Mārkaṇḍeya-varṇanam (The Description of Mārkaṇḍeya)

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्कथं स भगवान्मृकण्डोः पुत्रतां गतः । किं चकार च तद् ब्रूहि हरिर्भार्गववंशजः ॥ १ ॥

Nārada dijo: Oh brahmán, ¿cómo llegó ese Bienaventurado Señor a ser hijo de Mṛkaṇḍu? Y ¿qué hizo Hari, descendiente del linaje de Bhṛgu? Dímelo, te lo ruego.

Verse 2

श्रूयते च पुराणेषु मार्कण्डेयो महामुनिः । अपश्यद्वैष्णवीं मायां चिरञ्जीव्यस्य संप्लवे ॥ २ ॥

También se oye en los Purāṇas que el gran sabio Mārkaṇḍeya contempló la māyā vaiṣṇava, la ilusión divina de Viṣṇu, durante el diluvio cósmico que sobrevino al longevo.

Verse 3

सनक उवाच । शृणु नारद वक्ष्यामि कथामेतां सनातनीम् । विष्णुभक्तिसमायुक्तां मार्कण्डेयमुनिं प्रति ॥ ३ ॥

Sanaka dijo: Escucha, oh Nārada; te narraré este relato eterno, colmado de devoción a Viṣṇu, en relación con el sabio Mārkaṇḍeya.

Verse 4

तपसोऽन्ते मृकण्डुस्तु भार्यामुद्वाह्य सत्तमः । गार्हस्थ्यमकरोद्धृष्टः शान्तो दान्तः कृतार्थकः ॥ ४ ॥

Al concluir sus austeridades, el excelso sabio Mṛkaṇḍu tomó esposa en matrimonio y entró en el āśrama de jefe de hogar—firme y confiado—sereno, dueño de sí y colmado en su propósito.

Verse 5

तस्य भार्या शुचिर्दक्षा नित्यं पतिपरायणा । मनसा वचसा चापि देहेन च पतिव्रता ॥ ५ ॥

Su esposa era pura y diestra, siempre entregada a su marido; y con mente, palabra y cuerpo observaba el voto de pativratā, la fidelidad a su señor.

Verse 6

काले दधार सा गर्भं हरितेजॐशसंभवम् । सुषुवे दशमासान्ते पुत्रं तेजस्विनं परम् ॥ ६ ॥

Con el tiempo, ella concibió un hijo nacido de una porción del resplandor de Hari; y al cabo de diez meses dio a luz a un hijo supremamente luminoso.

Verse 7

स ऋषिः परमप्रीतो दृष्ट्वा पुत्रं सुलक्षणम् । जातकं कारयामास मङ्गलं विधिपूर्वकम् ॥ ७ ॥

Aquel sabio, colmado de gozo al ver a su hijo de auspiciosas señales, mandó celebrar los ritos de nacimiento y las ceremonias propicias, debidamente y conforme a la norma.

Verse 8

स बालो ववृधे तत्र शुक्लपक्ष इवोडुपः । ततस्तु पञ्चमे वर्षे उपनीय मुदान्वितः ॥ ८ ॥

Aquel niño creció allí, como la luna que aumenta en la quincena luminosa. Luego, en su quinto año, fue investido con alegría con el upanayana, el cordón sagrado.

Verse 9

शिक्षां चकार विप्रेन्द्र वैदिकीं धर्मसंहिताम् । नमस्कार्या द्विजाः पुत्र सदा दृष्ट्वा विधानतः ॥ ९ ॥

Oh, el más excelso de los brahmanes, él compuso la Śikṣā védica, un compendio ordenado del dharma. Hijo mío, al ver a los dvija (los dos veces nacidos), debe uno saludarlos siempre con reverente namaskāra, conforme a la norma debida.

Verse 10

त्रिकालं सूर्यमभ्यर्च्य सलिलाञ्जलिदानतः । वैदिकं कर्म कर्तव्यं वेदाध्ययनपूर्वकम् ॥ १० ॥

Tras adorar al Sol en las tres coyunturas del día y ofrecer agua en añjali como oblación, deben cumplirse los ritos védicos, precedidos por el estudio del Veda.

