
এই অধ্যায়ত ঋষিসকলে সুধে—ব্ৰহ্মা আৰু বালখিল্য ঋষিসকলে কোন ঠাইত তপস্যা কৰিছিল? সূতে দিশা-নির্দেশসহ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰটো নিৰূপণ কৰি ‘ৰুদ্ৰশীৰ্ষ’ নামৰ পীঠ/আসন আৰু তাত থকা কুণ্ডৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে; তীৰ্থশক্তিয়েই কাহিনিৰ মূল আধাৰ। তাৰ পাছত নীতি-আচাৰময় ঘটনা: অবৈধ সম্পৰ্কৰ অভিযোগত ধৰা পৰা এজনী ব্ৰাহ্মণী নিজৰ নিৰ্দোষিতা প্ৰমাণ কৰিবলৈ জ্যেষ্ঠ আৰু দেৱতাসকলৰ সাক্ষ্যত “দিব্য-গ্ৰহ” (লোকসমক্ষ পৰীক্ষা) গ্ৰহণ কৰে। অগ্নিদেৱে স্পষ্ট কৰে—শুদ্ধি সেই কৰ্মক সমৰ্থন কৰাৰ বাবে নহয়, ৰুদ্ৰশীৰ্ষ তীৰ্থৰ প্ৰভাৱ আৰু কুণ্ডজলৰ শক্তিৰ বাবে। সমাজে স্বামীৰ অতিশয় কঠোৰতাও নিন্দা কৰে; তথাপি পৰৱৰ্তী বচনত সতৰ্কবাণী—কাম-মোহে ওচৰ চাপিলে তাত দাম্পত্যধৰ্ম ভাঙি পৰে, নিয়মনিষ্ঠা নাথাকিলে তীৰ্থশক্তিও বিপদজনক শিথিলতা দিব পাৰে। দ্বিতীয় দৃষ্টান্তত বিদূৰথ ৰজাই ক্ৰোধত কুণ্ড পুৰি গঠন নষ্ট কৰে। প্ৰতিশাপ/বচনত কোৱা হয়—যি কুণ্ড আৰু মন্দিৰ পুনঃস্থাপন কৰিব, সি তাত সংঘটিত কামদোষৰ কৰ্মভাৰো বহন কৰিব; ই নৈতিক নিবাৰণ আৰু স্থানটোৰ পুণ্য-পাপৰ তীব্ৰ “অৰ্থনীতি”ৰ ঘোষণা। শেষত ফলশ্ৰুতি: মাঘ শুক্ল চতুৰ্দশীত “ৰুদ্ৰশীৰ্ষ” নাম ১০৮ বাৰ জপ আৰু পূজা কৰিলে ইষ্টফল, নিত্যপাপক্ষয় আৰু পৰম গতি লাভ হয়।
Verse 1
। ऋषय ऊचुः । ब्रह्मणा कतमे स्थाने तत्र सूत कृतं तपः । वालखिल्यैश्च तैः सर्वैर्मुनिभिः शंसितव्रतैः
ঋষিসকলে ক’লে: হে সূত, সেই কোন স্থানত ব্ৰহ্মাই তপস্যা কৰিছিল, আৰু সেই সকলো ভালখিল্য মুনিয়ে—যিসকলৰ ব্ৰত প্ৰশংসিত—তপ কৰিছিল?
