Prakarana 6

Verse 108 (चौपाई)

जौं परलोक इहाँ सुख चहहू। सुनि मम बचन ह्रृदयँ दृढ़ गहहू।। सुलभ सुखद मारग यह भाई। भगति मोरि पुरान श्रुति गाई।। ग्यान अगम प्रत्यूह अनेका। साधन कठिन न मन कहुँ टेका।। करत कष्ट बहु पावइ कोऊ। भक्ति हीन मोहि प्रिय नहिं सोऊ।। भक्ति सुतंत्र सकल सुख खानी। बिनु सतसंग न पावहिं प्रानी।। पुन्य पुंज बिनु मिलहिं न संता। सतसंगति संसृति कर अंता।। पुन्य एक जग महुँ नहिं दूजा। मन क्रम बचन बिप्र पद पूजा।। सानुकूल तेहि पर मुनि देवा। जो तजि कपटु करइ द्विज सेवा।।

jauṁ paraloka ihāṁ sukha chahahū | suni mama bacana hṛdayaṁ dṛṛha gahahū || sulabha sukhada māraga yaha bhāī | bhagati mori purāna śruti gāī || gyāna agama pratyūha anekā | sādhana kaṭhina na mana kahuṁ ṭekā || karata kaṣṭa bahu pāvai koū | bhakti-hīna mohi priya nahiṁ soū || bhakti sutaṁtra sakala sukha khānī | binu satsaṅga na pāvahiṁ prānī || punya puñja binu milahiṁ na saṁtā | satsaṅgati saṁsṛti kara aṁtā || punya eka jaga mahuṁ nahiṁ dūjā | mana krama bacana bipra pada pūjā || sānukūla tehi para muni devā | jo taji kapaṭu karai dvija sevā ||

Si deseas dicha aquí y bienaventuranza en el mundo de más allá, escucha mis palabras y guárdalas firmes en el corazón. Este sendero es fácil y colmado de gozo, hermano: mi bhakti es alabada por los Purāṇas y el Veda. La vía del mero conocimiento es difícil de alcanzar, con muchos obstáculos; sus disciplinas son arduas, y la mente no halla reposo. Algunos pueden lograrla tras gran fatiga; pero quien carece de devoción no me es querido. La devoción es soberana, mina de toda alegría; mas sin la compañía de los buenos, una criatura no puede obtenerla. Sin mérito acumulado no se encuentran los santos; la santa compañía pone fin al ciclo del devenir. En este mundo no hay mérito igual a uno: adorar los pies del brāhmana con mente, obra y palabra. A tal persona le son propicios sabios y dioses—quien, dejando el engaño, sirve al dvija.

Verse 109 (दोहा/सोरठा)

औरउ एक गुपुत मत सबहि कहउँ कर जोरि। संकर भजन बिना नर भगति न पावइ मोरि।।45।।

aurau eka guputa mata sabahi kahauṁ kara jori | śaṅkara bhajana binā nara bhagati na pāvai mori ||45||

Un consejo más, secreto, digo a todos, con las manos juntas: Sin la adoración de Śaṅkara, el hombre no obtiene devoción hacia mí. (45)

Verse 110 (चौपाई)

कहहु भगति पथ कवन प्रयासा। जोग न मख जप तप उपवासा।। सरल सुभाव न मन कुटिलाई। जथा लाभ संतोष सदाई।। मोर दास कहाइ नर आसा। करइ तौ कहहु कहा बिस्वासा।। बहुत कहउँ का कथा बढ़ाई। एहि आचरन बस्य मैं भाई।। बैर न बिग्रह आस न त्रासा। सुखमय ताहि सदा सब आसा।। अनारंभ अनिकेत अमानी। अनघ अरोष दच्छ बिग्यानी।। प्रीति सदा सज्जन संसर्गा। तृन सम बिषय स्वर्ग अपबर्गा।। भगति पच्छ हठ नहिं सठताई। दुष्ट तर्क सब दूरि बहाई।।

kahahu bhagati patha kavana prayāsā | joga na makha japa tapa upavāsā || sarala subhāva na mana kuṭilāī | jathā lābha saṁtoṣa sadāī || mora dāsa kahāi nara āsā | karai tau kahahu kahā bisvāsā || bahuta kahauṁ kā kathā baṛhāī | ehi ācarana basya maiṁ bhāī || baira na bigraha āsa na trāsā | sukhamaya tāhi sadā saba āsā || anāraṁbha aniketa amānī | anagha aroṣa daccha bigyānī || prīti sadā sajjana saṁsargā | tṛna sama biṣaya svarga apabargā || bhagati paccha haṭha nahiṁ saṭhatāī | duṣṭa tarka saba dūri bahāī ||

