Adhyaya 199

Verse 1

ऋषय ऊचुः । तिस्रःकोट्योर्धकोटी च तीर्थानामिह भूतले । श्रूयते सूत कार्त्स्न्येन कीर्त्यमाना मुनीश्वरैः

ঋষিসকলে ক’লে: হে সূত! এই ভূতলত তীৰ্থৰ তিন কোটি আৰু আধা কোটি আছে বুলি শুনা যায়, যাক মুনীশ্বৰসকলে সম্পূৰ্ণৰূপে কীৰ্তন কৰি প্ৰসিদ্ধ কৰিছে।

Verse 2

कथं लभ्येत सर्वेषां तीर्थानां स्नानजं फलम् । अल्पायुर्भिर्महाभाग कलिकाल उपस्थिते

হে মহাভাগ! কলিযুগ উপস্থিত হোৱাত আৰু লোকসকল অল্পায়ু হোৱাত, সকলো তীৰ্থত স্নানজনিত ফল কেনেকৈ লাভ কৰিব পাৰি?

Verse 3

सूत उवाच । क्षेत्रत्रयमिहाख्यातं तथारण्यत्रयं महत् । पुरीत्रयं वनान्येव त्रीणि ग्रामास्तथात्रयः

সূতে ক’লে: ইয়াত তিনিটা পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ প্ৰখ্যাত, তেনেদৰে তিনিটা মহান অৰণ্য; তিনিটা পুণ্যপুৰী, তিনিটা বনাঞ্চল, আৰু তদ্ৰূপ তিনিটা গাঁও।

Verse 4

तथा तीर्थत्रयं चान्यत्पर्वतत्रितयान्वितम् । महानदीत्रयं चैव सर्वपातकनाशनम्

তদ্ৰূপে আন এক তীৰ্থ-ত্রয় আছে, যি পৰ্বত-ত্রয়ৰ সৈতে সংযুক্ত; আৰু মহা-নদী-ত্রয়ো আছে—যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে।

Verse 5

मर्त्यलोकेस्थितं विप्राः सर्वतीर्थफलप्रदम् । सर्वेष्वेतेषु यः स्नाति स सर्वेषां फलं लभेत्

হে বিপ্ৰসকল, মৰ্ত্যলোকে স্থাপিত সেই তত্ত্ব আছে যি সকলো তীৰ্থৰ ফল দান কৰে। যি এই সকলোত স্নান কৰে, সি সকলোৰে পূৰ্ণ পুণ্যফল লাভ কৰে।

Verse 6

चतुर्विंशतिसंख्यानामिदमाह प्रजापतिः । य एकस्मिंस्त्रिके स्नाति सर्व त्रिकफलं लभेत्

চৌব্বিশ সংখ্যাৰে গণ্য এই সমষ্টি বিষয়ে প্ৰজাপতিয়ে এই কথা কৈছিল: যি এইবোৰৰ মাজৰ কোনো এক ত্ৰিকত স্নান কৰে, সি সকলো ত্ৰিকৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 7

ऋषय ऊचुः त्रीणि क्षेत्राणि कानीह तथारण्यानि कानि च । पुर्यस्तिस्रो महाभाग काःख्याताश्च वनानि च

ঋষিসকলে ক’লে: ইয়াত তিনিটা পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ কোনবোৰ, আৰু তিনিটা আৰণ্য কোনবোৰ? হে মহাভাগ, খ্যাত তিনিটা পুৰী কোনবোৰ, আৰু খ্যাত বনসমূহ কোনবোৰো?

Verse 8

के ग्रामाः कानि तीर्थानि के नगाः सरितश्च काः । नामभिर्वद नः सूत सर्वाण्येतानि विस्तरात्

কোনবোৰ গাঁও, কোনবোৰ তীৰ্থ, কোনবোৰ পৰ্বত, আৰু কোনবোৰ নদী? হে সূত, নামসহ এই সকলোকে আমাক বিস্তাৰে কোৱা।

Verse 9

सूत उवाच कुरुक्षेत्रमिति ख्यातं प्रथमं क्षेत्रमुत्तमम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं द्वितीयं परिकीर्तितम्

সূতে ক’লে: প্ৰথম আৰু সৰ্বোত্তম পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ ‘কুৰুক্ষেত্ৰ’ নামে খ্যাত। দ্বিতীয় ক্ষেত্ৰ ‘হাটকেশ্বৰ’ৰ পৰা উদ্ভূত বুলি প্ৰখ্যাত।

Verse 10

प्राभासिकं तृतीयं तु क्षेत्रं हि द्विजसत्तमाः । एतत्क्षेत्रत्रयं पुण्यं सर्वपातकनाशनम्

আৰু তৃতীয় ক্ষেত্ৰ ‘প্ৰাভাসিক’, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল। এই তিন ক্ষেত্ৰৰ সমষ্টি পুণ্যময় আৰু সকলো পাপ নাশ কৰে।

Verse 11

यथोक्तविधिना दृष्ट्वा नरः पापात्प्रमुच्यते । यो यं काममभिध्यायन्क्षेत्रेष्वेतेषु भक्तितः

যথোক্ত বিধি অনুসৰি দৰ্শন কৰিলে মানুহ পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। আৰু যি ভক্তিভাৱে এই ক্ষেত্ৰসমূহত কোনো কামনা মনত ধৰি ধ্যান কৰে—

Verse 12

स्नानं करोति तस्येष्टं मनसो जायते फलम् । चतुर्विंशतिमानेषु स्नातो भवति स द्विजाः

—আৰু স্নান কৰে, তেন্তে তাৰ মনৰ ইচ্ছা অনুসৰি ফল জন্মে। হে দ্বিজসকল, তেওঁ চৌব্বিশৰ সম্পূৰ্ণ সমষ্টিত স্নান কৰা বুলি গণ্য হয়।

Verse 13

एकं तु पुष्करारण्यं नैमिषारण्यमेव च । धर्मारण्यं तृतीयं तु तेषां संकीर्त्यते द्विजाः

এটা ‘পুষ্কৰ-আৰণ্য’, আৰু আনটো নিশ্চয়েই ‘নৈমিষ-আৰণ্য’। তৃতীয়টো ‘ধৰ্ম-আৰণ্য’—হে দ্বিজসকল, এইদৰে ঘোষণা কৰা হয়।

Verse 14

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

এই তিনটাত যি স্নান কৰে, সি চৌব্বিশ ভাগ পুণ্যৰ অংশীদাৰ হয়।

Verse 15

वाराणसी पुरीत्येका द्वितीया द्वारकापुरी । अवन्त्याख्या तृतीया च विश्रुता भुवनत्रये

বাৰাণসী পুৰী প্ৰথম পবিত্ৰ নগৰী বুলি প্ৰসিদ্ধ; দ্বিতীয় দ্বাৰকাপুৰী; আৰু তৃতীয়, ত্ৰিভুৱনত বিখ্যাত, অৱন্তী (উজ্জয়িনী) নামে জনাজাত।

Verse 16

एतासु यो नरः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

এইবোৰত যি নৰে স্নান কৰে, সি চৌব্বিশ ভাগ পুণ্যৰ অংশ লাভ কৰে।

Verse 17

वृन्दावनं वनं चैकं द्वितीयं खांडवं वनम् । ख्यातं द्वैतवनं चान्यत्तृतीयं धरणीतले

বৃন্দাবন এক (শ্ৰেষ্ঠ) পবিত্ৰ বন; দ্বিতীয় খাণ্ডৱ বন; আৰু তৃতীয়, পৃথিৱীত খ্যাত, প্ৰসিদ্ধ দ্বৈতবন।

Verse 18

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

এই তিনটাত যি স্নান কৰে, সি চৌব্বিশ ভাগ পুণ্যৰ অংশীদাৰ হয়।

Verse 19

कल्पग्रामः स्मृतश्चैकः शालिग्रामो द्वितीयकः । नंदिग्रामस्तृतीयस्तु विश्रुतो द्विजसत्तमाः

কল্পগ্ৰাম প্ৰথম বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে; দ্বিতীয় শালিগ্ৰাম; আৰু তৃতীয়, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, প্ৰসিদ্ধ নন্দিগ্ৰাম।

Verse 20

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

আৰু যি কোনোবাই এই তিনিটাত স্নান কৰে, সি পুণ্যৰ চৌব্বিশগুণ ভাগৰ অধিকাৰী হয়।

Verse 21

अग्नितीर्थं स्मृतं चैकं शुक्लतीर्थमथापरम् । तृतीयं पितृतीर्थं तु पितॄणामतिवल्लभम्

অগ্নিতীৰ্থ এটা বুলি স্মৃত; আনটো শুক্লতীৰ্থ; আৰু তৃতীয় পিতৃতীৰ্থ—যি পিতৃসকলৰ অতি প্ৰিয়।

Verse 22

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

আৰু যি কোনোবাই এই তিনিটা তীৰ্থত স্নান কৰে, সি পুণ্যৰ চৌব্বিশগুণ ভাগৰ অধিকাৰী হয়।

Verse 23

श्रीपर्वतः स्मृतश्चैको द्वितीयश्चार्बुदस्तथा । तृतीयो रैवताख्योऽत्र विख्यातः पर्वतोत्तमाः

শ্ৰীপৰ্বত প্ৰথম বুলি স্মৃত; দ্বিতীয় আৰ্বুদ (আবু পৰ্বত); আৰু ইয়াত তৃতীয় ৰৈৱত নামেৰে খ্যাত পৰ্বত—হে পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠসকল।

Verse 24

त्रिष्वेतेषु च यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

এই তিন তীৰ্থত যি স্নান কৰে, সি চৌব্বিশ ভাগৰ সমান পুণ্য-ভাগ লাভ কৰে।

Verse 25

गंगा नदी स्मृता पूर्वा नर्मदाख्या तथा परा । सरस्वती तृतीया तु नदी प्लक्षसमुद्भवा

প্ৰথমে গঙ্গা নদীক স্মৰণ কৰা হয়; তাৰ পিছত নর্মদা নামে পৰিচিত নদী। তৃতীয়খন সৰস্বতী, যি প্লক্ষৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়।

