Adhyaya 107
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 107

Adhyaya 107

অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে ঋষিসকলে সূতক সোধে—শিৱ-সম্পৰ্কীয় প্ৰসিদ্ধ ‘অষ্টাষষ্টি’ (আঠষট্টি) পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ কেনেকৈ একে ঠাইত অৱস্থিত হ’ল? সূতে চমৎকাৰপুৰত বাস কৰা বৎসবংশীয় ব্ৰাহ্মণ চিত্ৰশর্মাৰ পূৰ্ববৃত্তান্ত বৰ্ণনা কৰে। ভক্তিৰে প্ৰেৰিত হৈ তেওঁ পাতালত প্ৰতিষ্ঠিত বুলি খ্যাত হাটকেশ্বৰ-লিঙ্গক প্ৰাকট্য কৰাবলৈ/আনিবলৈ দীঘলীয়া তপস্যা কৰে। শিৱ প্ৰসন্ন হৈ দৰ্শন দিয়ে, বৰ প্ৰদান কৰে আৰু লিঙ্গ স্থাপন কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; চিত্ৰশর্মাই সুন্দৰ প্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰি শাস্ত্ৰবিধি অনুসাৰে নিত্য পূজা কৰাত লিঙ্গৰ খ্যাতি বিস্তাৰ পায় আৰু তীৰ্থযাত্ৰী আহিবলৈ ধৰে। চিত্ৰশর্মাৰ হঠাৎ বৃদ্ধি পোৱা প্ৰতিষ্ঠা দেখি আন ব্ৰাহ্মণসকলৰ মনত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা জন্মে। সমমৰ্যাদা লাভৰ বাবে তেওঁলোকে কঠোৰ তপ কৰে আৰু হতাশাত অগ্নিপ্ৰৱেশ (আত্মদাহ) কৰিবলৈও উদ্যত হয়। তেতিয়া শিৱে হস্তক্ষেপ কৰি তেওঁলোকক ৰোধ কৰে আৰু ইচ্ছিত বৰ সোধে; তেওঁলোকে সকলো ক্ষেত্ৰ-লিঙ্গৰ সমষ্টি তাতেই উপস্থিত হওক বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰে যাতে তেওঁলোকৰ ক্ষোভ নাশ হয়। চিত্ৰশর্মাই আপত্তি তুলিলে শিৱে মধ্যস্থতা কৰি বুজায়—কলিযুগত তীৰ্থসমূহ বিপদত পৰিব, সেয়ে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰসমূহে ইয়াত আশ্ৰয় ল’ব; দুয়ো পক্ষই সন্মান পাব। চিত্ৰশর্মাই শ্ৰাদ্ধ-তৰ্পণত নামোচ্চাৰণ বিধিৰে স্থায়ী বংশপ্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে, আৰু আন ব্ৰাহ্মণসকলে গোত্ৰে গোত্ৰে প্ৰাসাদ গঢ়ি লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰে—এইদৰে আঠষট্টি দিৱ্য মন্দিৰ স্থাপিত হয়। শেষত শিৱে সন্তোষ প্ৰকাশ কৰি এই স্থানক ক্ষেত্ৰসমূহৰ স্থিৰ আশ্ৰয় আৰু ‘অক্ষয়’ শ্ৰাদ্ধফলদায়ক বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।

Shlokas

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अष्टषष्टिरियं प्रोक्ता या त्वया सूतनन्दन । क्षेत्राणां देवदेवस्य कथं सा तत्र संस्थिता । एतत्सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ঋষিসকলে ক’লে: “হে সূতনন্দন! তুমি ‘ছয়ষট্টি’ বুলি যি কৈছা—দেৱদেৱৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰসমূহ—সেইবোৰ তাত কেনেকৈ প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল? এই সকলো আমাক কোৱা; আমাৰ কৌতূহল অতি মহান।”

Verse 2

सूत उवाच । प्रश्नभारो महानेष यो भवद्भिः प्रकीर्तितः । तथापि कीर्तयिष्यामि नमस्कृत्वा पिनाकिनम्

সূতে ক’লে: “আপোনালোকসকলে উত্থাপন কৰা এই প্ৰশ্নৰ ভাৰ অতি মহান। তথাপি, পিনাকিন (শিৱ)ক নমস্কাৰ কৰি, মই ইয়াক বৰ্ণনা কৰিম।”

Verse 3

चमत्कारपुरेऽवासीत्पूर्वं ब्राह्मणसत्तमः । वत्सस्यान्वयसंभूतश्चित्रशर्मा महायशाः

পূৰ্বতে চমৎকাৰপুৰ নামৰ নগৰত বৎস বংশত জন্ম লোৱা মহাযশস্বী চিত্ৰশৰ্মা নামৰ এজন শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ বাস কৰিছিল।