Decidme: ¿qué gran esfuerzo hay en el camino de la devoción? No es yoga, ni sacrificio, ni japa, ni austeridad, ni ayuno. Es una naturaleza sencilla, una mente sin torcedura, y contento constante con toda ganancia justa que llegue. Si un hombre, llamándose mi siervo, aún trafica con esperanzas—decidme, ¿dónde está la confianza? ¿Para qué alargar el relato con muchas palabras? Sólo por esta conducta soy conquistado, hermano. Sin enemistad, sin disputa, sin codicia, sin temor—ése es la dicha misma, y en él se cumplen todas las esperanzas. Sin empresas innecesarias, sin posesivo «mi casa», sin engreimiento; sin pecado, sin ira, capaz y discerniente. Amando siempre la compañía de los buenos; teniendo por paja los objetos de los sentidos, el cielo y aun la liberación. Sin terquedad sectaria en la devoción, sin picardía; toda disputa malvada la deja barrida muy lejos.

Verse 111 (दोहा/सोरठा)

मम गुन ग्राम नाम रत गत ममता मद मोह। ता कर सुख सोइ जानइ परानंद संदोह।।46।।

mama guna grāma nāma rata gata mamatā mada moha | tā kara sukha soi jānai parānanda saṁdoha ||46||

Quien está absorto en mi Nombre y en el ramillete de alabanzas de mis cualidades—de él se han ido el apego, el orgullo y el engaño. Sólo él conoce esa dicha: tesoro de suprema bienaventuranza. (46)

Verse 112 (चौपाई)

सुनत सुधासम बचन राम के। गहे सबनि पद कृपाधाम के।। जननि जनक गुर बंधु हमारे। कृपा निधान प्रान ते प्यारे।। तनु धनु धाम राम हितकारी। सब बिधि तुम्ह प्रनतारति हारी।। असि सिख तुम्ह बिनु देइ न कोऊ। मातु पिता स्वारथ रत ओऊ।। हेतु रहित जग जुग उपकारी। तुम्ह तुम्हार सेवक असुरारी।। स्वारथ मीत सकल जग माहीं। सपनेहुँ प्रभु परमारथ नाहीं।। सबके बचन प्रेम रस साने। सुनि रघुनाथ हृदयँ हरषाने।। निज निज गृह गए आयसु पाई। बरनत प्रभु बतकही सुहाई।।

sunata sudhā-sama bacana rāma ke | gahe sabani pada kṛpādhāma ke || janani janaka guru baṁdhu hamāre | kṛpā-nidhāna prāna te pyāre || tanu dhanu dhāma rāma hitakārī | saba bidhi tumha pranaṭārati hārī || asi sikha tumha binu dei na koū | mātu pitā svāratha rata oū || hetu rahita jaga juga upakārī | tumha tumhāra sevaka asurārī || svāratha mīta sakala jaga māhīṁ | sapanehuṁ prabhu paramāratha nāhīṁ || sabake bacana prema rasa sāne | suni raghunātha hṛdayaṁ haraṣāne || nija nija gṛha gae āyasu pāī | baranata prabhu batakahī suhāī ||

Al oír las palabras de Rāma, semejantes al néctar, todos se aferraron a los pies de la Morada de la gracia. «Para nosotros eres madre, padre, maestro y pariente—tesoro de compasión, más querido que la vida. Cuerpo, riqueza y hogar son para el bien de Rāma; de todas las maneras eres quien quita el dolor de los que se inclinan. Tal enseñanza nadie la da sino tú; aun los padres están atados al propio interés. A través de las edades beneficias al mundo sin motivo—oh enemigo de los demonios, somos tus siervos. En este mundo el propio interés es amigo de todos; ni en sueños, Señor, hay cuidado por el sumo bien.» Sus palabras, empapadas en el sabor del amor, deleitaron el corazón de Raghunātha. Recibida su venia, cada cual volvió a su casa, relatando la hermosa conversación del Señor.»