Verse 26

आसु सर्वासु यः स्नाति चतुर्विंशतिभाग्भवेत्

এই সকলোত যি স্নান কৰে, সি চৌব্বিশ ভাগৰ মাপে পুণ্য-ভাগ লাভ কৰে।

Verse 27

एतेष्वेव हि सर्वेषु यः स्नानं कुरुते नरः । सार्धकोटित्रयस्यात्र स कृत्स्नं फलमाप्नुयात्

এই সকলোতে যি নৰে স্নান কৰে, সি ইয়াত তিনি আৰু আধা কোটিৰ সমান পুণ্যফল সম্পূৰ্ণৰূপে লাভ কৰে।

Verse 28

यश्चैकस्मिन्नरः स्नाति स त्रिकस्य फलं लभेत्

আৰু যি নৰে কেৱল এটা ত স্নান কৰে, সি ত্ৰয়ীৰ সমান পুণ্যফল লাভ কৰে।

Verse 29

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । संक्षेपात्तीर्थजं पुण्यं लभ्यते यन्नरैर्भुवि

হে দ্বিজোত্তমসকল, তোমালোকে যি সুধিছিলা, সেয়া সকলো মই ক’লোঁ। সংক্ষেপে, পৃথিৱীত নৰসকলে তীৰ্থজনিত পুণ্য এইদৰে লাভ কৰে।

Verse 30

सांप्रतं किं नु वो वच्मि यत्तद्वदत मा चिरम्

এতিয়া ক’বা, মই তোমালোকক আৰু কি ক’ম? যি সুধিব খোজা, বিলম্ব নকৰিবা—সোনকালে কোৱা।

Verse 31

ऋषय ऊचुः हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यानि तीर्थानि सूतज । तानि प्रोक्तानि सर्वाणि त्वयाऽस्माकं सुविस्तरात्

ঋষিসকলে ক’লে: হে সূতপুত্ৰ, হাটকেশ্বৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত যি তীৰ্থসমূহ আছে, সেয়া সকলো তুমি আমাক অতি বিস্তাৰে কৈছা।

Verse 32

तथा चायतनान्येव संख्यया रहितानि च । अपि वर्षशतेनात्र स्नानं कर्तुं न शक्यते

তদ্ৰূপে ইয়াত থকা আয়তনসমূহো গণনাৰ অতীত। এঠাইত শতবছৰ থাকিলেও সকলোতে স্নান কৰা সম্ভৱ নহয়।

Verse 33

तेषु सर्वेषु मर्त्येन यथोक्तविधिना स्फुटम् । देवतायतनान्येव तथा द्रष्टुं महा मते

হে মহামতে, সেই সকলোত মর্ত্যমানৱৰ পক্ষে যথোক্ত বিধি অনুসাৰে স্পষ্টভাৱে আচৰণ কৰা, আৰু দেৱতাসকলৰ ধামসমূহ দৰ্শন কৰাও (অতি দুষ্কৰ)।

Verse 34

यस्मिन्स्नातो दिने चैव तस्य व्युष्टिः प्रकीर्तिता । अल्पायुषस्तदा मर्त्याः कृतेऽपि परिकीर्तिताः

যি দিন স্নান কৰা হয়, সেই দিনৰ বাবে ‘ব্যুষ্টি’ (গণিত দিন/অনুষ্ঠান) ঘোষণা কৰা হয়। তথাপি তেতিয়া মর্ত্যলোকৰ মানুহ অল্পায়ু বুলি কীৰ্তিত হয়, চেষ্টা কৰিলেও।

Verse 35

त्रेतायां द्वापरे चापि किमु प्राप्ते कलौ युगे । एवमल्पायुषो ज्ञात्वा मानवान्सूतनंदन

ত্রেতা আৰু দ্বাপৰ যুগতো—আৰু কলিযুগ আহি পোৱাত তাতোকৈ অধিক—এইদৰে মানুহ অল্পায়ু বুলি জানি, হে সূতনন্দন, (সহজ উপায় বিচাৰিব লাগে)।

Verse 36

लभेरंश्च कथं सर्वतीर्थानां स्नानजं फलम् । देवदर्शनजं वापि विशेषान्निर्धनाश्च ये

সকলো তীৰ্থত স্নান কৰি যি ফল জন্মে, সেই ফল তেওঁলোকে কেনেকৈ লাভ কৰিব? আৰু দেৱদৰ্শনৰ পৰা জন্মা পুণ্যো কেনেকৈ পাব—বিশেষকৈ যিসকল নিৰ্ধন আৰু উপায়হীন?

Verse 37

अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र दैवो वा मानुषोऽपि वा । येन तेषां भवेत्पुण्यं सर्वेषामेव हेलया

ইয়াত কোনো উপায় আছে নে—দৈৱিক হওক বা মানৱীয়—যেনে তেওঁলোকে সকলো তীৰ্থৰ পুণ্য সকলোৰে বাবে সহজতে লাভ কৰিব পাৰে?

Verse 38

सूत उवाच । अस्मिन्नर्थे पुरा पृष्टो विश्वामित्रो महामुनिः । समुपेत्याश्रमं तस्य आनर्तेन महीभुजा

সূতে ক’লে: এই বিষয়তেই পূৰ্বে মহামুনি বিশ্বামিত্ৰক প্ৰশ্ন কৰা হৈছিল, যেতিয়া আনর্তদেশৰ ৰজাই আহি তেওঁৰ আশ্ৰমত উপস্থিত হৈছিল।

Verse 39

राजोवाच । भगवन्नत्र तीर्थानि संख्यया रहितानि च । तेषु स्नानविधिः प्रोक्तः सर्वेष्वेव पृथक्पृथक्

ৰাজাই ক’লে: হে ভগৱান! ইয়াত তীৰ্থ অগণন; আৰু প্ৰতিটো তীৰ্থৰ স্নান-বিধি পৃথক পৃথককৈ, একে একে উপদেশিত হৈছে।

Verse 40

मासे वारे दिने चैव कुत्रचिन्मुनिसत्तमैः । दानानि च तथोक्तानि यथा स्नान विधिस्तथा

কিছুমান ঠাইত, হে মুনিসত্তম, উত্তম ঋষিসকলে মাহ, বাৰ আৰু দিন অনুসাৰে আচাৰ-নিয়ম বিধান কৰে; আৰু দানসমূহো তেনেদৰেই কোৱা হৈছে—যেনে স্নান-বিধি।

Verse 41

देवानां दर्शनं चापि पृथक्तेन प्रकीर्तितम् । न शक्यते फलं प्राप्तुं सर्वेषां केनचिन्मुने

দেৱদৰ্শনো প্ৰতিটোৰ বাবে পৃথককৈ প্ৰখ্যাত কৰা হৈছে; সেয়ে, হে মুনে, কোনো এজনৰ পক্ষে সকলোৰে ফল লাভ কৰা সম্ভৱ নহয়।

Verse 42

अपि वर्षशतेनापि किं पुनः स्तोकवासरैः । तस्माद्वद महाभाग सुखोपायं च देहिनाम्

এয়া শত বছৰতেও—তেনে হ’লে অলপ দিনত ক’ত—সম্ভৱ নহয়। সেয়ে, হে মহাভাগ, দেহধাৰীসকলৰ বাবে এক সহজ উপায় কওক।

Verse 43

एकस्मिन्नपि च स्नातस्तीर्थे प्राप्नोति मानवः । सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानजं सकलं फलम्

এটা তীৰ্থত মাত্ৰ স্নান কৰিলেই মানুহে সকলো তীৰ্থত স্নানৰ পৰা জন্মা সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে।

Verse 45

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सुचिरं ध्यात्वा विश्वामित्रो महामुनिः । अब्रवीच्छृणु राजेंद्र सरहस्यं वदामि ते

সূত উৱাচ: সেই কথা শুনি মহামুনি বিশ্বামিত্ৰে বহুক্ষণ ধ্যান কৰি ক’লে—হে ৰাজেন্দ্ৰ, শুনা; মই তোমাক এই উপদেশ গূঢ় ৰহস্যসহ ক’ম।

Verse 46

चत्वार्यत्र प्रकृष्टानि मुख्यतीर्थानि पार्थिव । येषु स्नाने कृते राजञ्छ्राद्धे च तदनंतरम् । सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानजं लभ्यते फलम्

হে পাৰ্থিৱ ৰাজা, ইয়াত চাৰিটা অতি উৎকৃষ্ট মুখ্য তীৰ্থ আছে। তাত স্নান কৰি তৎক্ষণাৎ পাছত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে, সকলো তীৰ্থত স্নানৰ পৰা জন্মা পুণ্যফল লাভ হয়।

Verse 47

सप्तविंशतिलिंगानि तथात्रैव स्थितानि च । सिद्धेश्वरप्रपूर्वाणि सर्वपापहराणि च

আৰু ইয়াতেই সাতাইশটা লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠিত আছে—সিদ্ধেশ্বৰ পৰা আৰম্ভ কৰি—সকলো পাপ হৰণকাৰী।

Verse 48

तेषु सर्वेषु दृष्टेषु भक्त्या पूतेन चेतसा । सर्वेषामेव देवानां भवेद्दर्शनजं फलम्

সেই সকলোকে ভক্তিৰে পৱিত্ৰ হোৱা চিত্তে দৰ্শন কৰিলে, সকলো দেৱতাৰ দৰ্শনৰ পৰা জন্মা ফল লাভ হয়।

Verse 49

तथैकस्मिन्सुरे दृष्टे सर्वदेवसमुद्भवम् । फलं दर्शनजं भावि नराणां द्विजसत्तम

হে দ্বিজসত্তম, ইয়াত একোজন দেৱতাকেই দৰ্শন কৰিলেও—যি সকলো দেৱতাৰ মূল উৎস—মানুহে (সকলো দেৱতাৰ) দৰ্শনৰ পৰা জন্মা ফল নিশ্চয় লাভ কৰে।

Verse 50

राजोवाच । कानि चत्वारि तीर्थानि तत्र मुख्यानि सन्मुने । येषु स्नातो नरः सम्यक्सर्वेषां लभते फलम्

ৰাজাই ক’লে: হে পবিত্ৰ মুনি, তাত থকা চাৰিটা মুখ্য তীৰ্থ কোনবোৰ, য’ত বিধিমতে স্নান কৰিলে মানুহে সকলো তীৰ্থৰ ফল লাভ কৰে?

