Adhyaya 209
এই অধ্যায়ত সংলাপৰ স্তৰ-স্তৰত শঙ্খতীৰ্থৰ উৎপত্তি আৰু মহিমা বৰ্ণিত। আনর্ত নামৰ ৰজাই বিশ্বামিত্ৰক শঙ্খতীৰ্থৰ সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্ত সুধে। বিশ্বামিত্ৰে এটা পূৰ্বপ্ৰসঙ্গ ক’বলৈ ধৰে—কুষ্ঠৰোগ, ৰাজ্যপতন আৰু ধনহানিত পীড়িত এজন প্ৰাচীন ৰজা নাৰদৰ ওচৰলৈ উপদেশ বিচাৰি যায়। নাৰদে তেওঁৰ কৰ্মভয় দূৰ কৰি কয় যে পূৰ্বজন্মৰ পাপ নাই; তেওঁ সোঁমবংশৰ ধৰ্মনিষ্ঠ ৰজা আছিল—এই পুণ্য স্মৰণ কৰাই দোষাৰোপ এৰি প্ৰতিকাৰৰ পথ দেখুৱায়। নাৰদে নিৰ্দিষ্ট তীৰ্থবিধি নিৰ্দেশ কৰে—হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰৰ শঙ্খতীৰ্থত মাধৱ (বৈশাখ) মাহৰ শুক্ল অষ্টমীত, ৰবিবাৰে, সূৰ্যোদয় সময়ত স্নান কৰি শঙ্খেশ্বৰক দৰ্শন-পূজা কৰিব লাগে। ইয়াৰ ফলত কুষ্ঠমোচন আৰু অভীষ্টসিদ্ধি হয়। তাৰ পিছত তীৰ্থৰ কাৰণকথা—লিখিত আৰু শঙ্খ নামৰ দুজন পণ্ডিত ভায়ে নিৰ্জন আশ্ৰমৰ পৰা ফল লোৱাৰ বিষয়ত বিতৰ্ক কৰে; লিখিতে ধৰ্মশাস্ত্ৰ মতে তাক চুৰি বুলি নিন্দা কৰে, আৰু শঙ্খে তপস্যাৰ ক্ষয় নোহোৱাকৈ প্ৰায়শ্চিত্ত গ্ৰহণ কৰে। কঠোৰ দণ্ডত তেওঁৰ হাত কাটি দিয়া হয়; তাৰ পাছত তেওঁ হাটকেশ্বৰ স্থানত দীঘলীয়া তপস্যা কৰে—ঋতুচক্ৰত কঠিন সাধনা, ৰুদ্ৰপাঠ আৰু সূৰ্যোপাসনা। শেষত মহাদেৱ সূৰ্যতেজযুক্ত ৰূপে প্ৰকট হৈ বৰ দিয়ে—শঙ্খৰ হাত পুনৰ প্ৰাপ্তি, লিঙ্গত দেৱসন্নিধি স্থাপন, জলাশয় ‘শঙ্খতীৰ্থ’ নামে খ্যাতি লাভ, আৰু ভৱিষ্যৎ যাত্ৰীসকলৰ বাবে ফলশ্ৰুতি। উপসংহাৰত কোৱা হয়, এই কাহিনী শুনা বা পঢ়া লোকৰ বংশত কুষ্ঠৰোগ জন্ম নলয়।
Shlokas
Verse 1
आनर्त उवाच । सांप्रतं मुनिशार्दूल शंखतीर्थ समुद्भवम् । माहात्म्यं वद मे कृत्स्नं श्रद्धा मे महती स्थिता
আনর্তে ক’লে: হে মুনিশাৰ্দূল, এতিয়া শঙ্খতীৰ্থৰ উৎপত্তি আৰু মহিমা সম্পূৰ্ণকৈ মোক কোৱা; মোৰ অন্তৰত মহাশ্ৰদ্ধা দৃঢ়ভাৱে স্থিত হৈছে।
Verse 2
अहो तीर्थमहो तीर्थं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । क्षेत्रं यच्च धरापृष्ठे सर्वाश्चर्यमयं शुभम्
আহা! কি মহাতীৰ্থ, কি মহাতীৰ্থই—হাটকেশ্বৰ নামে খ্যাত! ধৰাপৃষ্ঠত সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ সৰ্ব আশ্চৰ্যৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু মঙ্গলময়।
Verse 3
नाहं तृप्तिं द्विजश्रेष्ठ प्रगच्छामि कथंचन । शृण्वानस्तु सुमाहात्म्यं क्षेत्रस्यास्य समुद्भवम्
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, মই কোনোপধ্যেই তৃপ্তি নাপাওঁ—শুনি থাকিলেও—এই ক্ষেত্ৰৰ উত্তম মহিমা আৰু উৎপত্তিৰ বিষয়ে।
Verse 4
विश्वामित्र उवाच । अत्र ते कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तं कथांतरम् । शंखतीर्थस्य माहात्म्यं यथाजातं धरातले
বিশ্বামিত্ৰে ক’লে: ইয়াত মই তোমাক পূৰ্ববৃত্তান্ত, আন এক পবিত্ৰ কাহিনী ক’ম—ধৰাতলত যিদৰে শঙ্খতীৰ্থৰ মহিমা উদ্ভৱ হৈছিল।
Verse 5
आनर्ताधिपतिः पूर्वमासीदन्यो महीपतिः । यथा त्वं सांप्रतं भूमौ सर्वलोकप्रपालकः
পূৰ্বে আনর্তৰ অধিপতি এজন আন ৰজা আছিল, পৃথিৱীৰ নৃপতি—যেনেকৈ তুমি এতিয়া ভূমিত সৰ্বলোকৰ পালনকৰ্তা।
