Adhyaya 59

Verse 1

शौनक उवाच । अत्यद्भुतमिदं सूत गुप्तक्षेत्रस्य पावनम् । महन्माहात्म्यमतुलं कीर्तितं हर्षवर्धनम्

শৌনক উৱাচ: হে সূত, ই অতি আশ্চৰ্য—গুপ্তক্ষেত্ৰৰ পাৱন মহিমা। ইয়াৰ মহান, অতুল মাহাত্ম্য কীৰ্তিত হৈছে, যি আনন্দ বৃদ্ধি কৰে।

Verse 2

पुनर्यत्सिद्धलिंगस्य पूर्वं माहात्म्यकीर्तने । इत्युक्तं यत्प्रसादेन सिद्धमातुस्तु सेत्स्यति

আৰু পুনৰ—সিদ্ধলিঙ্গৰ মাহাত্ম্য কীৰ্তনত পূৰ্বে যি কোৱা হৈছিল: যাঁৰ কৃপাতে পূজনীয়া ‘সিদ্ধমাতা’ নিশ্চয় সিদ্ধি আৰু পূৰ্ণতা লাভ কৰিব।

Verse 3

विजयोनाम पुण्यात्मा साहाय्याच्चंडिलस्य च । को न्वसौ चंडिलोनाम विजयोनाम कस्तथा

‘চণ্ডিল’ নামে সেইজন কে? আৰু ‘বিজয়’ নামে সেই পুণ্যাত্মা জন কে, যিয়ে চণ্ডিলৰ সহায়ক হৈছিল?

Verse 4

कथं च प्राप्तवान्सिद्धिं सिद्धमातुः प्रसादतः । एतदाचक्ष्व तत्त्वेन श्रोतुं कौतूहलं हि नः

আৰু সিদ্ধমাতাৰ কৃপাতে তেওঁ কেনেকৈ সিদ্ধি লাভ কৰিলে? এই কথা তত্ত্বসহ আমাক কওক, কিয়নো শুনিবলৈ আমাৰ অতি কৌতূহল।

Verse 5

सतां चरित्रश्रवणे कौतुकं कस्य नो भवेत् । उग्रश्रवा उवाच । साधु पृष्टमिदं विप्रा दूरांतरितमप्युत

সৎলোকৰ চৰিত্ৰ-শ্ৰৱণত কোনে কৌতূহল নাপায়? উগ্ৰশ্ৰৱা ক’লে: হে বিপ্ৰসকল, অতি উত্তম প্ৰশ্ন কৰিলা—যদিও বিষয়টো কালৰ বহু দূৰ অতীতত নিহিত।

Verse 6

श्रुता द्वैपायनमुखात्कथां वक्ष्यामि चात्र वः । पुरा द्रुपदराजस्य पुत्रीमासाद्य पांडवाः

দ্বৈপায়নৰ মুখৰ পৰা যি কাহিনী শুনিছিলোঁ, সেই কাহিনী মই ইয়াত তোমালোকক ক’ম। প্ৰাচীন কালে পাণ্ডৱসকলে দ্ৰুপদ ৰজাৰ কন্যাক লাভ কৰিছিল।

Verse 7

धृतराष्ट्रमते पश्चादिंद्रप्रस्थं न्यवेशयन् । रक्षिता वासुदेवेन कदाचित्तत्र पांडवाः

পিছত ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ মত অনুসৰি তেওঁলোকে ইন্দ্ৰপ্ৰস্থত বসতি স্থাপন কৰিলে। তাত এক সময়ত পাণ্ডৱসকলক বাসুদেৱে ৰক্ষা কৰিছিল।

Verse 8

उपविष्टाः सभामध्ये कथाश्चक्रुः पृथग्विधाः । देवर्षिपितृभूतानां राज्ञां चापि प्रकीर्तने

সভামধ্যত উপবিষ্ট হৈ তেওঁলোকে নানা প্ৰকাৰ কাহিনী আলোচনা কৰিলে—দেৱৰ্ষি, পিতৃগণ, ভূত-প্ৰেত আদি আৰু ৰজাসকলৰ কীৰ্তিও বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 9

क्रियमाणेऽथ तत्रागाद्भीमपुत्रो घटोत्कचः । तं दृष्ट्वा भ्रातरः पंच वासुदेवश्च वीर्यवान्

সেই সময়তে তাত ভীমৰ পুত্ৰ ঘটোৎকচ আহি উপস্থিত হ’ল। তাক দেখি পাঁচ ভ্ৰাতা আৰু পৰাক্ৰমী বাসুদেৱো (সম্মানত) উঠি দাঁড়াল।

Verse 10

उत्थाय सहसा पीठादालिलिंगुर्मुदा युताः । स च तान्प्रणतः प्रह्वो ववंदे भीमनंदनः

তেওঁলোকে তৎক্ষণাৎ আসন এৰি উঠি, আনন্দেৰে তেওঁক আলিঙ্গন কৰিলে। আৰু ভীমৰ পুত্ৰ নতশিৰে বিনীতভাৱে প্ৰণাম কৰি তেওঁলোকক বন্দনা কৰিলে।

