Prakarana 7

Verse 113 (चौपाई)

निज बिकलता बिचारि बहोरी। बिहँसि गयउ ग्रह करि भय भोरी।। मंदोदरीं सुन्यो प्रभु आयो। कौतुकहीं पाथोधि बँधायो।। कर गहि पतिहि भवन निज आनी। बोली परम मनोहर बानी।। चरन नाइ सिरु अंचलु रोपा। सुनहु बचन पिय परिहरि कोपा।। नाथ बयरु कीजे ताही सों। बुधि बल सकिअ जीति जाही सों।। तुम्हहि रघुपतिहि अंतर कैसा। खलु खद्योत दिनकरहि जैसा।। अतिबल मधु कैटभ जेहिं मारे। महाबीर दितिसुत संघारे।। जेहिं बलि बाँधि सहजभुज मारा। सोइ अवतरेउ हरन महि भारा।। तासु बिरोध न कीजिअ नाथा। काल करम जिव जाकें हाथा।।

nija bikalatā bicāri bahorī | bihaṁsi gayau graha kari bhaya bhorī || mandodarīṁ sunyo prabhu āyo | kautukahīṁ pāthodhi baṁdhāyo || kara gahi patihi bhavana nija ānī | bolī parama manohara bānī || carana nāi siru aṁcalu ropā | sunahu bacana piya parihari kopā || nātha bayaru kīje tāhī soṁ | budhi bala sakia jīti jāhī soṁ || tumhahi raghupatihi antara kaisā | khalu khadyota dinakarahi jaisā || atibala madhu kaiṭabha jehiṁ māre | mahābīra diti-suta saṁghāre || jehiṁ bali bāṁdhi sahaja-bhuja mārā | soi avatareu harana mahi bhārā || tāsu birodha na kījia nāthā | kāla karama jiva jākeṁ hāthā ||

Reflexionando nuevamente sobre su propia aflicción, Rāvaṇa rió, pero el miedo lo había invadido profundamente. Mandodarī escuchó que el Señor había venido y, como en juego, había hecho que el océano fuera cruzado por un puente. Tomando a su esposo de la mano lo llevó a su palacio y habló palabras sumamente dulces. Inclinándose a sus pies, poniendo su cabeza sobre su velo en súplica, dijo: 'Escucha, amado, abandona tu ira. Haz enemistad solo con aquel a quien tu ingenio y fuerza puedan vencer. ¿Qué comparación hay entre ti y el Señor de Raghu? Es como una luciérnaga ante el sol. Él que mató a los poderosos Madhu y Kaitabha; el gran héroe que destruyó a los hijos de Diti; Él que ató a Bāli y derribó al de brazos orgullosos, Él ha descendido para quitar la carga de la tierra. No te opongas a Él, mi señor: el tiempo, el karma y el mismo principio de vida descansan en Su mano.'

Verse 114 (दोहा/सोरठा)

रामहि सौपि जानकी नाइ कमल पद माथ। सुत कहुँ राज समर्पि बन जाइ भजिअ रघुनाथ।।6।।

rāmahi saupi jānakī nāi kamala pada mātha | suta kahuṁ rāja samarpi bana jāi bhajiʿa raghunātha ||6||

Devuelve a Sita a Rama, inclinando tu cabeza a Sus pies de loto; entrega el reino a tu hijo, ve al bosque y adora al Señor Raghunath. (6)

Verse 115 (चौपाई)

नाथ दीनदयाल रघुराई। बाघउ सनमुख गएँ न खाई।। चाहिअ करन सो सब करि बीते। तुम्ह सुर असुर चराचर जीते।। संत कहहिं असि नीति दसानन। चौथेंपन जाइहि नृप कानन।। तासु भजन कीजिअ तहँ भर्ता। जो कर्ता पालक संहर्ता।। सोइ रघुवीर प्रनत अनुरागी। भजहु नाथ ममता सब त्यागी।। मुनिबर जतनु करहिं जेहि लागी। भूप राजु तजि होहिं बिरागी।। सोइ कोसलधीस रघुराया। आयउ करन तोहि पर दाया।। जौं पिय मानहु मोर सिखावन। सुजसु होइ तिहुँ पुर अति पावन।।

