Adhyaya 17
এই অধ্যায়ত নাৰদৰ বৰ্ণনাৰে দেৱ–অসুৰ সেনাৰ মহাযুদ্ধ আৰম্ভ হয়। শঙ্খ-ভেৰী-নগাৰাৰ ধ্বনি আৰু হাতী-ঘোঁৰা-ৰথৰ গর্জনত ৰণভূমি যেন যুগান্তৰ সমুদ্ৰক্ষোভৰ দৰে অস্থিৰ হয়। তাৰ পাছত শূল, গদা, পৰশু, শক্তি, তোমৰ, অঙ্কুশ আৰু বাণৰ ঘন বৰষুণ পৰে; দিশবোৰ অন্ধকাৰত ঢাক খোৱা যেন লাগে, যোদ্ধাসকলে একে-অন্যক নেদেখাকৈয়ে প্ৰহাৰ কৰে। ভঙা ৰথ, পতিত গজ আৰু ৰক্তনদীয়ে যুদ্ধক্ষেত্ৰ ভয়ংকৰ কৰি তোলে; মাংসভোজী প্ৰাণী আকৃষ্ট হয় আৰু সীমান্তস্বভাৱী কিছুমান গণেও তাত আনন্দ পায় বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পাছত কাহিনী দ্বন্দ্বযুদ্ধলৈ সঙ্কুচিত হয়—অসুৰনায়ক গ্ৰসন যম (কৃতান্ত)ৰ সন্মুখীন হয়। দুয়ো বাণবৃষ্টি কৰে, গদা আৰু দণ্ডে আঘাত কৰে, আৰু ওচৰৰ যুঁজত মল্লযুদ্ধো হয়। গ্ৰসনৰ প্ৰচণ্ড আক্রমণত যমৰ কিঙ্কৰসকল দমিত হয় আৰু শেষত যম আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ নিস্তেজপ্ৰায় দেখা যায়; গ্ৰসনে বিজয়গর্জন কৰি সেনা পুনৰ গোটায়। কাল–দণ্ডৰ অধিপত্য আৰু বিশ্বনিয়মৰ সন্মুখত লৌকিক ‘পৌৰুষ’ৰ ভঙ্গুৰতা—এই বোধে দেৱগণ বিচলিত হয় আৰু ৰণভূমি কঁপে।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । ततस्तयोः समायोगः सेनयोरुभयोरभूत् । युगांते समनुप्राप्ते यथा क्षुब्धसमुद्रयोः
নাৰদে ক’লে: তেতিয়া দুয়োটা পক্ষৰ সেনাবাহিনীৰ পূৰ্ণ সংঘাত ঘটিল; যেন যুগান্ত উপস্থিত হ’লে দুটা সাগৰ উত্তাল হৈ মথিত হয়।
Verse 2
सुरासुराणां संमर्दे तस्मिन्परमदारुणे । तुमुलं सुमहत्क्रांते सेनयोरुभयोरपि
দেৱ-অসুৰৰ সেই পৰম ভয়ংকৰ সংঘৰ্ষত, দুয়োটা সেনাই মহাবলে আগবাঢ়ি আহোঁতে যুদ্ধ অতি বৃহৎ আৰু তুমুল কোলাহলময় হৈ উঠিল।
Verse 3
गर्जतां देवदैत्यानां शंखभेरीरवेण च । तूर्याणां चैव निर्घोषैर्मातंगानां च बृंहितैः
দেৱ-দৈত্যৰ গর্জন, শঙ্খ আৰু ভেৰীৰ ধ্বনি, তূৰ্যৰ নিৰ্ঘোষ, আৰু মাতঙ্গ (হাতী)ৰ ব্ৰিঁহিত ধ্বনিত ৰণভূমি প্ৰতিধ্বনিত হৈ উঠিল।
Verse 4
हेषितैर्हयवृंदानां रथनेमिस्वनेन च । घोषेण चैव तूर्याणां युगांत इव चाभवत्
ঘোঁৰাৰ জাকৰ হেষিত ধ্বনি, ৰথচক্ৰৰ গম্ভীৰ গুঞ্জন আৰু তূৰ্য্যবাদ্যৰ কোলাহলে সেয়া যেন যুগান্তৰ আগমনেই হৈছিল।
Verse 5
