←Previous Verse

Varaha Purana 87.2: Adhyaya 87, Shloka 2

Description of Krauñcadvīpa: its mountains, regions, rivers, and encircling ocean

Pūrva Bhāga · Cosmography of the Dvīpas and Oceans (Ancient Geography)

गौरी कुमुद्वती चैव सन्ध्या रात्रिर्मनोजवा ख्यातिश्च पुण्डरीका च गङ्गा सप्तविधाः स्मृताः । गौरी सैव पुष्पवहा कुमुद्वती ताम्रवती रोधसन्ध्या सुखावहा च मनोजवा च क्षिप्रोदा च ख्यातिः सैव गोबहुला पुण्डरीका चित्रवेगा शेषाः क्षुद्रनद्यः ॥ क्रौञ्चद्वीपो घृतोदेनावृतः । घृतोदा शाल्मलेनेति

Recitation with translationVaraha Purana 87.2

gaurī kumudvatī caiva sandhyā rātrir manojavā khyātiś ca puṇḍarīkā ca gaṅgā saptavidhāḥ smṛtāḥ | gaurī saiva puṣpavahā kumudvatī tāmravatī rodhasandhyā sukhāvahā ca manojavā ca kṣiprodā ca khyātiḥ saiva gobahulā puṇḍarīkā citravegā śeṣāḥ kṣudranadyaḥ || krauñcadvīpo ghṛtodenāvṛtaḥ | ghṛtodā śālmaleneti

Gaurī, Kumudvatī, Sandhyā, Rātri, Manojavā, Khyāti, Puṇḍarīkā und Gaṅgā werden als sieben Flüsse erinnert. Gaurī heißt auch Puṣpavahā; Kumudvatī auch Tāmravatī; Rodhasandhyā auch Sukhāvahā; Manojavā auch Kṣiprodā; Khyāti auch Gobahulā; Puṇḍarīkā auch Citravegā; die übrigen sind kleinere Gewässer. Krauñcadvīpa ist vom Ghee-Ozean (Ghṛtoda) umschlossen; und „Ghṛtoda“ steht in Beziehung zu Śālmaladvīpa.