Verse 11

साशिषं च ततो राज्ञा स्वोत्संग उपवेशितः । आघ्राय स्नेहतो मूर्ध्नि प्रोक्तश्च जनसंसदि

তাৰ পাছত ৰজাই আশীৰ্বাদ দি তেওঁক নিজৰ কোলাত বহুৱালে। স্নেহেৰে তেওঁৰ মূৰ গন্ধ লৈ (চুম্বন কৰি), জনসমাজৰ সভাত তেওঁক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 12

युधिष्ठिर उवाच । कुत आगम्यते पुत्र क्व चायं विहृतस्त्वया । कालः क्वचित्सुखं राज्यं कुरुषे मातुलं तव

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: পুত্ৰ, তুমি ক’ৰ পৰা আহিলা আৰু ক’ত ক’ত ঘূৰি ফুৰিলা? তুমি কিছুমান সময় সুখেৰে কটোৱা নে, আৰু তোমাৰ মাতুলৰ ৰাজ্য সঠিকভাৱে সেৱা কৰিছা নে?

Verse 13

कश्चिद्देवेषु विप्रेषु गोषु साधुषु सर्वदा । हैडंबे नापकुरुषे प्रियमेतद्धरेश्च नः

দেৱতা, ব্ৰাহ্মণ, গৰু আৰু সাধুসকলক কোনেও কেতিয়াও অনিষ্ট নকৰক। এই কথা হাইডম্বৰ প্ৰিয়, আৰু আমাৰ প্ৰভু ধৰ্মৰাজৰো ই একে প্ৰিয়।

Verse 14

हेडंबस्य वनं सर्वं तस्य ये सैन्यराक्षसाः । पाल्यमानास्त्वया साधो वर्धंते जनक्षेमकाः

হে সাধু, হেডম্বৰ সমগ্ৰ বন আৰু তেওঁৰ সৈন্যস্বৰূপ ৰাক্ষসসকল—তোমাৰ দ্বাৰা ৰক্ষিত হ’লে—জনকল্যাণকাৰী হৈ বৃদ্ধি পায়।

Verse 15

कच्चिन्नंदति ते माता भृशं नः प्रियकारिणी । कन्यैव या पुरा भीमं त्यक्त्वा मानं पतिं श्रिता

তোমাৰ মাতৃ সঁচাকৈ আনন্দিত নে—যি আমাৰ প্ৰতি অতি উপকাৰিণী—যি পূৰ্বে কন্যা অৱস্থাতেই ভীমক ত্যাগ কৰি মান-যোগ্য স্বামীক বৰণ কৰিছিল?

Verse 16

इति पृष्टो धर्मराज्ञा स्मयन्हैडंबिरब्रवीत् । हते तस्मिन्दुराचारे मातुलेऽस्मि नियोजितः

ধৰ্মৰাজে সোধাত হাইডম্বী হাঁহি মাৰি ক’লে: “সেই দুষ্ট মামাক বধ হোৱাৰ পাছত মোক (কাৰ্যভাৰলৈ) নিযুক্ত কৰা হৈছিল।”

Verse 17

तद्राज्यं शासने स्थाप्य दुष्टान्निघ्नंश्चराम्यहम् । माता कुशलिनी देवी तपो दिव्यमुपाश्रिता

সেই ৰাজ্যক সুশাসনত স্থাপন কৰি মই দুষ্টলোকক দমন কৰি বিচৰণ কৰোঁ। মোৰ মাতৃ—সেই দেৱী—কুশলত আছে আৰু দিব্য তপস্যাৰ আশ্ৰয় লৈছে।

Verse 18

मामुवाच सदा पुत्र पितॄणां भक्तिकृद्भव । सोऽहं मातुर्वचः श्रुत्वा मेरुपादात्समागतः

তেওঁ মোক সদায় কৈছিল: “পুত্ৰ, পিতৃলোকৰ প্ৰতি ভক্তি কৰা।” সেয়ে মাতৃৰ বাক্য শুনি মই মেৰু পৰ্বতৰ পাদদেশৰ পৰা ইয়ালৈ আহিছোঁ।

Verse 19

प्रणामायैव भवतां भक्तिप्रह्वेण चेतसा । आत्मानं च महत्यर्थे कस्मिंश्चित्तु नियोजितम् । भवद्भिरहमिच्छामि फलं यस्मादिदं महत्

ভক্তিত নম্ৰচিত্তে মই আপোনালোকক প্ৰণাম কৰোঁ। আৰু আপোনালোক যি কোনো মহৎ উদ্দেশ্যত নিজকে নিয়োজিত কৰিছে, তাৰ পৰা কিদৰে মহৎ ফল লাভ হয়, সেয়া জানিব খোজোঁ।

Verse 20

यदाज्ञापालनं पुत्रः पितॄणां सर्वदा चरेत् । अथोर्द्ध्वलोकान्स जयेदिह जायेत कीर्तिमान्

যেতিয়া পুত্ৰে সদায় পিতৃলোকৰ আজ্ঞা পালন কৰে, তেতিয়া সি ঊৰ্ধ্বলোকসমূহ জয় কৰে আৰু এই লোকতো কীৰ্তিমান হৈ থাকে।