Verse 11

ब्रह्मचर्येण तपसा पूजनीयो हरिः सदा । निषिद्धं वर्जनीयं स्याद् दुष्टसंभाषणादिकम् ॥ ११ ॥

Mediante brahmacarya y tapas, Hari debe ser adorado siempre; y todo lo prohibido ha de evitarse, comenzando por la palabra corrupta o dañina y lo semejante.

Verse 12

साधुभिः सह वस्तव्यं विष्णुभक्तिपरैः सदा । न द्वेषः कस्यचित्कार्यः सर्वेषां हितमाचरेत् ॥ १२ ॥

Debe uno morar siempre en compañía de los sādhu, entregados a la bhakti de Viṣṇu. No se ha de cultivar odio hacia nadie; más bien, practíquese lo que es benéfico para todos los seres.

Verse 13

इज्याध्ययनदानानि सदा कार्याणि ते सुत । एवं पित्रा समादिष्टो मार्कण्डेयो मुनीश्वरः ॥ १३ ॥

«Hijo mío, realiza siempre la adoración, el estudio del Veda y la dádiva (dāna).» Así instruido por su padre, el gran sabio Mārkaṇḍeya, señor entre los munis, obedeció.

Verse 14

चचार धर्मं सततं सदा संचिन्तयन्हरिम् । मार्कण्डेयो महाभागो दयावान्धर्मवत्सलः ॥ १४ ॥

El muy afortunado sabio Mārkaṇḍeya recorría siempre el sendero del Dharma, contemplando sin cesar a Hari; era compasivo y profundamente amante de la rectitud.

Verse 15

आत्मवान्सत्यसन्धश्च मार्तण्डसदृशप्रभः । वशी शान्तो महाज्ञानी सर्वतत्त्वार्थकोविदः ॥ १५ ॥

Era dueño de sí y fiel a sus votos; resplandecía como el Sol; disciplinado y autocontrolado, sereno, gran conocedor, versado en el sentido de todos los tattva, los principios de la realidad.

Verse 16

तपश्चचार परममच्युतप्रीतिकारणम् । आराधितो जगन्नाथो मार्कण्डेयेन धीमता ॥ १६ ॥

El sabio Mārkaṇḍeya practicó la austeridad suprema, destinada a obtener la gracia de Acyuta; así, Jagannātha, Señor del universo, fue por él adorado con devoción.

Verse 17

पुराणसंहितां कर्त्तुं दत्तवान्वरमच्युतः । मार्कण्डेयो मुनिस्तस्मान्नारायण इति स्मृतः ॥ १७ ॥

Acyuta concedió el don de componer el compendio puránico. Por ello, el muni Mārkaṇḍeya es recordado con el nombre de “Nārāyaṇa”.

Verse 18

चिरजीवी महाभक्तो देवदेवस्य चक्रिणः । जगत्येकार्णवीभूते स्वप्रभावं जनार्द्दनः ॥ १८ ॥

El gran devoto, de larga vida, del Dios de dioses, el Portador del Disco, cuando el mundo entero se volvió un solo océano, contempló el poder innato de Janārdana (Viṣṇu).

Verse 19

तस्य दर्शयितुं विप्रास्तं न संहृतवान्हरिः । मृकण्डुतनयो धीमान्विष्णुभक्तिसमन्वितः ॥ १९ ॥

Oh brāhmaṇas, Hari no lo retiró del mundo, para manifestarlo como ejemplo. Era el sabio hijo de Mṛkaṇḍu, colmado de devoción a Viṣṇu.

Verse 20

तस्मिञ्जले महाघोरे स्थितवाञ्छीर्णपत्रवत् । मार्कण्डेयः स्थितस्तावद्यावच्छेते हरिः स्वयम् ॥ २० ॥

En aquella extensión de aguas terribles, Mārkaṇḍeya permaneció—como una hoja marchita que flota—mientras Hari mismo yacía en su reposo yóguico.

