Adhyaya 99

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तत्र रामेण निर्मितः । रामेश्वरस्तथा सीता तेन तत्र विनिर्मिता

ঋষিসকলে ক’লে: “আপুনি যি কৈছে—সেই ঠাইত ৰামে ৰামেশ্বৰ স্থাপন কৰিলে, আৰু সীতাকো তেঁৱেই তাত গঢ়িলে—”

Verse 2

तथा च लक्ष्मणार्थाय निर्मितस्तेन संश्रयः । एतन्महद्विरुद्धं ते प्रतिभाति वचोऽखिलम्

“আৰু লক্ষ্মণৰ কাৰণেও তেঁৱেই আশ্ৰয়স্থান নিৰ্মাণ কৰিলে—এই সকলো কথাই আপোনাৰ বচন আমাৰ দৃষ্টিত মহা-বিৰোধী যেন লাগে।”

Verse 3

त्वया सूत पुरा प्रोक्तं रामो लक्ष्मणसंयुतः । सीतया सहितः प्राप्तः क्षेत्रेऽत्र प्रस्थितो वने

হে সূত! তুমি পূৰ্বে কৈছিলা যে ৰাম লক্ষ্মণসহ আৰু সীতাসহ এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হৈ বনলৈ প্ৰস্থান কৰিছিল।

Verse 4

श्राद्धं कृत्वा गयाशीर्षे लक्ष्मणेन विरुद्ध्य च । पुनः संप्रस्थितोऽरण्यं क्रोधाविष्टश्च तं प्रति

গয়াশীৰ্ষত শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰি, তাৰ পিছত লক্ষ্মণৰ সৈতে বিবাদত পৰি, তেওঁ তেওঁৰ প্ৰতি ক্ৰোধে আৱিষ্ট হৈ পুনৰ বনলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 5

यत्त्वयोक्तं तदा तेन निर्मितोऽत्र महेश्वरः । एतच्च सर्वमाचक्ष्व संदेहं सूतनन्दन

আৰু তুমি যি কৈছিলা—সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত মহেশ্বৰ স্থাপন কৰিছিল—সেই সকলো সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰা, হে সূতনন্দন, আৰু সন্দেহ দূৰ কৰা।

Verse 6

सूत उवाच । अत्र मे नास्ति संदेहो युष्माकं च पुनः स्थितः । ततो वक्ष्याम्यशेषेण श्रूयतां द्विजसत्तमाः । एतत्क्षेत्रं पुनश्चाद्यं न क्षयं याति कुत्रचित्

সূতে ক’লে: মোৰ পক্ষে ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই; কিন্তু তোমালোকৰ মাজত ই পুনৰ উঠিছে। সেয়ে মই সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ ক’ম—শুনা, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল! এই ক্ষেত্ৰ আদ্য আৰু সদা নবীন; ই ক’তো কেতিয়াও ক্ষয় নাযায়।

Verse 7

अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्ते स तदा रघुनंदनः । यदा विरोधमापन्नः सार्धं सौमित्रिणा सह

আন এটা দিন আহিলত, তেতিয়া ৰঘুনন্দন—যেতিয়া তেওঁ সৌমিত্ৰী (লক্ষ্মণ)ৰ সৈতে একেলগে বিবাদত পৰিল—

Verse 8

एतत्पुनर्दिनं चान्यद्यत्र तेन प्रतिष्ठितः । रामेश्वरः स्वयं भक्त्या दुःखितेन महात्मना

কিন্তু পুনৰ আন এটা দিনত, সেই স্থানতে, দুখে পীড়িত সেই মহাত্মাই ভক্তিৰে স্বয়ং ৰামেশ্বৰক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । अन्यस्मिन्दिवसे तत्र कस्मिन्काले रघूत्तमः । संप्राप्तस्तस्य किं दुःखं संजातं तत्प्रकीर्तय

ঋষিসকলে ক’লে: তাত আন এটা দিনত, কোন সময়ত ৰঘুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ (ৰাম) উপস্থিত হ’ল? আৰু তেতিয়া তেওঁৰ কি দুখ জন্মিল—সেয়া বিস্তাৰে কওক।