Verse 4

तस्य बुद्धिरियं जाता पाताले हाटकेश्वरम् । अत्रानीय ततो भक्त्या पूजयामि दिवानिशम्

তেতিয়া তেওঁৰ মনত এই সংকল্প জাগিল— “পাতালৰ পৰা হাটকেশ্বৰক ইয়ালৈ আনি, মই দিন-ৰাতি ভক্তিৰে পূজা কৰিম।”

Verse 5

एवं स निश्चयं कृत्वा तपश्चके ततः परम् । नियतो नियताहारः परां निष्ठां समाश्रितः

এইদৰে দৃঢ় সংকল্প কৰি তেওঁ তাৰ পাছত তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে; সংযমী আৰু নিয়ত আহাৰী হৈ তেওঁ পৰম নিষ্ঠাৰ আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 6

तस्यापि भगवाञ्छंभुः कालेन महता ततः । संतुष्टो ब्राह्मण श्रेष्ठास्ततः प्रोवाच सादरम्

দীৰ্ঘ সময়ৰ পাছত ভগৱান শম্ভুও তেওঁৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হ’ল; তেতিয়া সেই শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক আদৰে সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 7

वरं प्रार्थय विप्रेन्द्र यत्ते मनसि वर्तते । अपि त्रैलोक्यराज्यं ते तुष्टो दास्याम्यसंशयम्

“হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, তোমাৰ মনত যি আছে সেই বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা; মই সন্তুষ্ট—ইচ্ছা কৰিলে ত্ৰিলোকৰ ৰাজ্যও তোমাক নিঃসন্দেহে দিম।”

Verse 8

तस्मात्प्रार्थय ते नित्यं यत्र चित्ते व्यवस्थितम् । दुर्लभं सर्वदेवानां मनुष्याणां विशेषतः

সেয়ে তুমি সদায় প্ৰাৰ্থনা কৰা, যি তোমাৰ চিত্তত দৃঢ়ভাৱে স্থিত—সেই বস্তু সকলো দেৱতাৰো বাবে দুষ্প্ৰাপ্য, আৰু বিশেষকৈ মানুহৰ বাবে অধিক দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 9

चित्रशर्मोवाच । यदि तुष्टोसि मे देव वरं चेन्मे प्रयच्छसि । तदत्रागच्छ पातालाल्लिंगरूपी सुरेश्वर

চিত্ৰশৰ্মাই ক’লে: হে দেৱ! যদি তুমি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হওঁ আৰু মোক বৰ দান কৰিব খোজা, তেন্তে হে সুৰেশ্বৰ, পাতালৰ পৰা ইয়ালৈ লিঙ্গ-ৰূপে আগমন কৰা।

Verse 10

यत्पाताले स्थितं लिंगं ब्रह्मणा संप्रतिष्ठितम् । हाटकेश्वरसंज्ञं तु तदिहायातु सत्व रम्

পাতালত স্থিত যি লিঙ্গ ব্ৰহ্মাই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, আৰু যাৰ নাম হাটকেশ্বৰ—সেই লিঙ্গটি যেন তৎক্ষণাৎ ইয়ালৈ আহে।

Verse 11

श्रीभगवानुवाच । अचलं सर्वलिंगं स्यात्सर्वत्रापि द्विजोत्तम । कि पुनः प्रथमं यच्च ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम्

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: হে দ্বিজোত্তম! সকলো লিঙ্গেই সৰ্বত্ৰ অচল। তেন্তে ব্ৰহ্মাই নিজে গঢ়া সেই আদ্য লিঙ্গ কিমান অধিক অচল নহ’ব!

Verse 12

तस्मात्थापय लिंगं तद्धाटकेन द्विजोत्तम । हाटकेश्वरसंज्ञं तु लोके ख्यातं भविष्यति

সেয়ে, হে দ্বিজোত্তম, হাটক (সোণ) দ্বাৰা সেই লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰা। ই লোকত ‘হাটকেশ্বৰ’ নামে খ্যাত হ’ব।

Verse 15

चित्रशर्माऽपि कृत्वाथ प्रासादं सुमनोहरम् । तत्र हेममयं लिंगं स्थापयामास भक्तितः

চিত্ৰশৰ্মাইও তেতিয়া অতি মনোহৰ এক প্ৰাসাদ-মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিলে আৰু তাত ভক্তিভাৱে হেমময় লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 16

शास्त्रोक्तेन विधानेन पूजां चक्रे च नित्यशः । ततस्त्रैलोक्य विख्यातं तल्लिंगं तत्र वै द्विजाः

শাস্ত্ৰোক্ত বিধি অনুসৰি তেওঁ নিত্য পুজা কৰিলে। তেতিয়া, হে দ্বিজসকল, সেই লিঙ্গ ত্ৰিলোকত বিখ্যাত হৈ উঠিল।

Verse 17

दूरादभ्येत्य लोकाश्च पूजयंति ततः परम् । अथ तत्र द्विजा येऽन्ये संस्थिता गुणवत्तराः

