Adhyaya 33

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । वाराणस्याश्च माहात्म्यं संक्षेपात्कथितं त्वया । विस्तरेण मुने ब्रूहि तदा प्रीणाति मे मनः

Yudhiṣṭhira dijo: «Me has contado brevemente la grandeza de Vārāṇasī. Oh sabio, descríbela con detalle; entonces mi mente quedará plenamente satisfecha».

Verse 2

नारद उवाच । अत्रेतिहासं वक्ष्यामि वाराणस्या गुणाश्रयम् । यस्य श्रवणमात्रेण मुच्यते ब्रह्महत्यया

Nārada dijo: «Aquí relataré una antigua historia: Vārāṇasī, morada de las virtudes; con sólo oírla uno queda libre del pecado de brahma-hatyā, el asesinato de un brāhmaṇa».

Verse 3

मेरुशृंगे पुरा देवमीशानं त्रिपुरद्विषम् । देवासनगता देवी महादेवमपृच्छत

Antaño, en la cumbre del monte Meru, la Diosa—sentada en un trono divino—preguntó a Mahādeva, el Señor Īśāna, enemigo de Tripura.

Verse 4

देव्युवाच । देवदेव महादेव भक्तानामार्तिनाशन । कथं त्वां पुरुषो देवमचिरादेव पश्यति

La Diosa dijo: «Oh Dios de dioses, oh Mahādeva, destructor del sufrimiento de los devotos: ¿cómo puede un hombre contemplarte a Ti, el Señor, en poco tiempo?»

Verse 5

सांख्ययोगस्तथा ध्यानं कर्मयोगोऽथ वैदिकः । आयासबहुला लोके यानि चान्यानि शंकर

El sāṃkhya-yoga, la meditación y el karma-yoga védico—y cualesquiera otras disciplinas que haya en el mundo—están todas llenas de arduo esfuerzo, oh Śaṅkara.

Verse 6

येन विश्रांतचित्तानां योगिनां कर्मिणामपि । दृश्यो हि भगवान्सूक्ष्मः सर्वेषामथ देहिनाम्

Por este medio, en verdad es percibido el Señor sutil: por los yoguis de mente sosegada, e incluso por quienes obran; y, ciertamente, por todos los seres encarnados.

Verse 7

एतद्गुह्यतमं ज्ञानं गूढं शक्रादिसेवितम् । हिताय सर्वभूतानां ब्रूहि कामाग्निनाशनम्

Éste es el conocimiento más secreto: profundo y venerado, honrado incluso por Indra y los demás dioses. Para el bien de todos los seres, enseña, por favor, aquello que extingue el fuego del deseo.

Verse 8

ईश्वर उवाच । अवाच्यमत्र विज्ञानं ज्ञानमज्ञैर्बहिष्कृतम् । वक्ष्ये तव यथातत्त्वं यदुक्तं परमर्षिभिः

Īśvara dijo: Aquí, la realización discriminativa no debe ser proclamada; este conocimiento es rechazado por los ignorantes. Te lo expondré conforme a la verdad, tal como lo declararon los supremos rishis.

Verse 9

परं गुह्यतमं क्षेत्रं मम वाराणसी पुरी । सर्वेषामेव भूतानां संसारार्णवतारिणी

Mi ciudad de Vārāṇasī es el campo sagrado supremo y más secreto; para todos los seres, es la que los hace cruzar el océano de la existencia mundana.

Verse 10

तत्र भक्त्या महादेवि मदीयं व्रतमास्थिताः । निवसंति महात्मानः परं नियममास्थिताः

Allí, oh Mahādevī, moran los magnánimos: observando con devoción mi voto y firmemente establecidos en la disciplina suprema.