Verse 6
सोऽकस्मात्कुष्ठभाग्जातो विकलांगो बभूव ह । अपुत्रः शत्रुभिर्व्याप्तस्त्रस्तश्च नृपसत्तमः
হঠাতে তেওঁ কুষ্ঠৰোগত আক্ৰান্ত হ’ল আৰু অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ বিকল হ’ল। পুত্ৰহীন, শত্ৰুৱে ঘেৰাও কৰা, আৰু ভীত—সেই উত্তম নৃপতি তেনেকুৱা হ’ল।
Verse 7
स सर्वैर्भूमिपालैश्च सर्वतः परिपीडितः । राज्यभ्रंशसमोपेतः प्राप्तो रैवतकं गिरिम्
সকলো ভূমিপালৰ দ্বাৰা তেওঁ চাৰিওফালে পীড়িত হ’ল। ৰাজ্যচ্যুত হৈ তেওঁ ৰৈৱতক পৰ্বতত উপস্থিত হ’ল।
Verse 8
तत्रापि पीड्यते नित्यं सर्वतस्तु मलिम्लुचैः
তাতো তেওঁ নিতৌ চাৰিওফালে মলিম্লুচ (আইনহীন লুটেৰাসকল)ৰ দ্বাৰা পীড়িত হ’ল।
Verse 9
हस्त्यश्वरथहीनस्तु कोशहीनो यदाऽभवत् । स तदा चिंतयामास किं करोमि च सांप्रतम्
যেতিয়া তেওঁ হাতী-ঘোঁৰা-ৰথহীন হ’ল আৰু কোষাগাৰো শূন্য হ’ল, তেতিয়া তেওঁ চিন্তা কৰিলে—“এতিয়া মই কি কৰিম?”
Verse 10
कलत्राण्यपि सर्वाणि ह्रियंते तस्करैर्बलात्
এমনকি তেওঁৰ সকলো পত্নীকো তস্কৰে বলপূৰ্বক হৰণ কৰি নিলে।
Verse 11
स एवं चिंतयानस्तु गतो वै नारदं विभुम् । द्रष्टुं पार्थिवशार्दूल वैष्णवे दिवसे स्थिते
এইদৰে চিন্তা কৰি থাকোঁতে, ৰজাসকলৰ মাজত ব্যাঘ্ৰসম সেই নৃপতি বৈষ্ণৱ পবিত্ৰ দিবসত মহাশক্তিমান নাৰদ মুনিক দৰ্শন কৰিবলৈ গ’ল।
Verse 12
तत्रापश्यत्स संप्राप्तं नारदं मुनिसत्तमम् । तीर्थयात्राप्रसंगेन दामोदरदिदृक्षया
তাত তেওঁ আগত নাৰদ মুনিক—মুনিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—দেখিলে; তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপলক্ষে আৰু দামোদৰৰ দৰ্শন কামনাৰে তেওঁ আহিছিল।
Verse 13
तं प्रणम्याथ शिरसा कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रोवाच वचनं दीन उपविश्य तदग्रतः
তেওঁক মূৰ নোৱাই প্ৰণাম কৰি, হাত জোৰি ভক্তিভাৱে থিয় হৈ ৰ’ল; তাৰ পাছত দুখিত মানুহজনে তেওঁৰ সন্মুখত বহি এই বাক্য ক’লে।
Verse 14
राजोवाच । शत्रुभिः परिभूतोऽहं समतान्मुनिसत्तम । ततो राज्यपरिभ्रंशात्संप्राप्तोऽत्र महागिरौ
ৰাজাই ক’লে: “হে মুনিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, শত্ৰুৱে মোক চাৰিওফালে দমন কৰিছে। তাৰ পাছত ৰাজ্যচ্যুত হৈ মই ইয়ালৈ এই মহাগিৰিত আহি পৰিছোঁ।”
Verse 15
विपिने तस्करैः पापैः प्रपीड्येऽहं समंततः । यत्किंचिदश्वनागाद्यं मया सह समागतम्
“বনত পাপী দস্যুৱে মোক চাৰিওফালে পীড়া দিছে; আৰু মোৰ সৈতে যি আছিল—ঘোঁৰা, হাতী আদি—সেই সকলোও আক্রমণৰ সন্মুখীন হৈছে।”
Verse 16
तत्सर्वं तस्करैर्नीतं कोशा दारास्तथा वसु । तस्माद्वद मुनिश्रेष्ठ वैराग्यं मे महत्स्थितम्
সেই সকলো বস্তু চোৰে লৈ গ’ল—মোৰ কোষাগাৰ, মোৰ পত্নীসকল আৰু ধন-সম্পদ। সেয়ে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, মোক উপদেশ দিয়া; মোৰ অন্তৰত মহা বৈৰাগ্য উদিত হৈছে।
Verse 17
अन्यजन्मोद्भवं किंचिन्मम पापं सुदारुणम् । येनेमां च दशां प्राप्तः सहसा मुनिसत्तम
হে মুনিসত্তম, মোৰ অন্য জন্মৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা কোনো অতি ভয়ংকৰ পাপ নিশ্চয় আছে, যাৰ ফলত মই হঠাতে এই দশালৈ পতিত হ’লোঁ।
