Adhyaya 7: Prahlada’s Defeat by Nara-Narayana and Victory through Bhakti
प्रह्लादस्य नरा-नारायणयुद्धं भक्तिविजयश्च (Prahlādasya Narā-Nārāyaṇa-yuddhaṃ Bhakti-vijayaśca)
Defeat and Victory through Bhakti
এই অধ্যায়ত পুলস্ত্য ঋষিয়ে নাৰদক কোৱা মতে, দানৱ-ৰাজ প্ৰহ্লাদৰ নৰ–নাৰায়ণৰ সৈতে দীঘলীয়া যুদ্ধ বৰ্ণিত হৈছে। নাৰায়ণক হৰি, শাৰ্ঙ্গপাণি আৰু পুৰুষোত্তম বুলি স্পষ্ট কৰা হৈছে; ‘ধৰ্মজ’ সাধ্যৰ অজেয়তা আৰু আকাশত দেৱতাসকলৰ দৰ্শক-ভাৱো দেখুওৱা হয়। গদা, শৰবৃষ্টি, বহু ধনু, পৰিঘ, মুদ্গৰ, প্ৰাস, শক্তি আদি অস্ত্ৰৰ আদান-প্ৰদানত প্ৰহ্লাদৰ বীৰত্ব ব্যৰ্থ হয়; হৃদয়ত আঘাত পাই সি ক্ষণিক মূৰ্ছিত হৈ পৰে। তেতিয়া পীতবাসা (বিষ্ণুৰ উপাধি) উপদেশ দিয়ে—জয় যুদ্ধত নহয়, ধৰ্মজসকলৰ প্ৰতি শুশ্ৰূষা আৰু ভক্তিত। প্ৰহ্লাদৰ স্তোত্ৰত বিষ্ণুৰ বৰাহ, নৃসিংহ আদি বিশ্বৰূপ আৰু সকলো দেৱতা-তত্ত্ব পৰম নাৰায়ণত লীন হয় বুলি সমন্বয় দৰ্শন প্ৰকাশ পায়; সি পাপক্ষয় আৰু অচঞ্চল বিষ্ণুনিষ্ঠ বুদ্ধিৰ বৰ লাভ কৰে। শেষত প্ৰহ্লাদে অন্ধকক ৰাজ্য সঁপাই বদৰিকাশ্ৰমলৈ যোৱাৰ সংকল্প কৰে আৰু ধাত্ৰত মন স্থিৰ কৰি ভক্তিযুক্ত ৰাজধৰ্ম আৰু যোগশুদ্ধিৰ আদৰ্শ স্থাপন কৰে।
Divine Beings
Sacred Geography
Mortal & Asura Figures
Key Content Points
- Pulastya–Nārada narrative frame: Pulastya recounts Prahlāda’s prolonged combat with Nara–Nārāyaṇa, emphasizing the ‘Dharmaja’ Sādhya’s invincibility and the spectatorship of devas in the sky.
- Martial escalation and divine superiority: successive weapons (gadā, śara-vṛṣṭi, multiple bows, parigha, mudgara, prāsa, śakti) are neutralized; Prahlāda is struck in the heart and temporarily collapses, underscoring the futility of mere asura-valor against Puruṣottama.
- Bhakti as the decisive ‘victory’: Pītavāsā teaches that Prahlāda will ‘conquer’ by devotion, leading to Prahlāda’s stotra, the granting of boons (sin-dissolution; unwavering Viṣṇu-oriented buddhi), and Prahlāda’s ethical reorientation of daitya governance and personal renunciation.
