Rig Veda 10.102.2: Mandala 10, Sukta 102, Mantra 2

Sukta 10.102

Devata: Indra (via Indrasenā); narrative-heroic frame

Samhita Patha (Devanagari)

उत्स्म वातो वहति वासोऽस्या अधिरथं यदजयत्सहस्रम् । रथीरभून्मुद्गलानी गविष्टौ भरे कृतं व्यचेदिन्द्रसेना ॥

Transliteration

ut sma vāto vahati vāso ’syā adhirathaṃ yad ajayat sahasram | rathīr abhūn mudgalānī gaviṣṭau bhare kṛtaṃ vy aced indrasenā ||

Translation

Entonces se alzó el viento, llevando su vestido sobre el carro cuando ganó el millar. Mudgalānī se hizo auriga en la búsqueda de las vacas; en el choque, el ejército de Indra discernió con claridad la hazaña cumplida.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उत्: up; forth
• उत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत् (उपसर्ग/निपात)

• स्म: indeed; then
• स्म: —
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (निपात)

• वातः: the wind
• वातः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक; √वा ‘to blow’)

• वहति: carries; bears
• वहति: —
• Type: Verb
• Root: √वह्

• वासः: garment; clothing
• वासः: कर्म
• Type: Noun
• Root: वासस् (प्रातिपदिक)

• अस्याः: of her
• अस्याः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अधि: upon; on
• अधि: अधिकरण (सामान्य-स्थानार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• रथम्: the chariot
• रथम्: अधिकरण (अधि-योगे) / कर्म (गत्यर्थ-सम्बन्धे)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• यत्: which; what
• यत्: कर्म (अजायत् इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• अजयत्: won; conquered
• अजयत्: —
• Type: Verb
• Root: √जि

• सहस्रम्: a thousand
• सहस्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)

• रथीः: a charioteer; one on a chariot
• रथीः: कर्तृ/विधेय (अभूत् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: रथिन् (प्रातिपदिक)

• अभूत्: became
• अभूत्: —
• Type: Verb
• Root: √भू

• मुद्गलानी: Mudgalānī (name of a woman)
• मुद्गलानी: कर्तृ/विधेय (अभूत् इत्यस्य)
• Type: Proper Noun
• Root: मुद्गलानी (प्रातिपदिक; स्त्री-नाम)

• गविष्टौ: in the quest for cattle; in the cattle-raid
• गविष्टौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: गविष्टि (प्रातिपदिक)

• भरे: in battle; in the contest
• भरे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: भर (प्रातिपदिक; ‘battle/contest’)

• कृतम्: the deed done; what was accomplished
• कृतम्: कर्म/विधेय (व्यचेत् इत्यस्य; ‘what was done’)
• Type: Participle (Adjective) / Noun-like
• Root: √कृ (कृदन्त: कृत)

• वि: apart; clearly
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• अचेत्: perceived; noticed; understood
• अचेत्: —
• Type: Verb
• Root: √चित्

• इन्द्रसेना: Indrasenā (name; ‘having Indra’s army’)
• इन्द्रसेना: कर्तृ (अचेत् इत्यस्य)
• Type: Proper Noun
• Root: इन्द्रसेना (प्रातिपदिक; स्त्री-नाम/समास)