रोषेणाबिपरीतांगास्त्यक्तजीवितचेतसः । समसज्जन्त तेन्योन्यं प्रक्रमेणातिलोहिताः
ক্ৰোধে বিকৃত দেহভংগী, জীৱনৰ চিন্তা ত্যাগ কৰা মন লৈ, সিহঁতে পৰস্পৰৰ ওপৰত জপিয়াই পৰিল—আগবাঢ়ি গৈ ক্ৰোধ আৰু ৰক্তে সম্পূৰ্ণ ৰঙা হৈ উঠিল।
Verse 6
रथा रथैः समासक्ता गजाश्चापि महागजैः । पत्तयः पत्तिभिश्चैव हयाश्चापि महाहयैः
ৰথে ৰথৰ সৈতে জড়াই পৰিল; গজে মহাগজৰ সৈতে; পদাতিক পদাতিকৰ সৈতে; আৰু অশ্বে মহাশ্বৰৰ সৈতে—প্ৰত্যেকে নিজৰ সমান শক্তিৰ সৈতে ঘন যুদ্ধে মুখামুখি হ’ল।
Verse 7
ततः प्रासाशनिगदाभिंडिपालपरश्वधैः । शक्तिभिः पट्टिशैः शूलैर्मुद्गरैः कणयैर्गुडैः
তাৰ পাছত প্ৰাস, অসি, গদা, ভিণ্ডিপাল, পৰশ্বধ, শক্তি, পট্টিশ, শূল, মুদ্গৰ আৰু গুৰুভাৰ নিক্ষেপাস্ত্ৰেৰে সিহঁতে পৰস্পৰক নিৰন্তৰ আঘাত কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 8
चक्रैश्च शक्तिभिश्चैव तोमरैरंकुशैरपि । कर्णिनालीकनाराचवत्सदंतार्द्धचंद्रकैः
চক্ৰাস্ত্ৰ আৰু শক্তি, তোমৰ আৰু অঙ্কুশ, আৰু বাণসমূহে—কৰ্ণিন, নালীক, নাৰাচ, বৎসদন্ত আৰু অৰ্ধচন্দ্ৰ-মুখী শৰত—যুদ্ধক্ষেত্ৰক ছেদনকাৰী বৰ্ষণেৰে পূৰ্ণ কৰি তুলিলে।
Verse 9
भल्लैर्वेतसपत्रैश्च शुकतुंडैश्च निर्मलैः । वृष्टिभिश्चाद्भुताकारैर्गगनं समपद्यत
ভল্ল-বাণ, বেতসপাতৰ দৰে দণ্ড, নিৰ্মল ‘শুকতুণ্ড’ বাণ আৰু আশ্চৰ্য আকাৰৰ বৃষ্টিসদৃশ বাণবৃষ্টি পৰি আকাশখন সম্পূৰ্ণ ভৰি উঠিল, যেন আকাশেই আৱৃত হ’ল।
Verse 10
संप्रच्छाद्य दिशः सर्वास्तमोमयमिवाभवत् । प्राज्ञायंत न तेऽन्योन्यं तस्मिंस्तमसि संकुले
সকলো দিশা ঢাকি ই অন্ধকাৰময় যেন হ’ল; সেই গুলমাল তমসাত তেওঁলোকে পৰস্পৰক চিনিব নোৱাৰিলে।
Verse 11
अदृश्यभूतास्तमसि न्यकृंतंत परस्परम् । ततो भुजैर्ध्वजैश्छत्रैः शिरोभिश्च सकुंडलैः
তমসাত অদৃশ্য হৈ তেওঁলোকে পৰস্পৰক কাটি পেলালে; তাৰ পাছত ৰণভূমি বাহু, ধ্বজা, ছত্ৰ আৰু কুণ্ডলধাৰী মূৰেৰে ছিটাই পৰিল।
Verse 12
गजैस्तुरंगैः पादातैः पतद्भिः पतितैरपि । आकाशशिरसो भ्रष्टैः पंकजैरिव भूश्चिता
পৃথিৱী হাতী, ঘোঁৰা আৰু পদাতিক সৈন্যৰে ছিটাই পৰিল—কিছুমান পৰি আছিল, কিছুমান পৰি গৈছিল—যেন আকাশৰ ‘শিৰ’ৰ পৰা সৰি পৰা পদ্মেৰে ভূমি আচ্ছাদিত।
Verse 13
भग्नदंता भिन्नकुंभाश्छिन्नदीर्घमहाकराः । गजाः शैलनिभाः पेतुर्धरण्यां रुधिरस्रवाः
