Adhyaya 22

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे आदित्यव्यूहकीर्त्तनं नामैकविंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच स्वायंभूवनिसर्गे तु व्याख्यातान्यन्तराणि च / भविष्याणि च सर्वाणि तेषां वक्ष्याम्यनुक्रमम्

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección anterior proclamada por Vāyu, en el segundo Anuṣaṅgapāda, el capítulo vigésimo primero llamado “Canto del orden de los Ādityas”. Dijo Sūta: En la creación de Svāyaṃbhuva, los manvantaras ya explicados y todos los que han de venir, los expondré en su debido orden.

Verse 2

एतच्छ्रुतवा तु मुनयः पप्रच्छू रोमहर्षणम् / सूर्याचन्द्रमसोश्चारं ग्रहाणां चैव सर्वशः

Al oír esto, los sabios preguntaron a Romaharṣaṇa: ¿cómo es el curso del Sol y de la Luna, y el movimiento de todos los planetas en conjunto?

Verse 3

ऋषय ऋचुः / भ्रमन्ति कथमेतानि ज्योतीषि दिवमण्डलम् / अव्यूहेन च सर्वाणि तथैवासंकरेण वा

Dijeron los ṛṣis: ¿cómo giran estas luminarias en el círculo del cielo? ¿Se mueven todas sin formación alguna, o bien sin mezclarse ni confundirse entre sí?

Verse 4

कश्चिद्भामयते तानि भ्रमन्ते यदि वा स्वयम् / एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नो निगद सत्तम

¿Alguien hace girar estas cosas, o giran por sí mismas? Deseamos saberlo; oh excelso, decláranos la verdad.

Verse 5

सूत उवाच भूतसंमोहनं ह्येतद्वदतो मे निबोधत / प्रत्यक्षमपि दृश्यं च संमोहयति यत्प्रजाः

Dijo Sūta: Esto es, en verdad, un encantamiento para los seres; escuchad mis palabras. Aun lo visible y manifiesto extravía a las gentes.

Verse 6

यो ऽयं चतुर्द्दिशं पुच्छे शैशुमारे व्यवस्थितः / उत्तानपादपुत्रो ऽसौ मेढीभूतो ध्रुवो दिवि

Aquel que está dispuesto en la cola del Śaiśumāra hacia las cuatro direcciones es Dhruva, hijo de Uttānapāda; en el cielo permanece firme como un eje.

Verse 7

स वै भ्रामयते नित्यं चन्द्रादित्यौ ग्रहैः सह / भ्रमन्तमनुगच्छन्ति नक्षत्राणि च चक्रवत्

Él hace girar sin cesar a la Luna y al Sol junto con los planetas; y las constelaciones lo siguen, girando como una rueda.

Verse 8

ध्रुवस्य मनसा चासौ सर्वते ज्योतिषां गणः / सूर्याचन्द्रमसौ तारा नक्षत्राणि ग्रहैः सह

Por la voluntad de Dhruva, toda la hueste de luminarias—Sol y Luna, estrellas, constelaciones y planetas—se pone en movimiento circular.

Verse 9

वातानीकमयैर्बन्धैर्ध्रुवे बद्धानि तानि वै / तेषां योगश्च भेदश्च कालश्चारस्तथैव च

Todo ello está atado a Dhruva por ligaduras hechas de corrientes de viento. Su unión y separación, el tiempo y su curso, todo queda así ordenado.

Verse 10

अस्तोदयौ तथोत्पाता अयने दक्षणोत्तरे / विषुवद्ग्रहवर्णाश्च द्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते

El ocaso y el orto, y también los presagios; los recorridos meridional y septentrional; el equinoccio y los matices de los planetas: todo procede de Dhruva.

Verse 11

वर्षा घर्मो हिमं रात्रिः संध्या चैव दिनं तथा / शुभाशुभं प्रजानां च ध्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते

Lluvia, ardor, frío de nieve, noche, crepúsculo y día; y el bien y el mal de las criaturas: todo se pone en marcha desde Dhruva.

