Sarga 118

Verse 1

सात्वेवमुक्ता वैदेही अनसूयाऽनसूयया। प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुमुपचक्रमे।।2.118.1।।

Así interpelada por Anasūyā, Vaidehī —libre de malicia— honró sus palabras en respuesta y comenzó a hablar con suavidad.

Verse 2

नैतदाश्चर्यमार्याया यन्मां त्वमभिभाषसे। विदितन्तु ममाप्येतद्यथा नार्याः पतिर्गुरुः।।2.118.2।।

No es de extrañar que una dama noble me aconseje así. Yo también lo sé bien: para una mujer, su esposo ha de ser venerado como un gurú.

Verse 3

यद्यप्येष भवेद्भर्ता ममाऽर्ये वृत्तवर्जितः।अद्वैधमुपचर्तव्यस्तथाप्येष मया भवेत्।।2.118.3।।

Oh noble señora, aunque sucediera que mi esposo careciera de recta conducta, aun así he de atenderle sin vacilar.

Verse 4

किं पुनर्यो गुणश्लाघ्य स्सानुक्रोशो जितेन्द्रियः।स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवत्पितृवत्प्रियः।।2.118.4।।

¡Cuánto más si el esposo es digno de alabanza por sus virtudes: compasivo, dueño de sí, firme en su amor, de alma justa, y querido como una madre y como un padre!

Verse 5

यां वृत्तिं वर्तते रामः कौसल्यायां महाबलः।तामेव नृपनारीणामन्यासामपि वर्तते।।2.118.5।।

El poderoso Rāma trata a las demás reinas del rey del mismo modo en que trata a Kausalyā.

Verse 6

सकृद्दृष्टास्वपि स्त्रिषु नृपेण नृपवत्सलः।मातृवद्वर्तते वीरो मानमुत्सृज्य धर्मवित्।।2.118.6।।

Aunque el rey hubiera mirado a ciertas mujeres tan sólo una vez, el heroico Rāma, afecto al rey y conocedor del dharma, deja a un lado el orgullo y las trata como a una madre.

Verse 7

आगच्छन्त्याश्च विजनं वनमेवं भयावहम्।समाहितं मे श्वश्र्वा च हृदये तद्धृतं महत्।।2.118.7।।

Cuando me encaminaba a este bosque desierto y temible, el gran consejo que mi suegra me impartió fue depositado en mí, y lo he guardado firmemente en el corazón.

Verse 8

पाणिप्रदानकाले च यत्पुरात्वग्नि सन्निधौ।अनुशिष्टा जनन्याऽस्मि वाक्यं तदपि मे धृतम्।।2.118.8।।

Y también las palabras con que mi madre me instruyó antaño, cuando mi mano fue entregada en matrimonio ante el fuego sagrado: esas igualmente las he guardado dentro de mí.

Verse 9

नवीकृतं तु तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि।पतिशुश्रूषणान्नार्यास्तपो नान्यद्विधीयते।।2.118.9।।

Oh mujer que caminas en el dharma, tus palabras han renovado para mí toda aquella enseñanza; pues para una esposa no se prescribe otra austeridad que el servicio devoto a su esposo.

Verse 10

सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते।तथावृत्तिश्च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम्।।2.118.10।।

Sāvitrī, por su devoto servicio a su esposo, es honrada en el cielo; tú también, siguiendo ese mismo camino, alcanzarás el cielo por tal servicio.

Verse 11

वरिष्ठा सर्वनारीणामेषा च दिवि देवता।रोहिणी न विनाचन्द्रं मुहूर्तमपि दृश्यते।।2.118.11।।

Rohiṇī, la mejor de todas las mujeres y una diosa en los cielos, no se ve jamás en el firmamento ni por un instante sin la Luna.

Verse 12

एवंविधाश्च प्रवराः स्त्रियो भर्तृदृढव्रताः।देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा।।2.118.12।।

Mujeres así —excelentes y firmes en su voto hacia el esposo— son honradas en el mundo de los dioses por el mérito de sus propias obras.

Verse 13

ततोऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः।शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत।।2.118.13।।

Al oír las palabras de Sītā, Anasūyā se llenó de gozo; besó su frente y habló a la princesa de Mithilā, deseando alegrarle el corazón.

Verse 14

नियमैर्विविधैराप्तं तपो हि महदस्ति मे।तत्संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिव्रते।।2.118.14।।

Oh Sītā, de votos puros: poseo un gran poder ascético, alcanzado por diversas disciplinas. Apoyándome en esa fuerza, te concederé lo que desees, para tu contento.