Verse 21

सूत उवाच । इत्युक्तवंतं तं राजा परिरभ्य पुनःपुनः । उवाच धर्मराट् पुत्रमानंदाश्रुः सगद्गदम्

সূতে ক’লে: এইদৰে কোৱাৰ পাছত ৰজাই তেওঁক বাৰে বাৰে আলিঙ্গন কৰিলে। তাৰ পাছত ধৰ্মৰাজে আনন্দাশ্ৰুতে গদগদ কণ্ঠে পুত্ৰক ক’লে।

Verse 22

त्वमेव नो भक्तिकारी सहायश्चापि वर्तसे

তুমিয়েই আমাৰ হৈ ভক্তি কৰোঁতা, আৰু তুমিয়েই আমাৰ সহায়ক হৈ থিয় দিছা।

Verse 23

एतदर्थं च हैडंबे पुत्रानिच्छंति साधवः । इहामुत्र तारयंते तादृशाश्चापि पुत्रकाः

এই কাৰণতেই, হে হৈডম্বে, সাধুসকলে পুত্ৰ কামনা কৰে; তেনে পুত্ৰই ইহলোক আৰু পৰলোক দুয়োতে উদ্ধাৰ কৰে।

Verse 24

अवश्यं यादृशी माता तादृशस्तनयो भवेत् । माता च ते भक्तिमती दृढं नस्त्वं च तादृशः

নিশ্চয় যিদৰে মাতা, তিদৰে পুত্ৰ হয়। তোমাৰ মাতা দৃঢ় ভক্তিমতী; সেয়ে তুমিও নিশ্চয় তেনেই স্বভাৱৰ।

Verse 25

अहो सुदुष्करं देवी कुरुते मे प्रिया वधूः । या भर्तृश्रियमुल्लंघ्य तप एव समाश्रिता

হায় দেৱী! মোৰ প্ৰিয় বধূয়ে অতি দুৰ্লভ কৰ্ম কৰিছে; স্বামীৰ ঐশ্বৰ্য-শ্ৰী আৰু সুখ-সুবিধা অতিক্ৰম কৰি কেৱল তপস্যাতেই আশ্ৰয় লৈছে।

Verse 26

नूनं कामेन भोगैर्वा कृत्यं वध्वा न मे मनाक् । या पुत्रसुखमन्वीक्ष्य परलोकार्थमाश्रिता

নিশ্চয় মোৰ বধূৰ কামনা বা ভোগ-বিলাসৰ সৈতে একেবাৰে সামান্যো সম্পৰ্ক নাই; পুত্ৰসুখ দেখিও তেওঁ পৰলোক-কল্যাণৰ অৰ্থে ধৰ্মপথ আশ্ৰয় কৰিছে।

Verse 27

दुष्कुलीनापि या भक्ता सूतेऽपत्यं च भक्तिमत् । कुलीनमेव तन्मन्ये ममेदं मतमुत्तमम्

যদিও কোনো নাৰী নীচ কুলৰ হয়, তথাপি যদি তেওঁ ভক্ত হয় আৰু ভক্তিমত সন্তান জন্ম দিয়ে, তেন্তে সেই কুলকেই মই সত্যই কুলীন বুলি মানোঁ—এই মোৰ শ্ৰেষ্ঠ দৃঢ় মত।

Verse 28

एवं बहूनि वाक्यानि तानि तानि वदन्नृपः । धर्मराजः समाभाष्य केशवं वाक्यमब्रवीत्

এইদৰে বহু কথা কৈ, নৃপ ধৰ্মৰাজে কেশৱক সম্বোধন কৰি পুনৰ কিছুমান বাক্য ক’লে।

Verse 29

पुंडरीकाक्ष जानासि यथा भीमादभूदयम् । जातमात्रस्तु यश्चासीद्यौवनस्थो महाबलः

হে পুণ্ডৰীকাক্ষ! তুমি জানো, এইজন ভীমৰ পৰা কেনেকৈ জন্মিল; জন্মমাত্ৰতেই সি যেন যৌৱনত স্থিত, মহাবলশালী আছিল।

Verse 30

अष्टानां देवयोनीनां यतो जन्म च यौवनम् । सद्य एव भवेत्तस्मात्सद्योऽस्यासीच्च यौवनम्

আঠটা দেৱীয় যোনিৰ মাজত যিহেতু জন্ম আৰু যৌৱন তৎক্ষণাৎ উদ্ভৱ হয়, সেয়েহে তেওঁৰ ক্ষেত্ৰতো তৎক্ষণাৎ যৌৱন প্ৰকাশ পালে।

Verse 31

तदस्योचितदारार्थे सदा चिंतास्ति कृष्ण मे । उचितं बत हैडंबेः क्व कलत्रं करोम्यहम्

সেয়েহে, হে কৃষ্ণ, তেওঁৰ বাবে উপযুক্ত পত্নী বিচাৰি মই সদায় চিন্তিত। সত্যই, হাইডম্বাৰ বাবে মই ক’ত উপযুক্ত কন্যা পাম?