Verse 18
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा मुनीश्वरः । प्रोवाचाऽथ नृपं दीनं ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा
তাঁৰ বাক্য শুনি মুনীশ্বৰ বহুক্ষণ ধ্যান কৰিলে; তাৰ পাছত দিব্য দৃষ্টিৰে দুঃখিত ৰজাৰ অৱস্থা জানি তেওঁ কথা ক’লে।
Verse 19
नारद उवाच । न त्वया कुत्सितं किंचित्पूर्व देहांतरे कृतम् । मया ज्ञातं महाराज सर्वं दिव्येन चक्षुषा
নাৰদে ক’লে: তুমি পূৰ্ব দেহান্তৰত কোনো নিন্দনীয় কৰ্ম কৰা নাই। হে মহাৰাজ, মই দিব্য দৃষ্টিৰে সকলো জানিছোঁ।
Verse 20
त्वमासीः पार्थिवः पूर्वं सिद्धपन्नगसंज्ञिते । पत्तने सोमवंशीयः सर्व शत्रुनिबर्हणः
তুমি পূৰ্বে ‘সিদ্ধপন্নগ’ নামৰ নগৰত ৰজা আছিলা; সোমবংশত জন্ম লৈ সকলো শত্রু বিনাশ কৰোঁতা আছিলা।
Verse 21
त्वया चेष्टं महायज्ञैः सदा संपूर्णदक्षिणैः । महादानानि दत्तानि पूजिता ब्राह्मणोत्तमाः
তুমি মহাযজ্ঞসমূহ সদায় সম্পূৰ্ণ দক্ষিণাসহ সম্পন্ন কৰিলা; মহাদান দান কৰিলা আৰু ব্ৰাহ্মণোত্তমসকলক পূজা-সম্মান দিলা।
Verse 22
तेन कर्म विपाकेन भूयः पार्थिवतां गतः
সেই কৰ্মৰ বিপাক ফলত তেওঁ পুনৰ এই পৃথিৱীত ৰজাৰ অৱস্থা লাভ কৰিলে।
Verse 23
आनर्त उवाच । इह जन्मनि नो कृत्यं संस्मरामि विभो कृतम् । तत्किं राज्यपरि भ्रंशः सहसा मे समुत्थितः
আনর্ত ক’লে: হে প্ৰভু! এই জন্মত মই কৰা কোনো অকৰ্তব্য কৰ্ম স্মৰণ নকৰোঁ। তেন্তে মোৰ ৰাজ্যৰ এই হঠাৎ পতন আৰু বিনাশ কিয় উদ্ভৱ হ’ল?
Verse 24
लक्ष्म्या हीनस्य लोकस्य लोकेऽस्मिन्व्यर्थतां व्रजेत् । जीवितं मुनिशार्दूल विज्ञातं हि मयाऽधुना
লক্ষ্মীহীন লোকৰ জীৱন এই সংসাৰত ব্যৰ্থতালৈ গতি কৰে। হে মুনিশাৰ্দূল! এতিয়া মই সত্যই বুজিলোঁ জীৱন কি।
Verse 25
मृतो नरो गतश्रीको मृतं राष्ट्रमराजकम् । मृतमश्रोत्रिये दानं मृतो यज्ञस्त्वदक्षिणः
শ্ৰীহীন নৰ মৃতসম; ৰজাবিহীন ৰাজ্যো মৃতসম। অশ্ৰোত্ৰিয়ক দিয়া দান মৃত, আৰু দক্ষিণাবিহীন যজ্ঞো মৃত।
Verse 26
लक्ष्म्या हीनस्य मर्त्यस्य बांधवोऽपि विजायते । प्रार्थयिष्यति मां नूनं दृष्ट्वा तं चान्यतो व्रजेत्
যাৰ ভাগ্যত লক্ষ্মী নাই, তেনে মর্ত্যৰ আত্মীয়ো বৈৰী হৈ উঠে। সি নিশ্চয় মোৰ ওচৰত ভিক্ষা মাগিব; আৰু তাক দেখি লোক আনফালে গুচি যায়।
Verse 27
यथा मां सांप्रतं दृष्ट्वा ये मयाऽपि प्रतर्पिताः । तेऽपि दूरतरं यांति एष मां प्रार्थयि ष्यति
যিসকলক মই আগতে তৃপ্ত কৰি আশ্ৰয় দিছিলোঁ, তেওঁলোকে এতিয়া মোক দেখি আৰু অধিক দূৰলৈ গুচি যায়; তেনেদৰে এইজনেও সহায় নকৰি মোৰ ওচৰতেই ভিক্ষা মাগিব।
Verse 28
धनहीनं नरं त्यक्त्वा कुलीनमपि चोत्तमम् । गच्छति स्वजनोऽन्यत्र शुष्कं वृक्षमिवांडजाः
ধনহীন মানুহক ত্যাগ কৰি—সেইজন কুলীন আৰু উত্তম হলেও—নিজ স্বজন আন ঠাইলৈ গুচি যায়, যেন শুকান গছ এৰি পাখী উৰি যায়।
Verse 29
तत्कार्यकारणार्थाय दरिद्रोऽ भ्येति चेद्गृहम् । धनिनो भर्त्सयंत्येनं समागच्छंति नांतिकम्
যদি কোনো দৰিদ্ৰ কাম-কাজ বা সহায়ৰ বাবে ঘৰত আহে, তেন্তে ধনীলোকে তাক ধমক দিয়ে আৰু ওচৰলৈ নাহে।