nātha dīnadayāla raghurāī | bāghau sanmukha gaeṁ na khāī || cāhia karana so saba kari bīte | tumha sur asura carācara jīte || saṁta kahahiṁ asi nīti dasānana | cauthēṁpana jāihi nṛpa kānana || tāsu bhajana kījia tahaṁ bhartā | jo kartā pālaka saṁhartā || soi raghuvīra pranata anurāgī | bhajahu nātha mamatā saba tyāgī || munibara jatanu karahiṁ jehi lāgī | bhūpa rāju taji hohiṁ birāgī || soi kosaladhīsa raghurāyā | āyau karana tohi para dāyā || jauṁ piya mānahu mora sikhāvana | sujasu hoi tihuṁ pura ati pāvana ||

Mi señor, Rāma, compasivo con los pobres, ¿por qué incluso un tigre no devora a quien va abiertamente ante él? Lo que debe hacerse, Él ya lo ha hecho; tú has conquistado a dioses, demonios y todos los seres móviles e inmóviles. Los santos enseñan esta política, oh de diez cabezas: en la cuarta etapa el rey debe ir al bosque. Allí, esposo, adora a Aquel que es Creador, Sustentador y Destructor. Ese mismo héroe de Raghu es amoroso con quienes se inclinan ante Él; adórale, señor, renunciando a toda posesividad. Por Él se esfuerzan los grandes sabios; los reyes renuncian a sus reinos y se vuelven desapegados. Ese mismo Señor de Kosala, Rāma, ha venido a mostrarte misericordia. Si, amado, aceptas mi consejo, tu buena fama se volverá purísima en los tres mundos.

Verse 116 (दोहा/सोरठा)

अस कहि नयन नीर भरि गहि पद कंपित गात। नाथ भजहु रघुनाथहि अचल होइ अहिवात।।7।।

asa kahi nayan nīra bhari gahi pada kampita gāta | nātha bhajahu raghunāthahi acala hoi ahi-vāta ||7||

Diciendo esto, con los ojos colmados de lágrimas, abrazó sus pies, temblándole todo el cuerpo: «Oh señor, adora a Raghunatha; mantente firme—no te dejes apresar por este pánico, semejante a una serpiente».

Verse 117 (चौपाई)

तब रावन मयसुता उठाई। कहै लाग खल निज प्रभुताई।। सुनु तै प्रिया बृथा भय माना। जग जोधा को मोहि समाना।। बरुन कुबेर पवन जम काला। भुज बल जितेउँ सकल दिगपाला।। देव दनुज नर सब बस मोरें। कवन हेतु उपजा भय तोरें।। नाना बिधि तेहि कहेसि बुझाई। सभाँ बहोरि बैठ सो जाई।। मंदोदरीं हदयँ अस जाना। काल बस्य उपजा अभिमाना।। सभाँ आइ मंत्रिन्ह तेंहि बूझा। करब कवन बिधि रिपु सैं जूझा।। कहहिं सचिव सुनु निसिचर नाहा। बार बार प्रभु पूछहु काहा।। कहहु कवन भय करिअ बिचारा। नर कपि भालु अहार हमारा।।

taba rāvan maya-sutā uṭhāī | kahai lāga khala nija prabhutāī || sunu tai priyā bṛthā bhaya mānā | jaga jodhā ko mohi samānā || baruṇa kubera pavana jama kālā | bhuja bala jiteũ sakala diga-pālā || deva danuja nara saba basa morẽ | kavan hetu upajā bhaya torẽ || nānā bidhi tehi kahesi bujhāī | sabhā̃ bahori baiṭha so jāī || mandodarī̃ hṛdayã asa jānā | kāla basya upajā abhimānā || sabhā̃ āi mantrinh tẽhi būjhā | karaba kavan bidhi ripu saĩ jūjhā || kahahĩ saciva sunu nisicara-nāhā | bāra bāra prabhu pūchahu kāhā || kahahu kavan bhaya kari'a bicārā | nara kapi bhālu ahāra hamārā ||

