Adhyaya 43: Portents of Death (Ariṣṭa-lakṣaṇas) and the Yogin’s Response; Alarka Renounces Kingship

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे योगधर्मे ओङ्कारध्यायो नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः । त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः । दत्तात्रेय उवाच । अरिष्टानि महाराज ! शृणु वक्ष्यामि तानि ते । येषामालोकनान्मृत्युं निजं जानाति योगवित् ॥

Así concluye, en el Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, dentro de la sección sobre el Yoga-dharma, el capítulo cuadragésimo segundo llamado «Capítulo sobre la meditación en el Oṃkāra». Ahora comienza el capítulo cuadragésimo tercero. Dattātreya dijo: «Oh gran rey, escucha: te diré los presagios; al verlos, el conocedor del yoga comprende su propia muerte inminente».

Verse 2

देवमार्गं ध्रुवं शुक्रं सोमच्छायामरुन्धतीम् । यो न पश्येन्न जीवेत स नरः संवत्सरात् परम् ॥

Quien no puede ver la Senda de los Dioses (la Vía Láctea), a Dhruva (la Estrella Polar), a Śukra (Venus), el halo/sombra de la Luna y a Arundhatī, ese hombre no vivirá más de un año.

Verse 3

अरश्मिबिम्बं सूर्यस्य वह्निं चैवांशुमालिनम् । दृष्ट्वैकादशमासात् तु नरो नोर्धन्तु जीवति ॥

Si un hombre ve el disco del sol sin rayos y el fuego como falto de su resplandor, entonces, tras haberlo visto, no vive más allá de once meses.

Verse 4

वान्ते मूत्रपुरीषे च यः स्वर्णं रजतं तथा । प्रत्यक्षं कुरुते स्वप्ने जीवेत स दशमासिकम् ॥

Aquel que, en un sueño, ve claramente oro y plata en el vómito, la orina o las heces—tal persona vive (solo) diez meses.

Verse 5

दृष्ट्वा प्रेतपिशाचादीन् गन्धर्वनगराणि च । सुवर्णवर्णान् वृक्षांश्च नव मासान् स जीवति ॥

Habiendo visto pretas, piśācas y semejantes, y también ‘ciudades de Gandharva’ (ciudades ilusorias), y árboles de color dorado—vive nueve meses.

Verse 6

स्थूलः कृशः कृशः स्थूलो योऽकस्मादेव जायते । प्रकृतेश्च निवर्तेत तस्यायुश्चाष्टमासिकम् ॥

Si alguien, de pronto, engorda y luego adelgaza, adelgaza y luego engorda, sin causa, apartándose de su constitución normal—su vida es (solo) de ocho meses.

Verse 7

खण्डं यस्य पदं पार्ष्ण्यां पादस्याग्रे च वा भवेत् । पांशुकर्दमयोर्मध्ये सप्त मासान् स जीवति ॥

Si el pie de un hombre queda ‘quebrado/defectuoso’—ya sea en el talón o en la parte delantera del pie—y se le halla, por así decir, entre polvo y barro, vive siete meses.

Verse 8

गृध्रः कपोतः काकालो वायसो वापि मूर्धनि । क्रव्यादो वा खगो नीलः षण्मासायुः प्रदर्शकः ॥

Si un buitre, una paloma, un cuervo o incluso un corneja se posa sobre la cabeza de alguien—o si lo hace un ave azul devoradora de carne—se dice que ello indica que le restan seis meses de vida.

Verse 9

हन्यते काकपङ्क्तीभिः पांशुवर्षेण वा नरः । स्वां छायामन्यथा दृष्ट्वा चतुः पञ्च स जीवति ॥

Un hombre es abatido (halla la muerte) por bandadas de cuervos o por una lluvia de polvo. Y si ve su propia sombra aparecer de modo distinto (deformada o antinatural), vive sólo cuatro o cinco días.