Verse 11

उत्तमं सर्वतीर्थानां स्थानानामुत्तमं च यत् । ज्ञानानामुत्तमं ज्ञानमविमुक्तं परं मम

Aquello que es lo supremo entre todos los tīrthas y lo supremo entre los lugares santos—Avimukta—es también el conocimiento supremo entre todos los conocimientos; es Mi morada y secreto más alto.

Verse 12

स्थानांतर पवित्राणि तीर्थान्यायतनानि च । श्मशानसंस्थितान्येव दिव्यभूमिगतानि च

Los lugares sagrados de otras regiones—los tīrthas y también los santuarios—los que están en los śmaśāna (campos de cremación) y los que se hallan en tierras divinas (reinos celestes) también, todos son tenidos por santos.

Verse 13

भूर्लोके नैव संलग्नमंतरिक्षे ममालयम् । अमुक्तास्तत्र पश्यंति मुक्ताः पश्यंति चेतसा

Mi morada no está ligada al mundo terrenal; está en la región intermedia, en el espacio. Allí la ven los no liberados, mas los liberados la contemplan sólo con la mente, en realización interior.

Verse 14

श्मशानमेतद्विख्यातमविमुक्तमिति श्रुतम् । कालो भूत्वा जगदिदं संहराम्यत्र सुंदरि

Este lugar es célebre como śmaśāna, y se oye que se llama ‘Avimukta’. Aquí, oh hermosa, haciéndome el Tiempo mismo, disuelvo este universo entero.

Verse 15

देवीदं सर्वगुह्यानां स्थानं प्रियतरं मम । मद्भक्तास्तत्र गच्छंति मामेव प्रविशंति च

Oh Devī, este lugar es para Mí el más querido entre todos los sitios sagrados y secretos. Mis devotos van allí, y en Mí mismo entran.

Verse 16

दत्तं जप्तं हुतं चेष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् । ध्यानमध्ययनं ज्ञानं सर्वं तत्राक्षयं भवेत्

Todo lo dado en caridad, lo recitado en japa, lo ofrecido al fuego, lo emprendido con diligencia, lo realizado como austeridad, o cualquier otra obra—junto con la meditación, el estudio y el conocimiento espiritual—todo ello se vuelve imperecedero allí.

Verse 17

जन्मांतरसहस्रेषु यत्पापं पूर्वसंचितम् । अविमुक्तं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

Cualquier pecado acumulado antaño a lo largo de miles de nacimientos—al entrar en Avimukta, todo ello se consume y llega a su fin.

Verse 18

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च वर्णसंकराः । स्त्रियो म्लेच्छाश्च ये चान्ये संकीर्णाः पापयोनयः

Brāhmaṇas, Kṣatriyas, Vaiśyas y Śūdras, y también los de mezcla de varṇa; mujeres, mlecchas y otros más, gentes mezcladas nacidas en linajes de pecado—

Verse 19

कीटाः पिपीलिकाश्चैव ये चान्ये मृगपक्षिणः । कालेन निधनं प्राप्ता अविमुक्ते वरानने

Insectos, hormigas y también otros animales y aves—habiendo alcanzado la muerte a su debido tiempo en Avimukta, oh de bello rostro—

Verse 20

चंद्रार्द्धमौलयस्त्र्यक्षा महावृषभवाहनाः । शिवे मम पुरे देवि जायंते तत्र मानवाः

Oh Devī, en mi ciudad, oh Śivā, los humanos que allí nacen llevan las señales de Śiva: la media luna como corona, tres ojos, y el gran toro por montura.

Verse 21

नाविमुक्ते मृतः कश्चिन्नरकं याति किल्बिषी । ईश्वरानुगृहीता हि सर्वे यांति परां गतिम्

Se dice que ningún pecador que muera en Avimukta va al infierno; pues, agraciados por el Señor, todos alcanzan el estado supremo.

Verse 22

मोक्षं सुदुर्ल्लभं मत्वा संसारं चातिभीषणम् । अश्मना चरणौ भंक्त्वा वाराणस्यां वसेन्नरः

Sabiendo que la liberación es dificilísima de alcanzar y que el saṃsāra es verdaderamente aterrador, que el hombre se rompa los pies con una piedra y habite en Vārāṇasī.