Verse 113 (दोहा/सोरठा)

उमा अवधबासी नर नारि कृतारथ रूप। ब्रह्म सच्चिदानंद घन रघुनायक जहँ भूप।।47।।

umā avadhabāsī nara nāri kṛtāratha rūpa | brahma saccidānanda ghana raghunāyaka jahã bhūpa ||47||

Oh Umā, los hombres y mujeres de Ayodhyā se volvieron la viva encarnación del destino cumplido; pues Brahman—Ser-Conciencia-Dicha sólido—reinaba allí, en la persona del Señor de Raghu, como rey.

Verse 114 (चौपाई)

एक बार बसिष्ट मुनि आए। जहाँ राम सुखधाम सुहाए।। अति आदर रघुनायक कीन्हा। पद पखारि पादोदक लीन्हा।। राम सुनहु मुनि कह कर जोरी। कृपासिंधु बिनती कछु मोरी।। देखि देखि आचरन तुम्हारा। होत मोह मम हृदयँ अपारा।। महिमा अमित बेद नहिं जाना। मैं केहि भाँति कहउँ भगवाना।। उपरोहित्य कर्म अति मंदा। बेद पुरान सुमृति कर निंदा।। जब न लेउँ मैं तब बिधि मोही। कहा लाभ आगें सुत तोही।। परमातमा ब्रह्म नर रूपा। होइहि रघुकुल भूषन भूपा।।

eka bāra basiṣṭha muni āe | jahā̃ rāma sukhadhāma suhāe || ati ādara raghunāyaka kīnhā | pada pakhāri pādodaka līnhā || rāma sunahu muni kaha kara jorī | kṛpāsindhu binatī kachu morī || dekhi dekhi ācarana tumhārā | hota moha mama hṛdayã apārā || mahimā amita beda nahĩ jānā | maĩ kehi bhā̃ti kahaũ bhagavānā || uporohitya karma ati mandā | beda purāna sumṛti kara nĩdā || jaba na leũ maĩ taba bidhi mohī | kahā lābha āgẽ suta tohī || paramātmā brahma nara rūpā | hoihi raghukula bhūṣana bhūpā ||

Once the sage Vashishtha came to where Rama, the fair abode of bliss, sat in glory. Raghu’s Lord honored him greatly—washing his feet and taking the sanctified water. With joined palms the sage said, “Rama, hear a little prayer of mine, O ocean of mercy. Watching your conduct again and again, my heart is overwhelmed. Your boundless greatness the Vedas do not fully fathom—how can I speak it, O Lord? My priestly duty feels feeble; it risks the reproach of Veda, Purana, and Smriti. Unless I receive this from you, fate will blame me—what profit then will my son gain hereafter? You, the Supreme Self, Brahman in human form—will be the ornamented king of Raghu’s line.”

Verse 115 (दोहा/सोरठा)

तब मैं हृदयँ बिचारा जोग जग्य ब्रत दान। जा कहुँ करिअ सो पैहउँ धर्म न एहि सम आन।।48।।

taba maĩ hṛdayã bicārā joga jagya brata dāna | jā kahũ kari-a so paihaũ dharma na ehi sama āna ||48||

Entonces reflexioné en mi corazón: yoga, sacrificio, votos y caridad—cualquier práctica que uno realice—ningún dharma iguala a éste en valor.

Verse 116 (चौपाई)

जप तप नियम जोग निज धर्मा। श्रुति संभव नाना सुभ कर्मा।। ग्यान दया दम तीरथ मज्जन। जहँ लगि धर्म कहत श्रुति सज्जन।। आगम निगम पुरान अनेका। पढ़े सुने कर फल प्रभु एका।। तब पद पंकज प्रीति निरंतर। सब साधन कर यह फल सुंदर।। छूटइ मल कि मलहि के धोएँ। घृत कि पाव कोइ बारि बिलोएँ।। प्रेम भगति जल बिनु रघुराई। अभिअंतर मल कबहुँ न जाई।। सोइ सर्बग्य तग्य सोइ पंडित। सोइ गुन गृह बिग्यान अखंडित।। दच्छ सकल लच्छन जुत सोई। जाकें पद सरोज रति होई।।

japa tapa niyama joga nija dharmā | śruti saṁbhava nānā subha karmā || gyāna dayā dama tīratha majjana | jahã lagi dharma kahata śruti sajjana || āgama nigama purāna anekā | paṛhe sune kara phala prabhu ekā || taba pada paṅkaja prīti nirantara | saba sādhana kara yaha phala sundara || chūṭai mala ki malahi ke dhoẽ | ghṛta ki pāva koi bāri biloẽ || prema bhagati jala binu raghurāī | abhiantara mala kabahũ na jāī || soi sarbagya tagya soi paṇḍita | soi guna gṛha bigyāna akhaṇḍita || daccha sakala lacchana juta soī | jākẽ pada saroja rati hoī ||

