Adhyaya 10

Verse 1

स्कंद उवाच । उक्ता पंचनदोत्पत्तिर्मित्रावरुणनंदन । इदानीं कथयिष्यामि माधवाविष्कृतिं पराम्

স্কন্দে ক’লে: হে মিত্ৰ-বৰুণৰ নন্দন! পঞ্চনদৰ উৎপত্তি মই ক’লোঁ; এতিয়া কাশীত মাধৱ (বিষ্ণু)ৰ পৰম আবিৰ্ভাৱ বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 2

यां श्रुत्वा श्रद्धया धीमान्पापेभ्यो मुच्यते क्षणात् । न च श्रिया वियुज्येत संयुज्येत वृषेण च

ইয়াক শ্ৰদ্ধাৰে শুনিলে ধীমান ব্যক্তি ক্ষণমাত্ৰতে পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; আৰু শ্ৰী (লক্ষ্মী)ৰ পৰা বিচ্ছিন্ন নহয়, ধৰ্ম-ৱৃষভৰ সঙ্গেও সংযুক্ত হয়।

Verse 3

आगत्य मंदरादद्रेरुपेंद्रश्चंद्रशेखरम् । आपृच्छ्य तार्क्ष्यरथगः क्षणाद्वाराणसीं पुरीम्

মন্দর পৰ্বতৰ পৰা আহি উপেন্দ্ৰ (বিষ্ণু) চন্দ্ৰশেখৰ (শিৱ)ক বিদায় জনালে; তাৰ পাছত তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়)ক ৰথ কৰি ক্ষণমাত্ৰতে বাৰাণসী নগৰীত উপস্থিত হ’ল।

Verse 4

दिवो दासं महीपालं समुच्चाट्य स्वमायया । स्थित्वा पादोदके तीर्थे केशवाख्य स्वरूपतः

নিজ দিৱ্য মায়াৰে দিৱোদাস নামৰ মহীপালক উৎখাত কৰিলে; আৰু পাদোদক তীৰ্থত কেশৱ নামে নিজ স্বৰূপে অৱস্থিত হৈ থাকিল।

Verse 5

महिमानं परं काश्यां विचार्य सुविचार्य च । दृष्ट्वा पंचनदं तीर्थं परां मुदमवाप ह

কাশীৰ পৰম মহিমা সু-বিচাৰ কৰি, আৰু পঞ্চনদ তীৰ্থ দর্শন কৰি, সঁচাকৈয়ে তেওঁ পৰম আনন্দ লাভ কৰিলে।

Verse 6

उवाच च प्रसन्नात्मा पुंडरीकविलोचनः । अगण्या अपि वैकुंठ गुणा विगणिता मया

তেতিয়া পদ্মনয়ন প্ৰভু প্ৰসন্নচিত্তে ক’লে: “হে বৈকুণ্ঠ! তোমাৰ গুণ অগণন যদিও, তথাপি মই সিহঁত গণনা কৰিলোঁ।”

Verse 7

क्व क्षीरनीरधौ संति तावंतो निर्मला गुणाः । यावंतो विजयं तेत्र काश्यां पंचनदे ह्रदे

ক্ষীৰসাগৰত ক’ত ইমান নিৰ্মল গুণ আছে, যিমান ইয়াত কাশীত—পঞ্চনদ হ্ৰদত—বিজয় আছে?

Verse 8

श्वेतद्वीपेपि सामग्री क्व गुणानां गरीयसी । ईदृशी यादृशी काश्यां धूतपापेस्ति पावनी

শ্বেতদ্বীপতোও গুণসম্ভাৰৰ এনে মহিমাময় পূৰ্ণতা ক’ত? কাশীত যিদৰে ধূতপাপা পাৱনী আছে, তেনে পৱিত্ৰকাৰিণী আন ক’ত আছে?