Verse 10

सूत उवाच । कृत्वा सीतापरित्यागं रामो राजीवलोचनः । लोकापवादसंत्रस्तस्ततो राज्यं चकार सः

সূতে ক’লে: সীতাক ত্যাগ কৰি, পদ্মনয়ন ৰাম লোক-অপবাদৰ ভয়ত ব্যাকুল হৈ, তাৰ পাছত ৰাজ্যশাসন চলালে।

Verse 12

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । ब्रह्मचर्येण चक्रे स राज्यं निहतकंटकम्

দশ হাজাৰ বছৰ আৰু তাৰ ওপৰতে আরও দশ শত বছৰ, তেওঁ ব্ৰহ্মচৰ্য্যৰে ৰাজ্য শাসন কৰিলে, ৰাজ্যক কণ্টকমুক্ত—অবিঘ্ন আৰু নিৰুপদ্ৰৱ—কৰিলে।

Verse 14

तेनोक्तं देवराजेन प्रेषितोऽहं तवांतिकम् । तस्मात्कुरु समालोकं विजने त्वं मया सह

দেৱৰাজৰ আদেশ অনুসৰি মই তোমাৰ ওচৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা হ’লোঁ; সেয়ে আহা, মোৰ সৈতে নিৰ্জন ঠাইত মিলি কথা পাতো।

Verse 16

तस्यैवमुपविष्टस्य मंत्रस्थाने महात्मनः । बहुत्वादिष्टलोकस्य न रहस्यं प्रजायते

সেই মহাত্মা মন্ত্ৰ-স্থানৰ সভাত এইদৰে উপবিষ্ট থাকোঁতে, বহু প্ৰিয় লোক উপস্থিত থকাৰ বাবে গোপনীয়তা ৰক্ষা কৰিব পৰা নগ’ল।

Verse 17

ततः कोपपरीतात्मा दूतः प्रोवाच सादरम् । विहस्य जनसंसर्गं दृष्ट्वैकांतेऽपि संस्थिते

তাৰ পাছত ক্ৰোধে আচ্ছন্ন মনৰ দূতে বাহিৰে আদৰ দেখুৱাই কথা ক’লে; একান্ত বুলি কোৱা সত্ত্বেও লোকসমাগম দেখি সি হাঁহি-ঠাট্টাৰে ভিৰক উপহাস কৰিলে।

Verse 18

यथा दंष्ट्राच्युतः सर्पो नागो वा मदवर्जितः । आज्ञाहीनस्तथा राजा मानवैः परिभूयते

যেনেকৈ দঁত খসা সাপ বা মদশূন্য হাতীক অৱজ্ঞা কৰা হয়, তেনেকৈ আজ্ঞাহীন ৰজাকো মানুহে তুচ্ছজ্ঞান কৰি অপমান কৰে।

Verse 19

सेयं तव रघुश्रेष्ठ नाज्ञास्ति प्रतिवेद्म्यहम् । शक्रालापमपि त्वं च नैकांते श्रोतुमर्हसि

“হে ৰঘুশ্ৰেষ্ঠ! মই নিবেদন কৰোঁ—ই তোমাৰ আজ্ঞা নহয়। আৰু সত্য একান্ত নোহোৱাকৈ তুমি ইন্দ্ৰৰ বাৰ্তাও শুনিবলৈ যোগ্য নহয়।”

Verse 20

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कोपसंरक्तलोचनः । त्रिशाखां भृकुटीं कृत्वा ततः स प्राह लक्ष्मणम्

সেই বাক্য শুনি তেওঁৰ চকু ক্ৰোধে ৰঙা হ’ল; ভ্ৰূকুটি তিনিটা ভাঁজ কৰি, তাৰ পাছত তেওঁ লক্ষ্মণক ক’লে।

Verse 21

ममात्र संनिविष्टस्य सहानेन प्रजल्पतः । यदि कश्चिन्नरो मोहादागमिष्यति लक्ष्मण । स्वहस्तेन न संदेहः सूदयिष्यामि तं द्रुतम्