Shlokas in Adhyaya 7
Verse 1
इति श्रीवामनपुराणे षष्ठो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच ततो ऽनङ्गं विभुर्द्दष्ट्वा ब्रह्मन् नारायणो मुनिः प्रहस्यैवं वचः प्राह कन्दर्व इह आस्यताम्
এইদৰে শ্ৰীবামনপুৰাণৰ ষষ্ঠ অধ্যায় সমাপ্ত। পুলস্ত্য ক’লে—হে ব্ৰহ্মন! তেতিয়া অনঙ্গক দেখি বিভু মুনি নাৰায়ণ হাঁহি ক’লে—“হে কন্দৰ্প, ইয়াত বহা।”
Verse 2
तदक्षुब्धत्वमीक्ष्यास्य कामो विस्मयमागतः वसन्तो ऽपि महाचिन्तां जगामाशु महामुने
তাৰ অক্ষুব্ধ স্থৈৰ্য দেখি কাম বিস্মিত হ’ল; আৰু হে মহামুনি, বসন্তও শীঘ্ৰে মহাচিন্তাত পৰিল।
Verse 3
ततश्चाप्सरसो दृष्ट्वा स्वागतेनाभिपूज्य च वसन्तमाह भगवानेह्येहि स्थीयतामिति
তাৰ পাছত অপ্সৰাসকলক দেখি ভগৱানে স্বাগতেৰে সন্মান কৰিলে; আৰু বসন্তক ক’লে—“আহা, আহা—ইয়াতেই থাকক।”
Verse 4
ततो विहस्य भगवान् मञ्जरीं कुसुमावृताम् आदाय प्राक्सुवर्णाङ्गीमूर्वोर्बालां विनिर्ममे
তাৰ পাছত ভগৱানে হাঁহি পুষ্পাবৃত এক মঞ্জৰী লৈ, নিজৰ ঊৰুৰ পৰা পূৰ্ববৎ স্বৰ্ণবৰ্ণ দেহযুক্ত এক কিশোৰী নিৰ্মাণ কৰিলে।
Verse 5
ऊरूद्भवां स कन्दर्पो दृष्ट्वा सर्वाङ्गसुन्दरीम् अमन्यत तदानङ्गः किमियं सा प्रिया रतिः
ঊৰুৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সৰ্বাঙ্গসুন্দৰী কন্যাক দেখি অনঙ্গ কন্দর্পে তেতিয়া মনে ভাবিলে—“ই কোন? ই কি মোৰ প্ৰিয়া ৰতি?”
Verse 6
तदेव वदनं चारु स्वक्षिभ्रूकुटिलालकम् सुनासावंशाधरोष्ठमालोकनपरायणम्
তাই মুখখনেই আছিল অতি মনোহৰ—সুন্দৰ চকু, ভ্ৰূ আৰু কুঁকুৰা আলকৰে চিহ্নিত; সুগঠিত নাসাৰেখা আৰু কোমল অধৰসহ—দেখিলেই দৃষ্টি আকর্ষণ কৰে।
Verse 7
तावेवाहार्य विरलौ पीवरौ मग्नचूचुकौ राजेते ऽस्यः कुचौ पीनौ सज्जनावि संहतौ
তাই দুটা স্তন—সৌন্দৰ্যত দুৰ্লভ—পূৰ্ণ আৰু পুষ্ট, স্তনবৃন্ত সামান্য ভিতৰলৈ মগ্ন; দৃঢ়, উন্নত আৰু ঘনিষ্ঠভাবে সংহত, যেন যুগল অলংকাৰৰ দৰে দীপ্ত।
Verse 8
तदेव तनु चार्वङ्ग्या वलित्रयविभूषितम् उदरं राजते श्लक्ष्णं रोमावलिविभूषितम्
সেই সুন্দৰাঙ্গীৰ সৰু উদৰো দীপ্ত আছিল—তিনিটা কোমল ভাঁজে অলংকৃত, মসৃণ, আৰু ৰোমাৱলীৰ ৰেখাৰে শোভিত।
Verse 9
रोमावलीच जघनाद् यान्ती स्तनतटं त्वियम् राजते भृङ्गमालेव पुलिनात् कमलाकरम्
আৰু এই ৰোমাৱলী, যি নিতম্বৰ পৰা উঠি স্তনতটৰ দিশে যায়, তেনে শোভা পায়—যেন বালুকাতটৰ পৰা পদ্মভৰা সৰোবৰলৈ আগবঢ়া ভ্ৰমৰ-মালা।
Verse 10
जघनं त्वतिविस्तीर्ण भात्यस्या रशनावृतम् श्रीरोदमथने नद्धूं भूजङ्गेनेव मन्दरम्
তেওঁৰ জঘন অতি বিস্তীৰ্ণ; ৰশনা-বেষ্টিত হৈ দীপ্তিমান—যেন ক্ষীৰসাগৰ-মথনত নাগে বান্ধা মন্দৰ পৰ্বত।
Verse 11
कदलीस्तम्भसदृशैरूर्ध्वमूलैरथोरुभिः विभाति सा सुचार्वङ्गी पद्मकिढ्जल्कसन्निभा
কদলীস্তম্ভসদৃশ, ঊৰ্ধ্বমূল (সুন্দৰকৈ সৰু হোৱা) উৰুদ্বয়েৰে সেই সুচার্বঙ্গী দীপ্ত—পদ্মকিঞ্জল্কসদৃশ কোমল আভা।
Verse 12
जानुनी गूढगुल्फे च शुभे जङ्घे त्वरोमशे विभातो ऽस्यास्तथा पादावलक्तकसमत्विषौ
তেওঁৰ জানু, গূঢ় গুল্ফ (সুগঠিত গোৰালি) আৰু শুভ জঙ্ঘা—ৰোমহীন—দীপ্ত; লগতে পাদদ্বয় আলক্তক (লাল লাখ) সম কান্তিত উজ্জ্বল।
Verse 13
इति संचिन्तयन् कामस्तामनिन्दितलोचनाम् कामातुरो ऽसौ संजातः किमुतान्यो जनो मुने
এইদৰে অনিন্দিতলোচনা তেওঁক চিন্তা কৰি কৰি কাম নিজেই কামাতুৰ হ’ল; হে মুনি, তেন্তে আন লোকৰ কথা কিমান অধিক!