Verse 12

ध्रुवेणाधिष्टितश्चैव सूर्यो ऽपो गृह्य वर्षति / तदेष दीप्त किरणः स कालग्निर्दिवाकरः

Sostenido por Dhruva, el Sol toma las aguas y las derrama en lluvia. Ese Divākara de rayos fulgentes es como el fuego del Tiempo, el kālāgni.

Verse 13

परिवर्त्तक्रमाद्विप्रा भाभिरालोकयन् दिशः / सूर्यः किरमजालेन वायुयुक्तेन सर्वशः

¡Oh vipras! Según el orden de su giro, el Sol ilumina las direcciones con sus resplandores, por doquier, mediante una red de rayos unida al viento.

Verse 14

जगतो जलमादत्ते कृत्स्नस्य द्विजसत्तमाः / आदित्यपीतं सकलं सोमः संक्रमते जलम्

Oh, excelsos brahmanes, Aditya (el Sol) toma el agua de todo el mundo; y toda el agua bebida por el Sol, Soma (la Luna) la transforma de nuevo en agua.

Verse 15

नाडीभिर्वायुयुक्ताभिर्लोकधारा प्रवर्त्तते / यत्सोमात्स्रवते ह्यंबु तदन्नेष्वेव तिष्ठति

Por los canales (nāḍī) unidos al viento, la corriente del mundo se pone en marcha; el agua que mana de Soma permanece precisamente en los alimentos.

Verse 16

मेघा वायुविघातेन विसृजन्ति जलं भूवि / एवमुत्क्षिप्यते चैव पतते चासकृज्जलम्

Las nubes, por el choque del viento, derraman el agua sobre la tierra; así el agua es elevada y vuelve a caer una y otra vez.

Verse 17

न नाश उदकस्यास्ति तदेव परिवर्त्तते / संधारणार्थं लोकानां मायैषा विश्वनिर्मिता

No hay destrucción del agua: ella misma sólo se transforma. Para sostener a los mundos, ésta es la māyā forjada por el universo.

Verse 18

अन्या मायया व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् / विश्वेशो लोककृद्देवः सहस्राक्षः प्रजापतिः

Por esta māyā queda impregnado el triple mundo, con lo móvil y lo inmóvil; es Viśveśa, el dios hacedor de los mundos, el Prajāpati de mil ojos (Indra).

Verse 19

धाता कृत्स्नस्य लोकस्य प्रभविष्णुर्दिवाकरः / सार्वलोकिकमंभो यत्तत्सोमान्नभसश्व्युतम्

Divākara, el Sol, es el sustentador y artífice de todos los mundos; y el agua común a todos los ámbitos desciende del Soma, caída desde el cielo.

Verse 20

सोमाधारं जगत्सर्वमेतत्तथ्यं प्रकीर्तितम् / सूर्यादुष्णं निस्रवते सोमाच्छीतं प्रवर्त्तते

Se proclama como verdad: todo el universo se apoya en Soma; del Sol mana el calor, y de Soma procede el frescor.

Verse 21

शीतोष्णवीर्यौं द्वावेतौ युक्त्या धारयतो जगत् / सोमाधारा नदी गङ्गा पवित्रा विमलोदका

Dos potencias, frío y calor, sostienen el mundo con justa armonía; el río Ganga, apoyado en Soma, es sagrado y de aguas puras.

Verse 22

भद्रसोमपुरोगाश्च महानद्यो द्विजोत्तमाः / सर्वभूतशरीरेषु ह्यापो ह्यनुसृताश्च याः

Oh excelso entre los dos veces nacidos: los grandes ríos, con Bhadrasoma a la cabeza, van delante; y el agua se halla infiltrada y extendida en los cuerpos de todos los seres.

Verse 23

तेषु संदह्यमानेषु जङ्गमस्थावरेषु च / धूमभूतास्तु ता ह्यापो निष्कामन्तीह सर्वशः

Cuando los seres móviles e inmóviles son consumidos por el fuego, esas aguas se vuelven humo y se escapan por doquier en este mundo.

Verse 24

तेन चाभ्राणि जायन्ते स्थानमभ्रमयं स्मृतम् / तेजोर्ऽकः सर्वभूतेभ्य आदत्ते रश्मिभिर्जलम्

De ello nacen las nubes; ese lugar es recordado como ‘abhramaya’. El Sol, lleno de fulgor, toma el agua de todos los seres con sus rayos.