Verse 23

दुर्ल्लभा तपसा चापि मृतस्य परमेश्वरि । यत्र तत्र विपन्नस्य गतिः संसारमोक्षणी

Oh Diosa Suprema, aun mediante austeridades tal estado es difícil de obtener para el muerto; pero para quien ha caído en la desgracia, dondequiera que esté, ese camino se vuelve liberación del yugo del saṃsāra.

Verse 24

प्रसादाज्जायते सम्यक्मम शैलेंद्रनंदिनि । अप्रवृद्धा न पश्यंति मम मायाविमोहिताः

Oh hija del señor de las montañas, el verdadero entendimiento nace plenamente sólo por mi gracia. Los que no han madurado espiritualmente no perciben la verdad, pues están engañados por mi māyā.

Verse 25

विण्मूत्ररेतसां मध्ये ते वसंति पुनः पुनः । हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेद्विघ्नशतैरपि

Vuelven a morar una y otra vez en medio de heces, orina y semen. Pero el sabio, aunque sea abatido y aun entre cientos de obstáculos, debe seguir morando firme en la recta conducta.

Verse 26

स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति । जन्ममृत्युजरामुक्तं परं यांति शिवालयम्

Alcanza la morada suprema; al llegar allí, ya no se aflige. Libre de nacimiento, muerte y vejez, llega al reino más alto: la morada de Śiva.

Verse 27

अपुनर्मरणानां हि सा गतिर्मोक्षकांक्षिणाम् । यां प्राप्य कृतकृत्यः स्यादिति मन्यंति पंडिताः

En verdad, ése es el destino de quienes anhelan la liberación: un estado donde no se retorna a la muerte. Al alcanzarlo, la vida queda cumplida; así lo afirman los sabios.

Verse 28

न दानैर्न तपोभिश्च न यज्ञैर्नापि विद्यया । प्राप्यते गतिरुत्कृष्टा याविमुक्ते तु लभ्यते

El estado supremo no se alcanza por dádivas, ni por austeridades, ni por sacrificios, ni siquiera por el saber; sólo lo obtiene quien está verdaderamente liberado.

Verse 29

नानावर्णा विवर्णाश्च चांडालाद्या जुगुप्सिताः । किल्बिषैः पूर्णदेहाश्च विशिष्टैः पातकैस्तथा

De muchas clases y de aspecto degradado, empezando por los caṇḍālas y otros tenidos por repulsivos, cuyos cuerpos están colmados de culpas, así como de transgresiones graves y particulares.

Verse 30

भेषजं परमं तेषामविमुक्तं विदुर्बुधाः । अविमुक्तं परं ज्ञानमविमुक्तं परं पदम्

Los sabios conocen a Avimukta como su remedio supremo. Avimukta es el conocimiento más alto, y Avimukta es la meta suprema.

Verse 31

अविमुक्तं परं तत्त्वमविमुक्तं परं शिवम् । कृत्वा वै नैष्ठिकीं दीक्षामविमुक्ते वसंति ये

Avimukta es la Realidad suprema; Avimukta es el Śiva más alto. Quienes han asumido la dīkṣā firme y de por vida, moran en Avimukta.

Verse 32

तेषां तत्परमं ज्ञानं ददाम्यंते परं पदम् । प्रयागं नैमिषारण्यं श्रीशैलोऽथ महाबलम्

A ellos les concedo ese conocimiento supremo y, al final, el estado más alto. Declaro también a Prayāga, Naimiṣāraṇya y Śrīśaila, en verdad lugares sagrados de gran poder.

Verse 33

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः

Así concluye el trigésimo tercer capítulo en el Svarga-khaṇḍa del glorioso Padma Mahāpurāṇa.