Repetition, austerity, observances, yoga, one’s own duties—many auspicious works grounded in Shruti; knowledge, compassion, self-restraint, bathing at holy fords—so far as Shruti and the righteous speak of dharma. The many Agamas, Nigamas, and Puranas—read or heard—yield but one fruit: the Lord alone. Therefore, unbroken love for the lotus feet is the fair fruit of every discipline. Can dirt be removed by washing dirt? Can ghee be obtained by churning water? Without the water of loving devotion to Raghu’s Lord, the inner stain never goes. He alone is truly all-knowing, truly sacrifice-skilled, truly learned—the house of virtues, with unbroken insight; capable, endowed with every mark—whose heart delights in the lotus feet.

Verse 117 (दोहा/सोरठा)

नाथ एक बर मागउँ राम कृपा करि देहु। जन्म जन्म प्रभु पद कमल कबहुँ घटै जनि नेहु।।49।।

nātha eka bara māgaũ rāma kṛpā kari dehu | janma janma prabhu pada kamala kabahũ ghaṭai jani nehu ||49||

Oh Señor, pido un don—Rāma, concédelo por tu misericordia: que, nacimiento tras nacimiento, mi amor por tus pies de loto no mengüe jamás, jamás.

Verse 118 (चौपाई)

यह प्रभु चरित पवित्र सुहावा। कहहु कृपाल काग कहँ पावा।। तुम्ह केहि भाँति सुना मदनारी। कहहु मोहि अति कौतुक भारी।। गरुड़ महाग्यानी गुन रासी। हरि सेवक अति निकट निवासी।। तेहिं केहि हेतु काग सन जाई। सुनी कथा मुनि निकर बिहाई।। कहहु कवन बिधि भा संबादा। दोउ हरिभगत काग उरगादा।। गौरि गिरा सुनि सरल सुहाई। बोले सिव सादर सुख पाई।। धन्य सती पावन मति तोरी। रघुपति चरन प्रीति नहिं थोरी।। सुनहु परम पुनीत इतिहासा। जो सुनि सकल लोक भ्रम नासा।। उपजइ राम चरन बिस्वासा। भव निधि तर नर बिनहिं प्रयासा।।

yaha prabhu carita pavitra suhāvā | kahahu kṛpāla kāga kahã pāvā || tumha kehi bhā̃ti sunā madanārī | kahahu mohi ati kautuka bhārī || garuṛa mahā-jñānī guna rāsī | hari sevaka ati nikaṭa nivāsī || tehĩ kehi hetu kāga sana jāī | sunī kathā muni nikara bihāī || kahahu kavan bidhi bhā sãbādā | dou hari-bhagata kāga urag-ādā || gauri girā suni sarala suhāī | bole siva sādara sukha pāī || dhanya satī pāvana mati torī | raghupati carana prīti nahĩ thorī || sunahu parama punīta itihāsā | jo suni sakala loka bhrama nāsā || upajai rāma carana bisvāsā | bhava nidhi tara nara binahĩ prayāsā ||

This Lord’s story is pure and most charming. Tell me, compassionate one—how did the crow obtain it? How did you hear it, O foe of Cupid? Tell me; my wonder is very great. Garuda is supremely wise, a treasury of virtues, and a servant of Hari who dwells very near Him. For what reason did he go to the crow, leaving the company of sages, to hear the tale? Tell me: how did this conversation occur between the two devotees of Hari—the crow and Garuda? Hearing Parvati’s simple, lovely words, Shiva replied with respectful joy: “Blessed are you, Sati; your understanding is pure. Your love for Raghupati’s feet is not slight. Hear a most holy account; by hearing it, the delusions of the world are destroyed. Faith in Rama’s feet arises, and a man crosses the ocean of existence without strain.”