Verse 25

समुद्राद्वायुसंयोगाद्वहन्त्यापो गभस्तयः / संजीवनं च सस्यानामंभस्तदमृतोपमम्

Desde el océano, por la unión con el viento, los rayos del Sol transportan las aguas. Esa agua da vida a los cultivos, semejante al néctar de inmortalidad.

Verse 26

ततस्त्वृतुवशात्काले परिवत्य दिवाकरः / यच्छत्यापो हि मेघेभ्यः घुक्लाशुक्लैर्गभस्तिभिः

Luego, según el curso de las estaciones, cuando llega el tiempo, el Sol se transforma y, con rayos claros y oscuros, entrega las aguas a las nubes.

Verse 27

अभ्रस्थाः प्रपतन्त्यापो वायुना समुदीरिताः / सर्वभूतहितार्थाय वायुमिश्राः समन्ततः

Las aguas que moran en las nubes caen, impulsadas por el viento; mezcladas con el viento, llueven por doquier para el bien de todos los seres.

Verse 28

ततो वर्षति षण्मासान्सर्वभूतविवृद्धये / वायव्यं स्तनितं चैव वैद्युतं चाग्निसंभवम्

Entonces llueve durante seis meses para el crecimiento de todos los seres; se manifiestan el trueno nacido del viento, el relámpago y el fulgor surgido del fuego.

Verse 29

मेहनाच्च मिहेधातोमघत्वं व्यजयन्ति हि / न भ्रश्यन्ति यतश्चापस्तदभं कवयो विदुः

Por mehanā y mihedhātu alcanzan en verdad la condición de nube; y aquello de donde el agua no decae, los poetas lo conocen como ‘abha’.

Verse 30

मेघानां पुनरुत्पत्तिश्त्रिविधा योनिरुच्यते / आग्नेया ब्रह्मजाश्चैव पक्षजाश्च पृथग्विधाः

Se dice que el renacer de las nubes tiene tres orígenes: el ígneo, el nacido de Brahmā y el nacido de las alas; cada uno es distinto.

Verse 31

त्रिधा मेघाः समाख्यातास्तेषां वक्ष्यामि संभवम् / आग्नेया स्तूष्णजाः प्रोक्तास्तेषां धूमप्रवर्त्तनम्

Las nubes se han declarado de tres clases; ahora diré su origen. Las ígneas se llaman stūṣṇajā; su impulso procede del humo.

Verse 32

शीतदुर्दिनवाता ये स्वगुणास्ते व्यवस्थिताः / महिषाश्च वाराहाश्च मत्तमातङ्गरूपिणः

Frío, día sombrío y viento: tales son sus cualidades propias, bien establecidas; toman forma de búfalo, de jabalí y de elefante en celo furioso.

Verse 33

भूत्वा धरणिमभ्येत्य रमन्ते विचरन्ति च / जीमूता नाम ते मेघा ह्येतेभ्यो जीवसंभवः

Hechos así, se acercan a la tierra, se deleitan y vagan. Esas nubes se llaman jīmūta; de ellas procede el nacimiento de los seres.

Verse 34

विद्युद्गुणविहीनाश्च जलधारा विलंबिनः / मूकमेघा महाकाया आवहस्य वशानुगाः

Nubes sin la cualidad del relámpago, cuyas corrientes de agua caen lentamente; nubes mudas, de gran cuerpo, sometidas al poder de ‘Āvaha’.

Verse 35

क्रोशमात्राच्च वर्षन्ति क्रोशार्द्धादपि वा पुनः / पर्वताग्र नितंबेषु वर्षति च रसंति च

Ellas derraman lluvia desde una distancia de un krośa, o de nuevo incluso desde medio krośa; sobre las cumbres y laderas de los montes, llueven y también retumban.

Verse 36

बलाकागर्भदाश्चैव बलाकागर्भधारिणः / ब्रह्मजा नाम ते मेघा ब्रह्मनिश्वाससंभवाः

Son dadores y portadores del ‘seno de la balākā’ (la garza); esas nubes se llaman Brahmajā, nacidas del aliento de Brahmā.