Verse 51

विश्वामित्र उवाच । अत्रास्ति कूपिका पुण्या यस्यां संश्रयते गया । कृष्णपक्षे चतुर्दश्याममावास्यादिने तथा

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: ইয়াত এটা পুণ্যময় কূপিকা আছে, য’ত গয়া নিজেই আশ্ৰয় লয় বুলি কোৱা হয়—বিশেষকৈ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশী আৰু অমাৱস্যাৰ দিনত।

Verse 52

विशेषेण महाभाग कन्यासंस्थे दिवाकरे । निर्विण्णा भूमिलोकानां कृतैः श्राद्धैरनेकधा

হে মহাভাগ, বিশেষকৈ যেতিয়া সূৰ্য কন্যা ৰাশিত থাকে, তেতিয়া পৃথিৱীলোকৰ লোকসকলৰ দ্বাৰা নানা প্ৰকাৰ শ্ৰাদ্ধ সম্পাদিত হোৱাত গয়া তৃপ্ত হয়।

Verse 53

यस्तस्यां कुरुते श्राद्धं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

যি কোনোবাই তাত শ্ৰদ্ধাযুক্ত হৈ বিধিমতে শ্ৰাদ্ধ কৰে,

Verse 54

तस्मिन्नहनि राजेंद्र स संतारयते पितॄन् । तथा तीर्थं द्वितीयं तु शंखतीर्थमिति स्मृतम्

সেই দিনাই, হে ৰাজেন্দ্ৰ, সি নিজৰ পিতৃলোকক উদ্ধাৰ কৰে। আৰু দ্বিতীয় তীৰ্থ ‘শঙ্খ-তীৰ্থ’ বুলি স্মৃত।

Verse 55

तत्र स्नात्वा नरो यस्तु पश्येच्छंखेश्वरं ततः । सर्वेषां फलमाप्नोति माघस्य प्रथमेऽहनि

তাত স্নান কৰি যি নৰ পাছত শঙ্খেশ্বৰক দৰ্শন কৰে, সি মাঘ মাহৰ প্ৰথম দিনাই সকলো তীৰ্থ-কৰ্মৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 56

तथा मन्नामकं तीर्थे तृतीयं मुख्यतां गतम् । अत्र स्नात्वा तु यः पश्येन्मया संस्थापितं हरम्

তদ্ৰূপে, মোৰ নামধাৰী তৃতীয় তীৰ্থই মুখ্য মহিমা লাভ কৰিছে। ইয়াত স্নান কৰি যি মোৰ দ্বাৰা স্থাপিত হৰ (শিৱ)ক দৰ্শন কৰে…

Verse 57

विश्वामित्रेश्वरं नाम सर्वेषां स फलं लभेत् । नभस्यस्य सिताष्टम्यां सर्वेषां लभते फलम्

তেওঁৰ নাম বিশ্বামিত্রেশ্বৰ; তেওঁৰ দৰ্শন/পূজাৰে সকলো তীৰ্থ-কৰ্মৰ ফল লাভ হয়। নভস্য (ভাদ্ৰপদ) মাহৰ শুক্ল অষ্টমীত সকলো পুণ্যকৰ্মৰ ফল পোৱা যায়।

Verse 58

शक्रतीर्थमिति ख्यातं चतुर्थं बालमण्डनम् । तत्र स्नात्वा च पंचाहं शक्रेश्वरमवेक्ष्य च । आश्विनस्य सितेऽष्टम्यां सर्वेषां लभते फलम्

চতুৰ্থ তীৰ্থ ‘শক্রতীৰ্থ’ নামে খ্যাত, যাক ‘বালমণ্ডন’—শিশুসকলক শোভা আৰু কল্যাণ দানকাৰী—বোলা হয়। তাত পাঁচ দিন স্নান কৰি আৰু শক্রেশ্বৰক দৰ্শন কৰি, আশ্বিন মাহৰ শুক্ল অষ্টমীত সকলো পুণ্যৰ ফল লাভ হয়।

Verse 59

राजोवाच । विधानं वद मे विप्र गयाकूप्याः समुद्भवम् । विस्तरेण महाभाग श्रद्धा मे महती स्थिता

ৰাজাই ক’লে: “হে বিপ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ), গয়াকূপীৰ বিধান আৰু উৎপত্তিৰ কথা মোক কওক। হে মহাভাগ, বিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰক—মোৰ শ্ৰদ্ধা অতি দৃঢ়ভাৱে স্থিত।”

Verse 60

विश्वामित्र उवाच । अमावास्यादिने प्राप्ते तत्र कन्यागते रवौ । यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या स पितॄंस्तारयेन्निजान्

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: অমাৱস্যাৰ দিন উপস্থিত হ’লে আৰু সূৰ্য কন্যা ৰাশিত থাকিলে, যি ভক্তিভাৱে তাত শ্ৰাদ্ধ কৰে, সি নিজৰ পিতৃলোকক উদ্ধাৰ কৰে।

Verse 61

भर्तृयज्ञविधानेन शुद्धैः स्थानोद्भवैर्द्विजैः । भर्तृयज्ञविधिं त्यक्त्वा योऽन्येन विधिना नरः

ভৰ্তৃ-যজ্ঞৰ বিধি অনুসাৰে, সেই স্থানতেই জন্মা শুদ্ধ দ্বিজ ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰাই (শ্ৰাদ্ধ) কৰাব লাগে। কিন্তু যি নৰে সেই ভৰ্তৃ-যজ্ঞবিধি ত্যাগ কৰি অন্য বিধিৰে কৰে…

Verse 62

श्राद्धं करोति मूढात्मा विहीनं स्थानजैर्द्विजैः । स्थानजैरपि वाऽशुद्धैस्तस्य तद्व्यर्थतां व्रजेत्

মূঢ়চিত্ত নৰে স্থানীয় ব্ৰাহ্মণ নোহোৱাকৈ শ্ৰাদ্ধ কৰে; অথবা স্থানীয় হলেও অশুদ্ধ ব্ৰাহ্মণৰ সৈতে কৰে—তেতিয়া তাৰ বাবে সেই কৰ্ম নিষ্ফল হয়।

Verse 63

वृष्टिः स्यादूषरे यद्वत्सत्यमेतन्मयोदितम् । अंधस्याग्रे यथा नृत्यं प्रगीतं बधिरस्य च । तथा च व्यर्थतां याति अन्यस्थानोद्भवैर्द्विजैः

উষৰ ভূমিত যেন বৰষুণ—এই সত্য মই ক’লোঁ; আৰু যেন অন্ধৰ আগত নৃত্য, বা বধিৰৰ বাবে গীত—তেনেদৰে অন্য স্থানত জন্মা ব্ৰাহ্মণৰ দ্বাৰা কৰা (শ্ৰাদ্ধ)ও নিষ্ফল হয়।

Verse 64

ब्राह्मणैः कारयेच्छ्राद्धं मूर्खैरपि द्विजोत्तमाः । चतुर्वेदा अपि त्याज्या अन्यस्थानसमुद्भवाः

হে দ্বিজোত্তম, শ্ৰাদ্ধ ব্ৰাহ্মণৰ দ্বাৰাই কৰাব লাগে, তেওঁলোক অল্পবিদ্যাও হ’লেও; কিন্তু অন্য স্থানত জন্মা লোক, চাৰিও বেদ জানিলেও, ত্যাজ্য।

Verse 65

दवे कर्मणि पित्र्ये वा सोमपाने विशेषतः । देशांतरगतो यस्तु श्राद्धं च कुरुते नरः । वैश्वानरपुरस्तेन कार्यं नान्यद्विजस्य च

দান-কর্মত বা পিতৃকাৰ্যত, বিশেষকৈ সোমপান-যজ্ঞত—যদি কোনো ব্যক্তি দেশান্তৰ গৈ শ্ৰাদ্ধ কৰে, তেন্তে প্ৰথমে বৈশ্বানৰ (অগ্নি)ৰ সন্মুখত বিধি সম্পন্ন কৰিব; আৰু ব্ৰাহ্মণৰ বাবে অন্য অনুচিত দ্বিজক নল’ব।

Verse 66

संनिवेश्य दर्भबटूञ्छ्राद्धं कुर्याद्द्विजोत्तमाः । दक्षिणा भोजनं देयं स्थानिकानां चिरादपि

দৰ্ভা-ঘাঁহৰ প্ৰতিমা বটু বসাই, উত্তম দ্বিজে শ্ৰাদ্ধ কৰিব। দক্ষিণা আৰু ভোজনো দিয়া উচিত—হাঁ, স্থানীয় লোককো—যাতে তীৰ্থধৰ্মৰ ভাবত কৰ্ম সম্পূৰ্ণ হয়।

Verse 67

पंचगव्यस्य संपूर्णो यथा कुम्भः प्रदुष्यति । बिंदुनैकेन मद्यस्य पतितेन नृपोत्तम

হে নৃপোত্তম! যেনেকৈ পঞ্চগব্যেৰে পূৰ্ণ কুম্ভত মদিৰাৰ এটা বিন্দু পৰিলেই সেয়া দুষিত হয়, তেনেকৈ পবিত্ৰ কৰ্মো সামান্য অপবিত্ৰ মিশ্ৰণেৰে বিনষ্ট হয়।

Verse 68

एकेनापि च बाह्येन बहूनामपि भूपते । मध्ये समुपविष्टेन तच्छ्राद्धं दोषमाप्नुयात्

হে ভূপতে! বহুজন উপস্থিত থাকিলেও, যদি এজন বাহিৰা—যি অযোগ্য—মাজত বহে, তেন্তে সেই শ্ৰাদ্ধ দোষগ্ৰস্ত হৈ মলিন হয়।

Verse 69

स्थानजोऽपि चतुर्वेदो यद्यपि स्यान्न शुद्धिभाक् । बहूनामपि शुद्धानां मध्ये श्राद्धं विनाशयेत्

