Adhyaya 96

Verse 1

सूत उवाच । एवं तस्मिन्गते भूपे ह्यजापाले रसातलम् । तत्पुत्रश्चाभवद्राजा मंत्रिभिस्तु पुरस्कृतः

সূতে ক’লে: এইদৰে সেই ভূপ অজাপাল ৰসাতললৈ গ’লত, তেওঁৰ পুত্ৰ ৰজা হ’ল, আৰু মন্ত্ৰীসকলে আগবঢ়াই সহায়-সমৰ্থন কৰি থাকিল।

Verse 2

यो नित्यमगमत्स्वर्गे वासवं रमते सदा । शनैश्चरो जितो येन रोहिणीं परिभेदयन्

সেইজন নিত্যে স্বৰ্গলৈ গৈ, সদায় বাসৱ ইন্দ্ৰক আনন্দিত কৰিছিল। ৰোহিণীক পীড়া দিওঁতো যিজনে শনৈশ্চৰক বশ কৰি জয় কৰিছিল, তেওঁ তেনেকুৱা আছিল।

Verse 3

गृहे यस्य स्वयं विष्णुर्भूत्वा चैव चतुर्विधः । रावणस्य विनाशार्थं जन्म चक्रे प्रहर्षितः

যাৰ গৃহত বিষ্ণুৱে নিজেই চতুৰ্বিধ ৰূপ ধৰি, ৰাৱণ-বিনাশৰ উদ্দেশ্যে আনন্দেৰে জন্ম গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 4

तेनागत्यात्र सत्क्षेत्रे तोषितो मधुसूदनः । प्रासादं शोभनं कृत्वा ततश्चैव प्रतिष्ठितः

তেওঁ এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ আহি মধুসূদনক সন্তুষ্ট কৰিলে; আৰু এক শোভন প্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰি তাত প্ৰভুক বিধিপূৰ্বক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 5

तस्यापि विश्रुता वापी स्वयं तेन विनिर्मिता । राजवापीति लोकेऽस्मिन्विख्यातिं परमां गता

তেওঁ নিজেই এক বিশ্ৰুতা বাপী/পুখুৰী নিৰ্মাণ কৰিলে; এই জগতত ই ‘ৰাজবাপী’ নামে পৰম খ্যাতি লাভ কৰিলে।

Verse 6

तस्यां यः कुरुते श्राद्धं संप्राप्ते पञ्चमीदिने । प्रेतपक्षे विशेषेण स नरः स्यात्सतां प्रियः

যি কোনো ব্যক্তি তাত পঞ্চমী তিথিত—বিশেষকৈ প্ৰেতপক্ষত—শ্ৰাদ্ধ কৰে, সেই জন সৎলোকৰ প্ৰিয় হয়।

Verse 7

ऋषय ऊचुः । कथं तेन जितः सौरी रोहिणीशकटं च यत् । भिंदानस्तोषितस्तेन कथं नारायणो वद

ঋষিসকলে ক’লে: তেওঁ কেনেকৈ সৌৰী (শনৈশ্চৰ)ক জয় কৰিলে, আৰু ‘ৰোহিণী-শকট’ কেনেকৈ ভাঙিলে? আৰু তেওঁ কেনেদৰে নাৰায়ণক সন্তুষ্ট কৰিলে—আমাক কওক।

Verse 8

।सूत उवाच । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे स्वधर्मेण वसुन्धराम् । अतिसौख्यान्वितो लोकः सर्वदैव व्यजायत

সূতে ক’লে: যেতিয়া সেই ধৰ্মজ্ঞ ৰজাই নিজৰ ধৰ্ম অনুসৰি পৃথিৱী শাসন কৰিছিল, তেতিয়া প্ৰজাসকল সদায় মহাসুখেৰে সমৃদ্ধ হৈ উঠিছিল।