Verse 21

तस्य प्रमाणं वक्ष्यामि कालस्य वदतः शृणु । दशभिः पञ्चभिश्चैव निमैषैः परिकीर्तिता ॥ २१ ॥

Escucha mientras hablo: expondré la medida del tiempo. Se declara que consta de quince nimeṣas.

Verse 22

काष्ठा तत्त्रिंशतो ज्ञेया कला पद्मजनन्दन । तत्त्रिंशतो क्षणो ज्ञेयस्तैः षड्भिर्घटिका स्मृता ॥ २२ ॥

Oh amado hijo de Padmajā (Brahmā), sabe: treinta kāṣṭhās forman una kalā; treinta kalās se conocen como un kṣaṇa; y seis de esos kṣaṇas se recuerdan tradicionalmente como una ghaṭikā.

Verse 23

तद्द्वयेन मुहूर्त्तं स्याद्दिनं तत्त्रिंशताभवेत् । त्रिंशद्दिनैर्भवेन्मासः पक्षद्वितयसंयुतः ॥ २३ ॥

Con el doble de esa unidad se forma un muhūrta; treinta muhūrtas constituyen un día. Con treinta días se forma un mes, compuesto de dos quincenas (dos pakṣas).

Verse 24

ऋतुर्मासद्वयेन स्यात्तत्त्रयेणायनं स्मृतम् । तद्द्वयेन भवेदब्दः स देवानां दिनं भवेत् ॥ २४ ॥

Dos meses forman una estación (ṛtu); tres estaciones así se conocen como ayana, el medio año. Dos ayanas constituyen un año (abda), y ese año es un solo día para los devas.

Verse 25

उत्तरं दिवसं प्राहू रात्रिर्वै दक्षिणायनम् । मानुषेणैव मासेन पितॄणां दिनमुच्यते ॥ २५ ॥

Declaran que el uttarāyaṇa (curso del norte) es el día, y que el dakṣiṇāyana (curso del sur) es, en verdad, la noche. Y por un solo mes humano se cuenta el “día” de los Pitṛs, los antepasados.

Verse 26

तस्मात्सूर्येन्दुसंयोगे ज्ञातव्यं कल्पमुत्तमम् । दिव्यैर्वर्षसहस्रैर्द्वादशभिर्दैवतं युगम् ॥ २६ ॥

Por ello, comprendiendo la conjunción y el cómputo del Sol y la Luna, debe conocerse la excelente medida de un kalpa. Un yuga divino (daivata‑yuga) consta de doce mil años divinos.

Verse 27

दैवे युगसहस्रे द्वे ब्राह्मः कल्पौ तु तौ नृणाम् । एकसप्ततिसंख्यातैर्दिव्यैर्मन्वन्तरं युगैः ॥ २७ ॥

Dos mil yugas divinos constituyen, para el cómputo humano, un kalpa de Brahmā (Brāhma‑kalpa). Y un manvantara se mide por setenta y un yugas divinos de ese tipo.

Verse 28

चतुर्द्दशभिरेतैश्च ब्रह्मणो दिवसं मुने । यावत्प्रमाणं दिवसं तावद्रा त्रिः प्रकीर्तिता ॥ २८ ॥

Oh sabio, por estos catorce manvantaras se determina la duración del día de Brahmā; y la noche se proclama de la misma medida que ese día.

Verse 29

नाशमायाति विप्रेन्द्र तस्मिन्काले जगत्त्रयम् । मानुषेण सहस्रेण यत्प्रमाणं भवेच्छृणु ॥ २९ ॥

Oh, el mejor de los brahmanes, en ese tiempo los tres mundos llegan a su destrucción. Ahora escucha la medida de ese tiempo, contada en miles de años humanos.

Verse 30

चतुर्युगसहस्राणि ब्रह्मणो दिवसं मुने । तद्वन्मासो वत्सरश्च ज्ञेयस्तस्यापि वेधसः ॥ ३० ॥

Oh sabio, un día de Brahmā consta de mil ciclos de los cuatro yugas. Del mismo modo, su mes y también su año—oh Vedhas, el Creador—deben entenderse como formados por tales días.