স্থানীয় চতুৰ্বেদী ব্ৰাহ্মণো যদি শুদ্ধিহীন হয়, তেন্তে বহু শুদ্ধ লোকৰ মাজত বহিলেও সি শ্ৰাদ্ধ বিনাশ কৰিব পাৰে।

Verse 70

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शुद्धं ब्राह्मणमानयेत्

সেয়ে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে সেই বিধিৰ বাবে এজন শুদ্ধ ব্ৰাহ্মণক আনিব লাগে।

Verse 71

स्थानिकं मूर्खमप्येवमलाभे गुणिनामपि । हीनांगमधिकांगं वा दूषितं नो तथा परम्

যদি গুণী ব্ৰাহ্মণ নাপোৱা যায়, তেন্তে স্থানীয়জন—অজ্ঞ হলেও—গ্ৰহণযোগ্য; কিয়নো অশুদ্ধ, অঙ্গহীন বা অধিক অঙ্গযুক্ত দোষযুক্তজনৰ দৰে সি তেনেকৈ ক্ষতিকাৰক নহয়।

Verse 72

कन्यादाने तथा श्राद्धे कुलीनो ब्राह्मणः सदा । आहर्तव्यः प्रयत्नेन य इच्छेच्छुभमात्मनः । सोऽपि शुद्धिसमायुक्तो यदि स्यान्नृपसत्तम

কন্যাদান আৰু শ্ৰাদ্ধত সদায় প্ৰচেষ্টাৰে কুলীন ব্ৰাহ্মণ আনিব লাগে—যদি নিজৰ মঙ্গল কামনা কৰে, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ—আৰু তেওঁ শুদ্ধিত সমন্বিত হ’ব লাগে।

Verse 73

वृक्षाणां च यथाऽश्वत्थो देवतानां यथा हरिः । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथा चाष्टकुलोद्भवः

যেনেকৈ বৃক্ষসমূহৰ মাজত অশ্বত্থ শ্ৰেষ্ঠ আৰু দেবতাসকলৰ মাজত হৰি, তেনেকৈ শ্ৰেষ্ঠ স্থানীয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত ‘আঠ কুল’ত জন্ম লোৱা জন শিৰোমণি বুলি গণ্য।

Verse 74

आयुधानां यथा वज्रं सरसां सागरो यथा । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथाष्टकुलसंभवः

যেনেকৈ অস্ত্ৰসমূহৰ মাজত বজ্ৰ শ্ৰেষ্ঠ আৰু জলাশয়সমূহৰ মাজত সাগৰ, তেনেকৈ শ্ৰেষ্ঠ স্থানীয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত ‘আঠ কুল’ত জন্ম লোৱা জনেই শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 75

उच्चैःश्रवा यथाऽश्वानां गजानां शक्रवाहनः । श्रेष्ठस्थानजविप्राणां तथाष्टकुलसंभवः

যেনেকৈ অশ্বসমূহৰ মাজত উচ্চৈঃশ্ৰৱা শ্ৰেষ্ঠ, আৰু গজসমূহৰ মাজত শক্ৰৰ বাহন ঐৰাৱত প্ৰধান, তেনেকৈ সেই পৱিত্ৰ স্থানত জন্মা উত্তম স্থানজ ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত অষ্টকুল-সম্ভৱজন শ্ৰেষ্ঠ বুলি গণ্য।

Verse 76

नदीनां च यथा गंगा सतीनां चाप्यरुंधती । तद्वत्स्थानजविप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकः स्मृतः

যেনেকৈ নদীসমূহৰ মাজত গঙ্গা শ্ৰেষ্ঠ, আৰু পতিব্ৰতা সতীসকলৰ মাজত অৰুন্ধতী প্ৰধান, তেনেকৈ সেই পৱিত্ৰ স্থানত জন্মা ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত অষ্টকুলিকক শ্ৰেষ্ঠ—অগ্ৰগণ্য—বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 77

ग्रहाणां भास्करो यद्वन्नक्षत्राणां निशाकरः । तद्वत्स्थानजविप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकः स्मृतः

যেনেকৈ গ্ৰহসমূহৰ মাজত ভাস্কৰ (সূৰ্য) প্ৰধান, আৰু নক্ষত্ৰসমূহৰ মাজত নিশাকৰ (চন্দ্ৰ) অগ্ৰগণ্য, তেনেকৈ সেই পৱিত্ৰ স্থানত জন্মা ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত অষ্টকুলিকক শ্ৰেষ্ঠ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 78

पर्वतानां यथा मेरुर्द्विपदानां द्विजोत्तमः । स्थानजानां तु विप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकस्तथा

যেনেকৈ পৰ্বতসমূহৰ মাজত মেৰু সৰ্বোচ্চ, আৰু দ্বিপদসমূহৰ মাজত দ্বিজোত্তম (উত্তম দ্বিজ) প্ৰধান, তেনেকৈ সেই স্থানত জন্মা বিপ্ৰসকলৰ মাজত অষ্টকুলিকো তদ্ৰূপে শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 79

पक्षिणां गरुडो यद्वत्सिंहोऽरण्यनिवासिनाम् । स्थानजानां तु विप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकस्तथा

যেনেকৈ পক্ষীসমূহৰ মাজত গৰুড় প্ৰধান, আৰু অৰণ্যবাসীসকলৰ মাজত সিংহ ৰাজাস্বৰূপ, তেনেকৈ সেই স্থানত জন্মা বিপ্ৰসকলৰ মাজত অষ্টকুলিকো তদ্ৰূপে শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 80

एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन श्राद्धे यज्ञे च पार्थिव । कन्यादाने विशेषेण योज्यश्चाष्टकुलोद्भवः

এই কথা জানি, হে ৰাজন, শ্ৰাদ্ধ আৰু যজ্ঞত যত্নসহকাৰে, আৰু বিশেষকৈ কন্যাদানত, অষ্টকুল-উদ্ভৱ বংশধৰক নিযুক্ত কৰা উচিত।

Verse 81

नृत्यंति पितरस्तस्य गर्जंति च पितामहाः । वेदिमूले समालोक्य प्राप्तमष्टकुलं नृप

হে নৃপ, বেদীৰ মূলত অষ্টকুল ব্ৰাহ্মণৰ আগমন দেখিলে, তাৰ পিতৃগণ নৃত্য কৰে আৰু পিতামহসকল আনন্দে গর্জন কৰে।

Verse 82

पुनर्वदंति संहृष्टाः किमस्माकं प्रदास्यति । दौहित्रश्चापसव्येन जलं दर्भतिलान्वितम्

তেওঁলোকে আনন্দিত হৈ পুনৰ কয়—‘ই আমাক কি দান কৰিব?’—যেতিয়া কন্যাৰ পুত্ৰে অপসব্যভাবে যজ্ঞোপবীত ধৰি, দৰ্ভা ঘাঁহ আৰু তিলসহ জল অৰ্পণ কৰে।

Verse 83

राजोवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं श्रैष्ठ्यमष्टकुलोद्भवम् । सर्वेषां नागराणां च तत्किं वद महामते

ৰাজাই ক’লে—‘আপুনি অষ্টকুল-উদ্ভৱৰ এই শ্ৰেষ্ঠতা কৈছে। কিন্তু সকলো নাগৰ ব্ৰাহ্মণৰ মাজত ই কিয় তেনে? হে মহামতি, মোক কওক।’

Verse 84

न ह्यत्र कारणं स्वल्पं भविष्यति द्विजोत्तम

হে দ্বিজোত্তম, নিশ্চয় ইয়াৰ কাৰণ সৰু নহ’ব।

Verse 85

विश्वामित्र उवाच । सत्यमेतन्महाराज यत्त्वया व्याहृतं वचः । अन्येऽपि नागराः संति वेदवेदांगपारगाः

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: হে মহাৰাজ, আপুনি যি বাক্য উচ্চাৰণ কৰিলে সেয়া নিঃসন্দেহে সত্য। আনো বহু নাগৰ ব্ৰাহ্মণ আছে, যিসকলে বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী।

Verse 86

श्राद्धार्हा यज्ञयोग्याश्च कन्यायोग्या विशेषतः । परं ते स्थापिता राजन्स्वयमिंद्रेण तत्र च

তেওঁলোক শ্ৰাদ্ধত নিমন্ত্ৰণযোগ্য, যজ্ঞকাৰ্যত উপযুক্ত, আৰু বিশেষকৈ বিবাহ-সম্বন্ধৰ বাবে যোগ্য। হে ৰাজন, ইন্দ্ৰই নিজে তেওঁলোকক তাত সেই পৰম পদত স্থাপন কৰিছিল।

Verse 87

प्रधानत्वेन सर्वेषां नागरैश्चापि कृत्स्नशः । तेन ते गौरवं प्राप्ताः स्थानेत्रैव विशेषतः

সকলো গোষ্ঠীৰ মাজত নাগৰসকলেই সকলো দিশে প্ৰধানত্ব লাভ কৰে; সেইহেতু তেওঁলোকে গৌৰৱ-সম্মান পাইছে—বিশেষকৈ এই স্থানতেই।

Verse 88

तस्माच्छ्रूाद्धं प्रकर्तव्यं विप्रै श्चाष्टकुलोद्भवैः । अप्राप्तौ चैव तेषां तु कार्यं नागरसंभवैः

সেয়ে শ্ৰাদ্ধ অষ্টকুলত জন্মা ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰাই কৰোৱা উচিত; আৰু যদি তেওঁলোক নাপোৱা যায়, তেন্তে নাগৰ-উৎপত্তি ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰাই সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 89

नान्यस्थानसमुद्भूतैश्चतुर्वेदैरपि द्विजैः । भर्तृयज्ञेन मर्यादा कृता ह्येषा महा त्मना

অন্য স্থানত জন্মা, চাৰিও বেদত পাণ্ডিত্য থকা দ্বিজসকলৰ দ্বাৰাও নহয়। এই মৰ্যাদা-নিয়ম মহাত্মা ভৰ্তৃযজ্ঞই স্থাপন কৰিছিল।

Verse 90

मुक्त्वा तु नागरं विप्रं योऽन्येनात्र करिष्यति । श्राद्धं वा यदि वा यज्ञं व्यर्थं तस्य भविष्यति