Verse 9

बहुक्षीरप्रदा गावः सस्यानि गुणवंति च । कामवर्षी च पर्जन्यो यथर्त्तुफलिता द्रुमाः

গাইবোৰে প্ৰচুৰ দুধ দিছিল, শস্যবোৰো গুণে ভৰপূৰ আছিল; ইচ্ছামতে বৰষুণ পৰিছিল, আৰু ঋতু অনুসৰি গছবোৰে ফল দিছিল।

Verse 10

कस्यचित्त्वथ कालस्य दैवज्ञैस्तस्य भूपतेः । कथितं रोहिणीभेदं रविपुत्रः करिष्यति

তাৰ পিছত এক সময়ত জ্যোতিষীসকলে সেই ভূপতিক ক’লে যে ৰবিপুত্ৰ শনৈশ্চৰে ৰোহিণী-ভেদ, অৰ্থাৎ ৰোহিণী নক্ষত্ৰত অশুভ ভাঙন ঘটাব।

Verse 11

तस्यानंतरमेवाशु दुर्भिक्षं संभविष्यति । अनावृष्टिश्च भविता रौद्रा द्वादश वार्षिकी । यया संपत्स्यते सर्वं भूतलं गतमानवम्

তাৰ ঠিক পিছতেই ভয়ংকৰ দুর্ভিক্ষ উঠিব; বাৰ বছৰ ধৰি ৰৌদ্ৰ অনাবৃষ্টি হ’ব, যাৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ ভূতল পীড়িত হ’ব আৰু মানুহ ধ্বংসপ্ৰায় হ’ব।

Verse 12

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा स राजा कुपितोऽभ्यगात् । शनैश्चरं समुद्दिश्य विमानमधिरुह्य च

তেওঁলোকৰ কথা শুনি ৰজা ক্ৰুদ্ধ হ’ল; শনৈশ্চৰক লক্ষ্য কৰি তেওঁ আগবাঢ়িল আৰু বিমানে, অৰ্থাৎ দিব্য ৰথত, আৰোহণ কৰিলে।

Verse 13

तस्य तुष्टेन संदत्तं विमानं कामगं पुरा । शक्रेण तत्र संतिष्ठञ्छनैश्चरमुपाद्रवत्

পূৰ্বে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) সন্তুষ্ট হৈ তেওঁক কামগামী বিমান দান কৰিছিল; তাত অৱস্থিত হৈ তেওঁ শনিৈশ্চৰক আক্ৰমণ কৰিলে।

Verse 14

ततः सूर्यपथं मुक्त्वा ततश्चंद्रस्य पार्थिवः । नक्षत्रसरणिं प्राप्य सज्यं कृत्वा महद्धनुः

তাৰ পাছত ৰজাই সূৰ্যৰ পথ ত্যাগ কৰি, তাৰ পাছত চন্দ্ৰৰ পথো এৰি দিলে; নক্ষত্ৰসৰণি লাভ কৰি, মহাধনু তান কৰি সজ্জ হ’ল।

Verse 15

तत्र बाणं समारोप्य शनैश्चरमुपाद्रवत् । प्रोवाच पुरतः स्थित्वा सूर्यपुत्रमधोमुखम्

তাত তেওঁ বাণ সংযোজন কৰি শনিৈশ্চৰৰ ফালে ধাৱিত হ’ল; সন্মুখত থিয় হৈ, অধোমুখ সূৰ্যপুত্ৰক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 16

त्यजैनं रोहिणीमार्गं सांप्रतं त्वं शनैश्चर । मद्वाक्यादन्यथाऽहं त्वां नयिष्यामि यमक्षयम्

“হে শনিৈশ্চৰ, এতিয়াই ৰোহিণীৰ এই পথ ত্যাগ কৰা। মোৰ বাক্যৰ বিপৰীত চলিলে, মই তোমাক যমৰ ধামলৈ পঠাম।”

Verse 17

एतेन निशिताग्रेग शरेणा नतपर्वणा । दिव्यास्त्रमंत्रयुक्तेन सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

“এই তীক্ষ্ণাগ্ৰ, সুগাঁথনি-যুক্ত শৰেদি—দিব্য অস্ত্ৰমন্ত্ৰে সংযুক্ত—মই এই কথাক সত্য বুলি ঘোষণা কৰোঁ।”