Verse 34

शालग्रामं च कुब्जाम्रं कोकामुखमनुत्तमम् । प्रभासं विजयेशानं गोकर्णं भद्रकर्णकम्

Y (los lugares sagrados) Śālagrāma, Kubjāmra, el insuperable Kokāmukha; Prabhāsa, Vijayeśāna, Gokarṇa y Bhadrakarṇaka.

Verse 35

एतानि पुण्यस्थानानि त्रैलोक्ये विश्रुतानि ह । न यास्यंति परं तत्त्वं वाराणस्यां यथा मृताः

Estos lugares sagrados son célebres en los tres mundos; sin embargo, no conducen a la Realidad suprema como lo hacen quienes mueren en Vārāṇasī.

Verse 36

वाराणस्यां विशेषेण गंगा त्रिपथगामिनी । प्रविष्टा नाशयेत्पापं जन्मांतरशतैः कृतम्

Especialmente en Vārāṇasī, la Gaṅgā—que corre por los tres mundos—destruye los pecados cometidos a lo largo de cientos de nacimientos, para quien entra en sus aguas sagradas.

Verse 37

अन्यत्र सुलभा गंगा श्राद्धं दानं तपो जपः । व्रतानि सर्वमेवैतद्वाराणस्यां सुदुर्ल्लभम्

En otros lugares la Gaṅgā es fácil de alcanzar, y también lo son los ritos de śrāddha, la caridad, la austeridad, la recitación de mantras y los votos; pero en Vārāṇasī todo ello es sumamente raro (en su verdadera eficacia).

Verse 38

जपेच्च जुहुयान्नित्यं ददात्यर्चयतेऽमरान् । वायुभक्षश्च सततं वाराणस्यां स्थितो नरः

El hombre que mora en Vārāṇasī recita sin cesar mantras sagrados, ofrece diariamente oblaciones al fuego, da en caridad, adora a los devas y vive constantemente como si se alimentara sólo de aire.

Verse 39

यदि पापो यदि शठो यदि वा धार्मिको नरः । वाराणसीं समासाद्य पुनाति सकलं कुलम्

Sea un hombre pecador, engañoso o incluso justo: al llegar a Vārāṇasī purifica a toda su estirpe.

Verse 40

वाराणस्यां येऽर्चयंति महादेवं स्तुवंति वै । सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते विज्ञेया गणेश्वराः

Quienes adoran a Mahādeva en Vārāṇasī y en verdad lo alaban quedan libres de todo pecado; deben ser tenidos por señores entre los Gaṇas (los divinos asistentes de Śiva).

Verse 41

अन्यत्र योगज्ञानाभ्यां संन्यासादथवान्यतः । प्राप्यते तत्परं स्थानं सहस्रेणैव जन्मनाम्

De otro modo—sea por el yoga y el conocimiento espiritual, por la renuncia (sannyāsa) o por cualquier otro medio—esa morada suprema se alcanza sólo después de mil nacimientos.

Verse 42

ये भक्ता देवदेवेशि वाराणस्यां वसंति वै । ते विंदंति परं मोक्षमेकेनैव तु जन्मना

Oh Diosa, aquellos devotos que verdaderamente habitan en Vārāṇasī alcanzan la liberación suprema (mokṣa) en un solo nacimiento.

Verse 43

यत्र योगस्तथा ज्ञानं मुक्तिरेकेन जन्मना । अविमुक्तं तदासाद्य नान्यदिच्छेत्तपोवनम्

Donde están el yoga y el conocimiento espiritual, y la liberación se alcanza en una sola vida—habiendo llegado a Avimukta, no debe desearse ningún otro bosque de austeridades.

Verse 44

यतो मयाऽविमुक्तं तदविमुक्तं ततः स्मृतम् । तदेव गुह्यं गुह्यानामेतद्विज्ञानमुच्यते

Porque no ha sido abandonado por Mí, por eso se recuerda como ‘Avimukta’ (el Nunca-Abandonado). Ese mismo lugar es el secreto entre los secretos: esto es lo que se llama el verdadero conocimiento espiritual.