যদি কোনোবাই নাগৰ ব্ৰাহ্মণক এৰি আন এজনৰ দ্বাৰা ইয়াত শ্ৰাদ্ধ বা যজ্ঞ কৰায়, তেন্তে সেই ধৰ্মক্ৰিয়া তাৰ বাবে নিষ্ফল হয়।

Verse 91

राजोवाच । संत्यन्ये विविधा विप्रा वेदवेदांगपारगाः । मध्यदेशोद्भवाः शान्तास्तथान्ये तीर्थसंभवाः

ৰাজাই ক’লে: “আনো বহু ব্ৰাহ্মণ আছে—বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী; কিছুমান মধ্যদেশত জন্মা, শান্ত আচৰণৰ, আৰু কিছুমান তীৰ্থস্থানত জন্মা।”

Verse 92

भर्तृयज्ञेन ये त्यक्ताः श्राद्धे यज्ञे विशेषतः । हीनांगाश्चाधिकांगाश्च द्विर्नग्नाः श्यावदंतकाः

ৰাজাই পুনৰ ক’লে: “ভৰ্তৃযজ্ঞে যিসকলক—বিশেষকৈ শ্ৰাদ্ধ আৰু যজ্ঞত—ত্যাগ কৰিছিল, তেওঁলোকক কোৱা হয় অঙ্গহীন বা অধিকাঙ্গ, দ্বিবাৰ নগ্ন, আৰু শ্যামদন্ত।”

Verse 93

कुनखाः कुष्ठसंयुक्ता मूर्खा अपि विगर्हिताः । श्राद्धार्हाः सूचितास्तेन एतं मे संशयं वद

“কিছুমানৰ নখ বিকৃত, কিছুমান কুষ্ঠৰোগে পীড়িত, কিছুমান মূৰ্খ আৰু নিন্দিতো; তথাপি তেওঁ তেওঁলোকক শ্ৰাদ্ধৰ যোগ্য বুলি সূচিত কৰিলে। মোৰ এই সংশয় কওক।”

Verse 94

विश्वामित्र उवाच । कीर्तयिष्ये नरव्याघ्र कारणानि बहूनि च । चमत्कारस्य पत्न्याश्च दानेन पतिता यतः

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: “হে নৰব্যাঘ্ৰ! মই বহু কাৰণ বৰ্ণনা কৰিম; কিয়নো চমৎকাৰৰ পত্নী দানৰ কাৰণে ধৰ্মমৰ্যাদাৰ পৰা পতিত হৈছিল।”

Verse 95

स्त्रीणां प्रतिग्रहेणैव विप्रेषु प्रोषितेषु च । पृथक्त्वं च ततो जातं बाह्याभ्यन्तरसंज्ञकम्

স্ত্ৰীসকলৰ পৰা দান গ্ৰহণ কৰাৰ ফলতেই—বিশেষকৈ যেতিয়া ব্ৰাহ্মণসকল প্ৰবাসত আছিল—তাৰ পৰা ‘বাহ্য’ আৰু ‘অভ্যন্তৰ’ নামেৰে এক বিভাজন জন্মিল।

Verse 96

दुर्वाससा ततः शप्ता रुष्टेनेवाहिना यथा । विद्याधनाभिमानेन शापेन पतिताः सदा

তাৰ পাছত দুঃৰ্বাসাই ক্ৰোধিত হৈ শাপ দিলে—যেনেকৈ ৰুষ্ট সাপৰ দংশনত মানুহ লুটি পৰে—বিদ্যা আৰু ধনৰ অহংকাৰৰ বাবে সেই শাপত তেওঁলোক সদায় পতিত হ’ল।

Verse 97

कुशे राज्यगते राजन्राक्षसानां महाभयम् । प्रजयाऽवेदितं सर्वं तस्य राज्ञो महात्मनः

হে ৰাজন! কুশে যেতিয়া ৰাজ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰিলে, তেতিয়া ৰাক্ষসসকলৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা মহাভয় প্ৰজাই সেই মহাত্মা ৰজাক সম্পূৰ্ণকৈ জনালে।

Verse 98

विभीषणस्य लंकायां दूतश्च प्रेषितस्तदा । सर्वं निवेदयामास प्रजानां भयसंभवम्

তেতিয়া লংকাৰ বিভীষণৰ ওচৰলৈ এজন দূত প্ৰেৰণ কৰা হ’ল; তেওঁ প্ৰজাসকলৰ মাজত উদ্ভৱ হোৱা ভয়ৰ কাৰণ সম্পূৰ্ণকৈ নিবেদন কৰিলে।

Verse 99

अभिवन्द्य कुशादेशं रामस्य चरितं स्मरन् । पुर्यां विलोकयामास लङ्कायां रामशासनात्

কুশৰ আদেশক প্ৰণাম কৰি গ্ৰহণ কৰি, আৰু ৰামৰ চৰিত্ৰ স্মৰণ কৰি, তেওঁ ৰামৰ শাসন অনুসাৰে লংকা নগৰী পৰিদৰ্শন কৰিলে।

Verse 100

उपप्लवस्य कर्तारो नष्टाः सर्वे दिशो दश । गन्धर्वाणां च लोकं हि भयेन महता गताः

উপদ্ৰৱৰ কৰ্তাসকল দহো দিশত সকলো লুপ্ত হ’ল; মহাভয়ে চালিত হৈ সিহঁতে গন্ধৰ্বলোকলৈ গ’ল।

Verse 101

स्थातुं तत्र न शक्तास्ते विभीषणभयेन च । पृथिव्यां समनुप्राप्ताः स्थानान्यपि बहूनि च

তাত থাকিবলৈ সিহঁতে সক্ষম নাছিল, আৰু বিভীষণৰ ভয়ত; সিহঁতে পৃথিৱীত নামি আহি বহুতো স্থানলৈও উপনীত হ’ল।

Verse 102

भयेन महता तत्र कुशस्यैव तु शासने । ब्राह्मणानां च रूपाणि कृत्वा तत्र समागताः

তাত কুশৰেই শাসনৰ অধীনত, মহাভয়ে চালিত হৈ; ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপ ধৰি সিহঁতে তাত একত্ৰিত হ’ল।

Verse 103

वाडवानां महिम्ना च मध्ये स्थातुं न तेऽशकन् । पतितानां च संस्थानं चमत्कारपुरं गताः

ৱাডৱসকলৰ মহিমাশক্তিৰ বাবে সিহঁতে মাজত থাকিব নোৱাৰিলে; সেয়ে পতিতসকলৰ নিবাস-সম্পৰ্কীয় চমৎকাৰপুৰলৈ গ’ল।

Verse 104

मायाविशारदैस्तैश्च धनेन विद्यया ततः । अध जग्धं ततस्तैस्तु तेषां मध्ये स्थितं च तैः

তাৰ পাছত মায়াত নিপুণ সিহঁতে ধন আৰু বিদ্যাৰ আশ্ৰয় লৈ অধিক অধোগতি ঘটালে; এইদৰে সিহঁতৰ মাজত স্থাপিত যি আছিল, তাকেই সিহঁতে গ্ৰাস কৰি বিনষ্ট কৰিলে।

Verse 105

ततःप्रभृति ते सर्वे राक्षसत्वं प्रपेदिरे । क्रूराण्यपि च कर्माणि कुर्वंति च पदेपदे

সেই সময়ৰ পৰা তেওঁলোক সকলোৱে ৰাক্ষসত্ব লাভ কৰিলে; আৰু পদে পদে নিষ্ঠুৰ কৰ্মসমূহো কৰি থাকিল।

Verse 106

ततस्ते सर्वथा राजन्वर्जनीयाः प्रयत्नतः । श्राद्धे यज्ञे नरव्याघ्र नरके पातयंति च

সেয়ে, হে ৰাজন, তেওঁলোক সকলো দিশে প্ৰযত্নে পৰিহাৰযোগ্য। হে নৰব্যাঘ্ৰ, শ্ৰাদ্ধ আৰু যজ্ঞত তেওঁলোকে নৰকলৈ পতন ঘটায়।

Verse 107

अन्यच्च दूषणं तेषां कीर्तयिष्ये तवाऽनघ । त्रिजाताः स्थापिता राजन्सर्पाणां गरनाशनात्

আৰু তেওঁলোকৰ আন এটা দোষ তোমাক ক’ম, হে অনঘ। হে ৰাজন, সৰ্পৰ বিষ নাশ কৰাৰ কাৰণে তেওঁলোক ‘ত্ৰিজাতা’ বুলি স্থাপিত হ’ল।

Verse 108

नगरत्वं ततो जातं चमत्कार पुरस्य तु । त्रिजातत्वं तु सर्वेषां जातं तत्र विशेषतः

ইয়াৰ পৰা সেই আশ্চৰ্য নগৰৰ ‘নগৰত্ব’ জন্মিল। আৰু তাত বিশেষকৈ তেওঁলোক সকলোৰে ‘ত্ৰিজাতা’ অৱস্থা উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 109

एतेभ्यः कारणेभ्यश्च भर्तृयज्ञेन वर्जिताः । पुनश्च कारणं तेषां स्पर्शादपि न शुद्धिभाक्

এই কাৰণসমূহৰ বাবে তেওঁলোক ভৰ্তৃ-যজ্ঞৰ পৰা বর্জিত। আৰু পুনৰ আন এটা কাৰণ—কেৱল স্পৰ্শ কৰিলেও তেওঁলোক শুদ্ধিৰ ভাগী নহয়।

Verse 110

कुम्भकोत्थं च संप्राप्तं महच्चण्डालसंभवम्

তেতিয়া কুম্ভক নামৰ উদ্ভৱ হ’ল—যি মহা চণ্ডাল বংশত জন্মলাভ কৰিছিল।

Verse 111

राजोवाच । एतच्च कारणं विप्र कथयस्व प्रसादतः । स्थावरस्य चरस्यैव जगतो ज्ञानमस्ति ते

ৰাজাই ক’লে: হে বিপ্ৰ, অনুগ্ৰহ কৰি এই কাৰণ কোৱা। চলমান আৰু অচল—সমগ্ৰ জগতৰ জ্ঞান তোমাৰ আছে।