Verse 18

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तादृग्रौद्रतमं महत् । मन्दो विस्मयमापन्नस्ततश्चेदमभाषत

তেওঁৰ সেই বাক্য—অতি ভয়ংকৰ আৰু মহা ৰৌদ্ৰ—শুনি মন্দ (শনৈশ্চৰ) বিস্মিত হৈ পৰিল, তাৰ পাছত এইদৰে ক’লে।

Verse 19

कस्त्वं ब्रूहि महाभाग मम मार्गं रुणत्सि यः । अगम्यं केनचिल्लोके सर्वैरपि सुरासुरैः

“তুমি কোন? কোৱা, হে ভাগ্যবান! তুমি মোৰ গতি কিয় ৰোধ কৰিছা—এই লোকত যি পথ কোনোবাইও অগম্য, দেৱ-অসুৰ সকলেও।”

Verse 20

राजोवाच । अहं दशरथो नाम सूर्यवंशोद्भवो नृपः । अजस्य तनयः प्राप्तः कामं वारयितुं क्रुधा

ৰাজাই ক’লে: “মোৰ নাম দশৰথ; মই সূৰ্যবংশত জন্মা নৃপতি, অজৰ পুত্ৰ। তোমাৰ অভিপ্ৰায় ৰোধ কৰিবলৈ ক্ৰোধেৰে মই আহিছোঁ।”

Verse 21

मंद उवाच । न त्वया सह संबंधः कश्चिदस्ति महीपते । मम यत्त्वं प्रकोपाढ्यो मन्मार्गं हंतुमिच्छसि

মন্দ ক’লে: “হে মহীপতি! তোমাৰ সৈতে মোৰ কোনো সম্পৰ্ক নাই। তেন্তে ক্ৰোধেৰে ভৰপূৰ হৈ তুমি মোৰ পথ নাশ কৰিব বিচাৰিছা কিয়?”

Verse 22

राजोवाच । रोहिणीसंभवं त्वं हि शकटं भेदयिष्यसि । सांप्रतं मम दैवज्ञैर्वाक्यमेतदुदाहृतम्

ৰাজাই ক’লে: “তুমি ৰোহিণীৰ পৰা জন্মা শকট নিশ্চয় ভাঙি পেলাবা। এই কথাই মোৰ দেৱজ্ঞসকলে এতিয়াই মোক ঘোষণা কৰিছে।”

Verse 23

तस्मिन्मन्द त्वया भिन्ने न वर्षति शतक्रतुः । एतद्वदति दैवज्ञा ज्योतिःशास्त्रविचक्षणाः

হে মন্দ, তোমাৰ দ্বাৰা যদি সেই ৰথ ভাঙি যায়, তেন্তে শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ) বৰষুণ নবৰ্ষাব। এই কথাই দেৱজ্ঞ, জ্যোতিষ-শাস্ত্ৰত নিপুণ পণ্ডিতসকলে ঘোষণা কৰে।

Verse 24

जाते वृष्टिनिरोधेऽथ जायंतेऽन्नानि न क्षितौ । अन्नाभावात्क्षयं यांति ततो भूभितले जनाः

যেতিয়া বৰষুণ ৰোধ হয়, তেতিয়া পৃথিৱীত অন্ন উৎপন্ন নহয়। অন্নৰ অভাৱত ধৰণীৰ ওপৰত থকা লোকসকল ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈ বিনাশলৈ যায়।

Verse 25

जनोच्छेदे ततो जाते अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । न भवंति धरा पृष्ठे ततः स्यादेव संक्षयः

যেতিয়া জনসমূহ নিঃশেষ হৈ যায়, তেতিয়া অগ্নিষ্টোম আদি যজ্ঞ-ক্ৰিয়াসমূহ ধৰণীৰ ওপৰত আর নঘটে। তাৰ ফলত নিশ্চয়েই অধিক বিনাশ উদ্ভৱ হয়।

Verse 26

एतस्मात्कारणाद्रुद्धो मार्गस्ते सूर्यसंभव । रोहिणीं गंतुकामस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