Verse 31

परार्द्धद्वयकालस्तु तन्मतेन भवेद्द्विजाः । विष्णोरहस्तु विज्ञेयं तावद्रा त्रिः प्रकीर्तिता ॥ ३१ ॥

Oh, los nacidos dos veces, según esa doctrina debe entenderse la duración de dos parārdhas; y el “día de Viṣṇu” ha de conocerse de esa misma medida. Su noche, además, se proclama triple, dividida en tres partes.

Verse 32

मृकण्डुतनयस्तावत्स्थितः संजीर्णपर्णवत् । तस्मिन्घोरे जलमये विष्णुशक्त्युपबृंहितः । आत्मानं परमं ध्यायन्स्थितवान्हरिसन्निधौ ॥ ३२ ॥

Entonces el hijo de Mṛkaṇḍu permaneció inmóvil, como una hoja marchita. En aquella extensión terrible, colmada de aguas, sostenido por la śakti de Viṣṇu, se mantuvo en la presencia misma de Hari, meditando en el Supremo Sí mismo.

Verse 33

अथ काले समायाते योगनिद्रा विमोचितः । सृष्टवान्ब्रह्मरूपेण जगदेतच्चराचरम् ॥ ३३ ॥

Luego, cuando llegó el tiempo señalado, liberado del sueño yóguico, asumió la forma de Brahmā y creó este universo entero, lo móvil y lo inmóvil.

Verse 34

संहृतं तु जलं वीक्ष्य सृष्टं विश्वं मृकण्डुजः । विस्मितः परमप्रीतो ववन्दे चरणौ हरेः ॥ ३४ ॥

Al ver que las aguas se habían retirado y que el universo había sido creado, el hijo de Mṛkaṇḍu—maravillado y colmado de gozo supremo—se postró a los pies de Hari.

Verse 35

शिरस्यञ्जलिमाधाय मार्कण्डेयो महामुनिः । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिः सदानन्दैकविग्रहम् ॥ ३५ ॥

El gran sabio Mārkaṇḍeya, poniendo las palmas unidas sobre su cabeza, alabó con palabras de oración amadas a Aquel cuya forma es sólo bienaventuranza eterna.

Verse 36

मार्कण्डेय उवाच । सहस्रशिरसं देवं नारायणमनामयम् । वासुदेवमनाधारं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३६ ॥

Dijo Mārkaṇḍeya: Me postro ante Janārdana—Vāsudeva, el divino Nārāyaṇa—de mil cabezas, libre de toda aflicción y sin apoyo externo alguno.

Verse 37

अमेयमजरं नित्यं सदानन्दैकविग्रहम् । अप्रतर्क्यमनिर्द्देश्यं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३७ ॥

Me postro ante Janārdana—insondable, no nacido y sin vejez, eterno; cuya forma es la bienaventuranza eterna indivisa; más allá del razonamiento e imposible de definir.

Verse 38

अक्षरं परमं नित्यं विश्वाक्षं विश्वसम्भवम् । सर्वतत्त्वमयं शान्तं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३८ ॥

Me postro ante Janārdana—imperecedero, supremo, eterno; el Señor que todo lo ve en el universo, la fuente de donde surge el universo; Aquel que encarna todos los principios de la realidad, sereno y paz en sí mismo.

Verse 39

पुराणं पुरुषं सिद्धं सर्वज्ञानैकभाजनम् । परात्परतरं रूपं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३९ ॥

Me postro ante Janārdana: el eterno y perfecto Purusha supremo, el Purāṇa mismo, el único receptáculo de todo conocimiento; cuya forma trasciende incluso lo Trascendente, más allá de lo más alto.

Verse 40

परं ज्योतिः परं धाम पवित्रं परमं पदम् । सर्वैकरूपं परमं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४० ॥

Tú eres la Luz suprema, la Morada suprema, lo supremamente purificador—el Estado más alto. Ante Janārdana, el Supremo, la única forma presente en todas las formas, me postro.

Verse 41

तं सदानन्दचिन्मात्रं पराणां परमं पदम् । सर्वं सनातनं श्रेष्ठं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४१ ॥

Me postro ante Janārdana: conciencia pura y dicha eterna; la morada suprema más allá de todo; la Realidad que todo lo penetra y es eterna; el más alto, el más excelente.