Verse 10

अनभ्रे विद्युतं दृष्ट्वा दक्षिणां दिशमाश्रिताम् । रात्राविन्द्रधनुश्चापि जीवितं द्वित्रिमासिकम् ॥

Si se ve un relámpago cuando no hay nubes, especialmente si aparece en la dirección del sur; y si se ve un arcoíris de noche—entonces se dice que la vida restante es sólo de dos o tres meses.

Verse 11

घृते तैले तथादर्शे तोये वा नात्मनस्तनुम् । यः पश्येदशिरस्कां वा मासादूर्ध्वं न जीवति ॥

Si alguien contempla su propio cuerpo en ghee, en aceite, en un espejo o en el agua, y lo ve como si estuviera sin cabeza—entonces no vive más de un mes.

Verse 12

यस्य वस्तसमो गन्धो गात्रे शवसमोऽपि वा । तस्यार्धमासिकं ज्ञेयं योगिनो नृप ! जीवितम् ॥

Oh Rey, si el cuerpo de una persona despide un olor como el de una tela rancia o enmohecida, o incluso como el de un cadáver, entonces los yoguis dicen que debe saberse que su vida restante es de medio mes.

Verse 13

यस्य वै स्त्रमात्रस्य हृत्पादमवशुष्यते । पिबतश्च जलं शोषो दशाहं सोऽपि जीवति ॥

Si, aun con un esfuerzo leve, la región del corazón y los pies de una persona se resecan y se debilitan, y aun bebiendo agua padece sequedad, entonces vive sólo diez días.

Verse 14

सम्भिन्नो मारुतो यस्य मर्मस्थानानि कृन्तति । हृष्यते नाऽम्बुसंस्पर्शात् तस्य मृत्युरुपस्थितः ॥

Si un vāta (viento vital) desordenado en una persona “corta” los puntos vitales (marmas), y no siente deleite ni siquiera por el contacto con el agua, entonces la muerte se le ha acercado.

Verse 15

ऋक्षवानरयानस्थो गायन् यो दक्षिणां दिशम् । स्वप्ने प्रयाति तस्यापि न मृत्युः कालमिच्छति ॥

Si, en un sueño, uno se dirige hacia el sur montado en un vehículo de oso o de mono, cantando, entonces para él también la muerte no se demora (llega a su debido tiempo).

Verse 16

रक्तकृष्णाम्बरधरा गायन्ती हसती च यम् । दक्षिणाशान्नयेन्नारी स्वप्ने सोऽपि न जीवति ॥

Si, en un sueño, una mujer vestida de rojo y negro—cantando y riendo—conduce a alguien hacia el sur, entonces él tampoco vive (su muerte es inminente).

Verse 17

नग्नं क्षपणकं स्वप्ने हसमानाṃ महाबलम् । एकं संविक्ष्य वल्गन्तं विद्याद्मृत्युमुपस्थितम् ॥

Si, en un sueño, uno ve a un kṣapaṇaka desnudo (asceta desnudo), riendo—poderoso y solo—saltando de un lado a otro, debe saberse que la muerte ha llegado (está cerca).

Verse 18

आमस्तकतालाद्यस्तु निमग्नं पङ्कसागरे । स्वप्ने पश्यत्यथात्मानं स सद्यो म्रियते नरः ॥

Si un hombre se ve en un sueño hundido en un mar de lodo hasta la coronilla, ese hombre muere de inmediato.

Verse 19

केशाङ्गारांस्तथा भस्म भुजङ्गान्निर्जलां नदीम् । दृष्ट्वा स्वप्ने दशाहात्तु मृत्युरेकादशे दिने ॥

Si en un sueño se ve el cabello vuelto brasas, ceniza, serpientes o un río sin agua, entonces, tras diez días, la muerte llega en el undécimo día.

Verse 20

करालैर्विकटैः कृष्णैः पुरुषैरुद्यतायुधैः । पाषाणैस्ताडितः स्वप्ने सद्यो मृत्युं लभेन्नरः ॥

Si en un sueño un hombre es apedreado por hombres negros, horrendos y monstruosos, que alzan armas, encuentra la muerte de inmediato.