Verse 32

तद्भवान्कृष्णसर्वज्ञ त्रिलोकीमपि वेत्सि च । हैडंबेरुचिता दारान्वक्तुमर्हसि यादव

সেয়েহে, হে সৰ্বজ্ঞ কৃষ্ণ, যি ত্ৰিলোকো জানে, হে যাদৱ—হাইডম্বাৰ উপযুক্ত পত্নীসকল কোন হ’ব, কৃপা কৰি কোৱা।

Verse 33

सूत उवाच । एवमुक्तो धर्मराज्ञा क्षणं ध्यात्वा जनार्दनः । धर्मराजमिदं वाक्यं पदांतरितमब्रवीत्

সূত ক’লে: ধৰ্মৰাজে এনেদৰে কোৱাৰ পাছত জনাৰ্দনে ক্ষণেক ধ্যান কৰি, তাৰ পিছত ধৰ্মৰাজক সু-বিবেচিত বাক্য ক’লে।

Verse 34

अस्ति राजन्प्रवक्ष्यामि दारानस्योचितां शुभाम् । सांप्रतं संस्थिता रम्ये प्राग्ज्योतिषपुरे वरे

“হে ৰাজন, মই ক’ম—তেওঁৰ বাবে এক শুভ আৰু উপযুক্ত কন্যা আছে। বৰ্তমান তাই মনোৰম আৰু শ্ৰেষ্ঠ প্ৰাগ্জ্যোতিষপুৰ নগৰত বাস কৰে।”

Verse 35

सा च पुत्री मुरोः पार्थ दैत्यस्याद्भुतकर्मणः । योऽसौ नरकदैत्यस्य प्राणतुल्यः सखाऽभवत्

সেইজনী আছিল মুৰ দানৱৰ কন্যা, হে পাৰ্থ—অদ্ভুত কৰ্মে বিভূষিত সেই দানৱৰ, যি নৰক দানৱৰ প্ৰাণসম প্ৰিয় সখা হৈছিল।

Verse 36

स च मे निहतो घोरः पाशदुर्गसमन्वितः । नरकश्च दुराचारस्त्वमेतद्वेत्सि सर्वशः

সেই ভয়ংকৰজন পাষ আৰু দুর্গে সুৰক্ষিত থাকিলেও মোৰ দ্বাৰা নিহিত হ’ল; আৰু নৰকো আছিল দুষ্কৰ্মী—এই সকলো তুমি সম্পূৰ্ণকৈ জানো।

Verse 37

ततो हते मुरौ दैत्ये मया तस्य सुताव्रजत् । योद्धुं मामतिवीर्यत्वाद्घोरा कामकटंकटा

তাৰ পাছত, মই মুৰ দানৱক বধ কৰাৰ পিছত, তাৰ কন্যা মোৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহিল—অতিশয় বীৰ্যসম্পন্ন, ভয়ংকৰ কামকটঙ্কটা।

Verse 38

तां ततोऽहं महायुद्धे खड्गखेटकधारिणीम् । अयोधयं महाबाणैः सुशार्ङ्गधनुषश्च्युतैः

তাৰ পাছত সেই মহাযুদ্ধত, খড়্গ আৰু খেটক ধাৰিণী সেইজনীৰ সৈতে মই যুদ্ধ কৰিলোঁ, মোৰ উৎকৃষ্ট শাৰ্ঙ্গ ধনুৰ পৰা নিক্ষিপ্ত মহাবাণেৰে।

Verse 39

खड्गेन चिच्छेद बाणान्मम सा च मुरोः सुता । समागम्य च खड्गेन गरुडं मूर्ध्न्यताडयत्

মুৰৰ কন্যাই নিজৰ খড়্গেৰে মোৰ বাণসমূহ কাটি পেলালে; আৰু ওচৰলৈ আহি, সেই খড়্গেৰে গৰুড়ৰ মূৰত আঘাত কৰিলে।

Verse 40

स च मोहसमाविष्टो गरुडोऽभूदचेतनः । ततस्तस्या वधार्थाय मया चक्रं समुद्यतम्

মোহত আচ্ছন্ন হৈ গৰুড় অচেতন হ’ল। তেতিয়া তাইক বধ কৰিবলৈ মই মোৰ চক্ৰ অস্ত্ৰ উঠাই ল’লোঁ।

Verse 41

चक्रं समुद्यतं दृष्ट्वा मया तस्मिन्रणाजिरे । कामाख्या नाम मां देवी पुरः स्थित्वा वचोऽब्रवीत्

সেই ৰণক্ষেত্ৰত মই চক্ৰ উঠোৱা দেখি, কামাখ্যা নামৰ দেৱী মোৰ সন্মুখত থিয় হৈ এই বাক্য ক’লে।

Verse 42

नैनां हंतुं भवानर्हो रक्षैतां पुरुषोत्तम । अजेयत्वं मया ह्यस्या दत्तं खड्गं च खेटकम्

হে পুৰুষোত্তম, তুমি তাইক বধ কৰা উচিত নহয়; তাইক ৰক্ষা কৰা। কিয়নো মই তাইক অজেয়ত্ব দিছোঁ, লগতে খড়্গ আৰু খেটকো দিছোঁ।