শৈলসম গজসমূহ ধৰণীত পৰিল—দাঁত ভাঙি, কুম্ভস্থান ফাটি, দীঘল মহাবলবান শুঁড় ছিন্ন; তেওঁলোকৰ পৰা ৰুধিৰ ধাৰা বব লাগিল।
Verse 14
भग्नैषाश्च रथाः पेतुर्भग्नाक्षाः शकलीकृताः । पत्तयः कोटिशः पेतुस्तुरंगाश्च सहस्रशः
ভগ্ন দণ্ডযুক্ত ৰথসমূহ পৰি গ’ল; অক্ষ ভাঙি টুকুৰা-টুকুৰা হ’ল। পদাতিক সৈন্য কোটিকোটিভাৱে পতিত হ’ল, আৰু ঘোঁৰা সহস্ৰ সহস্ৰকৈ ঢলি পৰিল।
Verse 15
ततः शोणितनद्यश्च हर्षदाः पिशिताशिनाम् । वैतालानंददायिन्यो व्यजायंत सहस३शः
তাৰ পাছত সহস্ৰ সহস্ৰ ৰক্তনদী উদ্ভৱ হ’ল—পিশিতাশীসকলক হর্ষ দিয়া আৰু বৈতালসকলক বিশেষ আনন্দ দান কৰা।
Verse 16
तस्मिंस्तथाविधे युद्धे सेनानीर्ग्रसनोऽरिहा । बाणवर्षेण महता देवसैन्यमकंपयत्
সেই ধৰণৰ যুদ্ধত সেনানায়ক গ্ৰসন—অৰিহা, শত্রুনাশক—মহা বাণবৰ্ষণে দেৱসেনাক কঁপাই তুলিলে।
Verse 17
ततो ग्रसनमालोक्य यमः क्रोधविमूर्छितः । ववर्ष शरवर्षेण विशेषादग्निवर्चसा
তেতিয়া গ্ৰসনক দেখি যম—ক্ৰোধে মূৰ্ছিত—বিশেষকৈ অগ্নিতেজে দীপ্ত বাণবৰ্ষণ বৰষালে।
Verse 18
स विद्धो बहुभिर्षाणैर्ग्रसनोऽतिपराक्रमः । कृतप्रतिकृताकांक्षी धनुरानम्य भैरवम्
বহু বাণে বিদ্ধ হ’লেও, অতিপৰাক্ৰমী গ্ৰসন—প্ৰতিকাৰ কৰিবলৈ আকাঙ্ক্ষী—ভৈৰৱ ধনু নোৱাই টানি ধৰিলে।
Verse 19
शरैः सहस्रैश्च पञ्चलक्षैश्चैव व्यताडयत् । ग्रसनेन विमुक्तांस्ताञ्छरान्सोपि निवार्य च
তেওঁ হাজাৰ হাজাৰ, বৰং পাঁচ লক্ষ শৰৰে আঘাত কৰিলে; আৰু গ্ৰসনাই মুকলি কৰা সেই বাণসমূহো তেওঁ বাধা দি নিবাৰণ কৰিলে।
Verse 20
बाणवृष्टिभिरुग्राभिर्यमो ग्रसनमर्दयत् । कृतांतशरवृष्टीनां संततीः प्रतिसर्पतीः । चिच्छेद शरवर्षेण ग्रसनो दानवेश्वरः
উগ্ৰ বাণবৃষ্টিৰে যমে গ্ৰসনক দমন কৰিলে; কিন্তু দানৱৰ অধিপতি গ্ৰসনে নিজৰ শৰবৃষ্টিৰে মৃত্যুৰ বাণসমূহৰ আগবাঢ়ি অহা অবিৰত ধাৰা ছিন্নভিন্ন কৰিলে।
Verse 21
विफलां तां समालोक्य यमः स्वशरसंततिम्
নিজৰ শৰৰ অবিৰত ধাৰা বিফল হোৱা দেখি যমে (তাৰপিছত উপযুক্ত পদক্ষেপ ল’লে)।
Verse 22
प्राहिणोन्मुद्गरं दीप्तं ग्रसनस्य रथं प्रति । स तं मुद्गरमायांतमुत्पत्य रथसत्तमात्
তেওঁ গ্ৰসনৰ ৰথৰ প্ৰতি দীপ্ত মুদ্গৰ নিক্ষেপ কৰিলে; সেই মুদ্গৰ ধাৱমান দেখি গ্ৰসনে নিজৰ উত্তম ৰথৰ পৰা লাফ দি উঠিল।
Verse 23