Verse 21

सूर्योदये यस्य शिवा क्रोशन्ती याति संमुखम् । विपरीतं परीतं वा स सद्यो मृत्युमृच्छति ॥

Al amanecer, si un chacal (śivā) se acerca a un hombre aullando—ya sea desde la dirección contraria o dando vueltas a su alrededor—él muere de inmediato.

Verse 22

यस्य वै भुक्तमात्रस्य हृदयं बाधते क्षुधा । जायते दन्तघर्षश्च स गतायुर्न संशयम् ॥

Si, inmediatamente después de comer, el hambre aflige el pecho (corazón) de un hombre y surge el rechinar/castañeteo de los dientes, su vida se ha consumado—sin duda.

Verse 23

दीपगन्धं न यो वेत्ति त्रस्यत्यह्नि तथा निशि । नात्मानं परनेत्रस्थं वीक्षते न स जीवति ॥

Aquel que no percibe el olor de la lámpara (de su aceite o de su humo), que se atemoriza de día y de noche, y que no ve su propio Sí mismo como si estuviera en los ojos de otro—ése no vive.

Verse 24

शक्रायुधं चार्धरात्रे दिवा ग्रहगणं तथा । दृष्ट्वा मन्येत संक्षीणमात्मजीवितमात्मवित् ॥

Si alguien ve el arma de Indra (el arco iris) a medianoche, o ve las huestes de los planetas de día, el sabio debe comprender que su propia vida se está consumiendo.

Verse 25

नासिका वक्रतामेति कर्णयोर्नमनॊन्नती । नेत्रञ्च वामं स्रवति यस्य तस्यायुरुद्गतम् ॥

Si la nariz de un hombre se tuerce, sus orejas caen o se alzan de modo desigual, y su ojo izquierdo lagrimea o supura—su duración de vida se ha ido.

Verse 26

आरक्ततामेति मुखं जिह्वा वा श्यामतां यदा । तदा प्राज्ञो विजानीयान्मृत्युमासन्नमात्मनः ॥

Cuando el rostro se torna rojizo, o cuando la lengua se vuelve oscura o negruzca, el sabio debe saber que la muerte está cerca de él.

Verse 27

उष्ट्र-रासभयानेन यः स्वप्ने दक्षिणां दिशम् । प्रयाति तञ्च जानीयात् सद्योमृत्युं न संशयः ॥

Aquel que, en sueño, viaja hacia el sur montado en un camello o en un asno—sabed que está destinado a una muerte inmediata, sin duda.

Verse 28

पिधाय कर्णौ निर्घोषं न शृणोत्यात्मसम्भवम् । नश्यते चक्षुषोर्ज्योतिर्यस्य सोऽपि न जीवति ॥

Si, tras taparse los oídos, un hombre no oye el sonido interior que surge desde su propio ser, y si la luz (potencia) de sus ojos se extingue, tal persona ya no vive (la muerte está cercana).

Verse 29

पततो यस्य वै गर्ते स्वप्ने द्वारं पिधीयते । न चोत्तिष्ठति यः श्वभ्रात्तदन्तं तस्य जीवितम् ॥

Si en un sueño un hombre parece caer en un foso y la entrada se cierra, y no logra levantarse de ese abismo, entonces su vida ha llegado a su término.

Verse 30

ऊर्ध्वा च दृष्टिर्न च सम्प्रतिष्ठा रक्ताः पुनः सम्परिवर्तमाना । मुखस्य चोष्मा शुषिरञ्च नाभेः शंसन्ति पुंसामपरं शरीरम् ॥

Mirada vuelta hacia arriba, pérdida de firmeza; ojos enrojecidos y errantes; el calor abandona el rostro y hay oquedad en el ombligo: todo ello anuncia a los hombres “otro cuerpo” (muerte y tránsito).

Verse 31

स्वप्नेऽग्निं प्रविशेद्यस्तु न च निष्क्रमते पुनः । जलप्रवेशादपि वा तदन्तं तस्य जीवितम् ॥

Si en un sueño alguien entra en el fuego y no vuelve a salir—o del mismo modo entra en el agua—eso señala el fin de su vida.