Verse 37

ते हि विद्युद्गुणोपेतास्तनयित्नुप्रियस्वनाः / तेषां शश्र्वत्प्रणादेन भूमिः स्वाङ्गरूहोद्भवा

Están dotadas de la cualidad del relámpago y de un grato sonido de trueno; por su resonar incesante, la tierra hace brotar retoños de sus propios miembros.

Verse 38

राज्ञी राज्याभिषिक्तेव पुनर्यौंवनमश्नुते / तेष्वियं प्रावृडासक्ता भूतानां जीवितोद्भवा

Como una reina ungida en la consagración real recobra de nuevo la juventud, así esta Prāvṛṭ, unida a esas nubes, es el manantial de vida para todos los seres.

Verse 39

द्वितीयं प्रवहं वायुं मेघास्ते तु समाश्रिताः / एतं योजनमात्राच्च साध्यर्द्धा निष्कृतादपि

El segundo es el viento llamado Pravaha; en él se apoyan las nubes. Más allá de una yojana, fluye hasta la mitad del contorno del mundo de los Sādhya, aun más allá del límite de Niṣkṛti.

Verse 40

वृष्टिर्गर्भस्त्रिधा तेषां धारासारः प्रकीर्त्तितः / पुष्करावर्त्तका नाम ते मेघाः पक्षसंभवाः

El germen de la lluvia en esas nubes se dice triple, y se conoce como Dhārāsāra. Esas nubes, nacidas de alas, reciben el nombre de Puṣkarāvarttaka.

Verse 41

शक्रेण पक्षच्छिन्ना ये पर्वतानां महौजसाम् / कामागानां प्रवृद्धानां भूतानां शिवमिच्छता

A aquellos montes de gran vigor que tenían alas, Śakra (Indra) les cercenó las alas: eran seres que se movían a voluntad, crecidos como bhūtas; todo ello ocurrió por el deseo benéfico de Śiva.

Verse 42

पुष्करा नाम ते मेघा बृंहन्तस्तोयमत्सराः / पुष्करावर्त्तकास्तेन कारणेनेह शब्दिताः

Son nubes llamadas Puṣkara, que braman henchidas de agua. Por esa razón, aquí se las denomina Puṣkarāvarttaka.

Verse 43

नानारूपधराश्चैव महाघोरस्वनाश्च ते / कल्पान्तवृष्टेः स्रष्टारः संवर्ताग्ने र्नियामकाः

Adoptan innumerables formas y resuenan con un trueno terrible. Son los creadores de la lluvia del fin del kalpa y los reguladores del fuego de Saṃvarta.

Verse 44

वर्षन्त्येते युगान्तेषु तृतीयास्ते प्रकीर्त्तिताः / अनेकरूपसंस्थानाः पूरयन्तो महीतलम्

Al fin de las yugas, estas nubes del tercer orden derraman la lluvia; de múltiples formas, colman la faz de la tierra.

Verse 45

वायुं पुरा वहन्तः स्युराश्रिताः कल्पसाधकाः / यान्यण्डस्य तु भिन्नस्य प्राकृतस्याभवंस्तदा

Antaño sostenían y portaban el Vāyu, como apoyos que consuman el kalpa; entonces surgieron como partes del huevo cósmico natural, ya escindido.

Verse 46

यस्मिन्ब्रह्मा समुत्पन्नश्चतुर्वक्त्रः स्वयंप्रभुः / तान्येवाण्डकपालानि सर्वे मेघाः प्रकीर्त्तिताः

En el huevo cósmico donde nació Brahmā, el Autoluminoso de cuatro rostros, esas mismas cáscaras del huevo son proclamadas como todas las nubes.

Verse 47

तेषामाप्यायनं धूमः सर्वेषामविशेषतः / तेषां श्रेष्ठस्तु पर्जन्यश्चत्वारश्चैव दिग्गजाः

A todos los nutre por igual el dhūma (vapor); entre ellos, el más excelso es Parjanya, y también están los cuatro diggajas, los elefantes de las direcciones.