Verse 43

बुद्धिरप्रतिमा चापि शक्तिश्च परमा रणे । ततस्त्वया त्रिरात्रेऽपि न जितासीन्मुरोः सुता

তোমাৰ বুদ্ধি অতুলনীয়, আৰু ৰণত তোমাৰ শক্তি পৰম। তথাপি তিনিৰাতিত তুমি মাধৱক জয় কৰিব নোৱাৰিলা, হে মুৰৰ কন্যা।

Verse 44

एवमुक्ते तदा देवीं वचनं चाहमब्रवम् । अयमेष निवृत्तोऽस्मि वारयैनां च त्वं शुभे

এইদৰে কোৱা হ’লে, তেতিয়া মই দেৱীক ক’লোঁ— ‘চোৱা, মই যুদ্ধৰ পৰা নিবৃত্ত হ’লোঁ। হে শুভে, তুমিও তাইক নিবাৰণ কৰা।’

Verse 45

ततश्चालिंग्य तां भक्तां कामाख्या वाक्यमब्रवीत् । भद्रे रणान्निवर्तस्व नायं हंतुं कथंचन

তেতিয়া কামাখ্যাই সেই ভক্তা নাৰীক আলিঙ্গন কৰি ক’লে: ‘হে ভদ্ৰে, ৰণভূমিৰ পৰা উভতি আহা; এইজনক কোনোপধ্যায়ে বধ কৰিব নোৱাৰি।’

Verse 46

शक्यः केनापि समरे माधवो रणदुर्जयः । नाभूदस्ति भविष्यो वा य एनं संयुगे जयेत्

ৰণত অজেয় মাধৱক কোনোবাই সমৰত পৰাজিত কৰিব নোৱাৰে। অতীতে নাছিল, বৰ্তমানেও নাই, ভবিষ্যতেও নাথাকিব—যি যুদ্ধত তাক জয় কৰিব পাৰে।

Verse 47

अपि वा त्र्यंबकः पुत्रि नैनं शक्तः कुतोऽन्यकः । तस्मादेनं नमस्कृत्य भाविनं श्वशुरं शुभे

হে কন্যা, ত্ৰ্যম্বক (শিৱ) নিজেও তাক বশ কৰিব নোৱাৰে—তেন্তে আন কোনে পাৰিব? সেয়ে, হে শুভে, ভবিষ্যৎ শ্বশুৰ বুলি জানি তাক নমস্কাৰ কৰা।

Verse 48

रणादस्मान्निवर्तस्व तवोचितमिदं स्फुटम् । अस्य भ्रातुर्हि भीमस्य स्नुषा त्वं च भविष्यसि

এই ৰণৰ পৰা আমাৰ ওচৰলৈ উভতি আহা; এইয়েই তোমাৰ বাবে যোগ্য, স্পষ্ট। কিয়নো তুমি তাৰ ভ্ৰাতা ভীমৰ বোৱাৰী (স্নুষা) হ’বা।

Verse 49

तस्मात्त्वं श्वशुरं भद्रे सम्मानय जनार्दनम् । न च शोकस्त्वया कार्यः पितरं प्रति पंडिते

সেয়ে, হে ভদ্ৰে, জনাৰ্দনক তোমাৰ শ্বশুৰ বুলি সন্মান কৰা। আৰু হে পণ্ডিতে, পিতৃৰ কাৰণে তুমি শোক নকৰিবা।

Verse 50

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुव जन्म मृतस्य च । बहवश्चाऽस्य वेत्तारो वद केनापि वार्यते

যি জন্ম লয়, তাৰ মৃত্যু ধ্ৰুৱ; আৰু যি মৰিল, তাৰ পুনৰ্জন্মো ধ্ৰুৱ। এই সত্য বহুতে জানে—কোৱা, কাহাৰ দ্বাৰা ইয়াক ৰোধ কৰিব পাৰি?

Verse 51

ऋषींश्च देवांश्च महासुरांश्च त्रैविद्यविद्यान्पुरुषान्नृपांश्च । कान्मृत्युरेको न पतेत काले परावरज्ञोऽत्र न मुह्यते क्वचित्

ঋষি, দেৱতা, মহাসুৰ, ত্ৰৈবিদ্যা-বেদবিদ্যাৰ পণ্ডিত, পুৰুষ আৰু নৃপতি—কাল আহিলে একে মৃত্যু কাৰ ওপৰত নপৰে? যি পৰ-অপৰৰ তত্ত্ব জানে, সি ইয়াত কেতিয়াও মোহিত নহয়।

Verse 52

श्लाघ्य एव हि ते मृत्युः पितुरस्माज्जनार्दृनात् । सर्वपातकनिर्मुक्तो गतोऽसौ धाम वैष्णवम्

নিশ্চয়েই এই জনাৰ্দনৰ হাতে তোমাৰ পিতাৰ মৃত্যু শ্লাঘনীয়। সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ তেওঁ বৈষ্ণৱ ধামলৈ গমন কৰিলে।