Verse 45

ज्ञानाज्ञानाभिनिष्ठानां परमानंदमिच्छताम् । यागतिर्विदिता सुभ्रूः साविमुक्ते मृतस्य तु

Para quienes se afirman en el conocimiento o en el no-conocimiento y anhelan la dicha suprema—oh hermosa—el destino es conocido; y para quien muere en Vimukta (Kāśī), ese destino queda ciertamente asegurado.

Verse 46

यानि चैवाविमुक्तस्य देहे दृष्टानि कृत्स्नशः । पुरी वाराणसी तेभ्यः स्थानेभ्योऽप्यधिका शुभा

Y todos aquellos lugares sagrados que se contemplan por entero en el cuerpo de Avimukta: entre ellos, la ciudad de Vārāṇasī es aún más auspiciosa, superando incluso a esos mismos sitios.

Verse 47

यत्र साक्षान्महादेवो देहांते स्वयमीश्वरः । व्याचष्टे तारकं ब्रह्म तत्रैव ह्यविमुक्तये

Ese lugar se llama Avimukta, donde Mahādeva mismo—presente en verdad como el Señor—al final de la vida comunica personalmente el Brahman ‘Tāraka’, el mantra/conocimiento salvador, al alma que parte.

Verse 48

यत्तत्परतरं तत्त्वमविमुक्तमिति श्रुतम् । एकेन जन्मना देवि वाराणस्यां तदाप्नुयात्

Esa Realidad suprema, de la que se oye que se llama “Avimukta”, la nunca abandonada, puede alcanzarse, oh Diosa, en Vārāṇasī en una sola vida.

Verse 49

भ्रूमध्ये नाभिमध्ये च हृदये चैव मूर्धनि । यथाविमुक्तमादित्ये वाराणस्यां व्यवस्थितम्

Entre las cejas, en el centro del ombligo, en el corazón y también en la coronilla: así, como el Sol, queda establecida la potencia de la liberación; y así mismo está situada en Vārāṇasī (Kāśī).

Verse 50

वरणायास्तथा चास्या मध्ये वाराणसीपुरी । तत्रैव संस्थितं तत्त्वं नित्यमेवंविमुक्तकम्

Y en medio del río Varaṇā se halla la ciudad de Vārāṇasī; allí mismo está establecida la verdadera Realidad, eternamente, y por ello es lugar de liberación.

Verse 51

वाराणस्याः परं स्थानं न भूतं न भविष्यति । यत्र नारायणो देवो महादेवो दिवीश्वरः

Nunca ha habido, ni habrá jamás, un lugar superior a Vārāṇasī, donde moran el Señor Nārāyaṇa y Mahādeva, el Īśvara celestial.

Verse 52

तत्र देवाः सगंधर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः । उपासते यं सततं देवदेवः पितामहः

Allí los dioses, junto con los Gandharvas, Yakṣas, Nāgas y Rākṣasas, lo adoran sin cesar; a Aquel a quien incluso Pitāmaha (Brahmā), el Dios de los dioses, venera incesantemente.

Verse 53

महापातकिनो देवि ये तेभ्यः पापकृत्तमाः । वाराणसीं समासाद्य ते यांति परमां गतिम्

Oh Diosa, aun quienes han cometido los grandes pecados—y los aún más perversos que ellos—al llegar a Vārāṇasī alcanzan el estado supremo.

Verse 54

तस्मान्मुमुक्षुर्नियतो वसेद्वै मरणांतकम् । वाराणस्यां महादेवाज्ज्ञानं लब्ध्वा विमुच्यते

Por ello, el buscador disciplinado de mokṣa debe morar en Vārāṇasī hasta la muerte; allí, al recibir de Mahādeva el conocimiento liberador, queda libre.