Verse 2
सूत उवाच । तस्या वायव्यदिग्भागे हरवेद्या द्विजोत्तमाः । सम्यक्छ्रद्धाप्रयत्नेन ब्रह्मणा विहितं तपः
সূতে ক’লে: হে দ্বিজোত্তমসকল, সেই হৰৱেদীৰ বায়ব্য (উত্তৰ-পশ্চিম) দিশত ব্ৰহ্মাই যথাযথ শ্ৰদ্ধা আৰু প্ৰচেষ্টাৰে তপস্যা কৰিছিল।
Verse 3
पश्चिमे वालखिल्यैश्च जपस्नानपरायणैः । तत्राश्चर्यमभूद्यद्वै पूर्वं ब्राह्मण सत्तमाः । आश्रमे चतुरास्यस्य तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम्
পশ্চিম দিশাত, মন্ত্ৰ-জপ আৰু স্নানত নিবিষ্ট বালখিল্য ঋষিসকলৰ মাজত, হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, পূৰ্বতে চতুৰাস্য (ব্ৰহ্মা)ৰ আশ্ৰমত এক আশ্চৰ্য ঘটনা ঘটিছিল। সেই কথাই এতিয়া তোমালোকক ক’ম।
Verse 4
तत्र दुश्चारिणी काचिद्रात्रौ ब्राह्मणवंशजा । देवदत्तं समासाद्य वल्लभं रमते सदा
তাত ব্ৰাহ্মণ বংশজাত এক দুষ্চাৰিণী নাৰী আছিল; ৰাতিৰ সময়ত সি নিজৰ প্ৰিয় দেবদত্তক লগ পাই সদায়ে তাৰ সৈতে ৰমণত লিপ্ত থাকিছিল।
Verse 5
अज्ञाता पतिना मात्रा तथान्यैरपि बांधवैः । कृष्णपक्षं समासाद्य विजने हृष्टमानसा
স্বামী, মাতা আৰু আন আত্মীয়সকলৰ অজ্ঞাতে, সি কৃষ্ণপক্ষ আহিলে তাকেই বাছি লৈ নিৰ্জন ঠাইলৈ আনন্দিত মনে যোৱা-আহা কৰিছিল।
Verse 6
कस्यचित्त्वथ कालस्य दृष्टा सा केनचि द्द्विजाः । तत्रस्था जारसंयुक्ता स्वभर्तुश्च निवेदिता
কিছুদিন পাছত, কোনো এজন দ্বিজে সিহঁতক তাত জাৰসহ দেখা পালে; আৰু সেই কথা সি তাৰ স্বামীক জনালে।
Verse 7
अथासौ कोपसंयुक्तस्तस्या भर्ता सुनिष्ठुरैः । वाक्यैस्तां गर्हयामास प्रहारैश्चाप्य ताडयत्
তেতিয়া তাৰ স্বামী ক্ৰোধেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ, অতি কঠোৰ বাক্যৰে তাক ধিক্কাৰ দিলে আৰু প্ৰহাৰেৰে মাৰিও দিলে।
Verse 8
अथ सा धार्ष्ट्यमासाद्य स्त्रीस्वभावं समाश्रिता । प्रोवाच बाष्पपूर्णाक्षी दीनांजलिपुटा स्थिता
তেতিয়া তাই সাহস ধৰি, নাৰীস্বভাৱ আশ্ৰয় কৰি থিয় হৈ; চকু অশ্ৰুপূৰ্ণ, দীন অঞ্জলি জোৰি কথা ক’লে।
Verse 9
किं मां दुर्जनवाक्येन त्वं ताडयसि निष्ठुरैः । प्रहारैर्दोषनिर्मुक्तां त्वत्पादप्रणतां विभो
হে প্ৰভু! দুষ্টজনৰ কথাৰ বাবে তুমি কিয় মোক নিষ্ঠুৰ আঘাতে তাড়না কৰিছা? মই দোষমুক্ত, তোমাৰ পদত প্ৰণত।
Verse 10
अहं त्वां शपथं कृत्वा भक्षयित्वाऽथ वा विषम् । प्रविश्य हव्यवाहं वा करिष्ये प्रत्ययान्वितम्