Verse 53

एवं कामाख्यया प्रोक्ता सा च कामकटंकटा । त्यक्त्वा क्रोधं च संवृत्य गात्राणि प्रणता च माम्

মোৰ দ্বাৰা “কামাখ্যা” নামে সম্বোধিত হৈ, সেই কামকটংকটা ক্ৰোধ ত্যাগ কৰিলে; নিজকে সংযত কৰি, অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ নিয়ন্ত্ৰণ কৰি, ভক্তিভাৱে মোক প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 54

तामहं साशिषं चापि प्रावोचं भरतर्षभ । अस्मिन्नेव पुरे तिष्ठ भगदत्तप्रपूजिता

হে ভাৰতশ্ৰেষ্ঠ, তেতিয়া মই তাক আশীৰ্বাদসহ ক’লোঁ: “এই নগৰতে থাকিবা, য’ত ভগদত্তে তোমাক পূজা-সম্মান কৰিব।”

Verse 55

मया देव्या पृथिव्या च भगदत्तः कृतो नृपः । स ते पूजां बहुविधां करिष्यति स्वसुर्यथा

মই আৰু পৃথিৱী-দেৱীয়ে একেলগে ভগদত্তক ৰজা কৰি তুলিলোঁ। সি তোমাৰ বাবে নানা বিধ পূজা কৰিব, যেন নিজৰ শ্বশুৰক কৰা হয়।

Verse 56

वसंती चात्र तं वीरं हैडिंबं पतिमाप्स्यसि । एवमाश्वास्य तां देवीं मौर्वीं चाहं व्यसर्जयम्

ইয়াত বাস কৰি তুমি সেই বীৰ হৈডিম্বক স্বামী ৰূপে লাভ কৰিবা। এইদৰে মৌৰ্ৱী দেৱীক আশ্বাস দি মই তেওঁক বিদায় দিলোঁ।

Verse 57

सा स्थिता च पुरे तत्र गतोऽहं शक्रसद्म च । ततो द्वारवतीं प्राप्य त्वया सह समागतः

সেই নগৰত তাই স্থিৰ হৈ থাকিল, আৰু মই শক্ৰৰ ধামলৈ গ’লোঁ। তাৰ পাছত দ্বাৰৱতী পোৱাত তোমাৰ সৈতে মোৰ সাক্ষাৎ হ’ল।

Verse 58

एवमेषोचिता दारा हैडंबेर्विद्यते शुभा । कामाख्ये च रणे घोरा या विद्युदिव भासते

এইদৰে সেই শুভা নাৰী হৈডিম্বৰ যোগ্য পত্নী হ’ল—কামাখ্যাৰ ভয়ংকৰ ৰণত ভয়ংকৰ, আৰু বিদ্যুৎ সদৃশ দীপ্তিময়।

Verse 59

न च रूपं वर्णितं मे श्वशुरस्योचितं यतः । साधोर्हि नैतदुचितं सर्वस्त्रीणां प्रवर्णनम्

মই তাইৰ সৌন্দৰ্য বৰ্ণনা নকৰিলোঁ, কিয়নো সেয়া শ্বশুৰৰ দৃষ্টিৰ উপযুক্ত বুলি ধৰা হয়। সৎ সাধুৰ বাবে সকলো নাৰীৰ ৰূপ বিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰা উচিত নহয়।

Verse 60

पुनरेकश्च समयः कृतस्तं शृणु यस्तया । यो मां निरुत्तरां प्रश्ने कृत्वैव विजयेत्पुमान्

পুনৰ তাই আন এটা নিয়ম স্থিৰ কৰিলে—সেয়া শুনা: যি পুৰুষে প্ৰশ্নত মোক নিৰুত্তৰ কৰি দিব, সিয়েই বিজয়ী হ’ব।

Verse 61

यो मे प्रतिबलश्चापि स मे भर्ता भविष्यति । एवं च समयं श्रुत्वा बहवो दैत्यराक्षसाः

“আৰু যি মোৰ বলৰ সমান, সিয়েই মোৰ স্বামী হ’ব।” এই নিয়ম শুনি বহু দানৱ আৰু ৰাক্ষস আগবাঢ়িল।

Verse 62

तस्या जयार्थमगमंस्तेऽपि जित्वा हतास्तया । यो य एनां गतः पूर्वं न स भूयो न्यवर्तत

তাক জয় কৰিবলৈ তেওঁলোকো গ’ল, কিন্তু (অন্যক) জয় কৰিলেও তাইৰ হাততে নিহত হ’ল। যি যি আগতে তাইৰ ওচৰলৈ গৈছিল, সি পুনৰ উভতি নাহিল।

Verse 63

वह्नेरिव प्रभां दीप्तां पतंगानां समुच्चयः । एवमेतादृशीं मौर्वीं जेतुमुत्सहते यदि

যেনেকৈ অগ্নিৰ দীপ্ত জ্যোতি জয় কৰিবলৈ পতঙ্গৰ জাক দুঃসাহস কৰে, তেনেকৈয়ে এনে ভয়ংকৰ মৌৰ্বীক জয় কৰিবলৈ কোনোবাই সাহস ধৰে।

Verse 64

घटोत्कचो महावीर्यो भार्यास्य नियतं भवेत्

মহাবীৰ্য ঘটোৎকচ নিশ্চয়েই তাইৰ স্বামী হ’ব।

Verse 65

युधिष्ठिर उवाच । अलं सर्वगुणैस्तस्या यस्यास्त्वेको गुणो महान् । क्रियते किं हि क्षीरेण यदि तद्विषमिश्रितम्

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: ‘তাইৰ বহু গুণ থাকিলেও যদি এটা দোষ অতি মহান হয়, তেন্তে সেই গুণবোৰৰ লাভ কি? বিষ মিহলি হোৱা গাখীৰে কি উপকাৰ কৰিব?’