Verse 32

यश्चाभिहन्यते दुष्टैर्भूतै रात्रावथो दिवा । स मृत्युम् सप्तरा्त्र्यन्ते नरः प्राप्रोत्यसंशयम् ॥

Aquel a quien los bhūtas malvados golpean o atormentan, sea de noche o de día—tal hombre, sin duda, encuentra la muerte al término de siete noches.

Verse 33

स्ववस्त्रममलं शुक्लं रक्तं पश्यत्यथासितम् । यः पुमान् मृत्युमासन्नं तस्यापि हि विनिर्दिशेत् ॥

Si un hombre ve su propia vestidura blanca y limpia como roja, o bien como negra, debe declararse que la muerte también está cercana para él.

Verse 34

स्वभाववैपरीत्यन्तु प्रकृतेश्च विपर्ययः । कथयन्ति मनुष्याणां सदासन्नौ यमान्तकौ ॥

Se dice que la inversión del carácter y la perversión del estado natural indican que Yama y la Muerte están cerca de una persona.

Verse 35

येषां विनीतः सततं येऽस्य पूज्यतमा मताः । तानेव चावजानाति तानेव च विनिन्दति ॥

Aquellos ante quienes siempre fue humilde y a quienes tenía por los más dignos de honor—si empieza a despreciarlos e incluso a censurarlos—eso es una señal (de la cercanía de la muerte).

Verse 36

देवान्नार्चयते वृद्धान् गुरून् विप्रांश्च निन्दति । मातापित्रोर्न सत्कारं जामातॄणां करोति च ॥

No rinde culto a los dioses; injuria a los ancianos, a los maestros y a los brāhmaṇas; no tributa el debido honor a la madre y al padre, ni concede la consideración que corresponde a los yernos: tal conducta debe entenderse como un grave signo (del fin).

Verse 37

योगिनां ज्ञानविदुषामन्येषां च महात्मनाम् । प्राप्ते तु काले पुरुषस्तद्विज्ञेयं विचक्षणैः ॥

Cuando ha llegado el tiempo, un hombre (muestra desdén) hacia los yoguis, los sabios en conocimiento y otras personas magnánimas; esto debe ser reconocido por los discernidores como una señal (del fin).

Verse 38

योगिनां सततं यत्नादरिष्टान्यवनीपते । संवत्सरान्ते तज्ज्ञेयं फलदानि दिवानिशम् ॥

Oh señor de la tierra, los yoguis, con esfuerzo constante, observan los presagios (ariṣṭas). Al término del año, debe comprenderse que éstos dan sus frutos—de día y de noche.

Verse 39

विलोक्या विशदा चैषां फलपङ्क्तिः सुभीषणाः । विज्ञाय कार्यो मनसि स च कालो नरेश्वर ॥

Habiéndolos observado con claridad, debe comprenderse y fijarse en la mente la sucesión de sus resultados—sumamente terrible—; y ese tiempo (kāla), oh señor entre los hombres, debe ser reconocido.

Verse 40

ज्ञात्वा कालञ्च तं सम्यगभयस्थानमाश्रितः । युञ्जीत योगी कालोऽसौ यथा नास्याफलो भवेत् ॥

Conociendo correctamente ese tiempo, refugiándose en el estado de intrepidez, el yogui debe entregarse al yoga—para que ese tiempo no le resulte estéril.

Verse 41

दृष्ट्वारिष्टं तथा योगी त्यक्त्वा मरणजं भयम् । तत्स्वभावं तदालोक्य काले यावत्युपागतम् ॥

Así, tras ver el presagio, el yogui, abandonando el temor nacido de la muerte, debe examinar su naturaleza y observar hasta qué punto se ha acercado ese tiempo.

Verse 42

तस्य भागे तथैवाह्नो योगं युञ्जीत योगवित् । पूर्वाह्ने चापराह्ने च मध्याह्ने चापि तद्दिने ॥

En esa misma franja del día, el conocedor del yoga debe practicar yoga—ya sea por la mañana, por la tarde o al mediodía, en ese día.