মই তোমাক বিশ্বাস কৰাবলৈ শপথ ল’ম—বিষ পান কৰোঁ বা হব্যবাহ অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰোঁ—প্ৰত্যয়সহ প্ৰমাণ দেখুৱাম।
Verse 11
अथ तां ब्राह्मणः प्राह यदि त्वं पापवर्जिता । पुरतो देवविप्राणां कुरु दिव्यग्रहं स्वयम्
তেতিয়া এজন ব্ৰাহ্মণে তাইক ক’লে: “যদি তুমি পাপবর্জিতা, তেন্তে দেৱতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ সন্মুখত নিজে দিব্য পৰীক্ষা কৰ।”
Verse 12
सा तथेति प्रतिज्ञाय साहसेन समन्विता । दिव्यग्रहं ततश्चक्रे यथोक्तविधिना सती
তাই “তথেই হওক” বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি, দৃঢ় সাহসেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ, সতি জনীয়ে কোৱা বিধি অনুসাৰে দিব্য পৰীক্ষা সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 13
शुद्धिं च प्राप्ता सर्वेषां बन्धूनां च द्विजन्मनाम् । पुरतश्च गुरूणां च देवानामपि पापकृत्
তেতিয়া তাই সকলোৰে সন্মুখত—নিজ বংশীয়, দ্বিজসকল, গুৰুসকল আৰু দেৱতাসকলৰ আগতেও—পাপ কৰিলেও শুদ্ধি তথা নিৰ্দোষতা লাভ কৰিলে।
Verse 14
एतस्मिन्नन्तरे तस्याः साधुवादो महानभूत् । धिक्छब्दश्च तथा पत्युः सर्वैर्दत्तः सुगर्हितः
ইয়াৰ মাজতে তাইৰ পক্ষে মহান সাধুবাদ উঠিল; আৰু সকলোৰে পৰা তাইৰ স্বামীৰ প্ৰতি তীব্ৰ ধিক্কাৰধ্বনি—“ধিক্!”—উঠিল, তেওঁ ঘোৰ নিন্দিত হ’ল।
Verse 15
अहो पापसमाचारो दुष्टोऽयं ब्राह्मणाधमः । अपापां धर्मपत्नीं यो मिथ्यादोषेणयोजयेत्
“হায়, কি পাপময় আচৰণ! এই দুষ্টজন ব্রাহ্মণসকলৰ ভিতৰত অধম, যিয়ে ধৰ্মনিষ্ঠ নিৰ্দোষ পত্নীৰ ওপৰত মিছা দোষ আৰোপ কৰিব খোজে।”
Verse 16
एवं स निन्द्यमानस्तु सर्वलोकैर्द्विजोत्तमाः । कोपं चक्रे ततो वह्निं समुद्दिश्य सदुःखितः
এইদৰে সকলো লোকৰ দ্বাৰা নিন্দিত হৈ, হে দ্বিজোত্তম, তেওঁ ক্ৰোধিত হ’ল আৰু দুঃখাকুল মনে অগ্নিদেৱৰ প্ৰতি নিজৰ ৰোষ ঘুৰাই দিলে।
Verse 17
शापं दातुं मतिं चक्रे ततो वह्नेः सुदुःखितः । अब्रवीत्परुषं वाक्यं निन्दमानः पुनःपुनः
তাৰ পাছত অতি দুঃখিত হৈ তেওঁ অগ্নিদেৱক শাপ দিবলৈ মন স্থিৰ কৰিলে; আৰু নিন্দা কৰি কৰি, বাৰে বাৰে কঠোৰ বাক্য ক’লে।
Verse 18
मया स्वयं प्रदृष्टेयं जारेण सह संगता । त्वया वह्ने सुपापेयं न कस्माद्भस्मसात्कृता
মই নিজে দেখিলোঁ, সি পৰ-পুৰুষৰ সৈতে সঙ্গত হৈছিল। হে অগ্নি, এই মহাপাপিনী কিয় তোমাৰ দ্বাৰা ভস্মীভূত নহ’ল?