Verse 66

प्राणाधिकं भैमसेनिं कथं केवलसाहसात् । क्षिपेयं तव वाक्यानां शुद्धानां चाथ कोविदम्

‘কেৱল উন্মত্ত সাহসত মই প্ৰাণতকৈও প্ৰিয় ভীমসেনক কেনেকৈ ত্যাগ কৰিম? আৰু তোমাৰ শুদ্ধ আৰু জ্ঞানসমৃদ্ধ বাক্যক মই কেনেকৈ উপেক্ষা কৰিম?’

Verse 67

अन्या अपि स्त्रियः संति देशे देशे जनार्दन । बह्व्यस्तासां वरां कांचिद्योषितं वक्तुमर्हसि

হে জনাৰ্দন, বহু দেশত আন আন নাৰীও আছে। তেওঁলোকৰ মাজৰ পৰা কোনো এক উত্তম কন্যাৰ নাম তুমি ক’বলৈ যোগ্য।

Verse 68

भीम उवाच । सम्यगुक्तं केशवेन वाक्यं बह्वर्थमुत्तमम् । राज्ञा पुनः स्नेहवशाद्यदुक्तं तन्न भाति मे

ভীমে ক’লে: ‘কেশৱে যথাযথ কৈছে; তেওঁৰ বাক্য উত্তম আৰু বহুঅৰ্থবহ। কিন্তু ৰজাই স্নেহবশত যি কৈছে, সেয়া মোৰ মনত নপৰে।’

Verse 69

कार्ये दुःसाध्य एव स्यात्क्षत्रियस्य पराक्रमः । करींद्रस्येव यूथेषु गजानां न मृगेषु च

ক্ষত্ৰিয়ৰ পৰাক্ৰম দুঃসাধ্য কাৰ্যতেই নিয়োজিত হ’ব লাগে—যেনেকৈ গজদলৰ মাজত গজেন্দ্ৰ, মৃগদলৰ মাজত নহয়।

Verse 70

आत्मा प्रख्यातिमानेयः सर्वथा वीरपुंगवैः । सा च ख्यातिः कथं जायेद्दुःसाध्यकरणादृते

সকলো বীৰপুঙ্গৱে সৰ্বতোভাৱে নিজৰ আত্মাক সত্য খ্যাতিৰে সন্মান কৰিব লাগে। আৰু দুৰূহ কৰ্ম সাধন নকৰিলে তেনে খ্যাতি কেনেকৈ জন্ম ল’ব?

Verse 71

न ह्यात्मवशगं पार्थ हैडंबेरस्य रक्षणम् । येन दत्तस्त्वयं धात्रा स एनं पालयिष्यति

হে পাৰ্থ, হাইডম্বেৰাৰ ৰক্ষা নিজৰ বশত নহয়। যি বিধাতাই তাক তোমাক দান কৰিলে, সেইজনেই তাক পালন কৰিব।

Verse 72

सर्वथोच्चपदारोहे यत्नः कार्यो विजानता । तन्न सिध्यति चेद्दैवान्नासौ दोषो विजानतः

সৰ্বোচ্চ পদত আৰোহণৰ বাবে বিবেচক জনে সকলো প্ৰকাৰ চেষ্টা কৰিব লাগে। যদি দৈৱৰ কাৰণে সিদ্ধি নাহে, তেন্তে দোষ বিবেচকৰ নহয়।

Verse 73

यथा देवव्रतस्त्वेको जह्रे काशिसुताः पुरा । तथैक एव हैडंबिर्मौर्वीं प्राप्नोतु मा चिरम्

যেনেকৈ দেৱব্ৰত একলাই পূৰ্বে কাশীৰ ৰজাৰ কন্যাসকলক হৰণ কৰিছিল, তেনেকৈ হাইডম্বিৰো একলাই মাউৰ্বীক শীঘ্ৰে লাভ কৰক—বিলম্ব নোহওক।

Verse 74

अर्जुन उवाच । केवलं पौरुषपरं भीमेनोक्तमिदं वचः । अबलं दैवहेतुत्वात्प्रबलं प्रतिभाति मे

অৰ্জুন ক’লে: “ভীমে কোৱা এই বাক্য কেৱল পুৰুষাৰ্থৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ। কিন্তু মোৰ দৃষ্টিত দৈৱই কাৰণ; সেয়ে যি দুৰ্বল যেন লাগে, সেয়াই মোৰ কাছে প্ৰবল বোধ হয়।”