जग्राह वामहस्तेन लीलया ग्रसनोऽरिहा । तेनैव मुद्गरेणाथ यमस्य महिषं रुषा
শত্ৰুনাশক গ্ৰসনে বাওঁ হাতে লীলাভাৱে তাক ধৰি ল’লে; তাৰপিছত সেই একে মুদ্গৰে ক্ৰোধেৰে যমৰ মহিষক আঘাত কৰিলে।
Verse 24
ताडयामास वेगेन स पपात महीतले । उत्पत्याथ यमस्तस्मान्महिषान्निपतिष्यतः
তেওঁ জোৰেৰে আঘাত কৰিলে আৰু সি মাটিত ঢলি পৰিল। তেতিয়া যমৰাজে সেই পতনোন্মুখ ম’হটোৰ পৰা জাঁপ মাৰি নামি আহিল।
Verse 25
प्रासेन ताडयामास ग्रसनं वदने दृढम् । स तु प्राप्तप्रहारेण मूर्छितो न्यपतद्भुवि
তেওঁ বৰছাৰে গ্ৰসনৰ মুখমণ্ডলত প্ৰচণ্ড আঘাত কৰিলে। সেই আঘাতত গ্ৰসন মূৰ্ছা গ’ল আৰু মাটিত ঢলি পৰিল।
Verse 26
ग्रसनं पतित दृष्ट्वा जंभो भीमपराक्रमः । यमस्य भिंडिपालेन प्रहारमकरोद्धृदि
গ্ৰসনক পৰি যোৱা দেখি, ভয়ানক পৰাক্ৰমী জম্ভই ভিন্ডিপাল (এবিধ অস্ত্ৰ) লৈ যমৰ বুকুত প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 27
यमस्तेन प्रहारेण सुस्राव रुधिरं मुखात् । अतिगाढ प्रहारार्त्तः कृतांतोमूर्छितोऽभवत्
সেই আঘাতৰ ফলত যমৰ মুখৰ পৰা তেজ ওলাবলৈ ধৰিলে। অতিশয় গুৰুতৰ আঘাতত জৰ্জৰিত হৈ কৃতান্ত (যম) মূৰ্ছা গ’ল।
Verse 28
कृतांतमर्दितं दृष्ट्वा गदापाणिर्धनादिपः । वृतो यक्षायुतगणैर्जंभं प्रत्युद्ययौ रुषआ
কৃতান্তক (যম) পৰাজিত হোৱা দেখি, হাতত গদা লৈ ধনাধিপে (কুবেৰ) হাজাৰ হাজাৰ যক্ষৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত হৈ ক্ৰোধেৰে জম্ভৰ ফালে আগুৱাই গ’ল।
Verse 29
जंभो रुषा तमायांतं दानवा नीकसंवृतः । जग्राह वाक्यं राज्ञस्तु यता स्निग्धेन भाषितम्
জম্ভ ক্ৰোধে দগ্ধ হৈ, দানৱসেনাৰ শাৰীৰে ঘেৰাও কৰা অৱস্থাত, তেওঁ আগবাঢ়ি অহা জনক দেখিলে; তথাপি ৰজাৰ স্নেহমিশ্ৰিত, মিতভাষী বাক্য তেওঁ গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 30
ग्रसनो लब्धसंज्ञोऽथ यमस्य प्राहिणोद्गदाम् । मणिहेमपरिष्कारां गुर्वी परिघमर्दिनीम्
তাৰ পিছত গ্ৰসন সঞ্জ্ঞান লাভ কৰি যমৰ ফালে এক গুৰুভাৰ গদা নিক্ষেপ কৰিলে—মণি আৰু সোণৰ অলংকাৰৰে সুশোভিত—যি লৌহদণ্ডকো চূর্ণ কৰিব পৰা।
Verse 31
तामापतंतीं संप्रेक्ष्य गदां महिषवाहनः । गदायाः प्रतिघातार्थं जगज्ज्वलनभैरवम्