Verse 14
माधवो ऽप्युर्वशीं दृष्ट्वा संचिन्तयत नारद किंस्वित् कामनरेन्द्रस्य राजधानी स्वयं स्थिता
হে নাৰদ, মাধৱেও উৰ্বশীক দেখি চিন্তা কৰিলে—‘কাম-নৰেন্দ্ৰৰ ৰাজধানী কি স্বয়ং ইয়াত আহি থিয় হৈছে?’
Verse 15
आयाता शशिनो नूनमियं कान्तिर्निशाक्षये रविरश्मिप्रतापार्तिभीता शरणमागता
ৰাতিৰ অন্তত নিশ্চয় চন্দ্ৰৰ এই কান্তি, সূৰ্যৰশ্মিৰ দাহযন্ত্ৰণাত ভয় পাই, আশ্ৰয় ল’বলৈ ইয়ালৈ আহিছে।
Verse 16
इत्थं संचितयन्नेव अवष्टभाप्सरोगणम् तस्थौ मुनिरिव ध्यानमास्थितः स तु माधवः
এইদৰে চিন্তা কৰি থাকোঁতে, অপ্সৰাগণক সংযত কৰি, সেই মাধৱ ধ্যানস্থ মুনিৰ দৰে অচল হৈ থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 17
ततः स विस्मितान् सर्वान् कन्दर्पादीन् महामुने दृष्ट्वा प्रोवाच वचनं स्मितं कृत्वा शुभव्रतः
তাৰ পিছত, হে মহামুনে, কন্দর্প আদি সকলোকে বিস্মিত দেখি, সেই শুভব্ৰতধাৰীয়ে প্ৰথমে মৃদু হাঁহি হেঁহে তেওঁলোকক বাক্য ক’লে।
Verse 18
इयं ममोरुसंभृता कामाप्सरस माधव नीयतां सुरलोकाय दीयतां वासवाय च
‘হে মাধৱ, মোৰ ঊৰুত সংভৃত হোৱা যেন এই কামাপ্সৰাক দেৱলোকলৈ লৈ যোৱা; আৰু বাসৱ (ইন্দ্ৰ)কো অৰ্পণ কৰা।’
Verse 19
इत्युक्ताः कम्पमानास्ते जग्मुर्गृह्योर्वशीं दिवम् सहस्राक्षाय तां प्रादाद् रूपयौवनशालिनीम्
এনেদৰে কোৱা হ’লে তেওঁলোক কঁপিবলৈ কঁপিবলৈ স্বৰ্গলৈ গ’ল, উৰ্বশীক লৈ আহিল; আৰু ৰূপ-যৌৱনে সমৃদ্ধ সেই কন্যাক সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ)ক অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 20
आचक्षुश्चरितं ताभ्यां धर्मजाभ्यां महामुने देवाराजाय कामाद्यास्ततो ऽभृद् विस्मयः परः
হে মহামুনে, ধৰ্মজাত সেই দুয়োজনে দেৱৰাজ ইন্দ্ৰক যি ঘটিছিল তাৰ বৃত্তান্ত জনালে; তেতিয়া কাম আদি সকলোৰে অন্তৰত পৰম বিস্ময় উদয় হ’ল।
Verse 21
एताद्शं हि चरितं ख्यातिमग्र्यां जगाम ह पातालेषु तथा मर्त्यै दिक्ष्वष्टासु जगाम च
নিশ্চয়েই এনে চৰিত্ৰ সৰ্বোচ্চ খ্যাতি লাভ কৰিলে; ই পাতালত, মর্ত্যলোকত আৰু অষ্ট দিশত সর্বত্র বিস্তাৰিত হ’ল।
Verse 22
एकदा निहते रौद्रो हिरण्यकशिपौ मुने अभिषिक्तस्तदा राज्ये प्रह्लादौ नाम दानवः
হে মুনি, এবাৰ ৰৌদ্ৰ হিৰণ্যকশিপু নিহত হোৱাৰ পাছত, প্ৰহ্লাদ নামৰ দানৱজন তেতিয়া ৰাজ্যত অভিষিক্ত হ’ল।
Verse 23
तस्मिञ्शासति दैत्येन्द्रे देवब्राह्मणपूजके मखानि भुवि राजानो यजन्ते विधिवत्तदा