Entonces Rāvaṇa levantó a la hija de Maya (Mandodarī) y, el canalla, comenzó a jactarse de su propio poder: 'Escucha, amada; has temido en vano. ¿Qué campeón en el mundo es mi igual? Por la fuerza de mis brazos he conquistado a todos los guardianes de las direcciones: Varuṇa, Kubera, Vāyu, Yama e incluso Kāla. Dioses, demonios y hombres están todos bajo mi dominio; ¿por qué razón ha surgido este miedo en ti?' De muchas maneras ella intentó hacerlo entender; sin embargo, él regresó y se sentó de nuevo en la asamblea. Mandodarī lo comprendió en su corazón: bajo el dominio de la Muerte su orgullo había surgido. Viniendo a la corte, preguntó a sus ministros: '¿Por qué medios lucharemos contra el enemigo?' Los consejeros dijeron: 'Escucha, señor de los errantes nocturnos, ¿por qué preguntar una y otra vez? ¿Qué miedo hay que sopesar? Hombres, monos y osos son nuestra misma presa.'

Verse 118 (दोहा/सोरठा)

सब के बचन श्रवन सुनि कह प्रहस्त कर जोरि। निति बिरोध न करिअ प्रभु मत्रिंन्ह मति अति थोरि।।8।।

saba ke bacana śravan suni kaha prahasta kara jori | nīti birodha na kari'a prabhu mantrinh mati ati thori ||8||

Tras oír las palabras de todos, Prahasta habló con las manos juntas: «Oh señor, no vayas contra la sana política; el juicio de los ministros es, en verdad, demasiado escaso».

Verse 119 (चौपाई)

कहहिं सचिव सठ ठकुरसोहाती। नाथ न पूर आव एहि भाँती।। बारिधि नाघि एक कपि आवा। तासु चरित मन महुँ सबु गावा।। छुधा न रही तुम्हहि तब काहू। जारत नगरु कस न धरि खाहू।। सुनत नीक आगें दुख पावा। सचिवन अस मत प्रभुहि सुनावा।। जेहिं बारीस बँधायउ हेला। उतरेउ सेन समेत सुबेला।। सो भनु मनुज खाब हम भाई। बचन कहहिं सब गाल फुलाई।। तात बचन मम सुनु अति आदर। जनि मन गुनहु मोहि करि कादर।। प्रिय बानी जे सुनहिं जे कहहीं। ऐसे नर निकाय जग अहहीं।। बचन परम हित सुनत कठोरे। सुनहिं जे कहहिं ते नर प्रभु थोरे।। प्रथम बसीठ पठउ सुनु नीती। सीता देइ करहु पुनि प्रीती।।

kahahĩ saciva saṭha ṭhakura-sohātī | nātha na pūra āva ehi bhā̃tī || bāridhi nāghi eka kapi āvā | tāsu carita mana mahũ sabu gāvā || chudhā na rahī tumhahi taba kāhū | jārat nagaru kasa na dhari khāhū || sunata nīka āgẽ dukha pāvā | sacivan asa mata prabhūhi sunāvā || jehĩ bārīsa bãdhāyu hela | utareu sena sameta subelā || so bhanu manuja khāba hama bhāī | bacana kahahĩ saba gāla phulāī || tāta bacana mama sunu ati ādara | jani mana gunahu mohi kari kādara || priya bānī je sunahĩ je kahahī̃ | aise nara nikāya jaga ahahī̃ || bacana parama hita sunata kaṭhore | sunahĩ je kahahĩ te nara prabhu thore || prathama basīṭha paṭhau sunu nītī | sītā dei karahu puni prītī ||

Los ministros, necios hábiles en adular a su amo, dijeron: 'Oh señor, ninguna ciudad puede resistir de tal manera. Un solo mono ha saltado a través del océano; sus hazañas son cantadas en cada corazón. Cuando tu apetito de destrucción aún no estaba saciado, ¿por qué no lo apresaste y devoraste mientras quemaba la ciudad?' Al oír esto, sintió nuevo dolor, y los consejeros presentaron tal consejo a su soberano. 'Aquel que cruzó el mar con facilidad ha desembarcado con su ejército en Suvela; ¿y tú hablas de comer a esos hombres, hermano?' dijeron, inflando sus mejillas en jactancia. Entonces una voz más sabia dijo: 'Hijo mío, escucha mis palabras con gran respeto; no las sopeses pensando que soy cobarde. Aquellos que solo hablan y escuchan palabras agradables, tales hombres son muchos en el mundo. Pero aquellos que pueden hablar y escuchar palabras que son duras pero sumamente beneficiosas, tales hombres son pocos en verdad. Primero, envía a Vasiṣṭha como enviado, esta es política sensata: devuelve a Sītā y restablece la amistad.'