Verse 119 (दोहा/सोरठा)

ऐसिअ प्रस्न बिहंगपति कीन्ह काग सन जाइ। सो सब सादर कहिहउँ सुनहु उमा मन लाइ।।55।।

aisiya prasan bihaṅgapati kīnha kāga sana jāi | so saba sādara kahihaũ sunahu umā mana lāi ||55||

Tales fueron las preguntas que el señor de las aves hizo cuando fue al cuervo. Lo relataré todo con reverencia; escucha, Umā, con la mente atenta. (55)

Verse 120 (चौपाई)

मैं जिमि कथा सुनी भव मोचनि। सो प्रसंग सुनु सुमुखि सुलोचनि।। प्रथम दच्छ गृह तव अवतारा। सती नाम तब रहा तुम्हारा।। दच्छ जग्य तब भा अपमाना। तुम्ह अति क्रोध तजे तब प्राना।। मम अनुचरन्ह कीन्ह मख भंगा। जानहु तुम्ह सो सकल प्रसंगा।। तब अति सोच भयउ मन मोरें। दुखी भयउँ बियोग प्रिय तोरें।। सुंदर बन गिरि सरित तड़ागा। कौतुक देखत फिरउँ बेरागा।। गिरि सुमेर उत्तर दिसि दूरी। नील सैल एक सुन्दर भूरी।। तासु कनकमय सिखर सुहाए। चारि चारु मोरे मन भाए।। तिन्ह पर एक एक बिटप बिसाला। बट पीपर पाकरी रसाला।। सैलोपरि सर सुंदर सोहा। मनि सोपान देखि मन मोहा।।

maĩ jimi kathā sunī bhava mocani | so prasaṅga sunu sumukhi sulocani || prathama daccha gṛha tava avatārā | satī nāma taba rahā tumhārā || daccha jagya taba bhā apamānā | tumha ati krodha taje taba prānā || mama anucaranha kīnha makha bhaṅgā | jānahu tumha so sakala prasaṅgā || taba ati soca bhayau mana morẽ | dukhī bhayaũ biyoga priya torẽ || suṃdara bana giri sarita taṛāgā | kautuka dekhata phiraũ berāgā || giri sumeru uttara disi dūrī | nīla saila eka suṃdara bhūrī || tāsu kanakamaya sikhara suhāe | cāri cāru more mana bhāe || tinha para eka-eka biṭapa bisālā | baṭ pīpara pākarī rasālā || sailopari sara suṃdara sohā | maṇi sopāna dekhi mana mohā ||

As I heard the tale that frees from worldly bondage, so I relate that episode—listen, fair-faced, bright-eyed one. First you took birth in Daksha’s house; then your name was Sati. At Daksha’s sacrifice there was insult; in great wrath you then abandoned your life. My attendants shattered the rite—you already know the whole occurrence. Then my mind was seized by deep grief; I was afflicted by separation from you, my beloved. I wandered, detached, gazing at wondrous forests, mountains, rivers, and lakes. Far to the north of Mount Sumeru stood a dark-blue, beautiful mountain. Its golden peaks shone; four of them especially delighted my heart. On each stood a vast tree—banyan, pipal, pakari, and mango. Upon the mountain lay a lovely lake; seeing its jeweled steps, my mind was enchanted.

Verse 121 (दोहा/सोरठा)

सीतल अमल मधुर जल जलज बिपुल बहुरंग। कूजत कल रव हंस गन गुंजत मजुंल भृंग।।56।।

sītala amala madhura jala jalaja bipula bahuraṅga | kūjata kala rava haṃsa gana guñjata mañjula bhṛṅga ||56||

Sus aguas eran frescas, puras y dulces; abundaban los lotos de muchos colores. Los cisnes llamaban con tonos suaves, y las gráciles abejas zumbaban. (56)

Verse 122 (चौपाई)