Verse 112

विश्वामित्र उवाच । अत्र ते कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तकथांतरम् । भर्तृयजेन ये त्यक्ताः सर्वेन्ये ब्राह्मणोत्तमाः

বিশ্বামিত্ৰে ক’লে: ইয়াত মই তোমাক পূৰ্ববৃত্তান্তৰ আন এটা কাহিনী ক’ম। ভৰ্তৃ-যজ্ঞে যিসকলক ত্যাগ কৰিছিল—যেতিয়া আন সকলো উত্তম ব্ৰাহ্মণ আছিল—(সেই কথা শুনা)।

Verse 113

वर्धमाने पुरे पूर्वमासीदंत्यजजातिजः । चण्डालः कुंभकोनाम निर्दयः पापकर्मकृत्

পূৰ্বতে বৰ্ধমান নগৰত অন্ত্যজ জাতিত জন্মলাভ কৰা এজন চণ্ডাল আছিল—কুম্ভক নামৰ—নিৰ্দয় আৰু পাপকর্মত লিপ্ত।

Verse 114

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्य पुत्रो बभूव ह । विरूपस्यापि रूपाढ्यः पूर्वकर्मप्रभावतः

কিছু সময়ৰ পাছত তাৰ এজন পুত্ৰ জন্মিল। পিতা বিকৃত ৰূপৰ হলেও, পূৰ্বকৰ্মৰ প্ৰভাৱত পুত্ৰ সুন্দৰ ৰূপে বিভূষিত হ’ল।

Verse 115

पिंगाक्षस्य सुकृष्णस्य वयोमध्यस्य पार्थिव । दक्षः सर्वेषु कृत्येषु सर्वलक्षणलक्षितः

হে ৰাজন, তেওঁৰ চকু পিঙ্গল বৰ্ণৰ, দেহবৰ্ণ সুকৃষ্ণ আৰু মনোহৰ; যৌৱনৰ মধ্যভাগত আছিল। সকলো কৰ্তব্যত দক্ষ, আৰু সকলো শুভ লক্ষণে লক্ষিত আছিল।

Verse 116

स वृद्धिं द्रुतमभ्येति शुक्लपक्षे यथोडुराट् । तथाऽसौ शंस्यमानस्तु सर्वलोकैः सुरूपभाक् । दृष्ट्वा कुटुंबकं नित्यं वैराग्यं परमं गतः

যেন শ্বেত পক্ষত চন্দ্ৰ দ্ৰুত বাঢ়ে, তেনেকৈ সিও শীঘ্ৰে উন্নতি লাভ কৰিলে—সকল লোকৰ প্ৰশংসিত আৰু সুৰুপধাৰী। কিন্তু গৃহস্থ জীৱনৰ নিত্য পুনৰাবৃত্তি দেখি, তেওঁ পৰম বৈৰাগ্য লাভ কৰিলে।

Verse 117

ततो देशांतरं दुःखाद्भ्रममाण इतस्ततः । चमत्कारपुरं प्राप्तो द्विजरूपं समाश्रितः । स स्नाति सर्वकृत्येषु भिक्षान्नकृतभोजनः

তাৰ পাছত দুখে পীড়িত হৈ তেওঁ ইফালে-সিফালে দেশান্তৰ ভ্ৰমণ কৰিলে। চমৎকাৰপুৰ পোৱাত তেওঁ দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)ৰ ৰূপ আশ্ৰয় কৰিলে। সকলো ধৰ্মকৃত্যত স্নান কৰি, ভিক্ষালব্ধ অন্নে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।

Verse 118

एतस्मिन्नेव काले तु ब्राह्मणः शंसितव्रतः । छांदोग्यगोत्रविख्यातः सुभद्रोनाम पार्थिवः

ঠিক সেই সময়তে এজন ব্ৰাহ্মণ আছিল, যাৰ ব্ৰতসমূহ প্ৰশংসিত। তেওঁ ছান্দোগ্য গোত্ৰত প্ৰখ্যাত—সুভদ্ৰ নামৰ, মানুহৰ মাজত অধিপতি সদৃশ।

Verse 119

नागरो वर्षयाजी च वेदवेदांगपारगः । तत्रासीत्तस्य सञ्जाता कन्यका द्विगुणै रदैः

তেওঁ নাগৰ দেশৰ লোক, বছৰে বছৰে যজ্ঞকাৰী, আৰু বেদ-বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী আছিল। তেওঁৰ ঘৰত এজনী কন্যা জন্মিল, যাৰ দাঁত দ্বিগুণ আছিল—অদ্ভুত লক্ষণযুক্ত।

Verse 120

तथा त्रिभिःस्तनै रौद्रा पृष्ठ्यावर्तकसंयुता । दरिद्रोऽपि सुदुःस्थोऽपि कुलहीनोपि पार्थिव

তথাপি তাই ৰৌদ্ৰ স্বভাৱৰ আছিল, ত্ৰিস্তনী আৰু পিঠিত আৱৰ্ত-চিহ্নযুক্ত। হে ৰাজন, কোনো মানুহ দৰিদ্ৰ, অতি দুঃখিত আৰু কুলহীন হলেও—

Verse 121

दीयमानामपि न तां प्रतिगृह्णाति कश्चन । यद्भक्षयति भर्तारं षण्मासाभ्यंतरे हि सा

বিয়াত দিয়া দিলেও কোনোয়ে তাই গ্ৰহণ নকৰে; কিয়নো তাই ছয় মাহৰ ভিতৰতে নিজৰ স্বামীক ভক্ষণ কৰে।

Verse 122

यस्याः स्युर्द्विगुणा दंता एवं सामुद्रिका जगुः । त्रिस्तनी कन्यका या तु श्वशुरस्य कुलक्षयम् । संधत्ते नात्र सन्देहस्तस्मात्तां दूरतस्त्यजेत्

সামুদ্ৰিক শাস্ত্ৰৰ পণ্ডিতসকলে কয়: যাৰ দাঁত দ্বিগুণ, আৰু বিশেষকৈ যি ত্ৰিস্তনী কন্যা, সি শ্বশুৰৰ কুলক্ষয় ঘটায়—ইয়াত সন্দেহ নাই। সেয়ে তাক দূৰৰ পৰা ত্যাগ কৰা উচিত।

Verse 123

पृष्ठ्यावर्तो भवेद्यस्या असती सा भवेद्द्रुतम् । बहुपापसमाचारा तस्मात्तां परिवर्जयेत्

যাৰ পিঠিত আৱৰ্ত থাকে, সেই নাৰী সোনকালে অসতী হয়; বহু পাপাচাৰত লিপ্ত হয়। সেয়ে তাক পৰিহাৰ কৰা উচিত।

Verse 124

अथ तां वृद्धिमापन्नां दृष्ट्वा विप्रः सुभद्रकः । चिन्ताचक्रं समारूढो न शांतिमधिगच्छति

তাৰপিছত তাই যৌৱনপ্ৰাপ্ত হোৱা দেখি ব্ৰাহ্মণ শুভদ্ৰকে চিন্তাৰ চক্ৰত পৰিল আৰু শান্তি লাভ নকৰিলে।

Verse 125

किं करोमि क्व गच्छामि कथमस्याः पतिर्भवेत् । न कश्चित्प्रतिगृह्णाति प्रार्थितोऽपि मुहुर्मुहुः

মই কি কৰিম? ক’লৈ যাম? এই কন্যাই কেনেকৈ স্বামী পাব? মই বাৰে বাৰে অনুৰোধ কৰিলেও কোনোবাই তাক গ্ৰহণ নকৰে।

Verse 126

दरिद्रो व्याधितो वाऽपि वृद्धोऽपि ब्राह्मणो हि सः । स्मृतौ यस्मादिदं प्रोक्तं कन्यार्थे प्राङ्महर्षिभिः

সেইজন দৰিদ্ৰ হওক, ৰোগী হওক বা বৃদ্ধ হওক, তথাপি তেওঁ ব্ৰাহ্মণেই; কিয়নো কন্যাৰ বিষয়ত এই বিধান প্ৰাচীন মহর্ষিসকলে স্মৃতিত ঘোষণা কৰিছিল।

Verse 127

अष्टवर्षा भवेद्गौरी नववर्षा च रोहिणी । दशवर्षा भवेत्कन्या अत ऊर्ध्वं रजस्वला

আঠ বছৰত তাই ‘গৌৰী’, ন’বছৰত ‘ৰোহিণী’; দহ বছৰত ‘কন্যা’ বুলি কোৱা হয়। তাৰ ওপৰত বয়স হ’লে তাই ৰজস্বলা বুলি গণ্য হয়।

Verse 128

माता चैव पिता चैव ज्येष्ठो भ्राता तथैव च । त्रयस्ते नरकं यांति दृष्ट्वा कन्यां रजस्वलाम्

মাতা, পিতা আৰু জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা—এই তিনিও, কন্যা ৰজস্বলা হোৱা দেখিও যদি যথোচিত ৰক্ষা নকৰে, তেন্তে নৰকলৈ যায়।

Verse 129

एवं चिन्तयतस्तस्य सोंऽत्यजो द्विजरूपधृक् । भिक्षार्थं तद्गृहं प्राप्तो दृष्टस्तेन महात्मना

এইদৰে চিন্তা কৰি থাকোঁতে, এজন অন্ত্যজে দ্বিজৰূপ ধৰি ভিক্ষাৰ্থে সেই গৃহলৈ আহিল; আৰু সেই মহাত্মাই তাক দেখিলে।

Verse 130

पृष्टश्च विस्मयात्तेन दृष्ट्वा रूपं तथाविधम् । कुतस्त्वमिह सम्प्राप्तः क्व यास्यसि च भिक्षुक

তেনে তেনেকুৱা ৰূপ দেখি বিস্মিত হৈ সি সুধিলে— “হে ভিক্ষুক, তুমি ক’ৰ পৰা ইয়ালৈ আহিলা, আৰু ক’লৈ গমন কৰিছা?”