Verse 43

यत्र वा रजनीभागे तदरिष्टं निरीक्षितम् । तत्रैव तावद्युञ्जीत यावत् प्राप्तं हि तद्दिनम् ॥

Y si aquel presagio fue observado durante alguna parte de la noche, en esa misma parte debe uno practicar, hasta que en verdad llegue aquel día.

Verse 44

ततस्त्यक्त्वा भयं सर्वं जित्वा तं कालमात्मवान् । तत्रैवावसथे स्थित्वा यत्र वा स्थैर्यमात्मनः ॥

Luego, abandonando todo temor y habiendo vencido ese tiempo, el dueño de sí debe permanecer en esa misma morada—o dondequiera que haya firmeza del sí mismo.

Verse 45

युञ्जीत योगं निर्जित्य त्रीन् गुणान् परमात्मनि । तन्मयश्चात्मना भूत्वा चिद्वृत्तिमपि सन्त्यजेत् ॥

Debe practicar el yoga, habiendo vencido las tres guṇa en el Ser Supremo. Haciendo que su propio ser sea de esa (suprema) naturaleza, debe abandonar incluso las modificaciones de la conciencia.

Verse 46

ततः परमनिर्वाणमतीन्द्रियमगोचरम् । यद्बुद्धेर्यन्न चाख्यातुं शक्यते तत् समश्नुते ॥

Después alcanza el nirvāṇa supremo—más allá de los sentidos, más allá de todos los objetos—lo que está más allá del intelecto y no puede expresarse con palabras.

Verse 47

एतत् सर्वं समाख्यातं तवालर्क ! यथार्थवत् । प्राप्स्यसे येन तद्ब्रह्म संक्षेपात्तन्निबोध मे ॥

Todo esto te ha sido explicado, oh Alarka, con veracidad. Ahora comprende de mí, en breve, aquello por lo cual alcanzarás ese Brahman.

Verse 48

शशाङ्करश्मिसंयोगाच्छन्द्रकान्तमणिः पयः । समुत्सृजति नायुक्तः सोपमा योगिनः स्मृता ॥

Al entrar en contacto con los rayos de la luna, la piedra lunar (candrā-kānta) exuda un líquido; pero no lo hace cuando no está en la conjunción adecuada. Esto se recuerda como un símil para el yogui.

Verse 49

यच्चार्करश्मिसंयोगादर्ककान्तो हुताशनम् । आविष्करोति नैकः सन्नुपमा सापि योगिनः ॥

Y así como la piedra solar (arkakānta), por su conjunción con los rayos del sol, hace brotar fuego—aunque ella misma no sea muchos (fuegos)—, también eso es un símil para el yogui.

Verse 50

पिपीलिकाखु-नकुल-गृहगोधा-कपिञ्जलाः । वसन्ति स्वामिवद् गेहे ध्वस्ते यान्ति ततोऽन्यतः ॥

Hormigas, ratones, mangostas, lagartijas domésticas y perdices habitan en una casa como si fueran sus dueños; cuando se arruina, se van a otro lugar.

Verse 51

दुःखन्तु स्वामिनो ध्वंसे तस्य तेषां न किञ्चन । वेश्मनो यत्र राजेन्द्र सोपमा योगसिद्धये ॥

Cuando esa casa es destruida, la pena pertenece al dueño; para aquellas criaturas no es nada. Oh rey, este símil es para el logro de la perfección yóguica (siddhi).

Verse 52

मृद्वाहिकाल्पदेहापि मुखाग्रेणाप्यणीयसाः । करोति मृद्भारचयमुपदेशः स योगिनः ॥

Incluso una hormiga que transporta tierra, aunque de cuerpo diminuto y con la punta de la boca aún más pequeña, forma un montón de tierra pesada. Esto es una enseñanza para el yogui.