Verse 19
तस्मात्त्वां पापकर्माणमसत्यपक्षपातिनम् । असंदिग्धं शपिष्यामि रौद्रशापेन सांप्रतम्
সেইহেতু, হে পাপকর্মী, অসত্যৰ পক্ষপাতী! মই এতিয়া নিঃসন্দেহে তোমাক ৰৌদ্ৰ শাপে শাপ দিম।
Verse 20
सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संक्रुद्धस्य द्विजन्मनः । सप्तार्चिर्भयसंत्रस्तः कृतांजलिरुवाच तम्
সূত ক’লে: ক্ৰুদ্ধ ব্রাহ্মণৰ সেই বাক্য শুনি সপ্তাৰ্চিস (অগ্নি) ভয়ত কঁপি উঠিল আৰু কৰজোড়ে তাক ক’লে।
Verse 21
अग्निरुवाच । नैष दोषो मम ब्रह्मन्यन्न दग्धा तव प्रिया । कृतागसाऽपि मे वाक्यं शृणुष्वात्र स्फुटेरितम्
অগ্নিয়ে ক’লে: হে ব্রাহ্মণ, তোমাৰ প্ৰিয়া ন দগ্ধ হোৱাত মোৰ দোষ নাই। সি অপৰাধ কৰিলেও, ইয়াত মোৰ স্পষ্ট বাক্য শুনা।
Verse 22
अनया परकांतेन कृतः सह समागमः । चिरं कालं द्विज श्रेष्ठ त्वया ज्ञाताद्य वासरे
ইয়াৰ দ্বাৰা অন্য পুৰুষৰ সৈতে সঙ্গম কৰা হৈছে। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, বহুদিন ধৰি এই সংযোগ চলি আছিল, কিন্তু আজি দিনেহে তোমাৰ জ্ঞাত হ’ল।
Verse 23
परं यस्माद्विशुद्धैषा मया दग्धा न सा द्विज । कारणं तच्च ते वच्मि शृणुष्वैकमनाः स्थितः
কিন্তু এতিয়া তাই শুদ্ধ হোৱা বাবে, হে দ্বিজ, মই তাক দগ্ধ নকৰিলোঁ। তাৰ কাৰণ তোমাক ক’ম—একাগ্ৰ মনে স্থিৰ হৈ শুনা।
Verse 24
यत्रानया कृतः संगः परकांतेन वै द्विज । तस्मिन्नायतने ब्रह्मा रुद्रशीर्षो व्यवस्थितः
হে দ্বিজ, যি পবিত্ৰ আয়তনত তাই পৰৰ প্ৰিয়তমৰ সৈতে সঙ্গ কৰিছিল, সেই ঠাইতেই ব্ৰহ্মা স্থিত—ৰুদ্ৰৰ ছিন্ন মস্তকৰ চিহ্ন (ৰুদ্ৰশীৰ্ষ) ধাৰণ কৰি।
Verse 25
तत्र कृत्वा रतं चित्रं परकांतसमं तदा । पश्यति स्म ततो रुद्रं ब्रह्ममस्तकसंस्थितम्
তাত তাই পৰৰ প্ৰিয়তমৰ সমান এক বিচিত্ৰ ৰতি-ক্ৰিয়া কৰি, তাৰ পাছত তাই ব্ৰহ্মাৰ মস্তকত স্থিত ৰুদ্ৰক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 26
ततः प्रक्षालयत्यंगं कुण्डे तत्राग्रतः स्थिते । कृतपापापि तेनैषा शुद्धिं याति शुचिस्मिता
তাৰ পাছত সন্মুখতে থকা কুণ্ডত তাই নিজৰ দেহ প্ৰক্ষালন কৰিলে। পাপ কৰিলেও, সেই কৰ্মে তাই শুদ্ধি লাভ কৰিলে—মৃদু হাস্যধাৰিণী।
Verse 27
अत्र पूर्वं विपाप्माऽभूद्ब्रह्मा लोकपितामहः । सतीवक्त्रं समालोक्य कामार्तोऽपि स पापकृत्