Verse 15

उपपन्नं मनोज्ञं च वचनं तव मैथिलि।प्रीता चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे।।2.118.15।।

Oh Maithilī, tus palabras son a la vez apropiadas y gratas. Estoy complacida; dime qué es lo correcto que debo hacer por ti.

Verse 16

तस्यास्तद्  वचनं श्रूत्वा विस्मिता मन्दविस्मया। कृतमित्यब्रवीत् सीता तपोबलसमन्विताम्।।2.118.16।।

Al oír esas palabras, Sītā—sonriendo suavemente, maravillada—dijo a Anasūyā, dotada de poder ascético: «Ya está cumplido».

Verse 17

सा त्वेवमुक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततराऽभवत्।सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्यहम्।।2.118.17।।

Así interpelada, Anasūyā, conocedora del dharma, se complació aún más con Sītā y dijo: «En verdad, oh Sītā, haré que mi alegría por ti dé fruto».

Verse 18

इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च।अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम्।।2.118.18।।मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत्।अनुरूपमसंक्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति।।2.118.19।।

Oh Vaidehī, aquí tienes una guirnalda divina y excelente, vestiduras y ornamentos, junto con ungüentos fragantes y un bálsamo precioso. Concedidos por mí, oh Sītā, embellecerán tus miembros; serán siempre adecuados, sin mancha y perpetuamente frescos.

Verse 19

इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च।अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम्।।2.118.18।।मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत्।अनुरूपमसंक्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति।।2.118.19।।

Oh Vaidehī, aquí tienes una guirnalda divina y excelente, vestiduras y ornamentos, junto con ungüentos fragantes y un bálsamo precioso. Concedidos por mí, oh Sītā, embellecerán tus miembros; serán siempre adecuados, sin mancha y perpetuamente frescos.

Verse 20

अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी जनकात्मजे।शोभयिष्यसि भर्तारं यथा श्रीर्विष्णुमव्ययम्।।2.118.20।।

Oh hija de Janaka, ungida con este divino ungüento, realzarás el esplendor de tu esposo, así como Śrī (Lakṣmī) adorna a Viṣṇu, el imperecedero.

Verse 21

सा वस्त्रमङ्गरागं च भूषणानि स्रजस्तथा।मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानमनुत्तमम्।।2.118.21।।

Maithilī aceptó aquellos incomparables dones de afecto: vestiduras, ungüentos, ornamentos y guirnaldas.

Verse 22

प्रतिगृह्य च तत्सीता प्रीतिदानं यशस्विनी।श्लिष्टाञ्जलिपुटा तत्र समुपास्त तपोधनाम्।।2.118.22।।

La ilustre Sītā aceptó aquel don de afecto; luego, con las palmas juntas en reverente salutación, se sentó cerca de la asceta, rica en austeridad (tapas).

Verse 23

तथा सीतामुपासीनामनसूया दृढव्रता।वचनं प्रष्टुमारेभे काञ्चित्प्रियकथामनु।।2.118.23।।

Al ver a Sītā sentada así, Anasūyā, firme en sus votos, comenzó a interrogarla, deseosa de oír un relato querido.

Verse 24

स्वयं वरे किल प्राप्ता त्वमनेन यशस्विना।राघवेणेति मे सिते कथा श्रुतिमुपागता।।2.118.24।।

«Oh Sītā, he oído decir que en el svayaṃvara fuiste ganada por este ilustre Rāghava; tal es la noticia que ha llegado a mis oídos.»

Verse 25

तां कथां श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण च मैथिलि।यथाऽनुभूतं कार्त्स्न्येन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि।।2.118.25।।

«Oh Maithilī, deseo oír esa historia con todo detalle; debes contármela por completo, tal como la viviste.»

Verse 26

एवमुक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम्।श्रूयतामिति चोक्त्वा वै कथयामास तां कथाम्।।2.118.26।।

Así interpelada, Sītā, fiel al dharma, dijo a aquella virtuosa: «Escucha», y entonces relató toda la historia.

Verse 27

मिथिलाधिपतिर्वीरो जनको नाम धर्मवित्।क्षत्रधर्मे ह्यभिरतो न्यायतश्शास्ति मेदिनीम्।।2.118.27।।

«En Mithilā hubo un rey heroico llamado Janaka, conocedor del dharma; entregado al deber del kṣatriya, gobernaba la tierra conforme a la justicia.»

Verse 28

तस्य लाङ्गलहस्तन्य कर्षतः क्षेत्रमण्डलम्।अहं किलोत्थिता भित्वा जगतीं नृपतेस्सुता।।2.118.28।।

Mientras él, con el arado en la mano, labraba el recinto del sacrificio, se dice que yo surgí al abrir la tierra; así llegué a ser hija del rey.