Verse 30
कृपणोऽपि धनाढ्यश्चेदागच्छति हि याचितुम् । एष दास्यति मे किंचि दिति चित्ते नृणां भवेत्
কিন্তু যদি ধনাঢ্য কৃপণেও ভিক্ষা মাগিবলৈ আহে, তেন্তে লোকৰ মনত হয়—‘ই নিশ্চয় মোক কিবা এটা দিব।’
Verse 31
मम त्वं पूर्ववंशीयः पिता ते च पितुर्मम । सदा स्नेहपरश्चासीत्त्वं च स्नेहविवर्जितः
তুমি মোৰ পূৰ্ব বংশৰ লোক; তোমাৰ পিতা আৰু মোৰ পিতাও আত্মীয় আছিল। তেওঁ সদায় স্নেহেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল, কিন্তু তুমি স্নেহবিহীন।
Verse 32
एवं ब्रुवंति लोकेऽत्र धनिनां पुरतः स्थिताः । कुलीना अपि पापानां दृश्यंते धनलिप्सया । दरिद्रस्य मनुष्यस्य क्षितौ राज्यं प्रकुर्वतः
এই জগতত ধনীসকলৰ আগত থিয় হৈ মানুহে এইদৰে কথা কয়। ধনৰ লোভত কুলীন লোকেও পাপাচৰণ কৰে বুলি দেখা যায়—বিশেষকৈ যেতিয়া দৰিদ্ৰ মানুহে পৃথিৱীত ৰাজত্ব স্থাপন কৰিবলৈ উদ্যত হয়।
Verse 33
प्रशोषः केवलं भावी हृदयस्य महामुने । द्वाविमौ कण्टकौ तीक्ष्णौ शरीरपरिशोषिणौ । यश्चाधनः कामयते यश्च कुप्यत्यनीश्वरः
হে মহামুনি, হৃদয়ৰ ভাগ্য যেন কেৱল শুকাই যোৱা। দুটা তীক্ষ্ণ কাঁইটা দেহক শোষণ কৰে—এটা ধনহীন যি ধন কামনা কৰে, আৰু আনটো ক্ষমতাহীন যি ক্ৰোধে জ্বলে।
Verse 34
श्मशानमपि सेवंते धनलुब्धा निशागमे । जनेतारमपि त्यक्त्वा नित्यं यांति सुदूरतः
ধনৰ লোভত ৰাতিৰ সময়তো মানুহে শ্মশানলৈকে যায়। উপকাৰীকেও ত্যাগ কৰি, লাভৰ আশাত সদায় দূৰ দূৰলৈ গমন কৰে।
Verse 35
सुमूर्खोपि भवेद्विद्वानकुलीनोऽपि सत्कुलः । यस्य वित्तं भवे द्धर्म्ये विपरीतमतोऽन्यथा
যাৰ ধন ধৰ্মময় উপায়ে লাভ হয়, সি মহামূৰ্খ হলেও বিদ্বান বুলি গণ্য হয়, আৰু অকুলীন হলেও সৎকুলীয় বুলি ধৰা হয়; নতুবা ইয়াৰ বিপৰীত দেখা যায়।
Verse 36
निर्विण्णोऽहं मुनिश्रेष्ठ जीवितस्य च सांप्रतम् । तस्माद्ब्रूहि किमर्थं मे दारिद्र्यं समुपस्थितम्
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, বৰ্তমান মই জীৱনটোৰ পৰাই বিমুখ হৈ পৰিছোঁ। সেয়ে কওক—মোৰ ওপৰত দাৰিদ্ৰ্য কিয় আহি পৰিল?
Verse 37
कुष्ठश्चापि ममोपेतः शत्रुभिश्च पराभवम् । अन्यजन्मांतरं दृष्टं त्वया दिव्येन चक्षुषा
কুষ্ঠ ৰোগো মোৰ ওপৰত আহি পৰিছে, আৰু শত্ৰুৰ হাতত মই পৰাভূত হৈছোঁ। আপোনাৰ দিব্য চক্ষুৱে মোৰ অন্য জন্মসমূহো দেখিছে।
Verse 38
कुकर्मणा न संस्पृष्टं स्वल्पेनापि ब्रवीषि माम् । एतज्जन्मातरं दृष्टं स्मरामि मुनिसत्तम
আপুনি কৈছে যে সামান্য পৰিমাণেও কুকৰ্মে মোক স্পৰ্শ কৰা নাই। তথাপি, হে মুনিসত্তম, মই স্মৰণ কৰোঁ যে আপুনি মোৰ অন্য জন্ম দেখিছিল।
Verse 39
न मया कुकृतं किंचित्कदाचित्समनुष्ठितम् । तत्किं राज्यपरिभ्रंशो जातोऽयं मम सन्मुने
মই কেতিয়াও কোনো কুকৃত্য কৰা নাই। তেন্তে, হে সন্মুনে, মোৰ ৰাজ্যৰ পৰা এই পতন কিয় ঘটিল?
Verse 40
अत्र मे कौतुकं जातं तस्माद्देहि विनिर्णयम् । भवेन्न वा भवेत्कर्म कृतं यच्च शुभाशुभम्
ইয়াত মোৰ মনত সন্দেহ জাগিছে; সেয়ে মোক নিশ্চিত নিৰ্ণয় দিয়া। কৃত কৰ্ম—শুভ বা অশুভ—নিশ্চয় ফল দিয়ে নে, নে কেতিয়াবা নেদিয়াও পাৰে?