Verse 55

किंतु विघ्ना भविष्यंति पापोपहतचेतसः । ततो नैवाचरेत्पापं कायेन मनसा गिरा

Pero surgirán obstáculos para quienes tienen la mente herida por el pecado; por eso, jamás se debe cometer pecado—con el cuerpo, con la mente o con la palabra.

Verse 56

एतद्रहस्यं देवानां पुराणानां च सुव्रते । अविमुक्ताश्रयं ज्ञानं न कश्चिद्वेत्ति तत्त्वतः

Oh tú de voto noble, esto es un secreto aun para los dioses y para los Purāṇas: el conocimiento asentado en Avimukta; nadie lo conoce de verdad en su esencia real.

Verse 57

नारद उवाच । देवतानामृषीणां च शृण्वतां परमेष्ठिनाम् । देवदेवेन कथितं सर्वपापविनाशनम्

Nārada dijo: «Ante el oír de los dioses y de los ṛṣis, y del supremo Creador (Brahmā) que escuchaba, esto fue declarado por el Señor de Señores, y destruye todos los pecados»

Verse 58

यथानारायणः श्रेष्ठो देवानां पुरुषोत्तमः । यथेश्वराणां गिरिशः स्थानानामेतदुत्तमम्

Así como Nārāyaṇa es el supremo, el Puruṣottama entre los dioses, y así como Giriśa (Śiva) es el principal entre los señores, así este lugar es el más excelente entre los sitios sagrados.

Verse 59

यैः समाराधितो रुद्रः पूर्वस्मिन्नेकजन्मनि । ते विदंति परं क्षेत्रमविमुक्तं शिवालयम्

Aquellos por quienes Rudra fue debidamente adorado en una vida anterior—solo ellos conocen el supremo campo sagrado: Avimukta, la morada de Śiva.

Verse 60

कलिकल्मषसंभूता येषामुपहृता मतिः । न तेषां वेदितुं शक्यं स्थानं तत्परमेष्ठिनः

Aquellos cuya comprensión ha sido robada por la impureza nacida de la era de Kali—no pueden conocer la suprema morada de ese Parameṣṭhin.

Verse 61

ये स्मरंति सदा कालं वदंति च पुरीमिमाम् । तेषां विनश्यति क्षिप्रमिहामुत्र च पातकम्

Quienes recuerdan constantemente este lugar sagrado y también hablan de esta ciudad: en ellos el pecado se extingue pronto, aquí en este mundo y también en el más allá.

Verse 62

यानि चेह प्रकुर्वंति पातकानि कृतालयाः । नाशयेत्तानि सर्वाणि देवः कालतनुः शिवः

Cualesquiera pecados que aquí cometan los seres, moradores de este mundo, todos ellos los destruye el Señor Śiva, cuyo propio cuerpo es el Tiempo.

Verse 63

आगच्छेत्तदिदं स्थानं सेवितं मोक्षकांक्षिभिः । मृतानां च पुनर्जन्म न भूयो भवसागरे

Debe uno acudir a este lugar sagrado, frecuentado por quienes anhelan la liberación; pues para los que aquí mueren no hay nuevo nacimiento en el océano del devenir.

Verse 64

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वाराणस्यां वसेन्नरः । योगी वाप्यथवायोगी पापी वा पुण्यकृत्तमः

Por ello, con todo empeño, debe el hombre morar en Vārāṇasī, sea yogui o no yogui, sea pecador o el más fervoroso hacedor de mérito.

Verse 65

न लोकवचनात्पित्रोर्न चैव गुरुवादतः । मतिर्न क्रमणीया स्यादविमुक्तगतिं प्रति

No debe uno dejar que su determinación sea desviada por las palabras de la gente común, por los padres, ni siquiera por el consejo del maestro, cuando está dirigida a la senda de Avimukta.