হে লক্ষ্মণ! যেতিয়া মই ইয়াত বহি থাকোঁ আৰু তেওঁ মোৰ সৈতে কথা পাতি থাকে, যদি কোনো মানুহ মোহবশতঃ ভিতৰলৈ আহে, তেন্তে মই নিজ হাতেৰে তেওঁক নিসন্দেহে বধ কৰিম।

Verse 22

न हन्मि यदि तं प्राप्तमत्र मे दृष्टिगोचरम् । तन्मा भून्मे गतिः श्रेष्ठा धर्मिणां या प्रपद्यते

যদি মোৰ দৃষ্টিগোচৰ হোৱা সেই মানুহজনক মই বধ নকৰোঁ, তেন্তে ধাৰ্মিকসকলে যি শ্ৰেষ্ঠ গতি লাভ কৰে, সেয়া যেন মই কেতিয়াও লাভ নকৰোঁ।

Verse 23

एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन त्वया भाव्यमसंशयम् । राजद्वारि यथा कश्चिन्न मया वध्यतेऽधुना

এই কথা জানি তুমি নিশ্চিতভাৱে অতিশয় যত্ন ল'ব লাগিব, যাতে এতিয়া ৰাজদ্বাৰত মোৰ দ্বাৰা কোনো নিহত নহয়।

Verse 24

तमोमित्येव संप्रोच्य लक्ष्मणः शुभलक्षणः । राजद्वारं समासाद्य चकार विजनं ततः

শুভ লক্ষণযুক্ত লক্ষ্মণে 'তথাস্তু' বুলি কৈ ৰাজদ্বাৰৰ ওচৰলৈ গ'ল আৰু তাৰ পিছত সেই ঠাইখন জনশূন্য কৰিলে।

Verse 25

देवदूतोऽपि रामेण समं चक्रे ततः परम् । मंत्रं शक्रसमादिष्टं तथान्यैः स्वर्गवासिभिः

তাৰ পিছত, দেৱদূতেও ৰামৰ সৈতে একলগে কাম কৰিলে, আৰু ইন্দ্ৰ তথা স্বৰ্গৰ অন্যান্য দেৱতাসকলে নিৰ্দেশ দিয়া মন্ত্ৰণা (বাৰ্তা) প্ৰদান কৰিলে।

Verse 26

देवदूत उवाच । त्वं रावणविनाशार्थमवतीर्णो धरातले । स च व्यापादितो दुष्टः पापस्त्रैलोक्यकंटकः

দেৱদূতে ক’লে: ৰাৱণ-বিনাশৰ হেতু তুমি ধৰাতলত অৱতীৰ্ণ হৈছিলা; আৰু সেই দুষ্ট, পাপী, ত্ৰিলোকৰ কণ্টক নিশ্চয়েই নিধন হ’ল।

Verse 27

कृतं सर्वं महाभाग देव कृत्यं त्वयाऽधुना । तस्मात्संतु सनाथास्ते देवाः शक्रपुरोगमाः

হে মহাভাগ, হে দেৱ প্ৰভু, যি কৰ্তব্য আছিল সেয়া সকলো এতিয়া তোমাৰ দ্বাৰাই সম্পন্ন হ’ল; সেয়ে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ নেতৃত্বত দেৱসকল তোমাৰ আশ্ৰয়ত নিৰ্ভয় হওক।

Verse 28

यदि ते रोचते चित्ते नोपरोधेन सांप्रतम् । प्रसादं कुरु देवानां तस्मादागच्छ सत्वरम् । स्वर्गलोकं परित्यज्य मर्त्यलोकं सुनिंदितम्

যদি এতিয়া তোমাৰ চিত্তত ভাল লাগে, কোনো বাধা নোহোৱাকৈ, দেৱসকলৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰা; সেয়ে শীঘ্ৰ আহা—স্বৰ্গলোক ত্যাগ কৰি এই নিন্দিত মৰ্ত্যলোকলৈ।

Verse 29

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो दुर्वासा मुनिसत्तमः । प्रोवाचाथ क्षुधाविष्टः क्वासौ क्वासौ रघूत्तमः

সূতে ক’লে: সেই সময়তে মুনিসত্তম দুর্বাসা উপস্থিত হ’ল। ক্ষুধাতুৰ হৈ সি ক’লে, “ক’ত আছে, ক’ত আছে ৰঘূত্তম (ৰাম)?”