Verse 120 (दोहा/सोरठा)

नारि पाइ फिरि जाहिं जौं तौ न बढ़ाइअ रारि। नाहिं त सन्मुख समर महि तात करिअ हठि मारि।।9।।

nāri pāi phiri jāhĩ jaũ tau na baṛhāi'a rāri | nāhĩ ta sanmukha samara mahĩ tāta kari'a haṭhi māri ||9||

Si, habiendo asegurado a la mujer, regresan, entonces no avives la enemistad; pero si no, hijo mío, sal a su encuentro en batalla abierta y dales muerte con firme resolución.

Verse 121 (चौपाई)

लंकाँ भयउ कोलाहल भारी। सुना दसानन अति अहँकारी।। देखहु बनरन्ह केरि ढिठाई। बिहँसि निसाचर सेन बोलाई।। आए कीस काल के प्रेरे। छुधावंत सब निसिचर मेरे।। अस कहि अट्टहास सठ कीन्हा। गृह बैठे अहार बिधि दीन्हा।। सुभट सकल चारिहुँ दिसि जाहू। धरि धरि भालु कीस सब खाहू।। उमा रावनहि अस अभिमाना। जिमि टिट्टिभ खग सूत उताना।। चले निसाचर आयसु मागी। गहि कर भिंडिपाल बर साँगी।। तोमर मुग्दर परसु प्रचंडा। सुल कृपान परिघ गिरिखंडा।। जिमि अरुनोपल निकर निहारी। धावहिं सठ खग मांस अहारी।। चोंच भंग दुख तिन्हहि न सूझा। तिमि धाए मनुजाद अबूझा।।

laṅkā̃ bhayau kolāhala bhārī | sunā dasānana ati ahaṅkārī || dekhahu banaranha keri ḍhiṭhāī | bihaṁsi nisācara sena bolāī || āe kīsa kāla ke prerē | chudhāvanta saba nisicara merē || asa kahi aṭṭahāsa saṭha kīnhā | gṛha baiṭhē ahāra bidhi dīnhā || subhaṭ sakala cārihũ disi jāhū | dhari dhari bhālu kīsa saba khāhū || umā rāvanahi asa abhimānā | jimi ṭiṭṭibha khaga sūta utānā || calē nisācara āyasu māgī | gahi kara bhiṇḍipāla bara sā̃gī || tomara mugdara parasu pracaṇḍā | sula kṛpāna parigha girikhaṇḍā || jimi aruṇopala nikara nihārī | dhāvahiṁ saṭha khaga māṁsa-ahārī || coṅca bhaṅga dukha tinhahi na sūjhā | timi dhāē manujāda abūjhā ||

En Lanka se alzó un gran tumulto; lo oyó el soberbio Ravana de diez cabezas. '¡Mirad la insolencia de los monos!', rió, y convocó al ejército de demonios. 'Han venido enviados por la Muerte; todos mis demonios tienen hambre.' Así habló el necio, lanzando una carcajada burlona, y desde su casa dio la orden de que fueran 'alimentados'. '¡Que todos los guerreros vayan a los cuatro puntos cardinales, apresen a los osos y monos y los devoren!' ¡Oh Uma!, tal fue el orgullo de Ravana, como el pequeño pájaro titṭibha que desafió temerariamente al océano. Los demonios partieron, pidiendo permiso, empuñando en sus manos jabalinas y largas lanzas, mazas, hachas, tridentes, espadas, barras de hierro y hasta fragmentos de montaña. Como las aves carnívoras se abalanzan sobre un montón de piedras rojas, así corrían aquellos necios; y aunque se les rompa el pico, no perciben el dolor, así también los insensatos se precipitan sin comprender.