ইয়াত পূৰ্বকালত লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাও পাপদূষিত হৈছিল; কিয়নো সতীৰ মুখ দৰ্শন কৰি সি কামাৰ্ত হৈ অধৰ্ম কৰিলেহি।
Verse 28
तस्मान्नास्त्यत्र मे दोषः स्वल्पोऽपि द्विजसत्तम । रुद्रशीर्षप्रभावोऽयं तस्य कुण्डोदकस्य च
সেয়ে, হে দ্বিজসত্তম, ইয়াত মোৰ মাজত অতি সামান্যো দোষো নাই; এই ৰুদ্ৰশীৰ্ষৰ প্ৰভাৱ আৰু সেই পবিত্ৰ কুণ্ডৰ জলৰ মহিমা।
Verse 29
तस्मादेनां समादाय संशुद्धां पापवर्जिताम् । गृहं गच्छ द्विजश्रेष्ठ सत्यमेतन्मयो दितम्
সেয়ে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, এইজনীক লগত লৈ যোৱা—এতিয়া সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ আৰু পাপবর্জিতা—আৰু ঘৰলৈ যোৱা; মই কোৱা কথাই সত্য।
Verse 30
ब्राह्मण उवाच । या मया सहसा दृष्टा स्वयमेव हुताशन । परकांतेन तां नाद्य शुद्धामपि गृहं नये
ব্ৰাহ্মণে ক’লে: হে হুতাশন (অগ্নি), যাক মই হঠাতে নিজ চকুৰে আনৰ প্ৰিয়াৰ সৈতে দেখিলোঁ, তাক—শুদ্ধ হ’লেও—আজিও মই ঘৰলৈ নিনিম।
Verse 31
इत्युक्त्वा च द्विजश्रेष्ठस्तां त्यक्त्वापि शुचिव्रतः । जगाम स्वगृहं पश्चात्तथा जग्मुर्जना गृहान्
এইদৰে কৈ, সেই দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ—শুচিব্ৰতত নিষ্ঠাৱান হ’লেও—তাক ত্যাগ কৰি পাছত নিজৰ ঘৰলৈ গ’ল; তেনেদৰে লোকসকলেও নিজৰ নিজৰ ঘৰলৈ গ’ল।
Verse 32
सापि तेन परित्यक्ता पतिना हृष्टमानसा । ज्ञात्वा तत्तीर्थमाहात्म्यं वैश्वानरमुखेरितम्
পতিয়ে ত্যাগ কৰিলেও, সেয়ো মনত আনন্দিত থাকিল, কিয়নো বৈশ্বানৰ (অগ্নি)ৰ মুখেৰে ঘোষিত সেই তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য বুজি পাইছিল।
Verse 33
तेनैव परकांतेन विशेषेण रतिक्रियाम् । तस्मिन्नायतने चक्रे कुण्डे तोयावगाहनम्
সেই পৰকান্তৰ সৈতে তাই বিশেষ বিধিৰে পুনৰ ৰতি-ক্ৰিয়া কৰিলে; আৰু সেই ধামত কুণ্ডৰ জলে অৱগাহন (স্নান)ো কৰিলে।
Verse 34
अथान्ये परलोकस्य भीत्याऽतीव व्यवस्थिताः । विमुखाः परदारेषु नार्यश्चापि पतिव्रताः
তাৰ পাছত আন কিছুমান লোক পৰলোকৰ ভয়ত দৃঢ় সংযমী হ’ল; পৰ-স্ত্ৰীসকলৰ পৰা বিমুখ হ’ল, আৰু নাৰীসকলেও পতিব্ৰতা হৈ স্বামীৰ প্ৰতি নিষ্ঠাৱান থাকিল।
Verse 35
दूरतोऽपि समभ्येत्य ते सर्वे तत्र मंदिरे । रुद्रशीर्षाभिधानं च प्रचक्रुः सुरतोत्सवम्