Verse 53

पशुपक्षिमनुष्याद्यैः पत्रपुष्पफलान्वितम् । वृक्षं विलुप्यमानन्तु दृष्ट्वा सिध्यन्ति योगिनः ॥

Al ver un árbol provisto de hojas, flores y frutos, saqueado por bestias, aves, seres humanos y otros—el yogui alcanza la realización (siddhi) al aprender de ello.

Verse 54

रुरुशावविषाणाग्रमालक्ष्य तिलकाकृतिम् । सह तेन विवर्धन्तं योगी सिद्धिमवाप्नुयात् ॥

Al observar la punta del cuerno de un cervatillo ruru, con forma de marca de semilla de sésamo, y cómo crece junto con él—así el yogui puede alcanzar la perfección al comprender el incremento gradual.

Verse 55

द्रवपूर्णमुपादाय पात्रमारोहतो भुवः । तुङ्गमार्गं विलोक्योच्चैर्विज्ञातं किं न योगिना ॥

Tomando un recipiente lleno de líquido y viendo a (alguien) subir desde el suelo por un sendero empinado—¿qué no comprendería un yogui acerca del equilibrio cuidadoso y del ascenso?

Verse 56

सर्वस्वे जीवनायालं निखाते पुरुषस्य या । चेष्टा तां तत्त्वतो ज्ञात्वा योगिनः कृतकृत्यता ॥

Cuando un hombre entierra toda su riqueza por el bien de vivir, y emprende cualquier esfuerzo—al conocer ese esfuerzo en su verdadera naturaleza, el yogui se vuelve quien ha cumplido su propósito.

Verse 57

तद्गृहं यत्र वसतिः तद्भोज्यं येन जीवति । येन सम्पद्यते चार्थस्तत्सुखं ममतात्र का ॥

Eso es la “casa” donde se mora; eso es el “alimento” por el que se vive; eso es la “riqueza” por la que se cumple el propósito; eso es el “placer”—¿qué “mío” hay en todo ello?

Verse 58

अभ्यार्थितोऽपि तैः कार्यं करोति करणैर्यथा । तथा बुद्ध्यादिभिर्योगी पारक्यैः साधयेत्परम् ॥

Así como una persona, aunque sea instigada por otros, realiza una acción mediante los instrumentos de la acción, así también el yogui debe consumar lo Supremo por medio del intelecto (buddhi) y lo demás (mente y sentidos), considerándolos como si fueran externos a sí mismo.

Verse 59

जड उवाच ततः प्रणम्यात्रिपुत्रमलर्कः स महीपतिः । प्रश्रयावनतो वाक्यमुवाचातिमुदान्वितः ॥

Jaḍa dijo: Entonces el rey Alarka, tras inclinarse ante el hijo de Atri, habló con gran júbilo; sus palabras fueron pronunciadas con humildad y reverencia.

Verse 60

अलर्क उवाच दिष्ट्या देवैरिदं ब्रह्मन् ! पराभिभवसम्भवम् । उपपादितमत्युग्रं प्राणसन्देहदं भयम् ॥

Alarka dijo: Por buena fortuna—en verdad, por obra de los dioses—ha sobrevenido este temor sumamente feroz, nacido de mi humillación y derrota, un temor que me hizo dudar incluso de mi propia vida.

Verse 61

दिष्ट्या काशिपतेर्भूरि-बलसम्पत्पराक्रमः । यदुच्छेदादिहासयातः स युष्मत्सङ्गदो मम ॥

Por buena fortuna, el rey de Kāśi poseía gran fuerza, recursos y valor; a causa de la destrucción de mi poder/posición ocasionada por él, he venido aquí, y eso me ha concedido la dicha de asociarme contigo.

Verse 62

दिष्ट्या मन्दबलश्चाहं दिष्ट्या भृत्याश्च मे हताः । दिष्ट्या कोशः क्षयं यातो दिष्ट्याहं भीतिमागतः ॥

Por buena fortuna me volví débil en poder; por buena fortuna mis servidores fueron muertos; por buena fortuna mi tesoro quedó arruinado; por buena fortuna caí en el temor.