Verse 122 (दोहा/सोरठा)

नानायुध सर चाप धर जातुधान बल बीर। कोट कँगूरन्हि चढ़ि गए कोटि कोटि रनधीर।।40।।

nānāyudha sara cāpa dhara jātudhāna bala bīra | koṭa kaṅgūranhi caṛhi gae koṭi koṭi raṇadhīra ||40||

Portando muchas clases de armas—arcos y flechas—los poderosos guerreros rakshasas, por crores y más crores, subieron a las almenas de la fortaleza. (40)

Verse 123 (चौपाई)

कोट कँगूरन्हि सोहहिं कैसे। मेरु के सृंगनि जनु घन बैसे।। बाजहिं ढोल निसान जुझाऊ। सुनि धुनि होइ भटन्हि मन चाऊ।। बाजहिं भेरि नफीरि अपारा। सुनि कादर उर जाहिं दरारा।। देखिन्ह जाइ कपिन्ह के ठट्टा। अति बिसाल तनु भालु सुभट्टा।। धावहिं गनहिं न अवघट घाटा। पर्बत फोरि करहिं गहि बाटा।। कटकटाहिं कोटिन्ह भट गर्जहिं। दसन ओठ काटहिं अति तर्जहिं।। उत रावन इत राम दोहाई। जयति जयति जय परी लराई।। निसिचर सिखर समूह ढहावहिं। कूदि धरहिं कपि फेरि चलावहिं।।

koṭa kaṅgūranhi sohahiṁ kaisē | meru ke sṛṅgani janu ghana baisē || bājahiṁ ḍhola nisāna jujhāū | suni dhuni hoi bhaṭanha mana cāū || bājahiṁ bhēri naphīri apārā | suni kādara ura jāhiṁ darārā || dekhini jāi kapinha ke ṭhaṭṭā | ati bisāla tanu bhālu subhaṭṭā || dhāvahiṁ ganahiṁ na avaghaṭa ghāṭā | parbata phori karahiṁ gahi bāṭā || kaṭakaṭāhiṁ koṭinha bhaṭa garjahiṁ | dasana oṭha kāṭahiṁ ati tarjahiṁ || uta rāvan ita rāma dohāī | jayati jayati jaya parī larāī || nisicara sikhara samūha ḍhahāvahiṁ | kūdi dharahiṁ kapi phēri calāvahiṁ ||

¡Qué espléndidos lucían los almenajes del fuerte, como si nubes se hubieran asentado en las cumbres del Monte Meru! Sonaron los tambores de guerra y las señales de batalla; al oír el estruendo, los corazones de los guerreros se llenaron de ardor. Retumbaron los timbales y las innumerables trompetas; al oírlos, los cobardes sintieron que sus pechos se partían de miedo. El espectáculo burlón de los monos no podía ser soportado; los guerreros oso eran de cuerpo enorme. Cargaron sin contar los pasos peligrosos, partiendo montañas para abrirse camino. Crores de combatientes rechinaban los dientes y rugían, mordiéndose los labios y dientes en feroz desafío. Allí el grito era '¡Ravana!', aquí '¡Rama!', ¡victoria, victoria! La batalla había comenzado. Los demonios derribaban las cimas de las torres; saltando, los monos las apresaban y las arrojaban de vuelta.

Verse 124 (छंद)

धरि कुधर खंड प्रचंड कर्कट भालु गढ़ पर डारहीं। झपटहिं चरन गहि पटकि महि भजि चलत बहुरि पचारहीं।। अति तरल तरुन प्रताप तरपहिं तमकि गढ़ चढ़ि चढ़ि गए। कपि भालु चढ़ि मंदिरन्ह जहँ तहँ राम जसु गावत भए।।

dhari kudhara khaṇḍa pracaṇḍa karkaṭa bhālu gaṛha para ḍārahī | jhapaṭahiṁ carana gahi paṭaki mahi bhaji calata bahuri pacārahī || ati tarala taruna pratāpa tarapahiṁ tamaki gaṛha caṛhi caṛhi gae | kapi bhālu caṛhi mandiranha jahã tahã rāma jasu gāvata bhae ||

Apoderándose de enormes fragmentos de montaña, los feroces guerreros oso los arrojaron sobre la fortaleza. Se abalanzaron, tomaron a los hombres por los pies, los estrellaron contra la tierra; huyendo, regresaban y golpeaban de nuevo. Con inquieto valor juvenil ardían, y en oleadas repentinas escalaban una y otra vez las murallas. Monos y osos treparon a los palacios por todas partes, y en todas partes comenzaron a cantar las alabanzas de Rama.