Verse 75

न मृषा हि वचो ब्रूते कामाख्या या पुराऽब्रवीत् । भीमसेनसुतः पाणिं तव भद्रे ग्रहीष्यति

কামাখ্যা—যি পূৰ্বে কৈছিল—মিছা কথা নকয়: ‘হে ভদ্ৰে, ভীমসেনৰ পুত্ৰে তোমাৰ হাত বিবাহত গ্ৰহণ কৰিব।’

Verse 76

अनेन हेतुना यातु शीघ्रं तत्र घटोत्कचः । इति मे रोचते कृष्ण तव किं ब्रूहि रोचते

এই কাৰণতে ঘটোৎকচে তৎক্ষণাৎ তাত যাওক। হে কৃষ্ণ, এইটো মোৰ মনত ভাল লাগে—কোৱা, তোমাৰ কি ভাল লাগে?

Verse 77

कृष्ण उवाच । रोचते मे वचस्तुभ्यं भीमस्य च महात्मनः । न हि तुल्यो भैमसेनेर्बुद्धौ वीर्ये च कश्चन

কৃষ্ণ ক’লে: তোমাৰ কথা আৰু মহাত্মা ভীমৰ কথা মোৰ মনত প্ৰিয়। কিয়নো বুদ্ধি আৰু বীৰ্যত ভীমসেনৰ সমান কোনো নাই।

Verse 78

अंतरात्मा च मे वेत्ति प्राप्तामेव मुरोः सुताम् । तच्छीघ्रं यातु हैडंबिस्त्वं च किं पुत्र मन्यसे

আৰু মোৰ অন্তৰাত্মাই জানে যে মুৰৰ কন্যা ইতিমধ্যে লাভ হোৱা যেন। সেয়ে হৈডম্বীয়ে শীঘ্ৰে যাওক। আৰু তুমিও, হে পুত্ৰ—কি ভাবিছা?

Verse 79

घटोत्कच उवाच । न हि न्याय्याः स्वका वक्तुं पूज्यानामग्रतो गुणाः । प्रवृत्ता एव भासंते सद्गुणाश्च रवेः कराः

ঘটোৎকচ ক’লে: পূজ্যজনৰ আগত নিজৰ গুণ কোৱা ন্যায়সঙ্গত নহয়। সদ্‌গুণ নিজে নিজেই প্ৰকাশ পায়—যেনে সূৰ্যৰ কিৰণ।

Verse 80

सर्वथा तत्करिष्यामि पितरो येन मेऽमलाः । लज्जिष्यंति न संसत्सु मया पुत्रेण पांडवाः

মই সকলো প্ৰকাৰে সেই কাম কৰিম, যাৰ দ্বাৰা মোৰ নিৰ্মল পিতৃগণ—পাণ্ডৱসকল—মোৰ, তেওঁলোকৰ পুত্ৰৰ কাৰণে, সভাসমূহত লজ্জিত নহ’ব।

Verse 81

एवमुक्त्वा महाबाहुरुत्थाय प्रणनाम तान् । जयाशीर्भिश्च पितृभिर्वर्द्धितो गंतुमैच्छत

এইদৰে কৈ মহাবাহুৱে উঠি তেওঁলোকক প্ৰণাম কৰিলে। পিতৃসকলৰ জয়-আশীৰ্বাদে বলবান হৈ সি যাত্ৰা কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।

Verse 82

तं गतुकाममाहेदमभिनंद्य जनार्दनः । कथाकथनकाले मां स्मरेथास्त्वं जयावहम्

তেওঁক যাত্ৰাৰ বাবে উদ্‌গ্ৰীৱ দেখি জনাৰ্দনে প্ৰশংসা কৰি ক’লে—“এই কাহিনী ক’বলৈ ধৰোঁতে মোক স্মৰণ কৰিবা; মই জয়দাতা।”

Verse 83

यथा बुद्धिं सुदुर्भेद्यां वर्धयामि बलं च ते । इत्युक्त्वालिंग्य तं कृष्णो व्यससर्जत साशिषम्

“মই তোমাৰ ভিতৰত অতি দুৰ্ভেদ্য বুদ্ধি বৃদ্ধি কৰোঁ আৰু তোমাৰ বলো বঢ়াওঁ,” এইদৰে কৈ কৃষ্ণে তাক আলিঙ্গন কৰি আশীৰ্বাদসহ বিদায় দিলে।

Verse 84

ततो हिडंबातनयो महौजाः सूर्याक्षकालाक्षमहोदरानुगः । वियत्पथं प्राप्य जगाम तत्पुरं प्राग्ज्योतिषं नाम दिनव्यपाये

তাৰ পাছত হিডিম্বাৰ মহাতেজস্বী পুত্ৰ—সূৰ্যাক্ষ, কালাক্ষ আৰু মহোদৰৰ সৈতে—আকাশপথ ধৰি, দিন শেষ হোৱাৰ সময়ত, প্ৰাগ্জ্যোতিষ নামৰ সেই নগৰলৈ গ’ল।