Verse 42

सगुणं निर्गुणं शान्तं मायाऽतीतं सुमायिनम् । अरूपं बहुरूपं तं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४२ ॥

Me postro ante Janārdana: con atributos y más allá de los atributos; sereno; más allá de Māyā y, sin embargo, Señor de Māyā; sin forma y, aun así, manifestado en muchas formas.

Verse 43

यत्र तद्भगवान्विश्वं सृजत्यवति हन्ति च । तमादिदेवमीशानं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४३ ॥

Me postro ante Janārdana, el Dios primordial y Soberano supremo: en Él el Bhagavān crea el universo, lo sostiene y también lo disuelve.

Verse 44

परेश परमानन्द शरणागतवत्सल । त्राहि मां करुणासिन्धो मनोतीत नमोऽस्तु ते ॥ ४४ ॥

¡Oh Señor Supremo, suprema bienaventuranza, tierno con quienes buscan refugio—sálvame! ¡Oh océano de compasión, Tú que trasciendes la mente, a Ti sea mi reverencia!

Verse 45

एवं स्तुवन्तं विप्रेन्द्रं मार्कण्डेयं जगद्गुरुम् । उवाच परया प्रीत्या शंखचक्रगदाधरः ॥ ४५ ॥

Así, mientras el más excelso de los brāhmaṇas—Mārkaṇḍeya, preceptor del mundo—entonaba alabanzas, el Señor que porta la caracola, el disco y la maza le habló con supremo deleite.

Verse 46

श्रीभगवानुवाच । लोके भागवता ये च भगवद्भक्तमानसाः । तेषां तुष्टो न सन्देहो रक्षाम्येतांश्च सर्वदा ॥ ४६ ॥

El Señor Bienaventurado dijo: “En el mundo, quienes son bhāgavatas y cuya mente está entregada a la devoción al Señor, y también absorta en los devotos del Señor—de ellos me complazco, sin duda. Yo los protejo siempre.”

Verse 47

अहमेव द्विजश्रेष्ठ नित्यं प्रच्छन्नविग्रहः । भगवद्भक्तरूपेण लोकान्रक्षामि सर्वदा ॥ ४७ ॥

Oh el mejor de los nacidos dos veces, Yo mismo permanezco siempre en forma velada; asumiendo el semblante de un devoto del Señor, protejo en todo tiempo a los mundos.

Verse 48

मार्कण्डेय उवाच । किं लक्षणा भागवता जायन्ते केन कर्म्मणा । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कौतूहलपरो यतः ॥ ४८ ॥

Mārkaṇḍeya dijo: “¿Cuáles son las señales distintivas de los bhāgavatas (devotos del Señor)? ¿Por qué clase de karma llegan a serlo? Deseo oír esto, pues estoy colmado de anhelo por saber.”

Verse 49

श्रीभगवानुवाच । लक्षणं भागवतानां शृणुष्व मुनिसत्तम । वक्तुं तेषां प्रभावं हि शक्यते नाब्दकोटिभिः ॥ ४९ ॥

Dijo el Bienaventurado Señor: «Oh el mejor de los sabios, escucha las señales de los Bhāgavatas (devotos del Señor). En verdad, su grandeza no puede describirse por completo ni siquiera con crores de palabras».

Verse 50

ये हिताः सर्वजन्तूनां गतासूया अमत्सराः । वशिनो निस्पृहाः शान्तास्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५० ॥

Quienes buscan el bien de todos los seres, libres de envidia y malicia, dueños de sí, sin codicia y serenos: ellos son, en verdad, los Bhāgavatas supremos, los más altos devotos del Señor.

Verse 51

कर्म्मणा मनसा वाचा परपीडां न कुर्वते । अपरिग्रहशीलाश्च ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ५१ ॥

Quienes no dañan a otros ni con obras, ni con la mente, ni con la palabra, y practican el desapego de las posesiones, son recordados como verdaderos Bhāgavatas.