সেই গদা নিজৰ ফালে ধাৱমান দেখিয়েই, মহিষবাহন যমে তাৰ আঘাত ৰোধ কৰিবলৈ জগত জ্বলি উঠাৰ দৰে ভয়ংকৰ জ্বালা প্ৰস্তুত কৰিলে।
Verse 32
दंडं मुमोच कोपेन ज्वालामालासमाकुलम् । स गदां वियति प्राप्य ररासांबुधरोद्धतम्
ক্ৰোধে তেওঁ জ্বালামালাৰে আৱৃত দণ্ড নিক্ষেপ কৰিলে; সি আকাশমাঝে গদাক পাই গৰ্জি উঠিল, যেন উথলি উঠা ঝঞ্ঝাবাদল।
Verse 33
संवट्टश्चाभवत्ताभ्यां शैलाभ्यामिव दुःसहः । ताभ्यां निष्पेषनिर्ह्राद जडीकृतदिगंतरम्
দুয়োৰ মাজত অসহ্য সংঘাত উঠিল, যেন দুটা পৰ্বত মুখামুখি ধাক্কা খালে; সেই চূর্ণকাৰী গৰ্জনত দিগন্তসমূহ স্তব্ধ হৈ পৰিল।
Verse 34
जगद्व्याकुलतां यातं प्रलयागमशंकया । क्षणात्प्रशांतनिर्ह्रादं ज्वलदुल्कासमाचितम्
প্ৰলয়ৰ আগমনৰ আশংকাত জগতখন ব্যাকুল হৈ পৰিল। তথাপিও এক মুহূৰ্ততে গৰ্জন শান্ত হ’ল, আৰু আকাশখন জ্বলন্ত উল্কাৰে ভৰি পৰিল।
Verse 35
निष्पेषणं तयोर्भीमम भूद्गनगोचरम् । निहत्याथ गदां दण्डस्ततो ग्रसनमूर्धनि
তেওঁলোকৰ সেই ভয়ংকৰ সংঘৰ্ষ শিৱৰ গণসকলৰ বাবেও দৰ্শনীয় হৈ পৰিছিল। তাৰ পাছত দণ্ডই গদাক আঘাত কৰি পেলাই দিলে আৰু গ্ৰসনৰ মূৰত প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 36
पपात पौरुषं हत्वा यथा दैवं पुरार्जितम् । सतु तेन प्रहारेण दृष्ट्वा सतिमिरादिशः
তেওঁৰ পুৰুষত্ব খহি পৰিল, যেন পূৰ্বতে সঞ্চিত ভাগ্যই তাক আঘাত কৰিছে। আৰু সেই আঘাতৰ দ্বাৰা তেওঁ দিশবোৰ অন্ধকাৰাচ্ছন্ন হোৱা দেখিলে।
Verse 37
पपात भूमौ निःसंज्ञो भूमिरेणुविभूषितः । ततो हाहारवो घोरः सेनयोरुभयोरभूत्
তেওঁ সংজ্ঞাহীন হৈ মাটিত ঢলি পৰিল, তেওঁৰ শৰীৰ ধূলিৰে আবৃত হৈ পৰিল। তেতিয়া দুয়োটা সেনাবাহিনীৰ পৰা ‘হায়!’ বুলি এক ভয়ংকৰ চিঞৰ উঠিল।
Verse 38
ततो महूर्तमात्रेण ग्रसनः प्राप्य चेतनाम् । अपश्यत्स्वां तनुं ध्वस्तां विलोलाभरणांबराम्
তাৰ পাছত, এক মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে, গ্ৰসনে চেতনা ঘূৰাই পালে। তেওঁ নিজৰ শৰীৰটো ছিন্ন-ভিন্ন হোৱা আৰু অলংকাৰ তথা বস্ত্ৰবোৰ সিঁচৰিত হৈ থকা দেখিলে।
Verse 39
स चापि चिंतयामास कृतप्रतिकृतक्रियाम् । धिगस्तु पौरुषं मह्यं प्रभोरग्रेसरः कथम्
সিও কৃতকৰ্ম আৰু তাৰ প্ৰতিকৃত কৰ্ম চিন্তা কৰিলে। ‘ধিক মোৰ পুৰুষাৰ্থ! প্ৰভুৰ অগ্ৰসৰৰ সন্মুখত মই কেনেকৈ থিয় হ’বলৈ সাহস কৰিলোঁ?’