Verse 30

लक्ष्मण उवाच । व्यग्रः स पार्थिवश्रेष्ठो देवकार्येण केनचित् । तस्मादत्रैव विप्रेंद्र मुहूर्तं परिपालय

লক্ষ্মণে ক’লে: সেই ৰাজশ্ৰেষ্ঠ কোনো দেৱকাৰ্যত ব্যস্ত আছে; সেয়ে হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, ইয়াতেই এটা মুহূৰ্ত অপেক্ষা কৰা।

Verse 31

यावत्सांत्वयते रामो दूतं शक्रसमुद्भवम् । ममोपरि दयां कृत्वा विनयावनतस्य हि

যেতিয়ালৈকে ৰাম শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা দূতক সান্ত্বনা দি থাকে, তেতিয়ালৈকে মোৰ ওপৰত দয়া কৰা; কিয়নো মই বিনয়ত নত হৈ আছোঁ।

Verse 32

दुर्वासा उवाच । यदि यास्यति नो दृष्टिं मम द्राक्स रघूत्तमः । शापं दत्त्वा कुलं सर्वं तद्धक्ष्यामि न संशयः

দুৰ্বাসাই ক’লে: “যদি ৰঘুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠজন তৎক্ষণাৎ মোৰ দৃষ্টিৰ আগত নাহে, তেন্তে মই শাপ উচ্চাৰি তেওঁৰ সমগ্ৰ কুলক দগ্ধ কৰিম; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”

Verse 33

ममापि दर्शनादन्यन्न किंचिद्विद्यते गुरु । कृत्यं लक्ष्मण यावत्त्वमन्यन्मूढ़ प्रकत्थसे

“মোৰ বাবেও দৰ্শনৰ বাহিৰে আন একো নাই, হে গুৰুভাৱাপন্ন মহামান্য। লক্ষ্মণ! তুমি মূঢ় হৈ আন কথাৰ গৰ্ব কৰি থাকোঁতে, ক’—কি কৰ্তব্য?”

Verse 34

तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणश्चित्ते चिंतयामास दुःखितः । वरं मे मृत्युरेकस्य मा भूयात्कुलसंक्षयः

সেয়া শুনি লক্ষ্মণ দুখিত হৈ মনতে চিন্তা কৰিলে: “সমগ্ৰ কুলৰ বিনাশ হোৱাতকৈ, মোৰ একাৰ মৃত্যু হোৱাই ভাল।”

Verse 35

एवं स निश्चयं कृत्वा ततो राममुपाद्रवत् । उवाच दंडवद्भूमौ प्रणिपत्य कृतांजलिः

এইদৰে সিদ্ধান্ত কৰি তেওঁ তেতিয়াই ৰামৰ ওচৰলৈ দৌৰি গ’ল। মাটিত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি, হাত জোৰি বিনয়ে ক’লে।

Verse 36

दुर्वासा मुनिशार्दूलो देव ते द्वारि तिष्ठति । दर्शनार्थी क्षुधाविष्टः किं करोमि प्रशाधि माम्

হে দেৱ! মুনিশাৰ্দূল দুর্বাসা আপোনাৰ দ্বাৰত থিয় হৈ আছে; দৰ্শনপ্ৰার্থী আৰু ক্ষুধাত কাতৰ। মই কি কৰোঁ? কৃপা কৰি মোক আদেশ দিয়ক।

Verse 37

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततो दूतमुवाच तम् । गत्वेमं ब्रूहि देवेशं मम वाक्यादसंशयम् । अहं संवत्सरस्यांत आगमिष्यामि तेंऽतिके

তেওঁৰ কথা শুনি তেওঁ সেই দূতক ক’লে: “যা, দেৱেশ্বৰক মোৰ এই বাণী নিঃসন্দেহে ক’বা—এটা বছৰৰ অন্তত মই তোমাৰ ওচৰলৈ পুনৰ আহিম।”

Verse 38

एवमुक्त्वा विसृज्याथ तं दूतं प्राह लक्ष्मणम् । प्रवेशय द्रुतं वत्स तं त्वं दुर्वाससं मुनिम्