যেতিয়া দেৱ আৰু ব্ৰাহ্মণ-পূজক সেই দৈত্যেন্দ্ৰে শাসন কৰিছিল, তেতিয়া পৃথিৱীৰ ৰজাসকলে বিধিপূৰ্বক মখযজ্ঞ সম্পাদন কৰিছিল।
Verse 24
ब्राह्मणाश्च तपो धर्मं तीर्थयात्राश्च कुर्वते वैश्याश्च पशुवृत्तिस्थाः शूद्राः शुश्रूषणे रताः
ব্ৰাহ্মণসকলে তপস্যা আৰু ধৰ্মাচৰণ কৰি তীৰ্থযাত্ৰা কৰিছিল; বৈশ্যসকলে পশুপালনকেন্দ্ৰিক জীৱিকাত নিয়োজিত আছিল; শূদ্ৰসকলে শুশ্ৰূষা-সেৱাত ৰত আছিল।
Verse 25
चातुर्वर्ण्यं ततः स्वे स्वे आश्रमे धर्मकर्मणि आवर्त्तत ततो देवा वृत्त्या युक्ताभवान् मुने
তাৰ পিছত চাতুৰ্বৰ্ণ্য নিজ নিজ আশ্ৰমত ধৰ্মকর্মত পুনৰ প্ৰবৃত্ত হ’ল; তাৰ পাছত, হে মুনি, দেৱসকল নিজ নিজ বৃত্তিত যথোচিতভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।
Verse 26
ततस्तु च्यवनो नाम भार्गवेन्द्रो महातपाः जगाम नर्मदां स्नातुं तीर्थं चैवाकुलीश्वरम्
তাৰ পিছত ‘চ্যৱন’ নামৰ মহাতপস্বী, ভাৰ্গৱসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, নৰ্মদাত স্নান কৰিবলৈ আৰু ‘আকুলীশ্বৰ’ নামৰ তীৰ্থ দৰ্শন কৰিবলৈ গ’ল।
Verse 27
तत्र दृष्ट्वा महादेवं नदीं स्नातुमवातरत् अवतीर्णं प्रजग्राह नागः केकरलोहितः
তাত মহাদেৱক দেখি তেওঁ স্নান কৰিবলৈ নদীত নামিল; নামোতেই ‘কেকৰ-লোহিত’ নামৰ নাগে তেওঁক ধৰি পেলালে।
Verse 28
गृहीतस्तेन नागेन सस्मार मनसा हरिम् संस्मृते पुण्डरीकाक्षे निर्विषो ऽभून्महोरगः
সেই নাগে ধৰি পেলোৱাত তেওঁ মনে মনে হৰিক স্মৰণ কৰিলে; পুণ্ডৰীকাক্ষক স্মৰণ কৰামাত্ৰে সেই মহাসৰ্প বিষহীন হ’ল।
Verse 29
नीतस्तेनातिरौद्रेण पन्नगेन रसातलम् निर्विषश्चापि तत्याज च्यवनं भुजगोत्तमः
সেই অতিৰৌদ্ৰ পন্নগে তেওঁক ৰসাতললৈ লৈ গ’ল; আৰু বিষহীন হোৱা সেই ভুজঙ্গোত্তমে পাছত চ্যৱনক মুক্ত কৰি দিলে।
Verse 30
संत्यक्तमात्रो नागेन च्यवनो भार्गवोत्तमः चचार नागकन्याभिः पूज्यचमानः समन्ततः
সাপে মুক্ত কৰামাত্ৰেই ভৃগুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ চ্যৱন মুনি নাগকন্যাসকলৰ দ্বাৰা চাৰিওফালে পূজিত হৈ বিচৰণ কৰিলে।
Verse 31
विचारन् प्रविवेशाथ दानवानां महत् पुरम् संपूज्यमानो दैत्येन्द्रः प्रह्लादो ऽथ ददर्श तम्
তাৰ পাছত চিন্তা কৰি কৰি তেওঁ দানৱসকলৰ মহান নগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে। তাত পূজিত হৈ থকা দৈত্যেন্দ্ৰ প্ৰহ্লাদে তেওঁক দেখিলে।
Verse 32