দূৰ-দূৰান্তৰ পৰা লোক আহি তাত অধিক ভাৱে পুজা কৰিবলৈ ধৰিলে। তাৰ পাছত তাত আন কিছুমান দ্বিজো বাস কৰিছিল—অধিক গুণসম্পন্ন।

Verse 18

तेषां स्पर्धा ततो जाता दृष्ट्वा तस्य विचेष्टितम् । एकस्थानप्रसूतानां सर्वेषां गुणशालिनाम्

তাঁৰ আচৰণ দেখি তেওঁলোকৰ মাজত তেতিয়া স্পৰ্ধা জাগিল—একে স্থানৰ পৰা উৎপন্ন, সকলো গুণশালী।

Verse 19

अयं गुणविहीनोऽपि प्रख्यातो भुवनत्रये । हराराधनमासाद्य यस्मात्तस्माद्वयं हरम् । तदर्थे तोषयिष्यामः साम्यं येन प्रजायते

‘ই গুণহীন হ’লেও ত্ৰিলোকত প্ৰখ্যাত হৈছে, কিয়নো ই হৰ (শিৱ)ৰ আৰাধনা লাভ কৰিছে। সেয়ে আমিও সেই উদ্দেশ্যেই হৰক সন্তুষ্ট কৰিম, যাতে সমতা—আত্মিক মৰ্যাদা—উৎপন্ন হয়।’

Verse 20

अष्टषष्टिः स्मृता लोके क्षेत्राणां शूलपाणिनः । यत्र सान्निध्यमभ्येति त्रिकालं परमेश्वरः

জগতত শূলধাৰী মহাদেৱৰ আঠষষ্ঠি পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ স্মৰণীয়—য’ত পৰমেশ্বৰ ত্ৰিকালত নিজ সান্নিধ্য প্ৰকাশ কৰে।

Verse 22

अष्टषष्टिश्च गोत्राणामस्माकं चात्र संस्थिता । एतेन मूढमनसा सार्धं सामान्यलक्षणा

আৰু আমাৰ আঠষষ্ঠি গোত্ৰো ইয়াতেই প্ৰতিষ্ঠিত; এই মোহগ্ৰস্ত মনৰ মানুহজনৰ সৈতে একেলগে, সিহঁতে বাহ্য লক্ষণত একে ধৰণৰ।

Verse 23

तथा सर्वैश्च सर्वाणि क्षेत्रलिंगानि कृत्स्नशः । आनेतव्यानि चाराध्य तपःशक्त्या महेश्वरम्

সেয়ে সকলোৱে একেলগে সকলো ক্ষেত্ৰ-লিঙ্গ সম্পূৰ্ণৰূপে আনি একত্ৰ কৰিব; আৰু তপস্যাৰ শক্তিৰে মহেশ্বৰক আৰাধনা কৰিব।

Verse 24

एतेषां सर्वगोत्राणामानेष्यति च शंकरः । यद्गोत्रं क्षेत्रसंयुक्तं यच्चान्यद्वा भविष्यति

আৰু শংকৰ এই সকলো গোত্ৰ একত্ৰ কৰিব—যি গোত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে যুক্ত, আৰু যি আন কোনো ভৱিষ্যতে হ’ব।

Verse 25

ततस्ते शर्मसंयुक्ताः सर्व एव द्विजोत्तमाः । चक्रुस्तपःक्रियां सर्वे दुष्करां सर्वजन्तुभिः

তেতিয়া সেই সকলো দ্বিজোত্তম শুভ দৃঢ়তাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ, সকলোৱে তপস্যাৰ আচাৰ আৰম্ভ কৰিলে—যি সকলো প্ৰাণীৰ বাবে অতি দুৰূহ।

Verse 26

जपैर्होमोपवासैश्च नियमैश्च पृथग्विधैः । बलिपूजोपहारैश्च स्नानदानादिभिस्तथा

জপ, হোম, উপবাস আৰু নানা বিধ নিয়মেৰে; বলি, পূজা আৰু উপহাৰেৰে; তদুপৰি স্নান, দান আদি কৰ্মেৰে—এইদৰে তেওঁলোকে নিজৰ ধৰ্মানুষ্ঠান সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 27

लिंगं संस्थाप्य देवस्य नाम्ना ख्यातं द्विजेश्वरम् । मनोहरतरे प्रोच्चे प्रासादे पर्वतोपमे

দেৱতাৰ লিঙ্গ স্থাপন কৰি—দিব্য নামৰ দ্বাৰা ‘দ্বিজেশ্বৰ’ বুলি খ্যাত—তেওঁলোকে তাক অতি মনোহৰ, উচ্চ, পৰ্বত-সদৃশ মহিমাময় প্ৰাসাদত প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 28

त्यक्त्वा गृहक्रियाः सर्वास्तथा यज्ञसमुद्भवाः । अन्याश्च लोकयात्रोत्थास्तोषयंति महेश्वरम्