Verse 29

स मां दृष्ट्वा नरपतिर्मुष्टिविक्षेपतत्परः।पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गीं जनको विस्मितोऽभवत्।।2.118.29।।

Entonces el rey Janaka, atento a esparcir puñados (de semilla), al verme con todo el cuerpo cubierto de polvo, quedó lleno de asombro.

Verse 30

अनपत्येन च स्नेहादङ्कमारोप्य च स्वयम्।ममेयं तनयेत्युक्त्वा स्नेहो मयि निपातितः।।2.118.30।।

Como no tenía descendencia, él mismo, por cariño, me alzó sobre su regazo; diciendo: «Ésta es mi hija», derramó sobre mí su amor.

Verse 31

अन्तरिक्षे च वागुक्ताऽप्रतिमाऽमानुषी किल।एवमेतन्नरपते धर्मेण तनया तव।।2.118.31।।

Y entonces se oyó en el cielo una voz, incomparable y no humana: «Así es, oh rey; conforme al dharma, ella es tu hija».

Verse 32

ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा पिता मे मिथिलाधिपः।अवाप्तो विपुलां बुद्धिं मामवाप्य नराधिपः।।2.118.32।।

Entonces mi padre, el justo señor de Mithilā, se llenó de júbilo; y al haberme प्राप्तado, el rey alcanzó una resolución amplia y noble.

Verse 33

दत्ता चास्मीष्टवद्देव्यै ज्येष्ठायै पुण्यकर्मणा।तया सम्भाविता चास्मि स्निग्धया मातृसौहृदात्।।2.118.33।।

Y aquel rey de obras meritorias me confió —como un don entrañable— a la reina principal; y ella, tierna por naturaleza, me crió con el afecto maternal.

Verse 34

पतिसंयोगसुलभं वयो दृष्ट्वा तु मे पिता।चिन्तामभ्यगमद्धीनो वित्तनाशादिवाधनः।।2.118.34।।

Pero cuando mi padre vio que había llegado yo a la edad propicia para el matrimonio, cayó en ansiedad, como un pobre desolado tras perder su riqueza.

Verse 35

सदृशाच्चापकृष्टाच्च लोके कन्यापिता जनात्।प्रधर्षणामवाप्नोति शक्रेणापि समो भुवि।।2.118.35।।

Pues en este mundo, el padre de una doncella aún no casada sufre humillación de la gente, sea igual o inferior a él, aunque en la tierra sea tan grande como Indra.

Verse 36

तां धर्षणामदूरस्थां दृष्ट्वा चात्मनि पार्थिवः।चिन्तार्णवगतः पारं नाससादाप्लवो यथा।।2.118.36।।

Al ver que aquella humillación estaba cercana para él, el rey se hundió en un océano de preocupación, como quien, sin flotador, no alcanza la orilla lejana.

Verse 37

अयोनिजां हि मां ज्ञात्वा नाध्यगच्छद्विचिन्तयन्।सदृशं चानुरूपं च महीपालः पतिं मम।।2.118.37।।

Sabiendo que yo no nací de vientre alguno, el soberano de la tierra, aun tras mucha reflexión, no halló un esposo que fuese a la vez igual y verdaderamente adecuado para mí.

Verse 38

तस्य बुद्धिरियं जाता चिन्तयानस्य सन्ततम्।स्वयंवरं तनूजायाः करिष्यामीति धीमतः।।2.118.38।।

Mientras meditaba sin cesar, nació en la mente del sabio rey esta resolución: «Celebraré un svayaṁvara para mi hija».

Verse 39

महायज्ञे तदा तस्य वरुणेन महात्मना।दत्तं धनुर्वरं प्रीत्या तूणी चाक्षयसायकौ।।2.118.39।।

Entonces, en su gran yajña, el magnánimo Varuṇa le otorgó con afecto un arco excelso, y también carcajes y dos flechas inagotables.

Verse 40

असञ्चाल्यं मनुष्यैश्च यत्नेनापि च गौरवात्।तन्न शक्ता नमयितुं स्वप्नेष्वपि नराधिपाः।।2.118.40।।

Tan pesado era aquel arco que ningún hombre podía siquiera moverlo, aun con gran esfuerzo; y los reyes no eran capaces de tensarlo, ni siquiera en sueños.

Verse 41

तद्धनुः प्राप्य मे पित्रा व्याहृतं सत्यवादिना।समवाये नरेन्द्राणां पूर्वमामन्त्र्य पार्थिवान्।।2.118.41।।

Cuando mi padre, fiel a su palabra, obtuvo aquel arco, primero convocó a los reyes a una asamblea y allí proclamó su decreto.

