन्द्रः)’; कर्म ‘ऊर्वम्’
• Type: Verb
• Root: √विद् (to find/know) — ‘विदः’ (2nd sg. injunctive/aorist-like RV form) or perfective past

• गवाम्: of the cows
• गवाम्: (सम्बन्ध) — ‘of cows’
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• ऊर्वम्: udder
• ऊर्वम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ऊर्व (प्रातिपदिक; ‘udder’)

• उस्रियाणाम्: of the ruddy cows (dawn-cows)
• उस्रियाणाम्: (सम्बन्ध) — ‘of the ruddy (cows)’
• Type: Noun
• Root: उस्रिया (प्रातिपदिक; ‘dawn-cow; ruddy cow’)