সকলো গৃহকাৰ্য, তদুপৰি যজ্ঞৰ পৰা উদ্ভূত বিধি-বিধান, আৰু লোকজীৱিকাৰ সৈতে জড়িত আন আন কৰ্মো ত্যাগ কৰি, তেওঁলোকে কেৱল মহেশ্বৰক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিলে।

Verse 29

एवमाराध्यमानोऽपि सन्तोषं परमेश्वरः । नाभ्यगच्छत्परां तुष्टिं कथंचिदपि स द्विजाः

এইদৰে আৰাধিত হ’লেও পৰমেশ্বৰ সন্তোষ লাভ নকৰিলে; হে দ্বিজসকল, কোনোপধ্যেই তেওঁ পৰম তুষ্টিলৈ নাপালে।

Verse 30

ततो वर्षसहस्रांते समाराध्य महेश्वरम् । न च किञ्चित्फलं प्राप्ता यावत्क्रुद्धास्ततोऽखिलाः

তাৰ পাছত হাজাৰ বছৰৰ অন্তত, মহেশ্বৰক বিধিমতে আৰাধনা কৰিও, তেওঁলোকে একো ফল নাপালে—যাৰ পৰিণামত অৱশেষত সকলোৱে ক্ৰুদ্ধ হৈ উঠিল।

Verse 31

अस्य मूर्खतमस्याऽपि त्वं शूलिंश्चित्रशर्मणः । सुस्तोकेनाऽपि कालेन सन्तोषं परमं गतः

এই অতি মূৰ্খ মানুহজনৰ বাবেও, হে শূলিন! তুমি চিত্ৰশৰ্মাৰ ওপৰত অতি অল্প সময়তে পৰম সন্তুষ্ট হ’লা।

Verse 32

वयं वार्धक्यमापन्ना बाल्यात्प्रभृति शंकरम् । पूजयन्तोऽपि नो दृष्टस्तथाऽपि परमेश्वर

আমি বয়সৰ শেষলৈ আহিলোঁ; শৈশৱৰ পৰা শংকৰক পূজা কৰি আহিছোঁ; তথাপিও, হে পৰমেশ্বৰ, তোমাৰ দৰ্শন নাপালোঁ।

Verse 33

तस्मात्सर्वे प्रकर्तव्यं हव्यवाहप्रवेशनम् । अस्माभिर्निश्चयो ह्येष तवाग्रे सांप्रतं कृतः

সেয়েহে, আহা, আমি সকলোৱে অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰোঁ। এইয়েই আমাৰ দৃঢ় সিদ্ধান্ত, যি এতিয়াই তোমাৰ সন্মুখতে কৰা হ’ল।

Verse 34

ततश्चाहृत्य काष्ठानि सर्वे ते द्विजसत्तमाः । ईश्वरं मनसि ध्यात्वा चिताश्चक्रुः पृथग्विधाः

তাৰ পাছত সেই সকলো শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে কাঠ আনি ল’লে। মনে মনে ঈশ্বৰক ধ্যান কৰি, তেওঁলোকে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ পৃথক পৃথক চিতা সাজিলে।

Verse 35

तथा सर्वं क्रियाकल्पं स्नानदानादिकं च यत् । कृत्वा ते ब्राह्मणाः सर्वे सुसमिद्धहुताशनम्

তদ্ৰূপে, স্নান-দান আদি সকলো বিধি-বিধান সম্পন্ন কৰি, সেই সকলো ব্ৰাহ্মণে প্ৰজ্বলিত শিখাৰে সুসমিদ্ধ হুতাশনক উত্তমকৈ জ্বলাই তুলিলে।

Verse 36

यावत्कृत्वा सुतैः सार्धं प्रविशंति समाहिताः । तावत्स भगवांस्तुष्टस्तेषां संदर्शनं ययौ

যেতিয়া তেওঁলোকে পুত্ৰসকলৰ সৈতে মন একাগ্ৰ কৰি অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ উদ্যত হৈছিল, তেতিয়াই সন্তুষ্ট ভগৱানে তেওঁলোকক দৰ্শন দিলে।

Verse 37

अब्रवीच्च विहस्योच्चैर्मेघगम्भीरया गिरा । सर्वांस्तान्ब्राह्मणश्रेष्ठान्मृतान्संजीवयन्निव

তাৰ পাছত তেওঁ উচ্চকৈ হাঁহি মাৰি, মেঘগম্ভীৰ কণ্ঠে ক’লে—এনে প্ৰভাৱশালী যে যেন মৃতপ্ৰায় সেই শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলক পুনৰ জীৱন দিছিল।

Verse 38

भो भो ब्राह्मणशार्दूला मा मैवं साहसं महत् । यूयं कुरुत मद्वाक्यात्संतुष्टस्य विशेषतः

“হে ব্ৰাহ্মণ-শাৰ্দূলসকল, এনেদৰে ইমান ডাঙৰ দুঃসাহস নকৰিবা। মোৰ বাক্য অনুসৰি কৰাঁ—বিশেষকৈ এতিয়া, যেতিয়া মই সন্তুষ্ট।”