এই কাৰণতেই, হে সূৰ্য-সম্ভৱ, ৰোহিণীৰ ওচৰলৈ যাব খোজা তোমাৰ পথ ৰুদ্ধ কৰা হৈছে। মই কোৱা কথাই সত্য।

Verse 27

शनिरुवाच । गच्छ पुत्र निजं गेहं ममापि त्वं च रोचसे । तुष्टोऽहं तव वीर्येण न त्वन्येन महीपते

শনি ক’লে: “যা, হে পুত্ৰ, নিজৰ ঘৰলৈ যা। তুমিও মোৰ মনত প্ৰিয়। হে মহীপতি, মই তোমাৰ বীৰ্য্য-পরাক্ৰমত সন্তুষ্ট—আন একোত নহয়।”

Verse 28

न केनचित्कृतं कर्म यदेतद्भवता कृतम् । न करिष्यति चैवान्यो देवो वा मानवोऽथ वा

হে মহাশয়, আপুনি যি কৰ্ম কৰিলে, তেনে কৰ্ম কেতিয়াও কোনেও কৰা নাই; আৰু আন কোনো—দেৱ হওক বা মানুহ—কেতিয়াও নকৰিব।

Verse 29

नाहं पश्यामि भूपाल कथंचिदपि तूर्ध्वतः । यतो दृष्टिविनिर्दग्धं भस्मसाज्जायतेऽखिलम्

হে ভূপাল, মই কোনোভাবেই ওপৰলৈ নাচাওঁ; কিয়নো মোৰ দৃষ্টিয়ে দগ্ধ হোৱা সকলো বস্তু সম্পূৰ্ণৰূপে ভস্ম হৈ যায়।

Verse 30

जातमात्रेण बालेन मया पादौ निरीक्षितौ । तातस्य सहसा दग्धौ ततोऽहं वारितोंऽबया

মই নৱজাত শিশু থাকোঁতেই পিতাৰ চৰণলৈ চাইছিলোঁ; তৎক্ষণাৎ সেয়া দগ্ধ হ’ল। তাৰ পাছত মাতৃয়ে মোক বাধা দিলে।

Verse 31

न त्वया पुत्र द्रष्टव्यं किंचिदेव कथंचन । प्रमाणं यदि ते धर्मो मातृवाक्यसमुद्भवः

“হে পুত্ৰ, কোনোভাবেই তুমি একোৱে নাচাবা; যদি তোমাৰ বাবে ধৰ্ম মাতৃবাক্যৰ পৰা উদ্ভূত প্ৰমাণ হয়।”

Verse 32

तस्मात्त्वया महत्कर्म कृतमीदृक्सुदुष्करम् । प्रजानां पार्थिवश्रेष्ठ त्यक्त्वा दूराद्भयं मम

সেয়ে হে পাৰ্থিৱশ্ৰেষ্ঠ, প্ৰজাৰ হিতৰ বাবে মোৰ ভয় দূৰলৈ ত্যাগ কৰি, তুমি এই অতি দুৰ্লভ মহৎ কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলা।

Verse 33

तस्मा त्तव कृते नाहं भेदयिष्यामि रोहिणीम् । कथंचिदपि भूपाल युगांतररशतेष्वपि

সেয়ে, হে ভূপাল, তোমাৰ হিতৰ বাবে মই ৰোহিণীক কেতিয়াও কষ্ট নিদিম—কোনো প্ৰকাৰেই নহয়, লক্ষ লক্ষ যুগান্তৰ পাৰ হৈ গেলেও।

Verse 34

वरं वरय चास्माकं तस्मादद्य भविष्यति । हृतत्स्थितं दुर्लभं भूप सर्वेषामिह देहिनाम्

“মোৰ পৰা এটা বৰ বিচাৰা; সেয়ে আজি সেয়া দিয়া হ’ব। হে ভূপ, এই জগতৰ দেহধাৰী সকলৰ বাবে হৃদয়ক স্থিৰ আৰু অচঞ্চল ৰখা অতি দুষ্প্ৰাপ্য।”