भृगुपुत्रे महातेजाः पूजां चक्रे यथार्हतः संपूजितोपविष्टश्च पृष्टश्चागमनं प्रति
ভৃগুপুত্ৰৰ প্ৰতি সেই মহাতেজস্বীয়ে যথোচিত পূজা কৰিলে। পূজিত হৈ আসনত বহাৰ পাছত তেওঁৰ আগমনৰ উদ্দেশ্য সোধা হ’ল।
Verse 33
स चोवाच महाराज महातीर्थं महाफलम् स्नातुमेवागतो ऽस्म्यद्य द्रष्टुञ्चैवाकुलीश्वरम्
তেওঁ ক’লে— ‘হে মহাৰাজ, ই মহাতীৰ্থ, মহাফলপ্ৰদ। মই আজি ইয়াত স্নান কৰিবলৈ আৰু আকুলীশ্বৰক দৰ্শন কৰিবলৈ আহিছোঁ।’
Verse 34
नद्यामेवावतीर्णो ऽस्मि गृहीतश्चाहिना बलान् समानीतो ऽस्मि पाताले दृष्टश्चात्र भवानपि
‘মই নদীতেই নামিছিলোঁ; তেতিয়াই সাপে বলপূৰ্বক মোক ধৰি পেলালে। মোক পাতাললৈ আনিলে, আৰু ইয়াত আপোনাকো দেখিলোঁ।’
Verse 35
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं च्यवनस्य दितीश्वरः प्रोवाच धर्मसंयुक्तं स वाक्यं वाक्यकोविदः
চ্যৱনৰ এই বাক্য শুনি দৈত্যসকলৰ অধিপতি, বাক্যত নিপুণ, ধৰ্মসংযুক্ত কথা ক’লে।
Verse 36
प्रह्लाद उवाच भगवन् कानि तीर्थानि पृथिव्यां कानि चाम्बरे रसातले च कानि स्युरेतद् वक्तुं ममार्हसि
প্ৰহ্লাদে ক’লে— হে ভগৱান! পৃথিৱীত কোন কোন তীৰ্থ, আকাশত কোনবোৰ, আৰু ৰসাতলত কোনবোৰ আছে? এই কথা মোক ক’বলৈ আপুনি যোগ্য।
Verse 37
च्यवन उवाच पृथिव्यां नैमिषं तीर्थमन्तरिक्षे च पुष्करम् चक्रतीर्थं महाबाहो रसातलतले विदुः
চ্যৱনে ক’লে— পৃথিৱীত নৈমিষ তীৰ্থ, অন্তৰিক্ষত পুষ্কৰ; হে মহাবাহু, চক্ৰতীৰ্থ ৰসাতল-তলত বিদিত।
Verse 38
पुलस्त्य उवाच श्रुत्वा तद्भार्गववचो दैत्यराजो महामुने नेमिषै गन्तुकामस्तु दानवानितदब्रवीत्
পুলস্ত্যে ক’লে— হে মহামুনি! ভাৰ্গৱ (চ্যৱন)ৰ বাক্য শুনি দৈত্যৰাজ নৈমিষলৈ যাবলৈ ইচ্ছুক হৈ দানৱসকলক এই কথা ক’লে।
Verse 39
प्रह्लाद उवाच उत्तिष्ठध्वं गमिष्यामः स्नातुं तीर्थं हि नैमिषम् द्रक्ष्यामः पुण्डरीकाक्षं पीतवाससमच्युतम्
প্ৰহ্লাদে ক’লে— উঠা; আমি নৈমিষ তীৰ্থত স্নান কৰিবলৈ যাম। পীতবাস পৰিধানকাৰী, পদ্মনয়ন, অচ্যুত পুণ্ডৰীকাক্ষক আমি দৰ্শন কৰিম।
Verse 40
पुलस्त्य उवाच इत्युक्ता दानवेन्द्रेण सर्वे ते दैत्यदानवाः चक्रुरुद्योगमतुलं निर्जग्मुश्च रसातलात्
পুলস্ত্য ক’লে—দানৱেন্দ্ৰৰ এই বাক্য শুনি সেই সকলো দৈত্য আৰু দানৱ অতুল প্ৰস্তুতি ল’লে আৰু ৰসাতলৰ পৰা ওলাই গ’ল।
Verse 41
ते समभ्येत्य दैतेया दानवाश्च महाबलाः नेमिषारण्यमागत्य स्नानं चक्रुर्मुदान्विताः
