HomeRig VedaMandala 2Sukta 13Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 2.13

Rishi: Gṛtsamada (traditional)
Devata: Indra
Chandas: Trishtubh (probable)

प्रजाभ्यः पुष्टिं विभजन्त आसते रयिमिव पृष्ठं प्रभवन्तमायते । असिन्वन्दंष्ट्रैः पितुरत्ति भोजनं यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥

प्र॒जाभ्य॑: पु॒ष्टिं वि॒भज॑न्त आसते र॒यिमि॑व पृ॒ष्ठं प्र॒भव॑न्तमाय॒ते । असि॑न्व॒न्दंष्ट्रै॑: पि॒तुर॑त्ति॒ भोज॑नं॒ यस्ताकृ॑णोः प्रथ॒मं सास्यु॒क्थ्य॑: ॥

prajā́bhyaḥ púṣṭiṃ vi-bhájanta āsate rayím iva pṛṣṭháṃ pra-bhávantam āyáte | asínvan dáṃṣṭraiḥ pitúr atti bhójanam yás tā́kṛṇoḥ prathamáṃ sá āsy ukthyáḥ ||

They sit distributing nourishment to the becomings, as one lays a wealth upon a supporting back that can bear and increase it. The unsated one eats with his teeth the father’s food—he who first shaped those powers; he indeed is the true subject of the hymn.

प्र॒ऽजाभ्यः॑ । पु॒ष्टिम् । वि॒ऽभज॑न्तः । आ॒स॒ते॒ । र॒यिम्ऽइ॑व । पृ॒ष्ठम् । प्र॒ऽभव॑न्तम् । आ॒ऽय॒ते । असि॑न्वन् । दंष्ट्रैः॑ । पि॒तुः । अ॒त्ति॒ । भोज॑नम् । यः । ता । अकृ॑णोः । प्र॒थ॒मम् । सः । अ॒सि॒ । उ॒क्थ्यः॑ ॥प्रजाभ्यः । पुष्टिम् । विभजन्तः । आसते । रयिम्इव । पृष्ठम् । प्रभवन्तम् । आयते । असिन्वन् । दंष्ट्रैः । पितुः । अत्ति । भोजनम् । यः । ता । अकृणोः । प्रथमम् । सः । असि । उक्थ्यः ॥pra-jābhyaḥ | puṣṭim | vi-bhajantaḥ | āsate | rayim-iva | pṛṣṭham | pra-bhavantam | āyate | asinvan | daṃṣṭraiḥ | pituḥ | atti | bhojanam | yaḥ | tā | akṛṇoḥ | prathamam | saḥ | asi | ukthyaḥ

प्रजाभ्यःfor (the) offspring/creatures
प्रजाभ्यः:
सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
TypeNoun
Rootप्रजा (प्र-√जन्) प्रातिपदिक
पुष्टिम्nourishment, prosperity
पुष्टिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुष्टि (√पुष्) प्रातिपदिक
विभजन्तःdistributing, apportioning
विभजन्तः:
कर्तृ (आसते इत्यस्य)
TypeVerb (participle)
Rootवि-√भज्
आसतेthey sit/abide
आसते:
क्रिया
TypeVerb
Root√आस्
रयिम्wealth
रयिम्:
उपमान-आश्रय (इव-युक्ते)
TypeNoun
Rootरयि प्रातिपदिक
इवlike, as
इव:
सम्बन्ध (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव
पृष्ठम्back, ridge (upper surface)
पृष्ठम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृष्ठ प्रातिपदिक
प्रभवन्तम्coming forth, swelling/abounding
प्रभवन्तम्:
विशेषण (पृष्ठम्)
TypeVerb (participle)
Rootप्र-√भू (प्रभव) प्रातिपदिक
आयतेhe goes/approaches
आयते:
क्रिया
TypeVerb
Root√या (आ-√या)
असिन्वन्not pressing out / not setting in motion (Vedic epithet; contextually ‘unrelenting’)
असिन्वन्:
विशेषण (यः)
TypeAdjective/Participle
Roota-√सिव्/√स्यू? (निषेध-पूर्वक कृदन्त; वैदिक रूप)
दंष्ट्रैःwith (his) fangs/teeth
दंष्ट्रैः:
करण
TypeNoun
Rootदंष्ट्रा प्रातिपदिक
पितुःof the father
पितुः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपितृ प्रातिपदिक
अत्तिeats, devours
अत्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√अद्
भोजनम्food, enjoyment
भोजनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभोजन (√भुज्/√भुज् ‘to enjoy/eat’) प्रातिपदिक
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
ताकृणोःyou made, you fashioned
ताकृणोः:
क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (त-आगम/वैदिक रूप; 2nd sg injunctive/imperf.-like)
प्रथमम्first, at first
प्रथमम्:
विशेषण/क्रियाविशेषण
TypeAdjective (used adverbially)
Rootप्रथम प्रातिपदिक
सःhe
सः:
कर्तृ/सम्बन्ध (उक्त्यः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
उक्थ्यःworthy of hymns; hymn-recipient
उक्थ्यः:
विशेषण/नाम (सः)
TypeAdjective/Noun
Rootउक्थ्य (उक्थ-सम्बद्ध) प्रातिपदिक