Verse 39

तस्माद्वदत यच्चित्ते युष्माकं चैव संस्थितम् । येन दत्त्वा प्रगच्छामि स्वमेव भुवनं पुनः

“সেয়ে, তোমালোকৰ হৃদয়ত যি স্থিৰ হৈছে সেয়া কোৱা। সেয়া দান কৰি মই পুনৰ মোৰ নিজ লোকলৈ গমন কৰিম।”

Verse 40

ब्राह्मणा ऊचुः । अस्मिन्क्षेत्रे सुरश्रेष्ठ पुरस्यास्य च संनिधौ । क्षेत्राणामष्टषष्टिर्या धन्या संकीर्त्यते जनैः

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: “হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত, এই নগৰৰ সন্নিধানত, আঠষট্টি ধন্য তীৰ্থস্থান আছে, যাক জনে গাই-গুণে স্মৰণ কৰে।”

Verse 41

सदाभ्यैतु समं लिंगैस्तैराद्यैः सुरसत्तम । येनामर्षप्रशांतिर्नः सर्वेषामिह जायते

হে সুৰসত্তম! সেই আদ্য লিঙ্গসমূহ সদায় ইয়াত একেলগে উপস্থিত থাকক, যাতে এই তীৰ্থত আমাৰ সকলোৰে ক্ৰোধ আৰু প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা শান্ত হয়।

Verse 42

एष संस्पर्धतेऽस्माभिः सर्वैर्गुणविवर्जितः । त्वल्लिंगस्य प्रभावेन तस्मादेतत्समाचर

এই ব্যক্তি গুণবিহীন হ’লেও আমাৰ সকলোৰে সৈতে প্ৰতিযোগিতা কৰে; সেয়ে তোমাৰ লিঙ্গৰ প্ৰভাৱত, অনুগ্ৰহ কৰি সেই উপায় সম্পন্ন কৰা, যিয়ে আমাৰ বিবাদ শান্ত কৰে।

Verse 43

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे विप्रो ज्ञात्वा तं वरदं हरम् । उवाच स्पर्धया युक्तश्चित्रशर्मा महेश्वरम्

সূত ক’লে: সেই সময়ত ব্ৰাহ্মণ চিত্ৰশৰ্মা—হৰক বৰদাতা বুলি জানি—প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ মহেশ্বৰক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 44

चित्रशर्मोवाच । एतैः प्राणपरित्यागमारभ्य तदनतरम् । तुष्टिं नीतोऽसि देवश कृत्वा च सुमहत्तपः

চিত্ৰশৰ্মা ক’লে: যেতিয়াৰে পৰা এইসকলে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে, তাৰ তৎক্ষণাৎ পাছতেই, হে দেৱেশ, অতি মহান তপস্যা সম্পাদন কৰি তুমি সন্তুষ্ট হ’লা।

Verse 46

मया स्पर्द्धमानैश्च केवलं गुणगर्वितैः । तस्मादेषो न दातव्यत्वं त्वया किंचित्सुरेश्वर

আৰু যিহেতু এইসকলে মোৰ সৈতে স্পৰ্ধা কৰে, কেৱল নিজৰ গুণৰ গৰ্বত মত্ত; সেয়ে, হে সুৰেশ্বৰ, তুমি তেওঁলোকক একো দান নকৰিবা।

Verse 47

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भगवाञ्छशिशेखरः । चिन्तयामास चित्तेन किमत्र सुकृतं भवेत्

সূত উৱাচ: সেই বাক্য শুনি ভগৱান শশিশেখৰে হৃদয়ত চিন্তা কৰিলে—“ইয়াত কোন কৰ্ম সত্য পুণ্য আৰু ধৰ্মসঙ্গত হ’ব?”

Verse 48

एते ब्राह्मणशार्दूला विनाशं यांति मत्कृते । एषोऽपि सर्वसंसिद्धो गणतुल्यो द्विजोत्तमः

“এই ব্যাঘ্ৰসম ব্ৰাহ্মণসকল মোৰ কাৰণে বিনাশলৈ গৈ আছে। আৰু এই উত্তম দ্বিজো—সৰ্বসিদ্ধিসম্পন্ন—শিৱ-গণৰ তুল্য হৈ পৰিছে।”

Verse 49

तस्माद्द्वाभ्यां मया कार्यं क्षेत्रे सौख्यं यथा भवेत् । ब्राह्मणानां विशेषेण तथा चात्र निवासिनाम्

“সেয়ে, তোমালোক দুয়োৰে মাধ্যমে মই এনেকুৱা কৰিম যে এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত কল্যাণ-সুখ স্থিৰ হয়—বিশেষকৈ ব্ৰাহ্মণসকলৰ বাবে, আৰু ইয়াত বাস কৰা লোকসকলৰ বাবেও।”

Verse 50

ममापि सर्वदा चित्ते कृत्यमेतद्धि वर्तते । एक स्थाने करोम्येव सर्वक्षेत्राणि यानि मे