সেই মহাবলী দৈত্য আৰু দানৱসকল একেলগে আহি নৈমিষাৰণ্যত উপস্থিত হৈ আনন্দসহ স্নানকর্ম সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 42
ततो दितीश्वरः श्रीमान् मृगव्यां स चचार ह चरन् सरस्वतीं पुण्यां ददर्श विमलोदकाम्
তাৰ পিছত দিতিবংশৰ সেই শ্ৰীমান অধিপতি মৃগয়া-ভূমিত বিচৰণ কৰিলে; বিচৰণকালত তেওঁ নিৰ্মল জলযুক্ত পুণ্য সৰস্বতীক দর্শন কৰিলে।
Verse 43
तस्यादूरे महाशाखं शलवृक्षं शरैश्चितम् ददर्श बाणानपरान् मुखे लग्नान् परस्परम्
তেওঁৰ ওচৰতে তেওঁ মহাশাখাযুক্ত শলবৃক্ষ দেখিলে, যি শৰবাণে ভৰপূৰ আছিল; আৰু আন বাণসমূহৰ অগ্ৰভাগ পৰস্পৰে একে-আনটোৰ মাজত গাঁথা থকা দেখিলে।
Verse 44
ततस्तानद्भुताकारान् बाणान् नागोपवीतकान् दृष्ट्वातुलं तदा चक्रे क्रोधं दैत्येश्वरः किल
তেতিয়া সেই অদ্ভুতাকাৰ বাণসমূহ—যেন নাগেই উপবীতৰূপে জড়োৱা—দেখি দैত্যেশ্বৰ, বুলি কোৱা হয়, অতুল ক্ৰোধত ফাটি পৰিল।
Verse 45
स ददर्श ततो ऽदूरात्कृष्णाजिनधरौ मुनी समुन्नतजटाभारौ तपस्यासक्तमानसौ
তেতিয়া সি অদূৰত কৃষ্ণাজিনধাৰী দুজন মুনিক দেখিলে—উন্নত জটাভাৰযুক্ত, তপস্যাত লীন মনৰ।
Verse 46
तयोश्च पार्श्वयोर्दिव्ये धनुषी लक्षणान्विते शार्ङ्गमागवं चैव अक्ष्य्यौ च महेषुधी
তেওঁলোকৰ দুয়ো পাৰ্শ্বত শুভলক্ষণযুক্ত দুটা দিব্য ধনু আছিল—শাৰ্ঙ্গ আৰু আগৱ—আৰু লগতে দুটা অক্ষয় মহাতূণীৰো আছিল।
Verse 47
तौ दृष्ट्वामन्यत तदा दामिबिकाविति दानवः ततः प्रोवाच वचनं तावुभौ पुरुषोत्तमौ
তেওঁলোকক দেখি দানৱে তেতিয়া ভাবিলে—‘এওঁলোক দম্ভী।’ তাৰ পাছত সি সেই দুজন উত্তম পুৰুষলৈ কথা ক’লে।
Verse 48
किं भवद्भ्यां समारःधं दम्भं धर्मविनाशनम् क्व तपः क्व जटाभारः क्व चेमौ प्रवरायुधौ
তোমালোক দুয়োজনে ধৰ্মবিনাশক এই দম্ভ কিয় আৰম্ভ কৰিলা? তপস্যা ক’ত, জটাভাৰৰ এই ভাৰ ক’ত—আৰু এই দুটা শ্ৰেষ্ঠ অস্ত্ৰ কিয়?
Verse 49
अथोवाच नरो दैत्यं का ते चिन्ता दितीश्वर सामर्थ्ये सति यः कुर्यात् तत्संपद्येत तस्य हि
তেতিয়া নৰে দৈত্যক ক’লে—“হে দিতীবংশৰ ঈশ্বৰ, তোমাৰ কিহৰ চিন্তা? সামৰ্থ্য থাকিলে যি কৰ্ম কৰে, তাৰ অভিপ্ৰেত ফল নিশ্চয় সিদ্ধ হয়।”
Verse 50
अथोवाच दितीशस्तौ का शक्तिर्युवयोरिह मयि तिष्ठति दैत्येन्द्रे धर्मसेतुप्रवर्तके
তেতিয়া দিতীবংশৰ অধিপতিয়ে সেই দুজনক ক’লে— “মই যেতিয়া ইয়াত উপস্থিত—মই দৈত্যেন্দ্ৰ, ধৰ্ম-সেতুৰ প্ৰৱৰ্তক—তেতিয়া তোমালোকৰ ইয়াত কি শক্তি আছে?”