এইদৰে কৈ দূতক বিদায় দি তেওঁ লক্ষ্মণক ক’লে: “বৎস, দ্ৰুতকৈ যোৱা; সেই মুনি দুর্বাসাক ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰোৱা।”

Verse 39

ततश्चार्घ्यं च पाद्यं च गृहीत्वा सम्मुखो ययौ । रामदेवः प्रहृष्टात्मा सचिवैः परिवारितः

তাৰ পাছত অৰ্ঘ্য আৰু পাদ্য লৈ তেওঁ সন্মুখলৈ গ’ল। আনন্দিতচিত্ত ৰামদেৱ সচিবসকলৰে পৰিবেষ্টিত হৈ তেওঁক সাক্ষাৎ কৰিবলৈ ওলাই গ’ল।

Verse 40

दत्त्वार्घ्यं विधिवत्तस्य प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । प्रोवाच रामदेवोऽथ हर्षगद्गदया गिरा

বিধিমতে তেওঁক অৰ্ঘ্য দি আৰু বাৰে বাৰে প্ৰণাম কৰি, ৰামদেৱে তাৰ পাছত আনন্দে গদগদ কণ্ঠে ক’লে।

Verse 41

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ भूयः सुस्वागतं च ते । एतद्राज्यममी पुत्रा विभवश्च तव प्रभो

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, আপোনাক স্বাগতম—পুনৰো অতি স্বাগতম। হে প্ৰভু, এই ৰাজ্য, এই পুত্ৰসকল আৰু সকলো ঐশ্বৰ্য আপোনাৰেই।

Verse 42

कृत्वा मम प्रसादं च गृहाण मुनिसत्तम । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यत्त्वं मे गृहमागतः । पूज्यो लोकत्रयस्यापि निःशेषतपसांनिधिः

মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰি, হে মুনিসত্তম, মোৰ এই নিবেদন গ্ৰহণ কৰক। মই ধন্য, মই অনুগৃহীত—যে আপুনি মোৰ ঘৰলৈ আহিছে। আপুনি ত্ৰিলোকৰো পূজ্য, নিঃশেষ তপস্যাৰ নিধি।

Verse 43

मुनिरुवाच । चातुर्मास्यव्रतं कृत्वा निराहारो रघूत्तम । अद्य ते भवनं प्राप्य आहारार्थं बुभुक्षितः

মুনিয়ে ক’লে: হে ৰঘূত্তম, চাতুৰ্মাস্য ব্ৰত পালন কৰি আৰু নিৰাহাৰ থাকি, আজি তোমাৰ গৃহত উপস্থিত হ’লোঁ—ক্ষুধিত, আহাৰৰ সন্ধানত।

Verse 44

तस्मात्त्वं यच्छ मे शीघ्रं भोजनं रघुनंदन । नान्येन कारणं किंचित्संन्यस्तस्य धनादिना

সেয়ে, হে ৰঘুনন্দন, শীঘ্ৰে মোক ভোজন দিয়া। সন্ন্যাসীৰ বাবে ধন আদি লৈ আন কোনো উদ্দেশ্য একেবাৰে নাই।

Verse 45

ततस्तं भोजयामास श्रद्धापूतेन चेतसा । स्वयमेवाग्रतः स्थित्वा मृष्टान्नैर्विविधैः शुभैः

তেতিয়া তেওঁ শ্ৰদ্ধাৰে পবিত্ৰ হোৱা চিত্তে মুনিক ভোজন কৰালে। নিজে আগত থিয় হৈ, বহু প্ৰকাৰ শুভ, সুস্বাদু সুপাক অন্ন পৰিবেশন কৰিলে।

Verse 46

लेह्यैश्चोष्यैस्तथा चर्व्यैः खाद्यैरेव पृथग्विधैः । यावदिच्छा मुनेस्तस्य तथान्नैर्विविधैरपि

তেওঁ সেই মুনিক পৃথক পৃথক আহাৰ আগবঢ়ালে—চাটিবলগীয়া, চুষিবলগীয়া, চোবাবলগীয়া আৰু খাই ল’বলগীয়া—আৰু নানাবিধ ব্যঞ্জনো, যিমান সেই ঋষিৰ ইচ্ছা হৈছিল।