Verse 48

गजानां पर्वतानां च मेघानां भोगिभिः सह / कुलमेकं पृथग्भूतं योनिरेका जलं स्मृतम्

Elefantes, montañas y nubes, junto con los bhogins (nāgas), comparten un solo linaje aunque aparezcan separados; su única matriz es recordada como el agua.

Verse 49

पर्जन्यो दिग्गजा श्चैव हेमन्ते शीतसंभवाः / तुषारवृष्टिं वर्षन्ति शिष्टः सस्यप्रवृद्धये

En Hemanta, Parjanya y los elefantes de las direcciones, nacidos del frío, derraman lluvia de escarcha para el crecimiento de las cosechas.

Verse 50

षष्ठः परिवहो नाम तेषां वायुरपाश्रयः / यो ऽसौ बिबर्त्ति भगवान्गङ्गामाकाशगोचराम्

El sexto es el viento llamado Parivaha, sostén de las aguas; ese Señor sostiene al Ganga que recorre el cielo.

Verse 51

दिव्यामृतजला पुण्यां त्रिधास्वातिपथे स्थिताम् / तस्या निष्यन्दतोयानि दिग्गजाः पृथुभिः करैः

La santa Gangā, de aguas divinas de amrita, permanece en la senda de Svāti en triple forma; las aguas que destilan de ella las conducen los elefantes de las direcciones con anchas trompas.

Verse 52

शीकरं संप्रमुञ्चन्ति नीहार इति स स्मृतः / दक्षिणेन गिरिर्यो ऽसौ हेमकूट इति स्मृतः

Ellos sueltan finísimas gotas de agua: eso se recuerda como ‘nīhāra’; y la montaña que está al sur es conocida como Hemakūṭa.

Verse 53

उदग्घिमवतः शैल उत्तरप्रायदक्षिणे / पुण्ड्रं नाम समाख्यातं नगरं तत्र विस्तृतम्

Al norte del monte Himavat, en esa región montañosa orientada hacia el sur, se extiende una gran ciudad célebre llamada Puṇḍra.

Verse 54

तस्मिन्निपतितं वर्षं तत्तुषारसमुद्भवम् / ततस्तदा वहो वायुर्हेमवन्तं समुद्वहन्

Allí cayó la lluvia nacida de la escarcha; entonces el viento que soplaba la alzó y la llevó hacia el monte Himaván.

Verse 55

आनयत्यात्मयोगेन सिंचमानो महागिरिम् / हिमवन्तमतिक्रम्य वृष्टिशेषं ततः परम्

Con su propio poder yóguico la trae y riega la gran montaña; tras sobrepasar a Himaván, conduce más allá el resto de la lluvia.

Verse 56

इहाभ्येति ततः पश्चादपरान्तविवृद्धये / वर्षद्वयं समाख्यातं सस्यद्वयविवृद्धये

Después llega aquí para el florecimiento del confín occidental; se declara que hay dos clases de lluvia, para el crecimiento de dos clases de cosechas.

Verse 57

मेघाश्चाप्यायनं चैव सर्वमेतत्प्रकीर्त्तितम् / सूर्य एव तु वृष्टीनां स्रष्टा समुपदिश्यते

Las nubes y su nutrición, todo esto ha sido proclamado; pero se enseña que el Sol mismo es el creador de las lluvias.

Verse 58

सूर्यमूला च वै वृष्टिर्जलं सूर्यात्प्रवर्तते / ध्रुवेणाधिष्ठितः सूर्यस्तस्यां वृष्टौ प्रवर्त्तते

La raíz de la lluvia es el Sol; el agua procede del Sol. El Sol, sostenido por Dhruva, actúa en ese mismo derramarse de la lluvia.

Verse 59

ध्रुवेणाधिष्टितो वायुर्वृष्टिं संहरते पुनः / ग्रहो निःसृत्य सूर्यात्तु कृत्स्ने नक्षत्रमण्डले

Por el sostén de Dhruva, el Vāyu vuelve a recoger la lluvia. Y el planeta, saliendo del Sol, recorre todo el círculo de las constelaciones.