Verse 40
मय्याश्रितानि सैन्यानि जिते मयि जितानि च । असंभावितरूपो हि सज्जनो मोदते सुखम्
‘মোৰ আশ্ৰিত সৈন্যসমূহ, মই পৰাজিত হ’লে পৰাজিত হয়। আত্মগৌৰৱৰহিত স্বভাৱৰ সজ্জন জনে সন্তোষৰ সুখতেই আনন্দ পায়।’
Verse 41
संभावितस्त्वशक्तश्चेत्तस्य नायं परोऽपि वा । एवं संचिंत्य वेगेन समुत्तस्थौ महाबलः
‘কিন্তু অক্ষম হয়েও যদি কোনো জন সন্মানিত হয়, তেন্তে এই লোকো নহয়, পৰলোকো নহয়—কোনোটাই সঁচাকৈ তাৰ নহয়।’ এইদৰে চিন্তা কৰি সেই মহাবলী তৎক্ষণাৎ বেগে উঠিল।
Verse 42
मुद्गरं कालदण्डाभं गृहीत्वा गिरिसंनिभम् । ग्रसनो घोरसंकल्पः संदष्टौष्ठपुटच्छदः
কালদণ্ড সদৃশ, পৰ্বতসম মুদ্গৰ ধৰি, ভয়ংকৰ সংকল্পধাৰী গ্ৰসন ওঁঠ দুটা চেপি ধৰি ভীষণ আক্রমণৰ বাবে সাজু হ’ল।
Verse 43
रथेन त्वरितोऽगच्छदाससादांतकं रणे । समासाद्य यमं युद्धे ग्रसनो भ्राम्य मुद्गरम्
ৰথে ত্বৰিতে গৈ সি ৰণত অন্তকক মুখামুখি হ’ল। যুদ্ধত যমৰ ওচৰ চাপি গৈ গ্ৰসনে নিজৰ মুদ্গৰ ঘূৰাবলৈ ধৰিলে।
Verse 44
वेगेन महता रौद्रं चिक्षेप यममूर्धनि । विलोक्य मुद्गरं दीप्तं यमः संभ्रांतलोचनः
অতি তীব্ৰ বেগ আৰু ৰৌদ্ৰ ক্ৰোধেৰে তেওঁ যমৰ মূৰ্ধাত তাক নিক্ষেপ কৰিলে। দীপ্ত মুদ্গৰ দেখি যমৰ চকু আতংকত বিস্ফাৰিত হ’ল।
Verse 45
वंचयामास दुर्द्धर्षं मुद्गरं तं महाबलः । तस्मिन्नपसृते दूरं चंडानां भीमकर्मणाम्
সেই মহাবলীজন অদম্য মুদ্গৰটোক ফাঁকি দিলে। সি বহু দূৰ আঁতৰি যেতিয়া গ’ল, তেতিয়া ভয়ংকৰ কৰ্মকাৰী চণ্ড যোদ্ধাসকল আগুৱাই আহিল।
Verse 46
याम्यानां किंकराणां च अयुतं निष्पिपेष ह । ततस्तदयुतं दृष्ट्वा हतं किंकरवाहिनी
তেওঁ যমৰ কিঙ্কৰসকলৰ এক অযুত (দশ হাজাৰ) চূর্ণ-বিচূর্ণ কৰিলে। সেই অযুত নিহত দেখি কিঙ্কৰ-বাহিনী কঁপিবলৈ ধৰিলে।
Verse 47
दशार्बुदमिता क्रुद्धा ग्रसनायान्वधावत । ग्रसनस्तु समालोक्य तां किंकरमयां शुभाम्
ক্ৰুদ্ধ হৈ দশ অৰ্বুদ পৰিমাণৰ বাহিনী গ্ৰসনক গিলিবলৈ ধাৱিত হ’ল। কিন্তু গ্ৰসনে যম-কিঙ্কৰেৰে গঠিত সেই শোভাময় বাহিনীলৈ চাহিলে।
Verse 48
मेने यमसहस्राणि तादृग्रूपबला हि सा । विगाह्य ग्रसनं सेना ववर्ष शरवृष्टिभिः
সেই বাহিনী ৰূপ আৰু বলত এনেকুৱা আছিল যে যমৰ সহস্ৰ সহস্ৰ যেন বোধ হ’ল। গ্ৰসনৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি সেনাই শৰবৃষ্টিৰে বাণৰ বৰষুণ বৰষালে।
Verse 49
कल्पांतघोरसंकाशो बभूव स महारणः । केचिच्छैलेन बिभिदुः केचिद्बाणैरजिह्यगैः
সেই মহাযুদ্ধ কল্পান্তৰ ভয়ংকৰ ত্ৰাসৰ দৰে ভয়াবহ হৈ উঠিল। কিছুমানে শিল নিক্ষেপ কৰি আঘাত কৰিলে, আন কিছুমানে অবিচল বাণে বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 50