तेहिं गिरि रुचिर बसइ खग सोई। तासु नास कल्पांत न होई।। माया कृत गुन दोष अनेका। मोह मनोज आदि अबिबेका। रहे ब्यापि समस्त जग माहीं। तेहि गिरि निकट कबहुँ नहिं जाहीं।। तहँ बसि हरिहि भजइ जिमि कागा। सो सुनु उमा सहित अनुरागा।। पीपर तरु तर ध्यान सो धरई। जाप जग्य पाकरि तर करई।। आँब छाहँ कर मानस पूजा। तजि हरि भजनु काजु नहिं दूजा।। बर तर कह हरि कथा प्रसंगा। आवहिं सुनहिं अनेक बिहंगा।। राम चरित बिचीत्र बिधि नाना। प्रेम सहित कर सादर गाना।। सुनहिं सकल मति बिमल मराला। बसहिं निरंतर जे तेहिं ताला।। जब मैं जाइ सो कौतुक देखा। उर उपजा आनंद बिसेषा।।

tehĩ giri rucira basai khaga soī | tāsu nāsa kalpānta na hoī || māyā kṛta guna doṣa anekā | moha manoja ādi abibekā || rahe byāpi samasta jaga māhī̃ | tehi giri nikaṭa kabahũ nahĩ jāhī̃ || tahã basi harihi bhajai jimi kāgā | so sunu umā sahita anurāgā || pīpara taru tara dhyāna so dharaī | jāpa jagya pākarī tara karaī || ā̃ba chāhã kara mānasa pūjā | taji hari bhajanu kāju nahĩ dūjā || bara tara kaha hari kathā prasaṅgā | āvahĩ sunahĩ aneka bihaṅgā || rāma carita bicītra bidhi nānā | prema sahita kara sādara gānā || sunahĩ sakala mati bimala marālā | basahĩ nirantara je tehĩ tālā || jaba maĩ jāi so kautuka dekhā | ura upajā ānanda biseṣā ||

On that lovely mountain dwelt that bird-sage; his place is not destroyed even at the end of an age. The many qualities and faults fashioned by Maya—delusion, desire, and the rest, and lack of discernment— pervade the whole world, yet they never come near that mountain. There, dwelling, the crow worships Hari—listen, Uma, with love. Beneath the pipal tree he holds to meditation; beneath the pakari he performs japa and rites. In the mango’s shade he offers worship within the mind; apart from Hari’s devotion he has no other task. Beneath the banyan he speaks the occasions of Hari’s story; many birds come and listen. In diverse wondrous ways they sing Rama’s deeds, with love and reverence. All the swan-like pure-minded ones listen and dwell continually by that lake. When I went there and saw this marvel, a special joy arose within my heart.

Verse 123 (दोहा/सोरठा)

तब कछु काल मराल तनु धरि तहँ कीन्ह निवास। सादर सुनि रघुपति गुन पुनि आयउँ कैलास।।57।।

taba kachu kāla marāla tanu dhari tahã kīnha nivāsa | sādara suni raghupati guna puni āyũ kailāsa ||57||

Entonces, por algún tiempo, asumí la forma de un cisne y moré allí. Habiendo escuchado con reverencia las virtudes del Señor de Raghu, regresé de nuevo a Kailāsa.

Verse 124 (चौपाई)

गिरिजा कहेउँ सो सब इतिहासा। मैं जेहि समय गयउँ खग पासा।। अब सो कथा सुनहु जेही हेतू। गयउ काग पहिं खग कुल केतू।। जब रघुनाथ कीन्हि रन क्रीड़ा। समुझत चरित होति मोहि ब्रीड़ा।। इंद्रजीत कर आपु बँधायो। तब नारद मुनि गरुड़ पठायो।। बंधन काटि गयो उरगादा। उपजा हृदयँ प्रचंड बिषादा।। प्रभु बंधन समुझत बहु भाँती। करत बिचार उरग आराती।। ब्यापक ब्रह्म बिरज बागीसा। माया मोह पार परमीसा।। सो अवतार सुनेउँ जग माहीं। देखेउँ सो प्रभाव कछु नाहीं।।

girijā kaheũ so saba itihāsā | maĩ jehi samaya gayũ khaga pāsā || aba so kathā sunahu jehī hetū | gayu ḵāga pahĩ khaga-kula ketū || jaba raghunātha kīnhi rana krīḍā | samujhata carita hoti mohi brīḍā || indra-jīta kara āpu bãdhāyo | taba nārada muni garuṛa paṭhāyo || bãdhana kāṭi gayo uragādā | upajā hṛdayã pracaṇḍa biṣādā || prabhu bãdhana samujhata bahu bhā̃tī | karata bicāra uraga-ārātī || byāpaka brahma biraja bāgīsā | māyā-moha pāra paramīsā || so avatāra suneũ jaga māhī̃ | dekheũ so prabhāva kachu nāhī̃ ||