Verse 63

दिष्ट्या त्वत्पादयुगलं मम स्मृतिपथं गतम् । दिष्ट्या त्वदुक्तयः सर्वा मम चेतसि संस्थिताः ॥

Por buena fortuna, tu par de pies ha entrado en el sendero de mi memoria; por buena fortuna, todas tus enseñanzas han quedado firmemente establecidas en mi mente.

Verse 64

दिष्ट्या ज्ञानं ममोत्पन्नं भवतश्च समागमात् । भवता चैव कारुण्यं दिष्ट्या ब्रह्मन् ! कृतं मम ॥

Por buena fortuna, el conocimiento ha surgido en mí al encontrarte; y por buena fortuna, oh Brahmán, has tenido compasión de mí.

Verse 65

अनर्थोऽप्यर्थतां याति पुरुषस्य शुभोदयॆ । यथेदमुपकाराय व्यसनं सङ्गमात्तव ॥

Incluso la calamidad se vuelve un beneficio significativo para una persona cuando surge un despertar auspicioso—tal como esta desdicha me ha sido útil al encontrarte.

Verse 66

सुबाहुरुपकारी मे स च काशिपतिः प्रभो । ययोः कृतेऽहं संप्राप्तो योगीश ! भवतोऽन्तिकम् ॥

Subāhu fue un bienhechor para mí—y también lo fue aquel rey de Kāśi, oh Señor; gracias a esos dos, oh señor de los yoguis, he llegado a tu presencia.

Verse 67

सोऽहं तव प्रसादाग्नि-निर्दग्धाज्ञानकिल्बिषः । तथा यतिष्ये येनेदृङ् न भूयां दुःखभाजनम् ॥

Así pues, yo—cuyos pecados de ignorancia han sido consumidos por el fuego de tu gracia—me esforzaré de tal modo que nunca más vuelva a ser un receptáculo de aflicción como éste.

Verse 68

परित्यजिष्ये गार्हस्थ्यमार्तिपादपकाननम् । त्वत्तोऽनुज्ञां समासाद्य ज्ञानदातुर्महात्मनः ॥

«Tras obtener tu permiso, oh magnánimo dador de conocimiento, abandonaré la vida de cabeza de familia: su apariencia no es sino ostentación y miseria.»

Verse 69

दत्तात्रेय उवाच गच्छ राजेन्द्र ! भद्रं ते यथा ते कथितं मया । निर्ममो निरहङ्कारस्तथा चर विमुक्तये ॥

Dattātreya dijo: «Ve, oh el mejor de los reyes; que el bien sea tuyo. Vive exactamente como te he instruido—sin apego posesivo y sin ego—por causa de la liberación.»

Verse 70

जड उवाच एवमुक्तः प्रणम्यैनमाजगाम त्वारान्वितः । यत्र काशिपतिर्भ्राता सुबाहुश्चास्य सोऽग्रजः ॥

Jaḍa dijo: «Así instruido, se inclinó ante él y fue con presteza al lugar donde estaban su hermano, el señor de Kāśī, y su hermano mayor Subāhu.»

Verse 71

समुत्पत्य महाबाहुं सोऽलर्कः काशिभूपतिम् । सुबाहोरग्रतो वीरमुवाच प्रहसन्निव ॥

Alarka, poniéndose en pie, se dirigió al héroe de poderosos brazos—el rey de Kāśī—ante Subāhu, como con una leve sonrisa.

Verse 72

राज्यकामुक काशीश ! भुज्यतां राज्यमूर्जितम् । तथा च रोचते तद्वत् सुबाहोः संप्रयच्छ वा ॥

«Oh señor de Kāśī, deseoso de reinar: disfruta de este vigoroso reino. O, si eso te place, entrégalo igualmente a Subāhu.»

Verse 73

काशिराज उवाच किमलर्क ! परित्यक्तं राज्यं ते संयुगं विना । क्षत्रियस्य न धर्मोऽयं भवांश्च क्षत्रधर्मवित् ॥

El rey de Kāśī dijo: «¿Por qué, Alarka, has abandonado tu reino sin batalla? Esto no es deber de un kṣatriya—y tú eres conocedor del kṣatriya-dharma».