Verse 125 (दोहा/सोरठा)

एकु एकु निसिचर गहि पुनि कपि चले पराइ। ऊपर आपु हेठ भट गिरहिं धरनि पर आइ।।41।।

eku eku nisicara gahi puni kapi calē parāi | ūpara āpu hēṭha bhaṭ girahiṁ dharani para āi ||41||

Agarrando a los demonios uno por uno, los monos echaron a correr; monos arriba, guerreros debajo—y se estrellaron contra la tierra. (41)

Verse 126 (चौपाई)

राम प्रताप प्रबल कपिजूथा। मर्दहिं निसिचर सुभट बरूथा।। चढ़े दुर्ग पुनि जहँ तहँ बानर। जय रघुबीर प्रताप दिवाकर।। चले निसाचर निकर पराई। प्रबल पवन जिमि घन समुदाई।। हाहाकार भयउ पुर भारी। रोवहिं बालक आतुर नारी।। सब मिलि देहिं रावनहि गारी। राज करत एहिं मृत्यु हँकारी।। निज दल बिचल सुनी तेहिं काना। फेरि सुभट लंकेस रिसाना।। जो रन बिमुख सुना मैं काना। सो मैं हतब कराल कृपाना।। सर्बसु खाइ भोग करि नाना। समर भूमि भए बल्लभ प्राना।। उग्र बचन सुनि सकल डेराने। चले क्रोध करि सुभट लजाने।। सन्मुख मरन बीर कै सोभा। तब तिन्ह तजा प्रान कर लोभा।।

rāma pratāpa prabala kapijūthā | mardahiṃ nisicara subhaṭa barūthā || caṛhe durga puni jahaṃ tahaṃ bānara | jaya raghubīra pratāpa divākara || cale nisācara nikara parāī | prabala pavana jimi ghana samudāī || hāhākāra bhayau pura bhārī | rovahiṃ bālaka ātura nārī || saba mili dehiṃ rāvanahi gārī | rāja karata ehiṃ mṛtyu haṃkārī || nija dala bicala sunī tehiṃ kānā | pheri subhaṭa laṅkesa risānā || jo rana bimukha sunā maiṃ kānā | so maiṃ hataba karāla kṛpānā || sarbasu khāi bhoga kari nānā | samara bhūmi bhae ballabha prānā || ugra bacana suni sakala ḍerāne | cale krodha kari subhaṭa lajāne || san mukha marana bīra kai sobhā | taba tinhiṃ tajā prāna kara lobhā ||

Por el poderoso poder de Rama, la hueste de monos se volvió feroz y aplastó a los batallones de rakshasas. Una y otra vez los monos asaltaron las murallas por doquier, gritando: '¡Victoria a Raghuvir, su esplendor es como el del sol!' Las filas de demonios huyeron en desorden, como nubes empujadas por un viento furioso. Un gran clamor se elevó por la ciudad; los niños lloraban y las mujeres ansiosas se lamentaban. Todos juntos maldecían a Ravana: '¡Gobernando así, has convocado a la Muerte misma!' Ravana oyó que su propio ejército vacilaba. Enfurecido, el señor de Lanka reunió a sus guerreros: 'Quien vuelva el rostro de la batalla, yo mismo lo derribaré con mi espada terrible. Habéis devorado todo mi tesoro, disfrutado de todos los placeres, ¡que vuestra propia vida os sea querida solo en el campo de batalla!' Al oír estas duras palabras, todos se aterrorizaron; sin embargo, avergonzados, los guerreros marcharon con ira. Morir frente al enemigo es la gloria de un héroe, así abandonaron su apego a la vida.

Verse 127 (दोहा/सोरठा)

बहु आयुध धर सुभट सब भिरहिं पचारि पचारि। ब्याकुल किए भालु कपि परिघ त्रिसूलन्हि मारी।।42।।

bahu āyudha dhara subhaṭa saba bhirahiṃ pacāri pacāri | byākula kie bhālu kapi parigha trisūlanhi mārī ||42||

Portando muchas clases de armas, todos los guerreros se acercaron y lucharon, lanzando desafíos una y otra vez. Con mazas de hierro y tridentes golpearon a los osos y monos, sumiéndolos en total confusión.