Verse 51
नरस्तं प्रत्युवाचाथ आवाभ्यां शक्तिरूर्जिता न कश्चिच्छक्नुयाद् योद्धुं नरनारायणौ युधि
তেতিয়া নৰে তাক উত্তৰ দিলে— “আমাৰ শক্তি মহাবল। যুদ্ধত নৰ-নাৰায়ণৰ সৈতে কোনোবাই যুঁজিব নোৱাৰে।”
Verse 52
दैत्येश्वरस्तस्तः क्रुद्धः प्रतिज्ञामारुरोह च यथा कथञ्चिज्जेष्यामि नरनारायणौ रणे
তাৰ পিছত দৈত্যাধিপতি ক্ৰুদ্ধ হৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰিলে— “যেনেকৈয়ে হওক, যুদ্ধত মই নৰ-নাৰায়ণক জয় কৰিম।”
Verse 53
इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा दितीश्वरः स्थाप्य बलं वनान्ते वितत्य चापं गुणमाविकृष्य तलध्वनिं घोरतरं चकार
এইদৰে কৈ মহাত্মা দিতীবংশাধিপতিয়ে বনপ্ৰান্তত নিজৰ সেনা স্থাপন কৰিলে; তাৰ পিছত ধনু টানি জ্যা আকর্ষি অতি ভয়ংকৰ টংকাৰ ধ্বনি তুলিলে।
Verse 54
ततो नरस्त्वाजगवं हि चापमानम्य बाणान् सुबहुञ्शिताग्रान् मुमोच तानप्रतिमैः पृषत्कैश्चिच्छेद दैत्यस्तपनीयपुङ्खैः
তাৰ পিছত নৰে আজগৱ ধনু বাঁকাই তীক্ষ্ণাগ্ৰ বহু বাণ নিক্ষেপ কৰিলে; কিন্তু দৈত্যই সোনালী পাখিযুক্ত অতুল্য শৰদ্বাৰা সেগুলি ছেদ কৰি পেলালে।
Verse 55
छिन्नान् समीक्ष्याथ नरः पृषत्कान् दैत्येश्वरेणाप्रतिमेव संख्ये क्रुद्धः समानम्य महाधनुस्ततो मुमोच चान्यान् विविधान् पृषत्कान्
তেতিয়া সেই অতুল যুদ্ধত দৈত্যেশ্বৰে তেওঁৰ বাণ ছিন্ন কৰা দেখি নৰ ক্ৰুদ্ধ হ’ল; মহাধনু নমাই তেওঁ নানাবিধ অন্য বাণ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 56
एकं नरो द्वौ दितिजेश्वरश्च त्रीन् धर्मसूनुश्चतुरो दितीशः नरस्तु बाणान् प्रमुमोच पञ्च षड् द्रत्यनाथो निशितान् पृषत्कान्
নৰ এটাই বাণ নিক্ষেপ কৰিলে; দিতিজেশ্বৰে দুটা; ধৰ্মসুতে তিনিটা; আৰু দিতীশে চাৰিটা। তাৰ পিছত নৰে পাঁচটা বাণ ছুড়িলে আৰু দৈত্যনাথে ছটা তীক্ষ্ণ বাণ মুকলি কৰিলে।
Verse 57
सप्तर्षिमुख्यो द्विचतुश्च दैत्यो नरस्तु षट् त्रीणि च दैत्यमुख्ये षट्त्रीणि चैकं च दितीश्वरेण मुक्तानि बाणानि नराय विप्र
হে বিপ্ৰ, সপ্তর্ষিসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠজনে বাণ নিক্ষেপ কৰিলে; দৈত্যে দুটা আৰু চাৰিটা; আৰু নৰে দৈত্যমুখ্যৰ ওপৰত ছটা আৰু তিনিটা বাণ ছুড়িলে। লগতে দিতীশ্বৰে নৰৰ ওপৰত ছটা, তিনিটা আৰু এটা বাণ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 58
एकं च षट् पञ्च नरेण मुक्तास्त्वष्टौ शराः सप्त च दानवेन षट् सप्त चाष्टौ नव षण्नरेण द्विसप्ततिं दैत्यपतिः ससर्ज्ज
নৰ এটাই, ছটা আৰু পাঁচটা বাণ ছুড়িলে; আৰু দানৱে আঠটা আৰু সাতটা বাণ নিক্ষেপ কৰিলে। তাৰ পিছত নৰে ছটা, সাতটা, আঠটা, নটা আৰু ছটা বাণ ছুড়িলে; আৰু দৈত্যপতিয়ে বাহাত্তৰটা বাণ বৰ্ষণ কৰিলে।
Verse 59
शतं नरस्त्रीणि शतानि दैत्यः षड् धर्मपुत्रो दश दैत्यराजः ततो ऽप्यसंख्येयतरान् हि बाणान् मुमोचतुस्तौ सुभृशं हि कोपात्
নৰ এশ তিনিটা বাণ নিক্ষেপ কৰিলে; দৈত্যে শত শত বাণ ছুড়িলে। ধৰ্মপুত্ৰে ছটা বাণ; দৈত্যৰাজে দহটা। তাৰ পিছত প্ৰচণ্ড ক্ৰোধত দুয়োয়ে আৰু অধিক অগণিত বাণ ভয়ংকৰভাবে বৰ্ষণ কৰিলে।
Verse 60
ततो नरो बाणगणैरसख्यैरवास्तरद्भूमिमथो दिशः खम् स चापि दैत्यप्रवरः पृषत्कैश्चिच्छेद वेगात् तपनीयपुङ्खैः
তেতিয়া সেই নৰে অসংখ্য বাণসমূহে পৃথিৱী, দিশা আৰু আকাশ আচ্ছাদিত কৰিলে। আৰু দানৱশ্ৰেষ্ঠে স্বৰ্ণপক্ষযুক্ত দ্ৰুত শৰদ্বাৰা বেগে সিহঁতক ছিন্ন কৰি পেলালে।
Verse 61