Verse 41
विश्वामित्र उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा तु नारदः । कृपया परयाविष्टस्ततः प्रोवाच सादरम्
বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: তেওঁৰ বাক্য শুনি নাৰদ মুনিয়ে বহুক্ষণ ধ্যান কৰিলে। তাৰ পাছত পৰম কৰুণাৰে আৱিষ্ট হৈ, সাদৰে সাৱধানতাৰে ক’লে।
Verse 42
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि यथा शुद्धिः प्रजायते । तव राज्यस्य संप्राप्तिर्यथा भूयोऽपि जायते
হে ৰাজন, শুনা; মই ক’ম কেনেকৈ শুদ্ধি জন্মে, আৰু কেনেকৈ তোমাৰ ৰাজ্যলাভ পুনৰায় তোমালৈ আহিব পাৰে।
Verse 43
तव भूमौ महापुण्यमस्ति क्षेत्रं जगत्त्रये । हाटकेश्वरसंज्ञं तु तीर्थं तत्रास्ति शोभनम् । शंखतीर्थमिति ख्यातं सर्वपातकनाशनम्
তোমাৰ ভূমিত ত্ৰিলোকত প্ৰসিদ্ধ এক মহাপুণ্য ক্ষেত্ৰ আছে। তাত হাটকেশ্বৰ নামে এক শোভন তীৰ্থ আছে; সেয়া শঙ্খতীৰ্থ বুলি খ্যাত, সকলো পাপ বিনাশকাৰী।
Verse 44
यस्तत्र कुरुते स्नानं श्रद्धया परया युतः । अष्टम्यां शुक्लपक्षस्य संप्राप्ते मासि माधवे
যি জনে তাত পৰম শ্ৰদ্ধাৰে সৈতে স্নান কৰে, শুক্লপক্ষৰ অষ্টমীত, মাধৱ মাহ আহিলে—
Verse 45
सूर्यवारे तु सम्प्राप्ते भास्करस्योदयं प्रति । सर्वकुष्ठविनिर्मुक्तो जायते सूर्यसंनिभः
যেতিয়া ৰবিবাৰ আহে, ভাস্কৰৰ উদয়লৈ মুখ কৰি, সি সকলো কুষ্ঠৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু সূৰ্য সদৃশ দীপ্তিমান হয়।
Verse 46
यंयं काममभिध्यायेत्तंतं सर्वेषु दुर्लभम् । स तदाऽप्नोत्यसंदिग्धं दृष्ट्वा शंखेश्वरं शुभम्
যি যি কামনা মনত ধ্যান কৰে—সকলোতকৈ দুৰ্লভো—শুভ শঙ্খেশ্বৰ প্ৰভুৰ দৰ্শন কৰিলে সি তেতিয়াই নিঃসন্দেহে লাভ কৰে।
Verse 47
किं त्वया न श्रुतं तत्र स्वदेशे वसता नृप । तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं यत्त्वमत्र समागतः
হে নৃপ, নিজ দেশত বাস কৰি থাকোঁতে কি তুমি সেই তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য নুশুনিলা, যাৰ বাবে তুমি এতিয়া ইয়ালৈ আহি উপস্থিত হ’লা?
Verse 48
सिद्धसेन उवाच । कथं शंखेश्वरो देवः संजातो वद सन्मुने
সিদ্ধসেন ক’লে: হে সৎমুনি, কোৱা—দেৱ শঙ্খেশ্বৰ কেনেকৈ প্ৰকট হ’ল?
Verse 49
नारद उवाच । अहं ते कथयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । यथा शंखेश्वरो जातः शंखतीर्थं तु पार्थिव
নাৰদ ক’লে: হে পাৰ্থিৱ (ৰাজা), মই তোমাক এই প্ৰাচীন কাহিনী ক’ম—কেনেকৈ শঙ্খেশ্বৰ জন্মিল আৰু শঙ্খতীৰ্থ কেনেকৈ স্থাপিত হ’ল।
Verse 50
आसतुर्ब्राह्मणौ पूर्वं लिखितः शंख एव च । भ्रातरौ वेदविदुषौ तपस्युग्रे व्यवस्थितौ
পূৰ্বতে দুজন ব্ৰাহ্মণ আছিল—লিখিত আৰু শঙ্খ—দুয়ো ভ্ৰাতা, বেদবিদ্যাত নিপুণ আৰু ঘোৰ তপস্যাত দৃঢ়ভাৱে স্থিত।
Verse 51
कस्यचित्त्वथ कालस्य लिखितस्याश्रमं प्रति । भ्रातुर्ज्येष्ठस्य संप्राप्तो नमस्कारकृते नृप
তাৰ পাছত কিছু কাল গ’লত, হে ৰাজন, শঙ্খ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা লিখিতৰ আশ্ৰমলৈ নমস্কাৰ অৰ্পণ কৰিবলৈ উপস্থিত হ’ল।
Verse 52
सोऽपश्यदाश्रमं शून्यं लिखितेन विवर्जितम्
সিয়ে আশ্ৰমখন শূন্য দেখিলে, লিখিতৰ পৰা পৰিত্যক্ত; তাত লিখিত নাছিল।
Verse 53
अथापश्यद्वने तस्मि न्परिपक्वफलानि सः । प्रणयात्प्रतिजग्राह मत्वा भ्रातुर्नृपाऽश्रमम्
তাৰ পাছত সেই বনত সিয়ে পকা ফল দেখিলে। স্নেহ-প্ৰণয়ত সিয়ে সেয়া ল’লে, ভাবিলে—“ই মোৰ ভ্ৰাতাৰ ৰাজসিক আশ্ৰম।”
Verse 54
एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो लिखितस्तत्र चाश्रमे । यावत्पश्यति शंखं स प्रगृही तबृहत्फलम्