Verse 52

सत्कथाश्रवणे येषां वर्त्तते सात्विकी मतिः । तद्भक्तविष्णुभक्ताश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५२ ॥

Aquellos cuya comprensión pura (sāttvika) se mantiene en la escucha de las santas narraciones, y que tienen devoción tanto por Sus devotos como por el Señor Viṣṇu, son en verdad los más eminentes entre los Bhāgavatas.

Verse 53

मातापित्रोश्च शुश्रूषां कुर्वन्ति ये नरोत्तमाः । गङ्गाविश्वेश्वरधिया ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५३ ॥

Los mejores entre los hombres, que sirven con amor a su madre y a su padre, considerando ese servicio con la misma reverencia sagrada que a la Gaṅgā y al Señor del universo, son en verdad los Bhāgavatas supremos.

Verse 54

ये तु देवार्चनरता ये तु तत्साधकाः स्मृताः । पूजां दृष्ट्वानुमोदन्ते ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५४ ॥

Quienes se deleitan en la adoración de Bhagavān, y quienes son tenidos por sus practicantes—al ver tal culto se regocijan, lo aprueban y lo celebran—ésos son, en verdad, los más excelsos entre los Bhāgavatas (devotos).

Verse 55

व्रतिनां च यतीनां च परिचर्यापराश्च ये । वियुक्तपरनिन्दाश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५५ ॥

Quienes se consagran al servicio de los observantes de votos y de los yatis (renunciantes), y están libres de censurar a los demás—ésos son, en verdad, los más excelsos devotos de Bhagavān.

Verse 56

सर्वेषां हितवाक्यानि ये वदन्ति नरोत्तमाः । ये गुणग्राहिणो लोके ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ५६ ॥

Los mejores entre los hombres, que pronuncian palabras benéficas para todos y que en este mundo saben reconocer la virtud (ver el bien en los demás), son recordados como Bhāgavatas, devotos verdaderos.

Verse 57

आत्मवत्सर्वभूतानि ये पश्यन्ति नरोत्तमाः । तुल्याः शत्रुषु मित्रेषु ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५७ ॥

Los mejores entre los hombres, que contemplan a todos los seres como a sí mismos y permanecen iguales ante enemigos y amigos, son en verdad los más excelsos entre los Bhāgavatas.

Verse 58

धर्म्मशास्त्रप्रवक्तारः सत्यवाक्यरताश्च ये । सतां शुश्रूषवो ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५८ ॥

Quienes exponen los Dharma-śāstras, se deleitan en decir la verdad y sirven con diligencia a los virtuosos—tales personas son, en verdad, las más excelsas entre los Bhāgavatas.

Verse 59

व्याकुर्वते पुराणानि तानि शृण्वन्ति ये तथा । तद्वक्तरि च भक्ता ये ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५९ ॥

Quienes exponen los Purāṇa, quienes asimismo los escuchan, y quienes son devotos del maestro que proclama esa enseñanza: ellos son en verdad los Bhāgavata supremos, los más excelsos devotos de Bhagavān.

Verse 60

ये गोब्राह्मणशुश्रूषां कुर्वते सततं नराः । तीर्थयात्रापरा ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६० ॥

Quienes sirven constantemente a las vacas y a los brāhmaṇas, y quienes se entregan a las peregrinaciones a los tīrtha, los lugares sagrados—ellos son en verdad los Bhāgavata supremos.

Verse 61

अन्येषामुदयं दृष्ट्वा येऽभिनंदन्ति मानवाः । हरिनामपरा ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६१ ॥

Quienes, al ver el auge y la prosperidad de otros, se alegran y los celebran, y quienes están enteramente entregados al Nombre de Hari—ellos son en verdad los Bhāgavata supremos.

Verse 62

आरामारोपणरतास्तडागपरिरक्षकाः । कासारकूपकर्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६२ ॥

Quienes se deleitan en plantar y establecer jardines, quienes protegen estanques y depósitos de agua, y quienes construyen lagos y pozos—ellos son en verdad los Bhāgavata supremos.