“এই কৰ্তব্য সদায় মোৰ চিত্তত বর্তে। মই নিশ্চয়েই মোৰ সকলো ক্ষেত্ৰ একে ঠাইত একত্ৰ কৰিম।”

Verse 51

भविष्यति तथा कालो रौद्रः कलिसमुद्भवः । तत्र क्षेत्राणि तीर्थानि नाशं यास्यंति भूतले

“কালীযুগৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এক ৰৌদ্ৰ কাল আহিব। তেতিয়া পৃথিৱীত ক্ষেত্ৰ আৰু তীৰ্থসমূহ ক্ষয় আৰু বিনাশলৈ যাব।”

Verse 52

सत्तीर्थैस्तद्भयात्सर्वैः क्षेत्रमेतत्समाश्रितम् । आनयिष्याम्यहमपि स्वानि क्षेत्राणि कृत्स्नशः

সেই কলিযুগীয় ভয়ৰ আতংকত সকলো সত্য তীৰ্থই এই ক্ষেত্ৰত আশ্ৰয় লৈছে। মইও মোৰ সকলো পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ইয়ালৈ আনিম।

Verse 53

ततस्तं चित्रशर्माणं प्राह चेदं महेश्वरः । शृणु मद्वचनं कृत्स्नं कुरुष्व तदनंतरम्

তাৰ পাছত মহেশ্বৰে সেই চিত্ৰশৰ্মাক এইদৰে ক’লে— “মোৰ সম্পূৰ্ণ উপদেশ শুনা, আৰু তাৰ পিছতেই তৎক্ষণাৎ সেইমতে কৰাঁ।”

Verse 54

अत्र क्षेत्राणि सर्वाणि मदीयानि द्विजोत्तम । समागच्छंतु विप्राश्च प्रभवंतु प्रहर्षिताः

“হে দ্বিজোত্তম, মোৰ সকলো পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ ইয়াত সমবেত হওক; আৰু বিপ্ৰ-ব্ৰাহ্মণসকলেও একেলগে আহি আনন্দে সমৃদ্ধ হওক।”

Verse 55

तवापि योग्यतां श्रेष्ठां करिष्यामि महामते । यदि मे वर्तसे वाक्ये मुक्त्वा स्पर्द्धां द्विजोद्भवाम्

“হে মহামতে, মই তোমাকো সৰ্বোচ্চ যোগ্যতা আৰু অধিকার দিম—যদি তুমি মোৰ বাক্যত স্থিৰ থাকি, ব্ৰাহ্মণীয় গৰ্বৰ পৰা জন্মা প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা ত্যাগ কৰা।”

Verse 56

तुरीयमपि ते गोत्रं वेदोक्तेन क्रमेण च । आद्यतां चापि ते सर्वे कीर्तयिष्यंति ते द्विजाः

“বেদোক্ত বিধি অনুসাৰে তোমাৰ বাবে চতুৰ্থ এটা গোত্ৰো স্থাপিত হ’ব; আৰু সেই সকলো ব্ৰাহ্মণেই তোমাৰ আদ্য-প্ৰাধান্যো ঘোষণা কৰিব।”

Verse 57

तथान्यदपि सन्मानं तव यच्छामि च द्विज । आचन्द्रार्कमसंदिग्धं पुत्रपौत्रादिकं च यत्

আৰু, হে দ্বিজ ব্ৰাহ্মণ, মই তোমাক আন এক সন্মানো দিছোঁ—চন্দ্ৰ-সূৰ্য থাকিলৈকে অবিচল—আৰু পুত্ৰ-পৌত্ৰ আদি সন্ততিৰ নিশ্চিত আশীৰ্বাদসহ।

Verse 58

त्वदन्वये भविष्यंति पुत्रपौत्रास्तथा परे । कृत्ये श्राद्धे तर्पणे वा क्रियमाणे विधानतः

তোমাৰ বংশত নিশ্চয় পুত্ৰ, পৌত্ৰ আৰু তাৰো পৰৱৰ্তী সন্ততি হ’ব। বিধি অনুসাৰে যেতিয়া শ্ৰাদ্ধ বা তৰ্পণ আদি কৰ্ম সম্পন্ন কৰা হ’ব, তেতিয়া সেয়া যথাবিধি সম্পাদিত হ’ব।

Verse 59

आद्यस्य वत्ससंज्ञस्य नाम उच्चार्य गोत्रजम् । ततो नामानि चाप्येवं कीर्तयिष्यंति भक्तितः

প্ৰথমে তেওঁলোকে ‘ৱৎস’ নামেৰে পৰিচিত আদিপুৰুষৰ নাম গোট্ৰ-নামসহ উচ্চাৰণ কৰিব। তাৰ পিছত একেই ধৰণে আন আন নামো ভক্তিভাৱে কীৰ্তন কৰিব।