Verse 42

इदं च धनुरुद्यम्य सज्यं यः कुरुते नरः।तस्य मे दुहिता भार्या भविष्यति न संशयः।।2.118.42।।

«Aquel hombre que pueda alzar este arco y tensarlo con la cuerda, sin duda alguna tendrá por esposa a mi hija.»

Verse 43

तच्च दृष्ट्वा धनुश्श्रेष्ठं गौरवाद्गिरिसन्निभम्। अभिवाद्य नृपा जग्मुरशक्तास्तस्य तोलने।।2.118.43।।

Al ver aquel arco supremo, venerable y semejante a una montaña por su peso, los reyes, incapaces siquiera de levantarlo, rindieron homenaje y se retiraron.

Verse 44

सुदीर्घस्य तु कालस्य राघवोऽयं महाद्युतिः।विश्वामित्रेण सहितो यज्ञं द्रष्टुं समागतः।।2.118.44।।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा राम स्सत्यपराक्रमः।

Tras largo tiempo, llegó este resplandeciente Rāghava—Rāma, cuyo valor se funda en la verdad—junto con su hermano Lakṣmaṇa y con Viśvāmitra, para contemplar el sacrificio.

Verse 45

विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा मम पित्रा सुपूजितः।।2.118.45।।प्रोवाच पितरं तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।

Allí el justo Viśvāmitra, debidamente honrado por mi padre, le habló acerca de aquellos dos hermanos, Rāma y Lakṣmaṇa.

Verse 46

सुतौ दशरथस्येमौ धनुर्दर्शकाङ्क्षिणौ।धनुर्दर्शय रामाय राजपुत्राय दैविकम्।।2.118.46।।

«Estos dos son los hijos de Daśaratha, deseosos de contemplar el arco. Muéstrale al príncipe Rāma el arco divino.»

Verse 47

इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुस्समुपानयत्।।2.118.47।।निमेषान्तरमात्रेण तदाऽनम्य महाबलः।ज्यां समारोप्य झडिति पूरयामास वीर्यवान्।।2.118.48।।

Así interpelado por aquel sabio, mi padre sacó el arco. Entonces el poderoso y valiente Rāma lo dobló, encordó al instante y lo tensó, en un abrir y cerrar de ojos.

Verse 48

इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुस्समुपानयत्।।2.118.47।।निमेषान्तरमात्रेण तदाऽनम्य महाबलः।ज्यां समारोप्य झडिति पूरयामास वीर्यवान्।।2.118.48।।

Así interpelado por aquel sabio, mi padre sacó el arco. Entonces el poderoso y valiente Rāma lo dobló, encordó al instante y lo tensó, en un abrir y cerrar de ojos.

Verse 49

तेन पूरयता वेगान्मध्ये भग्नं द्विधा धनुः।तस्य शब्दो भवद्भीमः पतितस्याशनेरिव।।2.118.49।।

Al tensarlo con ímpetu, el arco se quebró en medio en dos; y el estruendo que se alzó fue aterrador, como el rayo al desplomarse.

Verse 50

ततोऽहं तत्र रामाय पित्रा सत्याभिसन्धिना।निश्चिता दातुमुद्यम्य जलभाजनमुत्तमम्।।2.118.50।।

Entonces, allí, mi padre—resuelto en la verdad—alzó un excelente recipiente de agua, decidido a entregarme a Rāma.

Verse 51

दीयमानां न तु तदा प्रतिजग्राह राघवः।अविज्ञाय पितुश्छन्दमयोध्याऽधिपतेः प्रभोः।।2.118.51।।

Pero en aquel momento Rāghava no me aceptó cuando estaba siendo ofrecida, pues aún no conocía la intención de su padre, el soberano, rey de Ayodhyā.

Verse 52

तत श्श्वशुरमामन्त्र्य वृद्धं दशरथं नृपम्।मम पित्रा त्वहं दत्ता रामाय विदितात्मने।।2.118.52।।

Luego, tras invitar a mi suegro, el anciano rey Daśaratha, mi padre me entregó a Rāma, varón de discernimiento bien conocido.

Verse 53

मम चैवानुजा साध्वी ऊर्मिला प्रियदर्शना।भार्यार्थे लक्ष्मणस्यापि दत्ता पित्रा मम स्वयम्।।2.118.53।।

Y mi hermana menor, la virtuosa Urmilā, grata a la vista, fue también dada por mi padre, por su propia voluntad, como esposa para Lakṣmaṇa.

Verse 54

एवं दत्ताऽस्मि रामाय तदा तस्मिन्स्वयंवरे।अनुरक्ताऽस्मि धर्मेण पतिं वीर्यवतां वरम्।।2.118.54।।

Así, en aquel svayaṁvara, fui dada a Rāma; y conforme al dharma permanezco entregada a mi esposo, el más excelso entre los valientes.