ततः पतत्त्रिभिर्वीरौ सुभृशं नरदानवौ युद्धे वरास्त्रैर्युध्येतां घोररूपैः परस्परम्
তেতিয়া বাণৰ উৰণৰ মাজত সেই দুজন বীৰ—নৰ আৰু দানৱ—যুদ্ধত অতি উগ্ৰভাৱে, ভয়ংকৰ ৰূপৰ উৎকৃষ্ট অস্ত্ৰেৰে পৰস্পৰক আঘাত কৰি যুঁজিলে।
Verse 62
ततस्तु दैत्येन वरास्त्रपाणिना चापे नियुक्तं तु पितामहास्त्रम् महेश्वरास्त्रं पुरुषोत्तमेव समं समाहत्य निपेततुस्तौ
তেতিয়া শ্ৰেষ্ঠাস্ত্ৰধাৰী দানৱে নিজৰ ধনুত পিতামহাস্ত্ৰ (ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ) সংযোজিত কৰিলে। কিন্তু পুৰুষোত্তমে মহেশ্বৰাস্ত্ৰেৰে তাক সমভাবে প্ৰতিহত কৰাত দুয়োটা অস্ত্ৰ একেলগে নিষ্ফল হৈ পতিত হ’ল।
Verse 63
ब्रह्मस्त्रे तु प्रशमिते प्रह्लादः क्रोधमूर्छितः गदां प्रगृह्य तरसा प्रचस्कन्द रथोत्तमात्
ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ শমিত হোৱাত প্ৰহ্লাদ ক্ৰোধে মোহাচ্ছন্ন হ’ল। সি গদা ধৰি তীব্ৰ বেগে নিজৰ উৎকৃষ্ট ৰথৰ পৰা জাঁপ মাৰি নামিল।
Verse 64
गदापाणिं समायान्तं दैत्यं नारायणस्तदा दृष्ट्वाथ पृष्ठतश्चक्रे नरं योद्धूमनाः स्वयम्
তেতিয়া নাৰায়ণে গদাধাৰী দানৱক আগবাঢ়ি আহোঁতে দেখি নৰক নিজৰ পিছফালে ৰাখিলে আৰু নিজে যুদ্ধ কৰিবলৈ মনস্থ কৰি সন্মুখত থিয় হ’ল।
Verse 65
ततो दीतीशः सगदः समाद्रवत् सशार्ङ्गपाणिं तपसां निधानम् ख्यातं पुराणर्षिमुदारविक्रमं नारायणं नारद लोकपालम्
তেতিয়া দিতীবংশৰ অধিপতি দৈত্য, গদা হাতে লৈ, শাৰ্ঙ্গপাণি বিষ্ণুৰ দিশে—তপস্যাৰ নিধান, প্ৰাচীন ঋষি ৰূপে খ্যাত, উদাৰ পৰাক্ৰমী নাৰায়ণ—হে নাৰদ, লোকপাল—লৈ ধাৱিত হ’ল।
Frequently Asked Questions
Prahlāda’s stotra identifies Nārāyaṇa as the all-encompassing supreme principle, subsuming major deities and cosmic functions (e.g., Brahmā, the three-eyed deity, Agni, Vāyu, Sūrya, Candra) within Viṣṇu’s being. This is a classic Purāṇic strategy of syncretic theology: it acknowledges the wider pantheon and their iconographic roles while asserting a unifying, non-competitive hierarchy in which devotion (bhakti) to Nārāyaṇa becomes the integrating axis.
Two pilgrimage geographies are explicitly named: Naimiṣāraṇya, where Prahlāda performs his morning rite (āhnika-kriyā), and Badarikāśrama, to which he proceeds for devotional encounter with Nara–Nārāyaṇa. While the chapter does not provide a full tīrtha-māhātmya catalogue, it uses these sites as topographical sanctification markers—linking ritual discipline (Naimiṣa) and ascetic-devotional attainment (Badarī) to the transformation of asura kingship into dharma-guided conduct.
Prahlāda moves from a vow-driven martial project (to defeat the ‘Dharmaja’ Sādhya) to the recognition that the divine cannot be conquered by force. Guided by Pītavāsā, he ‘wins’ through exclusive devotion, receives boons (eradication of bodily, mental, and verbal sin; steadfast Viṣṇu-oriented intellect), delegates sovereignty to Andhaka, and adopts a renunciatory-yogic stance—presenting bhakti and ethical governance as the mature resolution of asura-dharma.
Read Vamana Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.