Verse 128 (चौपाई)

भय आतुर कपि भागन लागे। जद्यपि उमा जीतिहहिं आगे।। कोउ कह कहँ अंगद हनुमंता। कहँ नल नील दुबिद बलवंता।। निज दल बिकल सुना हनुमाना। पच्छिम द्वार रहा बलवाना।। मेघनाद तहँ करइ लराई। टूट न द्वार परम कठिनाई।। पवनतनय मन भा अति क्रोधा। गर्जेउ प्रबल काल सम जोधा।। कूदि लंक गढ़ ऊपर आवा। गहि गिरि मेघनाद कहुँ धावा।। भंजेउ रथ सारथी निपाता। ताहि हृदय महुँ मारेसि लाता।। दुसरें सूत बिकल तेहि जाना। स्यंदन घालि तुरत गृह आना।।

bhaya ātura kapi bhāgana lāge | jadyapi umā jītihahiṃ āge || kou kaha kahaṃ aṅgada hanumaṃtā | kahaṃ nala nīla dubida balavaṃtā || nija dala bikala sunā hanumānā | pacchima dvāra rahā balavānā || meghanāda tahaṃ karai larāī | ṭūṭa na dvāra parama kaṭhināī || pavana-tanaya mana bhā ati krodhā | garjeu prabala kāla sama jodhā || kūdi laṅka gaṛha ūpara āvā | gahi giri meghanāda kahuṃ dhāvā || bhaṃjeu ratha sārathī nipātā | tāhi hṛdaya mahuṃ māresi lātā || dusareṃ sūta bikala tehi jānā | syaṃdana ghāli turata gṛha ānā ||

Los monos, presas del pánico, comenzaron a huir, aunque, ¡oh Uma!, la victoria sería finalmente suya. Algunos gritaban: '¿Dónde está Angad? ¿Dónde está Hanuman? ¿Dónde están Nala y Nila, dónde está el poderoso Dvivida?' Hanuman oyó que su propia hueste estaba conmocionada; él permanecía fuerte en la puerta occidental. Allí combatía Meghanad, y la puerta no cedía, tan dura era. El hijo del Viento ardió en ira y rugió como el poderoso Señor de la Muerte. Saltando sobre la ciudadela de Lanka, se lanzó contra Meghanad, empuñando una montaña. Destrozó el carro y derribó al auriga, golpeándolo en el pecho con una patada. Otro auriga, aterrorizado, enganchó el carro al instante y lo llevó rápidamente a casa.

Verse 129 (दोहा/सोरठा)

अंगद सुना पवनसुत गढ़ पर गयउ अकेल। रन बाँकुरा बालिसुत तरकि चढ़ेउ कपि खेल।।43।।

aṅgada sunā pavanasuta gaṛha para gayau akela | rana bāṅkurā bālisuta taraki caṛheu kapi khela ||43||

Angad oyó que el hijo del dios del Viento había ido solo sobre la muralla. Ardiente por la batalla, el hijo de Bali saltó, tomándolo como un mero juego de monos.

Verse 130 (चौपाई)

जुद्ध बिरुद्ध क्रुद्ध द्वौ बंदर। राम प्रताप सुमिरि उर अंतर।। रावन भवन चढ़े द्वौ धाई। करहि कोसलाधीस दोहाई।। कलस सहित गहि भवनु ढहावा। देखि निसाचरपति भय पावा।। नारि बृंद कर पीटहिं छाती। अब दुइ कपि आए उतपाती।। कपिलीला करि तिन्हहि डेरावहिं। रामचंद्र कर सुजसु सुनावहिं।। पुनि कर गहि कंचन के खंभा। कहेन्हि करिअ उतपात अरंभा।। गर्जि परे रिपु कटक मझारी। लागे मर्दै भुज बल भारी।। काहुहि लात चपेटन्हि केहू। भजहु न रामहि सो फल लेहू।।

juddha biruddha kruddha dvau baṃdara | rāma pratāpa sumiri ura aṃtara || rāvana bhavana caṛhe dvau dhāī | karahi kosalādhīsa dohāī || kalasa sahita gahi bhavanu ḍhahāvā | dekhi nisācara-pati bhaya pāvā || nāri bṛṃda kara pīṭahiṃ chātī | aba dui kapi āe utapātī || kapilīlā kari tinhahi ḍerāvahiṃ | rāmacandra kara sujasu sunāvahiṃ || puni kara gahi kaṃcana ke khaṃbhā | kahenhi kari'a utapāta araṃbhā || garji pare ripu kaṭaka majhārī | lāge mardai bhuja bala bhārī || kāhuhi lāta capeṭanhi kehū | bhajahu na rāmahi so phala lehū ||