দূৰৰ পৰা আহি তেওঁলোক সকলোৱে সেই মন্দিৰত একত্ৰিত হ’ল; আৰু ‘ৰুদ্ৰশীৰ্ষ’ নামে পৰিচিত সুৰতোৎসৱ—আনন্দময় অনুষ্ঠান—পালন কৰিলে।
Verse 36
निमज्जंति ततः कुण्डे तस्मिन्पातकनाशने । भवंति पापनिर्मुक्ता रुद्रशीर्षावलोकनात्
তাৰ পাছত তেওঁলোকে সেই পাপ-নাশক কুণ্ডত নিমজ্জন কৰে; আৰু ৰুদ্ৰশীৰ্ষৰ দৰ্শনে পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 37
एतस्मिन्नंतरे नष्टो धर्मः पत्नीसमुद्भवः । पुरुषाणां ततः स्त्रीणां निजकांतासमुद्भवः
ইতিমধ্যে পত্নী-নিষ্ঠাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্ম নষ্ট হ’ল; আৰু পুৰুষ-স্ত্ৰী উভয়ৰ মাজত নিজৰেই প্ৰিয়া/প্ৰিয়তমাৰ প্ৰতি একনিষ্ঠ ধৰ্মো লুপ্ত হ’ল।
Verse 38
यो यां पश्यति रूपाढ्यां नारीमपि कुलोद्भवाम् । स तत्रानीय संहृष्टो भजते द्विजसत्तमाः
যি কোনো পুৰুষে ৰূপৱতী, কুলজাত নাৰীকো দেখা পায়, সি আনন্দিত হৈ তাক তাত আনয়ন কৰি মিলনৰ সুখ ভোগ কৰে; হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ।
Verse 39
तथा नारी सुरूपाढ्यं यं पश्यति नरं क्वचित् । सापि तत्र समानीय कुरुते सुरतोत्सवम्
তদ্ৰূপে, কোনো স্থানে নাৰী যদি সুদৰ্শন পুৰুষক দেখে, সিও তাক তাত আনয়ন কৰি কামৰসৰ উৎসৱ সম্পন্ন কৰে।
Verse 40
लिप्यते न च पापेन कथंचित्तकृतेन च । नरो वा यदि वा नारी तत्तीर्थस्य प्रभावतः
সেই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত, যিকোনো প্ৰকাৰৰ দুষ্কৃত কৰিলেও ন পুৰুষ ন নাৰী পাপে লিপ্ত হয়।
Verse 41
कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्र राजा विदूरथः । आनर्त्तविषये जज्ञे वार्धक्यं च क्रमाद्ययौ
তাৰ পাছত কিছু সময় গ’লত, তাত বিদূৰথ নামৰ এজন ৰজা আছিল, যি আনর্ত দেশত জন্মিছিল; আৰু ক্ৰমে ক্ৰমে সি বাৰ্ধক্যলৈ গ’ল।
Verse 42
तस्य भार्याऽभवत्तन्वी तरुणी वररूपधृक् । पश्चिमे वयसि प्राप्ते प्राणेभ्योऽपि गरीयसी
তাৰ পত্নী আছিল ক্ষীণাঙ্গী, যুৱতী আৰু অপূৰ্ব ৰূপধাৰিণী; আৰু সি যেতিয়া জীৱনৰ শেষ বয়সলৈ আহিল, তেতিয়া তাই প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয় হৈ উঠিল।
Verse 43
न तस्याः स जराग्रस्तश्चित्ते वसति पार्थिवः । तस्मिंस्तीर्थे समागत्य वांछितं रमते नरः
জৰাগ্ৰস্ত সেই ৰজাই তাইৰ চিত্তত বাস নকৰিলে। কিন্তু সেই তীৰ্থত আহিলে মানুহে নিজৰ বাঞ্ছিত কামনা পূৰ্ণ হোৱাত আনন্দ লাভ কৰে।
Verse 44