ইতিমধ্যে লিখিতো সেই আশ্ৰমত উপস্থিত হ’ল। সি যেতিয়া শঙ্খক দেখিলে, তেতিয়া শঙ্খৰ হাতে এটা ডাঙৰ ফল ধৰা আছিল।
Verse 55
किमिदं विहितं पाप पापं साधुविगर्हितम् । चौर्यकर्म त्वया निंद्यं यद्धृतानि फलानि च
“হে পাপী, এইটো তুমি কি কৰিলা? এই পাপকর্ম সাধুসকলৰ দ্বাৰা নিন্দিত। তোমাৰ এই চৌৰ্যকৰ্ম নিন্দনীয়, কিয়নো তুমি ফলবোৰ লৈছা।”
Verse 56
अनेन कर्मणा तुभ्यं तपो यास्य ति संक्षयम् । चौर्यकर्मप्रवृत्तस्य ब्राह्मणैर्गर्हितस्य च
এই কৰ্মৰ ফলত তোমাৰ তপস্যা বিনাশলৈ যাব; চৌৰ্যকৰ্মত প্ৰবৃত্ত জনক ব্ৰাহ্মণসকলে নিন্দা কৰে।
Verse 57
शंख उवाच । एकोदरसमुत्पन्नो ज्येष्ठभ्राता यथा पिता । भूयादिति श्रुतिर्लोके प्रसिद्धा सर्वतः स्थिता
শঙ্খে ক’লে: একে গৰ্ভৰ পৰা জন্ম লোৱা জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা পিতাৰ সমান; এই শ্ৰুতি-উপদেশ লোকত সৰ্বত্ৰ প্ৰসিদ্ধ।
Verse 58
तत्किं पुत्रस्य विप्रेन्द्र नाधिकारः पितुर्धने । यथैवं निष्ठुरैर्वाक्यैर्निर्भर्त्सयसि मां विभो
তেন্তে, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, পুত্ৰৰ পিতৃধনত কোনো অধিকাৰ নাই নেকি? হে বিভো, কিয় তুমি মোক এনে নিষ্ঠুৰ বাক্যৰে ধমক দিছা?
Verse 59
लिखित उवाच । न दोषो जायते हर्तुः पुत्रस्यात्र कथंचन । एकत्र संस्थितस्यात्र पितुर्वित्तमसंशयम्
লিখিতে ক’লে: ইয়াত পুত্ৰে ল’লে কোনো দোষ জন্মে নাহে, যেতিয়া সকলোৱে একেলগে বাস কৰে; কিয়নো সেই অবিভক্ত অৱস্থাত ধন নিঃসন্দেহে পিতৃৰেই।
Verse 60
विभक्तस्तु यदा पुत्रो भ्राता वाऽपहरेद्धनम् । तदा दोषमवाप्नोति चौर्योत्थं मतमेव मे
কিন্তু যেতিয়া পুত্ৰ বা ভ্ৰাতা বিভক্ত হৈ পৃথক হয় আৰু তাৰ পাছত ধন লয়, তেতিয়া সি দোষ লাভ কৰে—সেয়া চৌৰ্যজাত দোষ; এইয়েই মোৰ স্থিৰ মত।
Verse 61
पुत्रस्य तु पुनर्वित्तं पिता हरति सर्वदा । न तस्य विद्यते दोषो विभक्त स्यापि कर्हिचित्
পিতৃয়ে সদায় পুত্ৰৰ ধন ঘূৰাই ল’ব পাৰে; তেওঁৰ কোনো দোষ নাই, আনকি পুত্ৰ পৃথক হ’লেও।
Verse 62
अत्र श्लोकः पुरा गीतो मनुना स्मृतिकारिणा । तं तेऽहं संप्रवक्ष्यामि धर्मशास्त्रोद्भवं वचः
ইয়াত এটা শ্লোক আছে যিটো পূৰ্বতে স্মৃতিৰ ৰচক মনুৱে গাইছিল। মই এতিয়া তোমাক ধৰ্মশাস্ত্ৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সেই কথা ক’ম।
Verse 63
त्रय एवाधप्रोक्ता भार्या दासस्तथा सुतः । यत्ते समधिगच्छंति यस्य ते तस्य तद्धनम्
তিনিজন নিৰ্ভৰশীল বুলি কোৱা হৈছে: পত্নী, সেৱক আৰু পুত্ৰ। তেওঁলোকে যি অৰ্জন কৰে সেয়া তেওঁৰেই যাৰ তেওঁলোক হয়—সেয়া সঁচাকৈয়ে তেওঁৰ ধন।
Verse 64
शंख उवाच । यद्येवं चौर्यदोषोऽस्ति मम तात महत्तरः । निग्रहं कुरु मे शीघ्रं येन न स्यात्तपःक्षयः
শংখই ক’লে: হে পিতৃ, যদি মোৰ গাত চুৰিৰ এনে দোষ আছে আৰু সেয়া অতি গুৰুতৰ, তেন্তে মোক শীঘ্ৰে শাস্তি দিয়ক, যাতে মোৰ তপস্যা অথলে নাযায়।
Verse 65
विश्वामित्र उवाच । तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा शस्त्रमादाय निर्मलम् । चकर्ताथ भुजौ तस्य भ्राता भ्रातुश्च निर्घृणः । सोपि च्छिन्नकरो विप्रो व्यथयापि समन्वितः
বিশ্বামিত্ৰই ক’লে: তেওঁৰ দৃঢ় সংকল্পৰ কথা জানি, তেওঁৰ ভায়েকে—নিজৰ ভায়েকৰ প্ৰতিও নিৰ্দয় হৈ—এপাট নিৰ্মল অস্ত্ৰ তুলি ল’লে আৰু তেওঁৰ বাহু দুটা কাটি পেলালে। সেই ব্ৰাহ্মণজনো, হাত কটা যোৱাত, যন্ত্ৰণাত ভৰি পৰিল।
Verse 66
मन्यमानः प्रसादं तं भ्रातुर्ज्येष्ठस्य पार्थिव