Verse 60

चरित्वान्ते विशत्यर्कं ध्रुवेण समाधिष्ठितम् / ततः सूर्यरथस्याथ सन्निवेशं निबोधत

Al término de su recorrido, entra en Arka, el Sol sostenido por Dhruva. Luego, conoce la disposición del carro solar.

Verse 61

संस्थितेनैकचक्रेण पञ्चारेण त्रिनाभिना / हिरण्मयेन भगवांस्तथैव हरिदर्वणा

El Bhagaván, el Sol, está asentado en una sola rueda, con cinco radios y tres cubos, de oro resplandeciente y con fulgor verdoso.

Verse 62

अष्टापदनिबद्धेन षट्प्रकारैकनेमिना / चक्रेण भास्वता सूर्यः स्यन्दनेन प्रसर्पति

Con una rueda resplandeciente, atada por ocho apoyos y con un solo aro de seis modalidades, el Sol avanza en su carro.

Verse 63

दशयोजनसाहस्रो विस्तारायामतः स्मृतः / द्विगुणो ऽस्य रथोपस्थादीषादण्डः प्रमाणतः

Su anchura y longitud se recuerdan como de diez mil yojanas. Y, desde la plataforma del carro, la lanza (īṣā-daṇḍa) mide el doble.

Verse 64

स तस्य ब्रह्मणा सृष्टो रथो ह्यर्थवशेन तु / असंगः काञ्चनो दिव्यो युक्तः पवनगैर्हयैः

Para él, Brahmā creó un carro por razón de la necesidad. Era divino, de oro, desapegado, y uncido a corceles que corren como el viento.

Verse 65

छन्दोभिर्वाजिरूपैस्तु यतश्चक्रं ततः स्थितैः / वारुणस्यन्दनस्येह लक्षणैः सदृशस्तु सः

Por los metros sagrados en forma de corceles y por la rueda asentada en su lugar, este carro se mostró aquí semejante, en sus signos, al carro de Varuṇa.

Verse 66

तेनासौ सर्वते व्योम्नि भास्वता तु दिवाकरः / अथैतानि तु सूर्यस्य प्रत्यङ्गानि रथस्य ह

Por ese carro, el resplandeciente Divākara recorre por doquier el firmamento. Ahora se enuncian los miembros y partes del carro del Sol.

Verse 67

संवत्सरस्यावयवैः कल्पि तस्य यथाक्रमम् / अहस्तु नाभिः सौरस्य एकचक्रस्य वै स्मृतः

Su disposición fue formada, en orden, con los miembros del año. El ‘ahaḥ’, el día, es recordado como el cubo del único rueda del carro solar.

Verse 68

अराः पञ्चार्त्तवांस्तस्य नेमिः षडृतवः स्मृतः / रथनीडः स्मृतो ह्येष चायने कूबरावुभौ

Sus radios se tienen por los cinco periodos estacionales (ārtava), y el aro (nemi) se recuerda como las seis estaciones. Este es el rathanīḍa, el asiento; y los dos ayana son sus dos ejes (kūbara).

Verse 69

मुहूर्त्ता बन्धुरास्तस्य रम्याश्चास्य कलाः स्मृताः / तस्य काष्ठा स्मृता घोणा अक्षदण्डः क्षणस्तु वै

Sus muhūrtas se recuerdan como hermosos, y sus kalās como deleitosas. Para él, la kāṣṭhā es llamada ‘ghoṇā’, y ‘akṣadaṇḍa’ es, en verdad, el kṣaṇa.

Verse 70

निमेषश्चानुकर्षो ऽस्य हीषा चास्य लवाःस्मृताः / रात्रिर्वरूथो धर्मो ऽस्य ध्वज ऊर्द्ध्व समुच्छ्रितः

Su nimeṣa es llamado ‘anukarṣa’, y ‘hīṣā’ se recuerda como sus lavas. La noche es su coraza, y el dharma es su estandarte alzado en lo alto.

Verse 71

युगाक्षकोडी ते तस्य अर्थकामावुभौ स्मृतौ / सप्ताश्वरूपाश्छन्दासि वहन्तो वामतो धुरम्

Para él, yugākṣa y koḍī se recuerdan como artha y kāma. Los chandas, en forma de siete caballos, llevan el yugo por el lado izquierdo.