Verse 131

ईदृग्भव्यतरो भूत्वा कस्मान्माधुकरीं गतः । किं गोत्रं तव मे ब्रूहि कतमः प्रवरश्च ते

“এনে ভব্য ৰূপ লৈও তুমি কিয় মাধুকৰী (অল্প অল্প ভিক্ষা সংগ্ৰহ কৰি জীৱন) গ্ৰহণ কৰিলা? তোমাৰ গোত্ৰ ক’বা, আৰু তোমাৰ প্ৰৱৰ কোনটো?”

Verse 132

सोऽब्रवीद्गौडदेशीयं स्थानं मे सुमहत्तरम् । नाम्ना भोजकटं ख्यातं नानाद्विजसमाश्रितम्

সি ক’লে— “মোৰ নিবাস গৌড়দেশত, অতি মহান এক স্থানত; নামত ভোজকট বুলি খ্যাত, য’ত বহু দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) আশ্ৰয় লৈ থাকে।”

Verse 133

तत्रासीन्माधवोनाम ब्राह्मणो वेदपारगः । वसिष्ठगोत्रविख्यात एकप्रवरसूचितः

“তাত ‘মাধৱ’ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণ আছিল, বেদত পাৰদৰ্শী; বসিষ্ঠ গোত্ৰত খ্যাত, আৰু একমাত্ৰ প্ৰৱৰযুক্ত বুলি জনাজাত।”

Verse 134

तस्याहं तनयो नाम्ना चंद्रप्रभ इति स्मृतः

“মই তেওঁৰ পুত্ৰ; মোৰ নাম চন্দ্ৰপ্ৰভ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।”

Verse 135

ततोऽहमष्टमे वर्षे यदा व्रतधरः स्थितः । तदा पंचत्वमापन्नः पिता मे वेदपारगः

তাৰ পাছত, মই অষ্টম বছৰত যেতিয়া ব্ৰতধাৰী হৈ স্থিৰ আছিলোঁ, তেতিয়াই মোৰ পিতা—বেদপাৰগ—সেই সময়তে পঞ্চত্ব লাভ কৰিলে।

Verse 136

माता मे सह तेनैव प्रविष्टा हव्यवाहनम् । ततो वैराग्यमापन्नो निष्क्रांतोऽहं निजालयात्

মোৰ মাতৃও তেওঁৰ সৈতে একেলগে হব্যৱাহন অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিলে। তাৰ পাছত বৈৰাগ্য জাগি উঠিল, আৰু মই নিজ গৃহৰ পৰা বাহিৰ ওলাই গ’লোঁ।

Verse 137

तीर्थानि भ्रममाणोऽत्र संप्राप्तस्तु पुरं तव । अधुना संप्रयास्यामि प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्

ইয়াত তীৰ্থসমূহত ভ্ৰমণ কৰি কৰি মই তোমাৰ নগৰত আহি উপস্থিত হ’লোঁ। এতিয়া মই প্ৰভাস—সৰ্বোত্তম ক্ষেত্ৰ—লৈ যাত্ৰা কৰিম।

Verse 138

यत्र सोमेश्वरो देवस्त्यक्त्वा कैलासमागतः । न मया पठिता वेदा न च शास्त्रं नृपोत्तम । तीर्थयात्राप्रसंगेन तेन भिक्षां चराम्यहम्

সেই ঠাইত দেব সোমেশ্বৰ কৈলাস ত্যাগ কৰি আহিছিল। হে নৃপোত্তম, মই ন বেদ পঢ়িছোঁ, ন শাস্ত্ৰ; তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপলক্ষে মই ভিক্ষাৰে জীৱন ধাৰণ কৰোঁ।

Verse 139

विश्वामित्र उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चिन्तयामास चेतसि । ब्राह्मणोऽयं सुदेशीयस्तथा भव्यतमाकृतिः । यदि गृह्णाति मे कन्यां तदस्मै प्रददाम्यहम्

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: তেওঁৰ বাক্য শুনি মই মনতে চিন্তা কৰিলোঁ—‘এইজন ব্ৰাহ্মণ সুদেশীয় আৰু অতি মঙ্গলময় আকৃতিৰ। যদি ই মোৰ কন্যাক গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে মই তাকেই দিম।’

Verse 140

यावद्रजस्वला नैव जायते सा निरूपिता । कृत्स्नं दूषयति क्षिप्रं नैव वंशं ममाधमा

যেতিয়ালৈকে তাই ৰজস্বলা (যৌৱনপ্ৰাপ্ত) হোৱা দেখা নাযায়, তেতিয়ালৈকে তাই অনিশ্চিত বুলিয়েই ধৰা হয়; সেই অধমা শীঘ্ৰে মোৰ সমগ্ৰ বংশধাৰা কলুষিত কৰিব।

Verse 141

ततः प्रोवाच तं म्लेच्छं संमंत्र्य सह भार्यया । यदि गृह्णासि मे कन्यां तव यच्छाम्यहं द्विज

তাৰ পাছত পত্নীৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰি তেওঁ সেই ম্লেচ্ছক ক’লে: ‘হে দ্বিজ! যদি তুমি মোৰ কন্যাক গ্ৰহণ কৰা, তেন্তে মই তাক তোমাক দিম।’

Verse 142

भरणं पोषणं द्वाभ्यां करिष्यामि सदैव हि

নিশ্চয়েই মই সদায় তোমালোক দুয়োৰে ভৰণ-পোষণৰ ব্যৱস্থা কৰিম।

Verse 143

तच्छ्रुत्वा हर्षितः प्राह सोंऽत्यजो नृपसत्तमम् । तवादेशं करिष्यामि यच्छ मे कन्यकां नृप

এই কথা শুনি সেই অন্ত্যজ আনন্দিত হৈ ৰাজশ্ৰেষ্ঠক ক’লে: ‘আপোনাৰ আদেশ মই পালন কৰিম; হে নৃপ, মোক সেই কন্যাক দিয়া।’

Verse 144

तथेत्युक्त्वा गतस्तेन तस्मै दत्ता निजा सुता । गृह्योक्तेन विधानेन विवाहो विहितस्ततः

‘তথাই হওক’ বুলি কৈ তেওঁ তাৰ সৈতে গ’ল; নিজৰ কন্যাক তাক দিয়া হ’ল, আৰু তাৰ পাছত গৃহ্য-প্ৰথাত বৰ্ণিত বিধান অনুসাৰে বিবাহ যথাবিধি সম্পন্ন হ’ল।

Verse 145

ततो ददौ धनं धान्यं गृहं क्षेत्रं च गोधनम् । तस्मै तुष्टिसमायुक्तो मन्यमानः कृतार्थताम्

তাৰ পাছত তেওঁ সন্তুষ্ট হৈ, কাৰ্য সিদ্ধ বুলি মানি, তাক ধন-সম্পদ, ধান্য, গৃহ, ক্ষেত্ৰ আৰু গোধন দান কৰিলে।

Verse 146

अथ सोऽपि च तां प्राप्य विलासानकरोद्बहून् । खाद्यैः पानैः सुवस्त्रैश्च गन्धमाल्यैर्विभूषणैः

তাক লাভ কৰি সিও বহু বিলাসত মগ্ন হ’ল—সুস্বাদু খাদ্য-পানীয়, সুন্দৰ বস্ত্ৰ, সুগন্ধি-মালা আৰু অলংকাৰৰে তাক সুশোভিত কৰিলে।

Verse 147

परं स व्रजति प्रायो येन मार्गेण केनचित् । सारमेयाः सशब्दाश्च पृष्ठतोऽनुव्रजंति वै

কিন্তু তেওঁ যেতিয়াই কোনো পথেদি যায়, তেতিয়াই কুকুৰবোৰ শব্দ কৰি নিশ্চয়েই তেওঁৰ পিছে পিছে অনুসৰণ কৰে।

Verse 148

अन्येषामंत्यजात्यानां यद्वत्तस्य विशेषतः । वेदाभ्यासपरश्चैव यदि संजायते क्वचित् । रक्तं पतति वक्त्रेण तत्क्षणात्तस्य दुर्मतेः

আন আন অন্ত্যজাতীয় লোকৰ দৰে, তেওঁৰ ক্ষেত্ৰত ত বিশেষকৈ—যদি কেতিয়াবা তেওঁ বেদ-পাঠৰ অভ্যাসত মনোনিবেশ কৰে, তেন্তে সেই দুষ্টবুদ্ধিৰ মুখেদি তৎক্ষণাৎ ৰক্ত ঝৰে।

Verse 149

एतस्मिन्नंतरे लोकः सर्व एव प्रशंकितः । अब्रवीच्च मिथोऽभ्येत्य चंडालोऽयमसंशयम्

ইতিমধ্যে সকলো লোক সন্দিহান হ’ল; আৰু ইজনে সিজনৰ ওচৰলৈ আহি ক’লে, “এইজন নিঃসন্দেহে চণ্ডাল।”

Verse 150

यदेते पृष्ठतो यांति भषमाणाः शुनीसुताः । सुभद्रोऽपि च तत्तेषां श्रुत्वा चिन्तापरोऽभवत्

“এই কুকুৰবোৰ ভুকি ভুকি তেওঁৰ পিছে পিছে গৈ থাকে”—সিহঁতৰ সেই কথা শুনি সুভদ্ৰও চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল।

Verse 151

मन्यमानश्च तत्सत्यं दुःखेन महतान्वितः । नूनमंत्यजजातीयो भविष्यति सुतापतिः

সেই কথাক সত্য বুলি ধৰি, মহা দুখে আচ্ছন্ন হৈ, তেওঁ ভাবিলে: “নিশ্চয় সুতাৰ স্বামী অন্ত্যজ জাতিৰ হ’ব।”

Verse 152

ज्ञायते चेष्टितैः सर्वैर्यथाऽयं जल्पते जनः

তেওঁৰ সকলো আচৰণৰ দ্বাৰাই জনা যায়—লোকৰ কথামতে—তেওঁ কিৰূপ মানুহ।

Verse 153

एवं रात्रिंदिवं तस्य चिन्तयानस्य भूपतेः । लोकापवादयुक्तस्य कियान्कालोऽभ्यवर्तत

এইদৰে লোক-অপবাদৰ বোজা লৈ সেই ৰজা দিন-ৰাতি চিন্তা কৰি থাকিল; কিমান সময় পাৰ হৈ গ’ল।