पार्थिवोऽपि परिज्ञाय तस्यास्तच्च विचेष्टितम् । कोपाविष्टस्ततो गत्वा तस्मिन्क्षेत्रे सुशोभने
ৰজাই তাইৰ আচৰণ আৰু কৰা কাৰ্য জানি ল’লে। তেতিয়া ক্ৰোধে আৱিষ্ট হৈ সোনকালে সেই সুন্দৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ গৈ ক্ৰুদ্ধচিত্তে তাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 45
तत्कुण्डं पूरयामास ततः पांशूत्करैर्द्रुतम् । बभंज तं च प्रासादं ततः प्रोवाच दारुणम्
সেই কুণ্ডটো তেওঁ ধূলিৰ ঢিপেৰে সোনকালে পূৰাই দিলে। তাৰ পাছত সেই প্ৰাসাদটো ভাঙি পেলাই, তেতিয়া এক দাৰুণ বাক্য উচ্চাৰণ কৰিলে।
Verse 46
यश्चैतत्पूरितं कुण्डं पांशुना निखनिष्यति । प्रासादं च पुनश्चैनं करिष्यति पुनर्नवम्
আৰু যি কোনোবাই ধূলিৰে পূৰিত এই কুণ্ডটো মাটিৰে পুতি থ’ব, আৰু যি কোনোবাই এই প্ৰাসাদটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰি আকৌ নতুন কৰি তুলিব—
Verse 47
परदारकृतं पापं तस्य संपत्स्यतेऽखिलम् । यदत्र प्रकरिष्यंति मानवाः काममोहिताः
পৰস্ত্ৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ পৰা জন্মা সকলো পাপ সেই ব্যক্তিৰ ওপৰত পৰিব—এই ঠাইত কামমোহিত মানুহে যি যি কৰিব।
Verse 48
सूत उवाच । एवं स पार्थिवः प्रोच्य तामादाय ततः प्रियाम् । जगाम स्वगृहं पश्चात्प्रहृष्टेनांतरात्मना
সূত দেৱে ক’লে: এইদৰে কৈ ৰজাই তেওঁৰ প্ৰিয়াক লগত লৈ আনন্দিত মনেৰে নিজ গৃহলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিলে।
Verse 49
अथ तां विरतां ज्ञात्वा सोऽन्यचित्तां प्रियां नृपः । यत्नेन रक्षयामास विश्वासं नैव गच्छति
তাৰ পাছত, তেওঁৰ প্ৰিয়াৰ মন আন ঠাইত আসক্ত বুলি জানি, ৰজাই তেওঁক যত্নেৰে সুৰক্ষা দিছিল, তথাপিও তেওঁৰ ওপৰত বিশ্বাস স্থাপন কৰিব পৰা নাছিল।
Verse 50
अन्यस्मिन्दिवसे शस्त्रं सूक्ष्मं वेण्यां निधाय सा । जगाम शयनं तस्य वधार्थं वरवर्णिनी
আন এদিনা, সেই সুন্দৰী ৰমণীয়ে নিজৰ বেণীত এটা সৰু অস্ত্ৰ লুকুৱাই ৰাখিলে আৰু ৰজাক হত্যা কৰাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁৰ শয্যাৰ কাষলৈ গ’ল।
Verse 51
ततस्तेन समं हास्यं कृत्वा क्षत्रियभावजम् । सुरतं रुचिरैर्भावैर्हावैर्भूरिभिरेव च
তাৰ পাছত, ক্ষত্ৰিয়োচিত ভাৱেৰে তেওঁৰ সৈতে হাঁহি-ধেমালি কৰি, তাই নানা ধৰণৰ মনোহৰ ভংগীমা আৰু কটাক্ষেৰে প্ৰেম-ক্ৰীড়াত লিপ্ত হ’ল।