হে ৰাজন, সেই কাৰ্যক তেওঁ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতৃৰ অনুগ্ৰহ-প্ৰসাদ বুলি মানিলে।
Verse 67
ततस्तु कामदं क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । मत्वा प्राप्य तपस्तेपे कंचित्प्राप्य जलाशयम्
তাৰ পাছত হাটকেশ্বৰ নামে কোৱা কামনা-পূৰক পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ বুলি ভাবি তেওঁ তাত উপস্থিত হ’ল; আৰু তাত এটা জলাশয় পায় তপস্যা কৰিলে।
Verse 68
वर्षास्वाकाशशायी च हेमन्ते सलिलाश्रयः । पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे षष्ठकालकृताशनः
বৰ্ষাকালত তেওঁ খোলা আকাশত শুই থাকিল; হেমন্তত পানীত আশ্ৰয় ল’লে; গ্ৰীষ্মত পঞ্চাগ্নি তপস্যা কৰিলে; আৰু ষষ্ঠ কালতহে অতি সংযমে আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 69
संस्नाप्य भास्करं स्थाणुं तत्पुरः शतरुद्रियम् । जपन्सामोक्तरुद्रांश्च भव रुद्रांस्तथा जपन् । प्राणरुद्रांस्तथा नीलान्स्कन्दसूक्तसमन्वितान्
ভাস্কৰ আৰু স্থাণুৰ বিগ্ৰহক বিধিমতে স্নান কৰাই, তেওঁলোকৰ সন্মুখত শতৰুদ্ৰীয় পাঠ কৰিলে; আৰু সামবেদত কোৱা ৰুদ্ৰ-স্তোত্ৰসমূহো জপিলে; তদুপৰি ভৱ-ৰুদ্ৰ, প্ৰাণ-ৰুদ্ৰ আৰু নীল-ৰূপসমূহক স্কন্দ-সূক্তসহ জপ কৰিলে।
Verse 70
ततो वर्षसहस्रांते तुष्टस्तस्य महेश्वरः । प्रोवाच दर्शनं गत्वा सह सूर्य वृषेश्वरैः
তাৰ পাছত হাজাৰ বছৰৰ অন্তত, তাত সন্তুষ্ট মহেশ্বৰ সূৰ্য আৰু বৃষেশ্বৰসহ দর্শন দি ক’লে।
Verse 71
महेश्वर उवाच । शंख तुष्टोऽस्मि ते वत्स तपसानेन सुव्रत । तस्मात्कथय मे क्षिप्रं यद्ददामि तवाऽधुना
মহেশ্বৰে ক’লে: হে শঙ্খ, প্ৰিয় বৎস—হে সুব্ৰত—তোমাৰ এই তপস্যাত মই সন্তুষ্ট। সেয়ে শীঘ্ৰে কোৱা, এতিয়া মই তোমাক কি বৰ দিম।
Verse 72
शंख उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । जायेतां तादृशौ हस्तौ यादृशो मे पुरा स्थितौ
শঙ্খ ক’লে: “হে দেব, যদি তুমি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট আৰু যদি মোক বৰ দিব লাগে, তেন্তে মোৰ দুয়োটা হাত যেন আগতে যিদৰে আছিল তেনেদৰেই হোৱক।”
Verse 73
त्वयाऽत्रैव सदा वासः कार्यः सुरवरेश्वर । लिंगे कृत्वा दयां देव ममोपरि महत्तराम्
“আৰু হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ ঈশ্বৰ, তুমি ইয়াতেই সদায় বাস কৰা। হে দেব, এই লিঙ্গত দয়া স্থাপন কৰি মোৰ ওপৰত সৰ্বোচ্চ কৃপা কৰা।”
Verse 74
एतज्जलाशयं नाथ मम नाम्ना धरातले । प्रसिद्धिं यातु लोकस्य यावच्चन्द्रार्कतारकाः
“হে নাথ, পৃথিৱীত এই জলাশয় মোৰ নামৰে লোকৰ মাজত প্ৰসিদ্ধ হওক, যেতিয়ালৈকে চন্দ্ৰ-সূৰ্য আৰু তৰা-নক্ষত্ৰ থাকে।”
Verse 75
अत्र यः कुरुते स्नानं धृत्वा मनसि दुर्लभम् । किंचिद्वस्तु समग्रं तु तस्य संपत्स्यते विभो
“হে বিভো, যি কোনোবাই ইয়াত স্নান কৰে আৰু মনত কোনো দুৰ্লভ কামনা ধৰি ৰাখে, সি নিশ্চয় সেই বস্তু সম্পূৰ্ণৰূপে লাভ কৰিব।”
Verse 76
श्रीभगवानुवाच । अद्याहं दर्शनं प्राप्तस्तव चैवाष्टमीदिने । माधवस्य सिते पक्षे यस्माद्ब्राह्मणसत्तम
শ্ৰীভগৱানে ক’লে: আজি মই তোমাক মোৰ দৰ্শন দান কৰিলোঁ—মাধৱ (বৈশাখ) মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ অষ্টমী তিথিত, হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ।
Verse 77
तस्मात्संक्रमणं लिंगे तावकेऽस्मिन्द्विजोत्तम । करिष्यामि न सन्देहो दिनमेकमसंशयम्
সেয়ে হেতু, হে দ্বিজোত্তম, মই নিশ্চয় তোমাৰ এই লিঙ্গত প্ৰৱেশ কৰি তাত অৱস্থিত থাকিম—কোনো সন্দেহ নাই—এটা সম্পূৰ্ণ দিন।
Verse 78