Verse 154

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते आद्याद्या द्विजसत्तमाः । मध्यगेन समायुक्ता ब्रह्मस्थानं समागताः । तस्य शुद्धिकृते प्रोचुर्येन शंका प्रणश्यति

আন এটা দিন আহিল; শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল বাৰে বাৰে, মধ্যগ (অধিষ্ঠাতা পুৰোহিত) সহ, ব্ৰহ্মস্থানত সমবেত হ’ল। তাৰ শুদ্ধিৰ বাবে তেওঁলোকে সেই বিধি ক’লে, যাৰ দ্বাৰা সকলো সন্দেহ নাশ হয়।

Verse 155

अथोचुस्तं द्विजश्रेष्ठा ब्रह्मस्थानस्य मध्यगम् । मध्यगस्य तु वक्त्रेण विवर्णवदनं स्थितम्

তেতিয়া ব্ৰহ্মস্থানৰ মধ্যভাগত থিয় হোৱা তাক শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলে সম্বোধন কৰিলে; সেই মুহূর্তত কৰ্মকাৰী আচার্যৰ মুখ বিবৰ্ণ, ফিকে হৈ পৰিল।

Verse 156

कुलं गोत्रं निजं ब्रूहि प्रवरांश्च विशेषतः । स्थानं देशं च विप्राणां येन शुद्धिः प्रदीयते

“নিজ কুল আৰু গোত্ৰ কোৱা, আৰু বিশেষকৈ তোমাৰ প্ৰৱৰসমূহো স্পষ্ট কৰা; লগতে ব্ৰাহ্মণসকলৰ স্থান আৰু দেশো জনোৱা, যাতে শুদ্ধিৰ বিধি যথাযথ দিয়া যায়।”

Verse 157

अथासौ वेपमानस्तु प्रस्विन्नवदनस्तथा । अधोदृष्टिरुवाचेदं गद्गदं विहिताञ्जलिः

তেতিয়া সি কঁপিবলৈ ধৰিলে, মুখ ঘামে ভিজি উঠিল; দৃষ্টি তললৈ নামাই, অঞ্জলি বেঁধি, গদ্গদ কণ্ঠে এই বাক্য ক’লে।

Verse 158

गर्भाष्टमे पिता मह्यं वर्षे मृत्युं गतस्ततः । ततः सा तं समादाय जननी मे पतिव्रता । मां त्यक्त्वा दुःखितं दीनं प्रविष्टा हव्यवाहनम्

“মোৰ অষ্টম বছৰত পিতৃৰ মৃত্যু হ’ল। তাৰ পাছত মোৰ পতিব্ৰতা জননী তেওঁক অন্ত্যেষ্টিৰ বাবে লৈ গৈ, মোক দুখিত আৰু দীন অৱস্থাত এৰি, অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিলে।”

Verse 159

अहं वैराग्यमापन्नस्तीर्थयात्रां समाश्रितः । बालभावे पितुर्दुःखात्तापसैरपरैः सह

“এইদৰে মোৰ অন্তৰত বৈৰাগ্য জাগিল; শৈশৱৰে পৰা পিতৃ-বিয়োগৰ দুখত, অন্য তপস্বীসকলৰ সৈতে মই তীৰ্থযাত্ৰাৰ আশ্ৰয় ল’লোঁ।”

Verse 160

न मया पठितो वेदो न च शास्त्रं निरूपितम् । तीर्थयात्रापरोऽहं च समायातो भवत्पुरम्

মই বেদ পঢ়া নাই, ন শাস্ত্ৰৰ বিচাৰ কৰিলোঁ। তীৰ্থযাত্ৰাত একান্ত নিবিষ্ট হৈ মই আপোনালোকৰ নগৰত আহি উপস্থিত হ’লোঁ।

Verse 161

अभद्रेण सुभद्रेण श्वशुरेण दुरात्मना । एतज्जानाम्यहं विप्रा गोत्रं वासिष्ठमेव वा

হে বিপ্ৰসকল, মই এইটুকুৱেই জানো—দুৰাত্মা শ্বশুৰ অভদ্ৰে (সুভদ্ৰৰ পুত্ৰ) কোৱা মতে মোৰ গোত্ৰ বাসিষ্ঠ।

Verse 162

अथैकप्रवरो देशो गौडो मधुपुरं पुरम् । ततस्ते ब्राह्मणाः प्रोचुर्यस्य नो ज्ञायते कुलम् । तस्य शुद्धिः प्रदातव्या धटद्वारेण केवला

তাৰ পাছত সি ক’লে: মোৰ দেশ গৌড়, নগৰ মধুপুৰ, আৰু মোৰ প্ৰৱৰ মাত্ৰ এক। তেতিয়া ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: যাৰ কুল অজ্ঞাত, তাৰ শুদ্ধি কেৱল ‘ধট-দ্বাৰ’ নামৰ বিধিৰে দিয়া উচিত।

Verse 163

स त्वं धटं समारुह्य ब्राह्मण्यार्थं च केवलम् । शुद्धिं प्राप्य ततो भोगान्भुंक्ष्वात्रस्थोऽपि केवलम्

সেয়ে তুমি ব্ৰাহ্মণ্য লাভৰ নিমিত্ত কেৱল ধটত আৰোহণ কৰা। শুদ্ধি পাই তাৰ পাছত নিয়মমতে ইয়াত থাকিয়েই তোমাৰ যোগ্য ভোগ-আহাৰ গ্ৰহণ কৰা।

Verse 164

सोऽब्रवीत्साहसं कृत्वा सर्वानेव द्द्विजोत्तमान् । प्रतिगृह्णाम्यहं कामं तप्तमाषकमेव च

তেতিয়া সি সাহস ধৰি সকলো দ্বিজোত্তমৰ সন্মুখত ক’লে: “মই ইচ্ছামতে এই পৰীক্ষা গ্ৰহণ কৰোঁ, তপ্ত মাষক (গৰম কৰা মুদ্ৰা) হলেও।”

Verse 165

प्रविशामि हुताशं वा भक्षयिष्याम्यहं विषम्

মই জুইত প্ৰৱেশ কৰিম বা প্ৰয়োজন হ'লে মই বিষ পান কৰিম।

Verse 166

किं पुनर्धटदिव्यं च क्रियमाणे सुखावहम् । ब्राह्मणस्य कृते विप्राश्चित्ते नो मामके घृणा

ঘটৰ দ্বাৰা দিব্য পৰীক্ষা কৰিলে কিমান যে অধিক সুখদায়ক হ'ব! হে ব্ৰাহ্মণসকল, মোৰ প্ৰতি মনত ঘৃণা নাৰাখিব, কাৰণ এয়া ব্ৰাহ্মণৰ বাবে কৰা হৈছে।

Verse 167

अथ ते ब्राह्मणास्तस्य धटारोहणसंभवम् । शुद्धिं निर्दिश्य वारं च सूर्यस्य च ततः परम् । जग्मुः स्वंस्वं गृहं सर्वे सोऽपि विप्रोंऽत्यजो द्विजाः

তাৰ পাছত সেই ব্ৰাহ্মণসকলে ঘট আৰোহণৰ দ্বাৰা শুদ্ধি আৰু সূৰ্যৰ বাৰ নিৰ্দেশ কৰি নিজ নিজ গৃহলৈ গ'ল। আৰু সেই 'বিপ্ৰ'ও (যি আচলতে অন্ত্যজ আছিল) ৰৈ গ'ল।

Verse 168

ततः प्राह निजां भार्यां रहस्ये नृपसत्तम । ज्ञातोऽहं ब्राह्मणैः सर्वैरंत्यजातिसमुद्भवः । देशातरं गमिष्यामि त्वमागच्छ मया सह

তাৰ পাছত তেওঁ নিৰ্জনত নিজৰ পত্নীক ক'লে: 'সকলো ব্ৰাহ্মণে মোক অন্ত্যজ জাতিৰ বুলি চিনি পাইছে। মই আন দেশলৈ গুচি যাম; তুমিও মোৰ লগত ব'লা।'

Verse 169

भार्योवाच । अहमग्निं प्रवेक्ष्यामि न यास्यामि त्वया सह । पापबुद्धे पतिष्यामि न चाहं नरकाग्निषु

পত্নীয়ে ক'লে: 'মই জুইত প্ৰৱেশ কৰিম; মই তোমাৰ লগত নাযাওঁ। হে পাপবুদ্ধি, মই ইয়াতেই প্ৰাণ ত্যাগ কৰিম, কিন্তু নৰকৰ জুইত নপৰোঁ।'

Verse 170

बुध्यमाना न सेविष्ये त्वामंत्यजसमुद्भवम् । पाप संदूषितं सर्वं त्वयैतत्स्थानमुत्तमम्

এতিয়া মই বুজি উঠিলোঁ, মই তোমাৰ সৈতে নাথাকিম—হে অন্ত্যজ বংশত জন্মা। তোমাৰ কাৰণেই এই সৰ্বোত্তম স্থানটো পাপে কলুষিত হ’ল।

Verse 171

तथा मम पितुर्हर्म्यं संवत्सरप्रयाजिनः । तस्माद्द्रुततरं गच्छ यावन्नो वेत्ति कश्चन

আৰু মোৰ পিতাৰ গৃহ-মহললৈও নাযাবা—তেওঁ বছৰৰ দীঘল যজ্ঞ পালন কৰা যজমান। সেয়ে আৰু বেছি তাড়াতাড়ি আঁতৰি যা, যেতিয়ালৈকে কোনেও নাজানে।

Verse 172

नो चेत्पापसमाचार संप्राप्स्यसि महाऽपदम्

নচেৎ, হে পাপাচাৰী, তুমি মহা বিপদত পৰিব।

Verse 173

ततो निशामुखे प्राप्ते कौपीनावरणान्वितः । नष्टोऽभीष्टां दिशं प्राप्य तदा जीवितजाद्भयात्

তাৰ পাছত নিশা নামি অহাত, কেৱল কৌপীন পিন্ধি, সি নিঃশব্দে সৰি গ’ল আৰু প্ৰাণৰ ভয়ত তেতিয়া নিজৰ ইচ্ছিত দিশলৈ গৈ পালে।