Dos monos, iracundos y opuestos al enemigo, recordaron el poder de Rama en sus corazones. Corrieron y escalaron al palacio de Ravana, clamando la invocación del Señor de Kosala. Apoderándose del edificio con sus propios remates, lo derrumbaron; al ver esto, el señor de los demonios nocturnos fue presa del miedo. Las mujeres se golpeaban el pecho: '¡Ahora han venido dos monos, la encarnación de la maldad!' Desplegando su juego de monos, los aterrorizaron y proclamaron la hermosa fama de Ramachandra. De nuevo agarraron pilares de oro y gritaron: '¡Que comience el estrago!' Rugiendo, cayeron en medio de la hueste enemiga y comenzaron a aplastarlos con el peso de sus poderosos brazos. A unos golpearon con patadas, a otros con bofetadas: 'Quien no se refugie en Rama, ¡que reciba el fruto de eso!'

Verse 131 (दोहा/सोरठा)

एक एक सों मर्दहिं तोरि चलावहिं मुंड। रावन आगें परहिं ते जनु फूटहिं दधि कुंड।।44।।

eka eka soṃ mardahiṃ tori calāvahiṃ muṇḍa | rāvan āgeṃ parahiṃ te janu phūṭahiṃ dadhi kuṇḍa ||44||

Uno a uno los aplastaron, les arrancaron las cabezas y las arrojaron; cayendo ante Ravana, aquellas cabezas parecían como si hubieran reventado ollas de cuajada.

Verse 132 (चौपाई)

महा महा मुखिआ जे पावहिं। ते पद गहि प्रभु पास चलावहिं।। कहइ बिभीषनु तिन्ह के नामा। देहिं राम तिन्हहू निज धामा।। खल मनुजाद द्विजामिष भोगी। पावहिं गति जो जाचत जोगी।। उमा राम मृदुचित करुनाकर। बयर भाव सुमिरत मोहि निसिचर।। देहिं परम गति सो जियँ जानी। अस कृपाल को कहहु भवानी।। अस प्रभु सुनि न भजहिं भ्रम त्यागी। नर मतिमंद ते परम अभागी।। अंगद अरु हनुमंत प्रबेसा। कीन्ह दुर्ग अस कह अवधेसा।। लंकाँ द्वौ कपि सोहहिं कैसें। मथहि सिंधु दुइ मंदर जैसें।।

mahā mahā mukhiā je pāvahiṃ | te pada gahi prabhu pāsa calāvahiṃ || kahai bibhīṣanu tinh ke nāmā | dehiṃ rāma tinhahū nija dhāmā || khala manujād dvijāmiṣa bhogī | pāvahiṃ gati jo jācat jogī || umā rāma mṛdu-cita karunākara | bayara bhāva sumirata mohi nisi-cara || dehiṃ parama gati so jiyã jāni | asa kṛpāla ko kahahu bhavānī || asa prabhu suni na bhajahiṃ bhrama tyāgī | nara mati-manda te parama abhāgī || aṅgada aru hanumaṃta prabesā | kīnha durga asa kaha avadhesā || laṅkā̃ dvau kapi sohahiṃ kaiseṃ | mathahiṃ siṃdhu dui maṃdara jaiseṃ ||

Los grandes jefes que fueron capturados fueron llevados, aferrados a los pies del Señor, a Su presencia. Vibhishana decía sus nombres, y Rama les concedió incluso a ellos Su propia morada. Aunque malvados, comedores de hombres, incluso consumidores de brahmanes, obtuvieron el estado que los yoguis suplican. '¡Oh Uma!, Rama es de corazón tierno, una mina de compasión: incluso aquellos demonios que me recuerdan con enemistad, sabiéndolo en sus corazones, Él les concede la liberación suprema. Dime, Bhavani, ¿quién es tan misericordioso como Él? Sin embargo, al oír de tal Señor, los hombres no lo adoran, abandonando la ilusión; esos hombres de mente embotada son los más desdichados.' Mientras tanto, Angada y Hanuman entraron en la fortaleza, así lo dijo el Señor de Ayodhya; en Lanka los dos monos resplandecían como dos montañas Mandara batiendo el océano.