Verse 63

ये वै तडागकर्तारो देवसद्मानि कुर्वते । गायत्रीनिरता ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६३ ॥

Quienes construyen estanques para el bien común, quienes edifican moradas para los devas (templos), y quienes permanecen dedicados a la recitación de la Gāyatrī—ellos son en verdad los Bhāgavata supremos.

Verse 64

येऽभिनन्दन्ति नामानि हरेः श्रुत्वाऽतिहर्षिताः । रोमाञ्चितशरीराश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६४ ॥

Quienes, al oír los Nombres de Hari, se regocijan y los aclaman con inmensa dicha, y cuyos cuerpos se estremecen con piel erizada—ésos son, en verdad, los Bhāgavatas supremos (devotos excelsos).

Verse 65

तुलसीकाननं दृष्ट्वा ये नमस्कुर्वते नराः । तत्काष्ठाङ्कितकर्णा ये ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६५ ॥

Quienes, al ver un bosque de Tulasī, se inclinan en reverencia—y quienes llevan las orejas marcadas o adornadas con esa madera sagrada—ésos son, en verdad, los Bhāgavatas más eminentes, los devotos principales de Bhagavān.

Verse 66

तुलसीगन्धमाघ्राय सन्तोषं कुर्वते तु ये । तन्मूलमृतिकां ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६६ ॥

Quienes, con sólo aspirar la fragancia de Tulasī, quedan colmados de contento—y quienes además veneran la tierra sagrada de sus raíces—ésos son, en verdad, los Bhāgavatas supremos.

Verse 67

आश्रमाचारनिरतास्तथैवातिथिपूजकाः । ये च वेदार्थवक्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६७ ॥

Quienes se entregan a la recta conducta de los āśramas, honran asimismo al huésped, y pueden exponer el sentido de los Vedas—ésos son, en verdad, los Bhāgavatas más elevados, los devotos supremos del Señor.

Verse 68

शिवप्रियाः शिवासक्ताः शिवपादार्च्चने रताः । त्रिपुण्ड्रधारिणो ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६८ ॥

Quienes son queridos por Śiva, están entregados a Śiva, absortos en la adoración de los pies de Śiva—y llevan el tripuṇḍra, las tres líneas de ceniza sagrada—ésos son, en verdad, los Bhāgavatas supremos.

Verse 69

व्याहरन्ति च नामानि हरेः शम्भोर्महात्मनः । रुद्रा क्षालंकृता ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६९ ॥

Quienes sin cesar pronuncian los Nombres de Hari y del magnánimo Śambhu (Śiva), y aquellos Rudras así engalanados, son en verdad los Bhāgavata-uttama, los más excelsos devotos de Bhagavān.

Verse 70

ये यजन्ति महादेवं क्रतुभिर्बहुदक्षिणैः । हरिं वा परया भक्त्या ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७० ॥

Quienes adoran a Mahādeva mediante ritos sacrificiales (kratu) con abundantes dádivas, o quienes adoran a Hari con bhakti suprema—ellos son en verdad Bhāgavata-uttama, los más altos devotos del Señor.

Verse 71

विदितानि च शास्त्राणि परार्थं प्रवदन्ति ये । सर्वत्र गुणभाजो ये ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ७१ ॥

Quienes han comprendido las śāstras y las enseñan para el bien de los demás, y quienes en toda circunstancia participan de la virtud—son recordados como Bhāgavatas, devotos del Señor.

Verse 72

शिवे च परमेशे च विष्णौ च परमात्मनि । समबुद्ध्या प्रवर्त्तन्ते ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ७२ ॥

Quienes se conducen con mente ecuánime y la misma reverencia hacia Śiva, el Señor Supremo, y hacia Viṣṇu, el Paramātmā—son recordados como Bhāgavatas, devotos verdaderos.

Verse 73

शिवाग्निकार्यनिरताः पञ्चाक्षरजपे रताः । शिवध्यानरता ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७३ ॥

Quienes se entregan a los ritos del fuego sagrado para Śiva, quienes se deleitan en el japa del mantra de cinco sílabas (pañcākṣara), y quienes permanecen absortos en la meditación de Śiva—ellos son en verdad Bhāgavata-uttama, los devotos supremos.