Verse 60

ततः संतर्पयिष्यंति पितॄनथ पितामहान् । तथान्यानपि बंधूंश्च सुहृत्संबंधिबांधवान्

তাৰ পিছত তেওঁলোকে পিতৃসকল আৰু পিতামহসকলক তৰ্পণ অৰ্পণ কৰিব; আৰু তেনেদৰে আন আত্মীয়সকলকো—সুহৃদ, সম্পৰ্কীয় আৰু কুটুম্ব-বান্ধৱসকলক।

Verse 61

त्वदन्वये विना नाम्ना त्वदीयेन विमोहिताः । ये पितॄंस्तर्पयिष्यंति तेषां व्यर्थं भविष्यति

কিন্তু তোমাৰ বংশত যিসকলে মোহগ্ৰস্ত হৈ তোমাৰ নাম উচ্চাৰণ নকৰাকৈ পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰিব, তেওঁলোকৰ সেই তৰ্পণ নিষ্ফল হ’ব।

Verse 62

श्राद्धं वा यदि वा दानं तर्पणं वा त्वदुद्भवम् । तस्मादहंकृतिं मुक्त्वा मामाराधय केवलम्

শ্ৰাদ্ধ হওক বা দান হওক, বা তৰ্পণ—যি কিছু তোমাৰ দ্বাৰাই উদ্ভৱ হয়; সেয়ে অহংকাৰ ত্যাগ কৰি কেৱল মোকেই আৰাধনা কৰা।

Verse 63

येन सिद्धोऽपि संसिद्धिं परामाप्नोषि शाश्वतीम् । एवं संबोध्य तं विप्रं कृत्वाद्यमपि पश्चिमम्

এই উপায়ে, তুমি ইতিমধ্যে সিদ্ধ হ’লেও পৰম আৰু শাশ্বত সম্পূৰ্ণ সিদ্ধি লাভ কৰিবা। এইদৰে সেই বিপ্ৰক বুজাই, তেওঁ আৰম্ভণিকো অন্তলৈ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 64

ततस्तान्ब्राह्मणानाह प्रासादः क्रियतामिति । गोत्रंगोत्रं पुरस्कृत्य स्थाप्यं लिंगमनुत्तमम् । येन संक्रमणं तेषु मम संजायतेद्विजाः

তাৰ পাছত তেওঁ সেই ব্ৰাহ্মণসকলক ক’লে: “প্ৰাসাদ (মন্দিৰ) নিৰ্মাণ কৰা হওক।” গোত্ৰে গোত্ৰে যথাক্ৰমে সন্মান কৰি, অনুত্তম লিঙ্গ স্থাপন কৰিব লাগে—যাতে, হে দ্বিজসকল, তেওঁলোকৰ মাজত মোৰ কৃপাময় সংক্রমণ জন্মে।

Verse 65

अथ ते ब्राह्मणास्तत्र भूमिभागान्मनोहरान् । दृष्ट्वादृष्ट्वा प्रचक्रुश्च प्रासादान्हर्षसंयुताः

তাৰ পাছত সেই ব্ৰাহ্মণসকলে তাত থকা ভূমিৰ মনোহৰ অংশসমূহ বাৰে বাৰে দেখি, হৰ্ষে ভৰি প্ৰাসাদসমূহ নিৰ্মাণত লাগিল।

Verse 66

अष्टषष्टिमितान्दिव्यान्कैलासशिखरोपमान् । तेषु संस्थापयामासु लिङ्गानि विविधानि च । क्षेत्रेक्षत्रे च यन्नाम तत्तत्संज्ञां प्रचक्रिरे

তেওঁলোকে আঠষষ্ঠি দিৱ্য প্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰিলে, কৈলাসৰ শিখৰৰ সদৃশ। তাত নানাবিধ লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে; আৰু প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰ আৰু স্থানত যি নাম চলিত আছিল, সেই নামেই তেওঁলোকে স্থিৰ কৰিলে।

Verse 67

अथ तेषां पुनर्दृष्टिं गत्वा देवस्त्रिलोचनः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं कस्मिंश्चित्कालपर्यये । आराधितस्तपःशक्त्या लिंगसंस्थापनादनु

তাৰ পাছত কিছু কাল অতিবাহিত হোৱাত ত্ৰিনয়ন দেৱ পুনৰ তেওঁলোকৰ দৰ্শনত আহিল আৰু মধুৰ বাক্য ক’লে—তপস্যাৰ শক্তিত সন্তুষ্ট হৈ, লিঙ্গ স্থাপনাৰ অনন্তৰে।

Verse 68

श्रीभगवानुवाच । परितुष्टोऽस्मि विप्रेंद्रा युष्माकमहमद्य वै । एतन्मम कृतं कृत्यं भवद्भिरखिलं ततः

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: “হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠসকল, আজি মই তোমালোকৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট। তোমালোকৰ দ্বাৰাই মোৰ যি কৰণীয় আছিল, সেয়া নিঃসন্দেহে সম্পূৰ্ণ ৰূপে সম্পন্ন হ’ল।”