यश्चात्र दिवसे प्राप्ते तीर्थेऽत्रैव भवोद्भवे । स्नानं कृत्वा रवेर्वार उदयं समुपस्थिते
আৰু যি কোনোবাই, সেই দিন আহিলে, ভৱ (শিৱ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এই তীৰ্থতেই, ৰবিবাৰে সূৰ্যোদয়ৰ সময়ত ইয়াত স্নান কৰে…
Verse 79
पूजयिष्यति मे मूर्तिं त्वया संस्थापितां द्विज । कुष्ठव्याधिविनिर्मुक्तो मम लोकं स यास्यति
…আৰু, হে দ্বিজ, তুমি প্ৰতিষ্ঠা কৰা মোৰ মূৰ্তিৰ পূজা কৰে, তেন্তে সি কুষ্ঠৰোগৰ পৰা মুক্ত হৈ মোৰ লোকলৈ গমন কৰিব।
Verse 80
शेषकालेऽपि विप्रेन्द्र अज्ञानविहितादघात् । मुक्तिं प्राप्स्यत्यसंदिग्धं मम वाक्याद्द्विजोत्तम
মৃত্যুৰ অন্তিম সময়তো, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, অজ্ঞানতাবশত কৰা পাপ থাকিলেও, মোৰ বাক্যৰ বলত সি নিঃসন্দেহে মুক্তি লাভ কৰিব, হে দ্বিজোত্তম।
Verse 81
तथा तवापि यौ हस्तौ छिन्नावेतावुभावपि । तस्मिन्योगेऽभिषेकात्तौः स्यातां भूयोऽपि तादृशौ
তথাপি তোমাৰ দুয়োটা হাত—যদিও দুয়োটাই ছিন্ন হৈছে—সেই শুভ যোগত অভিষেক-স্নান কৰিলে পুনৰ আগৰ দৰে হৈ উঠিব।
Verse 82
एष मे प्रत्ययो विप्र भविष्यति तवाऽधुना । भूयः स्नानं विधाय त्वं ततो मूर्तिं ममार्चय
হে বিপ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ), এতিয়া মোৰ তোমাৰ ওপৰত পূৰ্ণ বিশ্বাস জন্মিল। তুমি পুনৰ বিধিমতে পবিত্ৰ স্নান কৰা, তাৰ পাছত মোৰ মূৰ্তিৰ অৰ্চনা কৰা।
Verse 83
अन्येऽपि व्यंगतां प्राप्ताः संयोगेऽत्र तव स्थिते । स्नात्वा मां पूजयिष्यंति मुक्तिं यास्यंति ते द्विज
হে ব্ৰাহ্মণ, আন আন লোকো যিসকল দুঃখ-ক্লিষ্ট বা বিকলাঙ্গ হৈছে, তোমাৰ কাৰণে ইয়াত এই শুভ সংযোগ উপস্থিত থাকোঁতে স্নান কৰি মোৰ পূজা কৰিব আৰু তেওঁলোকে মুক্তি লাভ কৰিব, হে দ্বিজ।
Verse 84
एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्ततश्चादर्शनं गतः । शंखोऽपि तत्क्षणात्स्नात्वा पूजयित्वा दिवाकरम्
এইদৰে কৈ সহস্ৰাংশু (সূৰ্য) তাৰ পাছত দৃষ্টিৰ পৰা অদৃশ্য হ’ল। আৰু শঙ্খে সেই ক্ষণতেই স্নান কৰি দিৱাকৰ (সূৰ্য)ক পূজা কৰিলে।
Verse 85
यावत्पश्यति चात्मानं तावद्धस्तसमन्वितम् । आत्मानं पश्यमानस्तु विस्मयं परमं गतः
যেতিয়াই সি নিজকে চালে, তেতিয়াই হাতসহ নিজকে দেখিলে। এইদৰে নিজকে দেখি সি পৰম বিস্ময়ত অভিভূত হ’ল।
Verse 86
ततःप्रभृति तत्रैव कृत्वाऽश्रमपदं नृप । तपस्तेपे द्विज श्रेष्ठो गतश्च परमां गतिम्
তেতিয়াৰ পৰা, হে নৃপ, তেওঁ সেই ঠাইতেই আশ্ৰম-পদ স্থাপন কৰিলে। সেই দ্বিজ-শ্ৰেষ্ঠে তপস্যা কৰি পৰম গতি লাভ কৰিলে।
Verse 87
तस्मात्त्वमपि राजेंद्र संयोगं प्राप्य तत्त्वतः । तेनैव विधिना स्नात्वा त्वं पूजय दिवाकरम्
সেয়ে, হে ৰাজেন্দ্ৰ, এই শুভ সংযোগ সত্যৰূপে লাভ কৰি, সেই একে বিধি অনুসাৰে স্নান কৰি দিৱাকৰ (সূৰ্য)ক পূজা কৰা।
Verse 88
यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं पठेद्वा पुरतो रवेः । तस्यान्वयेऽपि नो कुष्ठी कदाचित्सम्प्रजायते
যি কোনোবাই এই বৃত্তান্ত নিতৌ শুনে বা ৰবি (সূৰ্য)ৰ সন্মুখত পাঠ কৰে, তাৰ বংশত কেতিয়াও কুষ্ঠৰোগী জন্ম নলয়।
Verse 209
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शंखादित्यशंखतीर्थोत्पत्तिवृत्तांतवर्णनंनाम नवोत्तरद्विशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডৰ হাটকেশ্বৰক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যত “শঙ্খাদিত্য আৰু শঙ্খ-তীৰ্থৰ উৎপত্তিৰ বৃত্তান্ত” নামৰ দ্বিশত নৱম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।