Verse 72

गायत्री चैव त्रिष्टुप्य ह्यनुष्टुब्जगती तथा / पङ्क्तिश्च बृहती चैव ह्युष्णिक्चैव तु सप्तमी

Gāyatrī, Triṣṭubh, Anuṣṭubh y Jagatī; así también Paṅkti, Bṛhatī y Uṣṇik: éstos son los siete chandas recordados.

Verse 73

चक्रमक्षे निबद्धं तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः / सहचक्रो भ्रमत्यक्षः सहक्षो भ्रमते ध्रुवः

La rueda está sujeta al eje, y el eje está asentado en Dhruva. Con la rueda gira el eje, y con el eje gira también Dhruva.

Verse 74

अक्षेण सह चक्रेशो भ्रमते ऽसौ ध्रुवेरितः / एवमर्थवशात्तस्य सन्निवेशो रथस्य तु

Impulsado por Dhruva, el señor de las ruedas gira junto con el eje. Así, por la necesidad de ese designio, también queda dispuesto el orden de su carro.

Verse 75

तथा संयोगभावेन संसिद्धो भासुरो रथः / तेनासौ तरणिर्देवो भास्वता सर्पते दिवि

Asimismo, por la condición de unión, el carro resplandeciente queda plenamente consumado. Con él, el dios Taraṇi, el Sol, se desliza por el cielo con fulgor radiante.

Verse 76

युगाक्षकोटिसन्नद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु / ध्रुवे तौ भ्राम्यते रश्मी च चक्रयुगयोस्तु वै

Dos riendas de rayos del carro están atadas a los extremos del yugo-eje. Ambas giran en torno a Dhruva, y las riendas también rotan junto con el par de ruedas.

Verse 77

भ्रमतो मण्डलान्यस्य खेचरस्य रथस्य तु / युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि

En los círculos de giro de ese carro que recorre el firmamento, los extremos del yugo-eje se hallan, en verdad, en el lado meridional del carro.

Verse 78

ध्रुवेण प्रगृहीते वै विचक्रम तुरक्षवत् / भ्रमन्तमनुगच्छेतां ध्रुवं रश्मी तु तावुभौ

Cuando Dhruva lo sostiene, aun sin ruedas parece como si estuviera uncido a corceles. Y esas dos riendas de rayos siguen a Dhruva mientras gira sin cesar.

Verse 79

युगाक्षकोटिस्तत्तस्य रश्मिभिः स्यन्दनस्य तु / कीलासक्ता यथा रज्जुर्भ्रंमते सर्वतो दिशम्

Por los rayos atados a la punta del yugo de ese carro, éste gira en todas las direcciones, como cuerda prendida a un clavo.

Verse 80

ह्रसतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे / वर्द्धते दक्षिणे चैव भ्रमतो मण्डलानि तु

En los círculos del Uttarāyaṇa su rayo se acorta; en el Dakṣiṇāyaṇa se alarga, y los círculos siguen girando.

Verse 81

युगाक्षकोटिसंबद्धौ रश्मी द्वौ स्यन्दनस्य तु / ध्रुवेण प्रगृहीतौ वै तौ रश्मी नयतो रविम्

Hay dos rayos unidos a la punta del yugo del carro; Dhruva los sostiene, y esos rayos conducen a Ravi, el Sol.

Verse 82

आकृष्येते यदा तौ वै ध्रुवेण सम धिष्ठितौ / तदा सो ऽभ्यन्तरे सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु

Cuando esos dos rayos, asentados en equilibrio por Dhruva, son atraídos, entonces el Sol gira por los círculos interiores.

Verse 83

अशीतिर्मण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं स्मृतम् / ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु

La distancia entre las dos kāṣṭhā se recuerda como ‘aśīti-maṇḍala-śata’ (ocho mil); y por los dos rayos que Dhruva suelta, ello acontece de nuevo.

Verse 84

तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु / उद्वेषाटयन्स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति

Así también, por la parte exterior, el Sol gira por los círculos; y al avanzar con gran ímpetu, como por aversión, parece agitar esos mismos círculos.