Verse 69

अस्मदीयानि लिंगानि क्षेत्राणि च कलेर्भयात् । ततो मान्याश्च मे यूयं नान्यैरेतद्भविष्यति

“কলিৰ ভয়ৰ কাৰণে মোৰ লিঙ্গসমূহ আৰু পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰসমূহ তোমালোকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব। সেয়ে তোমালোক মোৰ দ্বাৰা সন্মানিত হ’বা—এই মৰ্যাদা আন কাহাৰো পৰা নহ’ব।”

Verse 70

तस्माच्चित्तस्थितं शीघ्रं प्रार्थयंतु द्विजोत्तमाः । संप्रयच्छामि येनाशु यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

“সেয়ে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, তোমালোকৰ চিত্তত যি স্থিৰ আছে সেয়া শীঘ্ৰে প্ৰাৰ্থনা কৰা। মই তৎক্ষণাৎ দিম—যদিও সেয়া অতি দুষ্প্ৰাপ্য হ’ব পাৰে।”

Verse 71

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि देव प्रसन्नस्त्वमस्माकं च सुरेश्वर । पश्चिमश्चित्रशर्मा च यथाद्यो भवता कृतः

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: “হে দেৱ, যদি তুমি আমাৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হোৱা, হে সুৰেশ্বৰ, তেন্তে আমাকো সেই পূৰ্বৱৰ্তীৰ দৰে কৰি দিয়া—যেনেকৈ চিত্ৰশৰ্মাক তুমি কৰিছিলা।”

Verse 72

अस्मदीयं सदा नाम कीर्तनीयमसंशयम् । श्राद्धकृत्येषु सर्वेषु यथा तेन समा वयम् । भवामस्त्वत्प्रसादेन सांप्रतं चित्रशर्मणा

আমাৰ নামো সদায় নিঃসন্দেহে কীৰ্তিত হওক। আৰু সকলো শ্ৰাদ্ধ-কৃত্যত, আপোনাৰ প্ৰসাদে, আমি এতিয়া চিত্ৰশৰ্মাৰ সমান হওঁ।

Verse 73

श्रीभगवानुवाच । युष्माकमपि ये केचिद्वशं यास्यंति मानवाः । युवानः शास्त्रसंयुक्ता वेदविद्याविशारदाः

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: তোমালোকৰ মাজতো যিসকল মানুহ তোমালোকৰ অনুশাসনত অধীন হ’ব—যুৱক, শাস্ত্ৰ-সংযুক্ত, আৰু বেদবিদ্যাত অতি নিপুণ—

Verse 74

आनयिष्यथ तान्यूयमामुष्यायणसंज्ञितान् । नित्यं स्थिताश्च ते क्षेत्रे श्राद्धस्याक्षय्यकारकाः

তোমালোক তেওঁলোকক আনিবা—‘আমুষ্যায়ণ’ নামে পৰিচিত। তেওঁলোক সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত নিত্য স্থিত হৈ শ্ৰাদ্ধৰ ফল অক্ষয় কৰি তুলিব।

Verse 75

एवमुक्त्वाथ देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । तेऽपि विप्राः सुसंतुष्टास्तत्र स्थाने व्यवस्थिताः

এইদৰে কৈ দেৱেশ্বৰ তেতিয়া দৰ্শনৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল। সেই ব্ৰাহ্মণসকলেও অতি সন্তুষ্ট হৈ সেই স্থানতে স্থিৰ হৈ থাকিল।

Verse 76

एवं तत्र समस्तानि क्षेत्राण्यायतनानि च । कलिभीतानि विप्रेंद्रा निवसंति सदैव हि

এইদৰে তাত সকলো তীৰ্থ আৰু আয়তন—কলিৰ ভয়ে ভীত—হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ, নিশ্চয়েই সদায় বাস কৰে।

Verse 77

एवं ते ब्राह्मणाः प्राप्य सिद्धिं चेश्वरपूजनात् । ख्याताः सर्वत्र भुवने श्राद्धस्याक्षय्यकारकाः

এইদৰে সেই ব্ৰাহ্মণসকলে ঈশ্বৰ-পূজনৰ দ্বাৰা সিদ্ধি লাভ কৰি, শ্ৰাদ্ধৰ ফল অক্ষয় কৰোঁতা বুলি সমগ্ৰ জগতত খ্যাতি লাভ কৰিলে।

Verse 107

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये ब्राह्मणचित्रशर्मलिंगस्थापनवृत्तांतवर्णनंनाम सप्तोत्तरशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ ভাগ ‘নাগৰখণ্ড’ত, হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্য (তীৰ্থ-মাহাত্ম্য) বৰ্ণনাৰ অন্তৰ্গত, “ব্ৰাহ্মণ চিত্ৰশৰ্মাৰ শিৱলিঙ্গ স্থাপনাৰ বৃত্তান্ত” নামক একশ সপ্তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।