पिपिषुर्गदया केचित्कोचिन्मुद्गरवृष्टिभिः । केचित्प्रासप्रहारैश्च ताडयामासुरुद्धताः
কিছুমানে গদাৰে পিষি পেলালে, কিছুমানে মুদ্গৰৰ বৰ্ষণে। আন কিছুমানে—ক্ৰোধত উদ্ধত হৈ—প্ৰাসৰ আঘাতে আঘাতে প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 51
अपरे किंकरास्तस्य ललंबुर्बाहुमंडले । शिलाभिरपरे जघ्नुर्द्रुमैरन्ये महोच्छ्रयैः
আন কিছুমান তাৰ দাস-সেৱক তাৰ বাহুমণ্ডলত ওলমি ধৰিলে। কিছুমানে শিলাৰে আঘাত কৰিলে, আৰু আন কিছুমানে অতি উঁচা বৃক্ষৰে প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 52
तस्यापरे च गात्रेषु दशनांश्चन्यपातयन् । अपरे मुष्टिभिः पृष्ठं किंकरास्ताडयंति च
কিছুমানে তাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত আঘাত কৰি দাঁতসমূহো খসাই পেলালে। আন কিছুমানে—যমৰ দূতসম—মুষ্টিৰে তাৰ পিঠিত অবিৰত প্ৰহাৰ কৰি থাকিল।
Verse 53
एवं चाभिद्रुतस्तैः स ग्रसनः क्रोधमूर्छितः । उत्साद्य गात्रं भूपृष्ठे निष्पिपेष सहस्रशः
এইদৰে তেওঁলোকৰ আক্ৰমণে ঘেৰাও হৈ গ্ৰসন ক্ৰোধে মূৰ্ছিত হ’ল। তেওঁ নিজৰ দেহ ভূ-পৃষ্ঠত পেলাই দি সহস্ৰ সহস্ৰক পিষি নিঃশেষ কৰিলে।
Verse 54
कांश्चिदुत्थाय जघ्नेऽसौ मुष्टिभिः किंकरान्रणे । कांश्चित्पादप्रहारेण धावन्नन्यानचूर्णयत्
সেইজন উঠি ৰণক্ষেত্ৰত যমৰ কিঙ্কৰসকলক মুষ্টিঘাতে নিধন কৰিলে; আৰু কিছুমানক দৌৰি গৈ পদাঘাতে চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে।
Verse 55
क्षणैकेन स तान्निन्ये यमलोकायभारत । स च किंकरयुद्धेन ववृधेऽग्निरिवैधसा
একমুহূৰ্ততে, হে ভাৰত, সি তেওঁলোকক যমলোকলৈ পঠিয়ালে; আৰু কিঙ্কৰসকলৰ সৈতে যুদ্ধ কৰি সি ইন্ধনে পুষ্ট অগ্নিৰ দৰে অধিক প্ৰবল হ’ল।
Verse 56
तमालोक्य यमोऽश्रांतं श्रांतंस्तांश्च हतान्स्वकान् । आजगाम समुद्यम्य दंडं महिषवाहनः
তাক অশ্ৰান্ত দেখি আৰু নিজৰ কিঙ্কৰসকলক ক্লান্ত আৰু নিহত হোৱা দেখি, মহিষবাহন যম দণ্ড উঠাই আগবাঢ়ি আহিল।
Verse 57
ग्रसनस्तु तमायांतमाजघ्ने गदयोरसि । अचिंतयित्वा तत्कर्म ग्रसनस्यांतकोऽरिहा
কিন্তু গ্ৰসনে আগবাঢ়ি অহা যমৰ বুকুত গদাৰে আঘাত কৰিলে। সেই কৰ্ম সহ্য নকৰাকৈ, অন্তক (যম) — শত্রুনাশক — গ্ৰসনৰ প্ৰতি মনোনিবেশ কৰিলে।
Verse 58
व्याघ्रान्दंडेन संजघ्ने स रथान्न्य पतद्भुवि । ततः क्षणेन चोत्थाय संचिंत्यात्मानमुद्धतः
সি দণ্ডেৰে উগ্ৰ আক্রমণকাৰীসকলক আঘাত কৰি পেলালে, আৰু ৰথসমূহ মাটিত পৰি গ’ল। তাৰপিছত এক মুহূৰ্ততে সেই অহংকাৰী উঠি নিজকে সংযত কৰি স্থিৰ হ’ল।
Verse 59
वायुवेगेन सहसा ययौ यमरथं प्रति । पदातिः स रथं तं च समारुह्य यमं तदा