Verse 52
ततो निद्रावशं प्राप्तं तं नृपं सा नृपप्रिया । स्ववेण्याः शस्त्रमादाय निजघान सुनिर्दया
তাৰ পাছত, যেতিয়া ৰজা গভীৰ টোপনিত আছিল, তেওঁৰ সেই নিৰ্দয় প্ৰিয়াই নিজৰ বেণীৰ পৰা অস্ত্ৰ উলিয়াই তেওঁক হত্যা কৰিলে।
Verse 53
एवं तस्य फलं जातं सद्यस्तीर्थस्य भंगजम् । आनर्ताधिपते रौद्रं सर्वलोकविगर्हितम्
এইদৰে আনৰ্তৰ অধিপতিলৈ তীৰ্থ-ভংগৰ পৰা জন্ম লোৱা তৎক্ষণাৎ ফল আহিল—ৰৌদ্ৰ স্বভাৱৰ, আৰু সকলো লোকৰ দ্বাৰা নিন্দিত।
Verse 54
अद्यापि तत्र देवेशो रुद्रशीर्षः स तिष्ठति । लिंगभेदभयात्तेन न स भग्नो द्विजोत्तमाः
আজিও তাত দেৱেশ্বৰ ‘ৰুদ্ৰশীৰ্ষ’ নামে পৰিচিতজন অৱস্থিত। লিঙ্গ ভাঙি যোৱাৰ ভয়ত, হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল, তেওঁ ভাঙি পেলোৱা নহ’ল।
Verse 55
यस्तस्य पुरतः स्थित्वा जपेद्रुद्रशिरः शुचिः । माघशुक्लचतुर्दश्यां पूजयित्वा स्रगादिभिः
যি জন শুচি হৈ তাৰ সন্মুখত থিয় হৈ ‘ৰুদ্ৰশীৰ্ষ’ জপ কৰে, আৰু মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ চতুৰ্দশীত স্ৰগ আদি লৈ পূজা কৰে—
Verse 56
वांछितं लभते चाशु तस्येशस्य प्रभावतः । अष्टोत्तरशतं यावद्यो जपेत्पुरतः स्थितः
সেই ঈশ্বৰৰ প্ৰভাৱত তেওঁ তৎক্ষণাৎ ইচ্ছিত বস্তু লাভ কৰে, যদি সন্মুখত থিয় হৈ একশ আঠবাৰ পৰ্যন্ত জপ কৰে।
Verse 57
रुद्रशीर्षं न संदेहः स याति परमां गतिम् । एकवारं नरो यो वा तत्पुरः पठति द्विजः
‘ৰুদ্ৰশীৰ্ষ’ সম্বন্ধে সন্দেহ নাই—সেইজন পৰম গতি লাভ কৰে। নৰ হওক বা দ্বিজ, যি জনে তাৰ সন্মুখত একবাৰো পাঠ কৰে—
Verse 58
नित्यं दिनकृतात्पापान्मुच्यते द्विजसत्तमाः । एतद्वः सर्वमाख्यातं रुद्रशीर्षसमुद्भवम्
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল! দিনৰ কৰ্মত কৰা পাপৰ পৰা তেওঁ নিতৌ মুক্ত হয়। ৰুদ্ৰশীৰ্ষৰ উৎপত্তি আৰু বৃত্তান্ত সম্বন্ধে যি সকলো আছিল, সেয়া মই তোমালোকক সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ।
Verse 59
माहात्म्यं सर्वपापानां सद्यो नाशनकारकम् । मंगलं परमं ह्येतदायुष्यं कीर्तिवर्धनम् । रुद्रशीर्षस्य माहात्म्यं तस्माच्छ्रोतव्यमादरात्
এই মাহাত্ম্য সকলো পাপৰ সদ্য নাশ ঘটায়। ই নিঃসন্দেহে পৰম মঙ্গলময়, আয়ু-বর্ধক আৰু কীৰ্তি-বর্ধক। সেয়ে ৰুদ্ৰশীৰ্ষৰ মাহাত্ম্য শ্ৰদ্ধাৰে শুনিব লাগে।