गौरीGaurī
गौरी
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootगौरी (प्रातिपदिक)
कुमुद्वतीKumudvatī
कुमुद्वती
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootकुमुद्वती (प्रातिपदिक)
चand
च
TypeIndeclinable
Formसमुच्चयबोधक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootच (अव्यय)
एवindeed
एव
TypeIndeclinable
Formअवधारणार्थक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootएव (अव्यय)
सन्ध्याSandhyā
सन्ध्या
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootसन्ध्या (प्रातिपदिक)
रात्रिःRātri
रात्रिः
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
मनोजवाManojavā
मनोजवा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: ‘मनः इव जवः यस्याः’ (swift as mind)
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootमनोजवा (प्रातिपदिक)
ख्यातिःKhyāti
ख्यातिः
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootख्याति (प्रातिपदिक)
चand
च
TypeIndeclinable
Formसमुच्चयबोधक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootच (अव्यय)
पुण्डरीकाPuṇḍarīkā
पुण्डरीका
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootपुण्डरीका (प्रातिपदिक)
चand
च
TypeIndeclinable
Formसमुच्चयबोधक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootच (अव्यय)
गङ्गाGaṅgā
गङ्गा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
सप्तविधाःsevenfold (of seven kinds)
सप्तविधाः
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्विगु: ‘सप्त विधाः’ (sevenfold)
RoleVishesana (विशेषण)
Rootसप्त + विध (प्रातिपदिक)
स्मृताःare said/remembered
स्मृताः
TypeVerb
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि: ‘are remembered/are said’
RoleKriya (क्रिया/Predicate)
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
गौरीGaurī
गौरी
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootगौरी (प्रातिपदिक)
साthat (same)
सा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleAnuvrtti (अनुवृत्ति)
Rootतद् (प्रातिपदिक)
एवindeed
एव
TypeIndeclinable
Formअवधारणार्थक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootएव (अव्यय)
पुष्पवहाPuṣpavahā
पुष्पवहा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: ‘पुष्पं वहति’ (flower-bearing)
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootपुष्प + वह (प्रातिपदिक)
कुमुद्वतीKumudvatī
कुमुद्वती
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootकुमुद्वती (प्रातिपदिक)
ताम्रवतीTāmravatī
ताम्रवती
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootताम्रवती (प्रातिपदिक)
रोधसन्ध्याRodhasandhyā
रोधसन्ध्या
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘रोधस्य सन्ध्या’
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootरोध + सन्ध्या (प्रातिपदिक)
सुखावहाSukhāvahā
सुखावहा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: ‘सुखम् आवहति’ (bringing happiness)
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootसुख + आवह (प्रातिपदिक)
चand
च
TypeIndeclinable
Formसमुच्चयबोधक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootच (अव्यय)
मनोजवाManojavā
मनोजवा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootमनोजवा (प्रातिपदिक)
चand
च
TypeIndeclinable
Formसमुच्चयबोधक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootच (अव्यय)
क्षिप्रोदाKṣiprodā
क्षिप्रोदा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘क्षिप्र + उद’ (swift-flowing)
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootक्षिप्रोदा (प्रातिपदिक)
चand
च
TypeIndeclinable
Formसमुच्चयबोधक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootच (अव्यय)
ख्यातिःKhyāti
ख्यातिः
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootख्याति (प्रातिपदिक)
साthat (same)
सा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleAnuvrtti (अनुवृत्ति)
Rootतद् (प्रातिपदिक)
एवindeed
एव
TypeIndeclinable
Formअवधारणार्थक
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootएव (अव्यय)
गोबहुलाGobahulā
गोबहुला
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘गोभिः बहुला’ (abounding in cows)
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootगो + बहुल (प्रातिपदिक)
पुण्डरीकाPuṇḍarīkā
पुण्डरीका
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootपुण्डरीका (प्रातिपदिक)
चित्रवेगाCitravegā
चित्रवेगा
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘चित्रः वेगः यस्याः’
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootचित्र + वेग (प्रातिपदिक)
शेषाःthe remaining
शेषाः
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘remaining’
RoleVishesana (विशेषण)
Rootशेष (प्रातिपदिक)
क्षुद्रनद्यःminor rivers
क्षुद्रनद्यः
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय: ‘क्षुद्राः नद्यः’
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootक्षुद्र + नदी (प्रातिपदिक)
क्रौञ्चद्वीपःKrauñcadvīpa
क्रौञ्चद्वीपः
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootक्रौञ्च + द्वीप (प्रातिपदिक)
घृतोदेनby the ocean of ghee
घृतोदेन
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘घृतस्य उदः’ (ghee-ocean)
RoleKarana (करण/Instrument)
Rootघृतोद (प्रातिपदिक)
आवृतःis surrounded
आवृतः
TypeVerb
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKriya (क्रिया/Predicate)
Rootआ-वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
घृतोदाःGhṛtodā (name)
घृतोदाः
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (पाठानुसार; नाम); ‘घृत + उद’
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootघृतोदा (प्रातिपदिक)
शाल्मलेनwith Śālmala
शाल्मलेन
TypeNoun
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/सहकारक (with Śālmala)
RoleKarana (करण/Instrument)
Rootशाल्मल (प्रातिपदिक)
इतिthus
इति
TypeIndeclinable
Formउद्धरणार्थक अव्यय
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootइति (अव्यय)
  • रात्रिर्मनोजवा → रात्रिः + मनोजवा
  • ख्यातिश्च → ख्यातिः + च
  • सैव → सा + एव
  • घृतोदेनावृतः → घृतोदेन + आवृतः
  • शाल्मलेनेति → शाल्मलेन + इति

Adbhuta and Shanta rasa
Speaker

Rudra

In this verse
Varaha teaches her
Her state of mind

Curious

Kind of teaching
Symbolic cosmology
Subjects
GeographyCosmologyHydronymy
Core idea

Waters are many-named and many-formed, yet function as one sustaining principle within cosmic order.

In practice

Use the ‘many names, one function’ motif to cultivate non-sectarian understanding and reverence for tīrthas/waters as supports of purity and steadiness.

C
Classical Literature
P
Purāṇic Cosmography
A
Ancient Geography

FAQs

It records river-name lists with synonym/alternate-name mappings—high-value data for lexicons, named-entity recognition, and Purāṇic gazetteer construction.

Krauñcadvīpa’s river system and the encircling Ghṛtoda ocean; these belong to Purāṇic cosmography rather than modern cartography.

No explicit ethical instruction; the text is descriptive and classificatory.

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play