Verse 74

निर्जितामात्यवर्गस्तु त्यक्त्वा मरणजं भयम् । सन्दधीत शरं राजा लक्ष्यं उद्दिश्य वैरिणम् ॥

«Habiendo sometido a su círculo de ministros y desechando el temor nacido de la muerte, el rey debe encajar la flecha, apuntando al enemigo como blanco.»

Verse 75

तं जित्वा नृपतिर्भोगान् यथाभिलषितान् वरान् । भुञ्जीत परमं सिद्ध्यै यजेत च महामखैः ॥

«Tras vencerlo, el rey debe gozar de placeres excelentes según su deseo, para el logro supremo; y también debe realizar grandes sacrificios (yajñas).»

Verse 76

अलर्क उवाच एवमीदृशकं वीर ! ममाप्यासीन् मनः पुरा । साम्प्रतं विपरीतार्थं शृणु चाप्यत्र कारणम् ॥

Alarka dijo: «¡Oh héroe! Mi mente también fue una vez de ese mismo modo. Pero ahora escucha la conclusión contraria—y también su razón».

Verse 77

यथायं भौतिकः सङ्घस्तथान्तः करणं नृणाम् । गुणास्तु सकलास्तद्वदशेषेष्वेव जन्तुषु ॥

«Así como este cuerpo es un agregado material, así también lo es el instrumento interno (complejo mental) de los seres humanos; y del mismo modo, todas las guṇas están presentes por completo en todas las criaturas, sin excepción.»

Verse 78

चिच्छक्तिरेक एवायं यदा नान्योऽस्ति कश्चन । तदा का नृपते ज्ञानान्मित्रारिप्रभुभृत्यता ॥

Oh rey, cuando existe únicamente esa sola Potencia de la Conciencia, y no hay nada más en absoluto, entonces, una vez surgido el conocimiento, ¿qué lugar queda para las nociones de «amigo» y «enemigo», o de «señor» y «siervo»?

Verse 79

तन्मया दुःखमासाद्य त्वद्भयोद्भवमुत्तमम् । दत्तात्रेयप्रसादेन ज्ञानं प्राप्तं नरेश्वर ॥

Oh señor de los hombres, tras encontrar esa pena suprema nacida del temor hacia ti, por la gracia de Dattātreya alcancé el conocimiento verdadero.

Verse 80

निर्जितेन्द्रियवर्गस्तु त्यक्त्वा सङ्गमशेषतः । मनो ब्रह्मणि सन्धाय तज्जये परमो जयः ॥

Pero, habiendo vencido al ejército de los sentidos y abandonando todo apego sin resto, fijando la mente en Brahman, la victoria sobre Eso es la victoria suprema.

Verse 81

संसाध्यमन्यत्तत्सिद्ध्यै यतः किञ्चिन्न विद्यते । इन्द्रियाणि च संयम्य ततः सिद्धिं नियच्छति ॥

Para alcanzar esa perfección no hay nada más que deba hacerse. Al refrenar los sentidos, se asegura así el logro (siddhi).

Verse 82

सोऽहं न तेऽरिर्न ममासि शत्रुः सुबाहुरेषो न ममापकारी । दृष्टं मया सर्वमिदं यथात्मा अन्विष्यतां भूप ! रिपुस्त्वयान्यः ॥

No soy tu enemigo, ni tú eres mi adversario. Este Subāhu no me ha hecho agravio alguno. He visto todo esto como el Sí mismo (Ātman). Busca, oh rey: el enemigo es otro (distinto de lo que supones).

Verse 83

इत्त्थं स तेनाभिहितो नरेन्द्रो हृष्टः समुत्थाय ततः सुबाहुः । दिष्ट्येति तं भ्रातरमाभिनन्द्य काशीश्वरं वाक्यमिदं बभाषे ॥

Así interpelado por él, el rey se levantó, complacido. Entonces Subāhu, saludando a aquel hermano con «¡Buena fortuna!», pronunció estas palabras ante el señor de Kāśī.