বায়ুৰ বেগেৰে সি হঠাতে যমৰ ৰথৰ ফালে ধাৱিত হ’ল। পদাতিক হৈয়ো সেই ৰথত উঠি তেতিয়াই যমৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 60
योधयामास बाहुभ्यामाकृष्य बलिनां वरः । यमोऽपि शस्त्राण्युत्सृज्च बाहुयुद्धे प्रवर्तते
বলৱানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠজনে বাহু দুটাৰে ধৰি ওচৰলৈ টানি যুদ্ধ কৰিলে। যমেও অস্ত্ৰ ত্যাগ কৰি বাহুযুদ্ধত প্ৰবৃত্ত হ’ল।
Verse 61
ग्रसनं कटिवस्त्रे तु यमं गृह्य बलोत्कटः । भ्रामयामास वेगेन संभ्रमाविष्टचेतसम्
তেতিয়া বলমত্ত গ্ৰসনে যমক কটিবস্ত্ৰত ধৰি ল’লে। তীব্ৰ বেগেৰে ঘূৰাই দিলে, যাৰ ফলত যমৰ চিত্ত বিভ্ৰান্তিত পৰিল।
Verse 62
विमोच्याथ यमः कष्टात्कंठेऽवष्टभ्य चासुरम् । बाहुभ्यां भ्रामयामास सोऽप्यात्मानममोचयत्
তাৰ পাছত যমে কষ্টেৰে নিজকে মুক্ত কৰি অসুৰটোক গলত ধৰি ল’লে। দুয়ো বাহুৰে তাক ঘূৰাই দিলে, তথাপি দানৱেও নিজকে ছুটাই ল’লে।
Verse 63
ततो जघ्नतुरन्योन्यं मुष्टिभिर्निर्दयौ च तौ । दैत्येंद्रस्यातिवीर्यत्वात्परिश्रांततरो यमः
তাৰ পাছত দুয়ো নিৰ্দয় হৈ মুষ্টিঘাতে পৰস্পৰক আঘাত কৰিবলৈ ধৰিলে। দৈত্যেন্দ্ৰৰ অতিবীৰ্যৰ বাবে যম অধিক ক্লান্ত হ’ল।
Verse 64
स्कंधे निधाय दैत्यस्य मुखं विश्रांतिमैच्छत । तमा लक्ष्य ततो दैत्यः श्रांतमुत्पाट्य चौजसा
যমে দানৱৰ মুখখন নিজৰ স্কন্ধত থৈ অলপ জিৰণি ল’ব খুজিলে। তেনে অৱস্থাত দেখি দৈত্যই বলপূৰ্বক ক্লান্ত যমক ধৰি টানি উভালি পেলালে।
Verse 65
निष्पिपेष महीपृष्ठे विनिघ्नन्पार्ष्णिपाणिभिः । ततो यमस्य वदनात्सुस्राव रुधिरं बहु
সেই দানৱে যমক পৃথিৱীৰ পিঠিত পেলাই এড়ি আৰু মুঠিৰে আঘাত কৰি চেপি পেলালে। তেতিয়া যমৰ মুখৰ পৰা বহুত ৰুধিৰ ওলাই আহিল।
Verse 66
निर्जीवमिति तं दृष्ट्वा ततः संत्यज्य दानवः । जयं प्राप्योद्धतं नादं मुक्त्वा संत्रास्य देवताः
তাক প্ৰায় নিৰ্জীৱ দেখি দানৱে তেতিয়া তাক ত্যাগ কৰিলে। জয় লাভ হ’ল বুলি ভাবি, সি উদ্ধত ভয়ংকৰ নাদ কৰি দেবতাসকলক আতংকিত কৰিলে।
Verse 67
स्वकं सैन्यं समासाद्य तस्थौ गिरिरिवाचलः
নিজৰ সেনাবাহিনীৰ কাষলৈ গৈ সি পৰ্বতৰ দৰে অচল হৈ থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 68
नादेन तस्य ग्रसनस्य संख्ये महायुधैश्चार्दितसर्वगात्राः । गते कृथांते वसुधां च निष्प्रभे चकंपिरे कांदिशिकाः सुरास्ते
সেই ৰণত গ্ৰসনৰ নাদে কঁপি উঠি আৰু মহাযুদ্ধাস্ত্ৰে সৰ্বাঙ্গে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ, কৃতান্ত (যম) গুচি যোৱা আৰু পৃথিৱী নিষ্প্ৰভ হোৱা দেখি, সেই সুৰসকলে ভয়ত কঁপিবলৈ কঁপিবলৈ দিশাহীন হৈ পলাই ফুৰিলে।