Verse 74

पानीयदाननिरता येऽन्नदानरतास्तथा । एकादशीव्रतरता ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७४ ॥

Quienes se entregan a donar agua para beber, y asimismo se deleitan en dar alimento, y permanecen firmes en el voto de Ekādaśī—ésos son, en verdad, los más excelsos entre los devotos de Bhagavān.

Verse 75

गोदाननिरता ये च कन्यादानरताश्च ये । मदर्थं कर्म्मकर्त्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७५ ॥

Quienes se dedican al don de vacas, y quienes se dedican al kanyādāna (entregar a la hija en matrimonio), y realizan tales obras por Mi causa—ésos son, en verdad, los más excelsos entre los devotos de Bhagavān.

Verse 76

एते भागवता विप्र केचिदत्र प्रकीर्तिताः । मयाऽपि गदितुं शक्या नाब्दकोटिशतैरपि ॥ ७६ ॥

Oh brāhmaṇa, aquí sólo se han proclamado algunos de esos bhāgavatas, devotos del Señor. Ni siquiera Yo podría relatarlos por completo—ni aun en cientos de crores de años.

Verse 77

तस्मात्त्वमपि विप्रेन्द्र सुशीलो भव सर्वदा । सर्वभूताश्रयो दान्तो मैत्रो धर्म्मपरायणः ॥ ७७ ॥

Por ello, oh el mejor de los brāhmaṇas, tú también sé siempre de noble conducta: sé amparo de todos los seres, dueño de ti mismo, amistoso y firmemente entregado al dharma.

Verse 78

पुनर्युगान्तपर्य्यन्तं धर्म्मं सर्वं समाचरन् । मन्मूर्तिध्याननिरतः परं निर्वाणमाप्स्यसि ॥ ७८ ॥

Practicando íntegramente todo el dharma una y otra vez hasta el fin de la era, y permaneciendo absorto en la meditación de Mi forma, alcanzarás el nirvāṇa supremo.

Verse 79

एवं मृकण्डुपुत्रस्य स्वभक्तस्य कृपानिधिः । दत्त्वा वरं स देवेशस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ७९ ॥

Así, el Señor—océano de compasión—concedió una gracia al hijo de Mṛkaṇḍu, su propio devoto; y aquel Señor de los dioses desapareció en ese mismo lugar.

Verse 80

मार्कण्डेयो महाभागो हरिभक्तिरतः सदा । चचार परमं धर्ममीजे च विधिवन्मखैः ॥ ८० ॥

El muy afortunado sabio Mārkaṇḍeya, siempre entregado a la bhakti de Hari, practicó el Dharma supremo y también realizó sacrificios conforme al rito correcto prescrito por las escrituras.

Verse 81

शालग्रामे महाक्षेत्रे तताप परमं तपः । ध्यानक्षपितकर्मा तु परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ८१ ॥

En la gran región sagrada de Śālagrāma, practicó la austeridad suprema; y, consumidas sus karmas por la meditación, alcanzó el nirvāṇa más alto.

Verse 82

तस्माज्जन्तुषु सर्वेषु हितकृद्धरिपूजकः । ईप्सितं मनसा यद्यत्तत्तदाप्नोत्यसंशयम् ॥ ८२ ॥

Por ello, quien adora a Hari y obra para el bien de todos los seres, sin duda alcanza cuanto desea en su corazón.

Verse 83

सनक उवाच । एतत्सर्वं निगदितं त्वया पृष्टं द्विजोत्तम । भगवद्भक्तिमाहात्म्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ८३ ॥

Sanaka dijo: «Oh el mejor de los nacidos dos veces, te he expuesto todo lo que preguntaste: la grandeza de la bhakti al Señor. ¿Qué más deseas escuchar?»

Verse 84

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे मार्कण्डेयवर्णनं नाम पञ्चमोऽध्यायः ॥ ५ ॥

Así concluye el Capítulo Quinto, llamado «La descripción de Mārkaṇḍeya», en el Primer Pāda del Pūrva-bhāga del venerable Bṛhan-Nāradīya Purāṇa.