«Oh Girijā, ya te he referido toda esa historia sagrada. Ahora escucha la causa por la cual el estandarte del linaje de las aves fue a parar al cuervo. Cuando Raghunātha representó Su līlā de batalla, aun recordarla me cubre de vergüenza. Indrajit lo ató; entonces el sabio Nārada envió a Garuḍa. Cortadas las ligaduras, el enemigo de las serpientes se marchó, y en su corazón se alzó un dolor feroz. De muchas maneras meditó sobre el cautiverio del Señor, el enemigo de las serpientes dándole vueltas en su mente: “Él es el Brahman omnipenetrante, el Señor más allá de Māyā y del engaño, el Supremo Dueño. He oído en el mundo de tal avatāra… y, sin embargo, aquí no veo tal majestad.”»

Verse 125 (दोहा/सोरठा)

भव बंधन ते छूटहिं नर जपि जा कर नाम। खर्च निसाचर बाँधेउ नागपास सोइ राम।।58।।

bhava bãdhana te chūṭahĩ nara japi jā kara nāma | kharca nisācara bā̃dheu nāgapāsa soi rāma ||58||

Los hombres se liberan de las ataduras del saṁsāra repitiendo Su Nombre; y, sin embargo, ese mismo Rāma fue atado por el lazo-serpiente de un vil demonio.

Verse 126 (चौपाई)

नाना भाँति मनहि समुझावा। प्रगट न ग्यान हृदयँ भ्रम छावा।। खेद खिन्न मन तर्क बढ़ाई। भयउ मोहबस तुम्हरिहिं नाई।। ब्याकुल गयउ देवरिषि पाहीं। कहेसि जो संसय निज मन माहीं।। सुनि नारदहि लागि अति दाया। सुनु खग प्रबल राम कै माया।। जो ग्यानिन्ह कर चित अपहरई। बरिआई बिमोह मन करई।। जेहिं बहु बार नचावा मोही। सोइ ब्यापी बिहंगपति तोही।। महामोह उपजा उर तोरें। मिटिहि न बेगि कहें खग मोरें।। चतुरानन पहिं जाहु खगेसा। सोइ करेहु जेहि होइ निदेसा।।

nānā bhā̃ti manahi samujhāvā | pragaṭa na gyāna hṛdayã bhrama chāvā || kheda khinna mana tarka baṛhāī | bhayau mohavasa tumharihĩ nāī || byākula gayau devar̥ṣi pāhī̃ | kahesi jo sãsaya nija mana māhī̃ || suni nāradahi lāgi ati dāyā | sunu khaga prabala rāma kai māyā || jo gyāninh kara cita apaharāī | bariyāī bimohi mana karaī || jehĩ bahu bāra nacāvā mohī | soi byāpī bihaṅgapati tohī || mahāmoha upajā ura torẽ | miṭihi na begi kahẽ khaga morẽ || catūrānana pahĩ jāhu khagesā | soi karehu jehi hoi nidesā ||

De muchas formas quiso razonar con su mente, pero no despuntó el conocimiento; el engaño se extendió sobre el corazón. Afligido y abatido, multiplicó argumentos y quedó, como tú, sujeto al desconcierto. Inquieto, fue al sabio divino y le expuso la duda que llevaba dentro. Al oírlo, en Nārada brotó compasión: «Escucha, oh ave: la Māyā de Rāma es verdaderamente poderosa; roba incluso la mente de los conocedores y, por fuerza, confunde el corazón. Ella, que me ha hecho danzar muchas veces, ahora te ha invadido también a ti, oh señor de las aves. Una gran ilusión se ha levantado en tu pecho; no se disipará pronto con solo mis palabras. Ve al de Cuatro Rostros; haz lo que él te indique.»

Verse 127 (दोहा/सोरठा)

अस कहि चले देवरिषि करत राम गुन गान। हरि माया बल बरनत पुनि पुनि परम सुजान।।59।।

asa kahi cale devar̥ṣi karata rāma guna gāna | hari māyā bala baranata puni puni parama sujāna ||59||

Dicho esto, el sabio divino partió cantando las virtudes de Rāma; una y otra vez describía el poder de la Māyā del Señor, aquel supremamente sabio.