Verse 35

राजोवाच । तव यो वासरे प्राप्ते तैलाभ्यंगं करोति वै । तस्याऽन्यदिवसं यावत्पीडा कार्या न च त्वया

ৰাজাই ক’লে: “যেতিয়া তোমাৰ দিন আহে, যি কোনোয়ে সত্যকৈ তেল-অভ্যংগ কৰে, তাক পৰদিনলৈকে তুমি কোনো পীড়া নিদিবা।”

Verse 36

तिलदानं करोत्येवं लोहदानं च यस्तव । करोति दिवसे शक्त्या यावद्वर्षं त्वया हि सः

“একেদৰে, যি তোমাৰ দিনত নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে তিল-দান আৰু লোহা-দান কৰে, আৰু এই কৰ্ম এক সম্পূৰ্ণ বছৰ ধৰি চলাই যায়—সেইজনক তুমি নিশ্চয় ৰক্ষা কৰিবা।”

Verse 37

रक्षणीयः सुकृच्छ्रेषु संकटेषु सदैव हि । त्वयि गोचरपीडायां संस्थिते चार्कसंभव

“তেওঁক সদায়েই ঘোৰ কষ্ট আৰু সংকটত ৰক্ষা কৰিব লাগিব—বিশেষকৈ যেতিয়া তোমাৰ গচৰ-পীড়া উপস্থিত থাকে, হে আৰ্ক-সম্ভৱ (সূৰ্যপুত্ৰ)!”

Verse 38

यः कुर्याच्छांतिकं सम्यक्तिलहोमं च भक्तितः । वासरे तव संप्राप्ते समिद्भिश्च तथाऽक्षतैः

যেতিয়া তোমাৰ দিন উপস্থিত হয়, যি ভক্তিভাৱে বিধিপূৰ্বক শান্তিকৰ্ম কৰে—তিল-হোম অৰ্ঘ্য দিয়ে, পবিত্ৰ সমিধ আৰু অখণ্ড অক্ষত (চাউল) সহ—

Verse 39

तस्य सार्धानि वर्षाणि सप्त कार्या प्रयत्नतः । त्वया रक्षा महाभाग वरं चेन्मम यच्छसि

সেই ব্যক্তিৰ বাবে তুমি সাত বছৰ আৰু আধা বছৰ পৰ্যন্ত যত্নসহ ৰক্ষা কৰিবা, হে মহাভাগ! যদি তুমি সঁচাকৈ মোক এই বৰ দিয়া।

Verse 40

सूत उवाच । एवमित्येव संप्रोच्य विरराम ततः परम् । शनैश्चरो महीपालवचनाद्द्विजसत्तमाः

সূত ক’লে: ‘এৱমেই হওক’ বুলি কৈ, তাৰ পাছত তেওঁ নীৰৱ হ’ল। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল! ৰজাৰ বাক্য অনুসৰি শৈনৈশ্চৰ তেনেদৰে কৰিলে।

Verse 41

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं सुविस्तरात् । भवद्भिः सूर्यपुत्रस्य राज्ञा दशरथेन हि । संवादं रोहिणीभेदे सञ्जातं समुपस्थिते

তোমালোকে যি কথা মোক বিস্তাৰে সুধিছিলা, সেই সকলো মই ক’লোঁ—সূৰ্যপুত্ৰ শৈনৈশ্চৰ আৰু ৰজা দশৰথৰ মাজত হোৱা সংলাপ, যি ৰোহিণী-ভেদৰ প্ৰসঙ্গত, সেই সময় উপস্থিত হৈ উদ্ভৱ হৈছিল।

Verse 42

यश्चैतत्पठते नित्यं शृणुयाद्यो विशेषतः । शनैश्चरकृता पीडा तस्य नाशं प्रगच्छति

যি কোনোবাই ইয়াক নিত্যে পাঠ কৰে, বা বিশেষকৈ যি শুনে—তাৰ ওপৰত শৈনৈশ্চৰে কৰা পীড়া নাশলৈ যায়।