Verse 9

मुदे कौमोदकी स्पर्शस्तथा न मम जायते धूतपापांबु संपर्को यथा भवति सर्वथा

আনন্দদায়ক হলেও কৌমোদকী (মোৰ গদা)ৰ স্পৰ্শে মোক তেনে আনন্দ নেদিয়ে, যেনেকৈ সকলো দিশে ধূতপাপাৰ জলেৰে সংস্পৰ্শে দিয়ে।

Verse 10

न क्षीरनीरधिजया सुखं मे श्लिष्टगात्रया । तथा भवेद्यथात्र स्यात्स्पृष्टया धूतपापया

ক্ষীৰসাগৰজয়ীক আলিঙ্গন কৰি যি সুখ মোৰ হয়, সেয়া ইয়াত ধূতপাপাৰ স্পৰ্শে উদ্ভৱ হোৱা আনন্দৰ সমান নহয়।

Verse 11

इत्थं पंचनदे तीर्थे क्षीरनीरधिजाधवः । संप्रेष्य तार्क्ष्यं त्र्यक्षाग्रे वृत्तांतविनिवेदितुम्

এইদৰে পঞ্চনদৰ পবিত্ৰ তীৰ্থত, ক্ষীৰসাগৰ-সম্ভৱ প্ৰভু মাধৱে তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়)ক ত্ৰিনেত্ৰধাৰী মহাদেৱ শিৱৰ ওচৰলৈ পঠালে, যাতে সংঘটিত সকলো কথাৰ পূৰ্ণ বৃত্তান্ত নিবেদন কৰে।

Verse 12

आनंदकाननभवं दिवोदास क्षमापतेः । संवर्णयन्गुणग्रामं पुण्यं पांचनदोद्भवम्

তেওঁ আনন্দবন (কাশী)ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, ৰাজ্যৰ অধিপতি ৰজা দিবোদাসৰ কথা সহ, পঞ্চনদৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পবিত্ৰ আৰু পুণ্যদায়ক গুণসমূহৰ গুচ্ছ বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 13

सुखोपविष्टः संहृष्टः सुदृष्टिर्विष्टरश्रवाः । दृष्टवांस्तपसा जुष्टमपुष्टांगं तपोधनम्

সুখে বহি আনন্দে উল্লসিত, শুভ দৃষ্টিসম্পন্ন সেই দ্ৰষ্টা—বিষ্টৰশ্ৰৱা—তপস্যাৰে পবিত্ৰ আৰু দৃঢ় হোৱা তপোধন মুনিক দেখিলে; দেহ ক্ষীণ হলেও তপৰ প্ৰভাৱে পুষ্ট।

Verse 14

स ऋषिस्तं समभ्येत्य पुंडरीकाक्षमच्युतम् । उपोपविष्टकमलं वनमालाविराजितम्

সেই ঋষিয়ে তেওঁৰ ওচৰলৈ গ’ল—পুণ্ডৰীকাক্ষ অচ্যুত—যি পদ্মাসনত উপবিষ্ট আছিল আৰু বনমালাৰে বিভূষিত হৈ দীপ্তিমান আছিল।

Verse 15

शंखपद्मगदाचक्र चंचत्करचतुष्टयम् । कौस्तुभोद्भासितोरस्कं पीतकौशेयवाससम्

তাঁৰ চঞ্চল চাৰিখন হাতে শঙ্খ, পদ্ম, গদা আৰু চক্ৰ ধাৰণ কৰিছিল; কৌস্তুভ মণিয়ে তেওঁৰ বক্ষ উজ্জ্বল কৰিছিল, আৰু তেওঁ পীত ৰেশমী বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিছিল।

Verse 16

सुनीलेंदीवररुचिं सुस्निग्ध मधुराकृतिम् । नाभीह्रदलसत्पद्म सुपाटलरदच्छदम्

তেওঁৰ কান্তি গাঢ় নীলা পদুমৰ দৰে; তেওঁৰ দেহ মসৃণ আৰু অতি মধুৰ-মনোহৰ। নাভিৰ হ্ৰদৰ পৰা পদুম জ্বলি উঠিছিল, আৰু সুন্দৰ গোলাপী দাঁত ঢাকি থকা তেওঁৰ ওঁঠ অতি শোভন আছিল।

Verse 17

दाडिमीबीजदशनं किरीटद्योतितांबरम् । देवेंद्रवंदितपदं सनकादिपरिष्टुतम्

তেওঁৰ দাঁত ডালিমৰ বীজৰ দৰে; মুকুটৰ দীপ্তিৰ তলত তেওঁৰ বস্ত্ৰ জ্বলি উঠিছিল। তেওঁৰ চৰণ দেবেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰে বন্দনা কৰিছিল, আৰু সনক আদি আদ্য ঋষিসকলে তেওঁৰ স্তৱ কৰিছিল।

Verse 18

दिव्यर्षिभिर्नारदाद्यैः परिगीतमहोदयम् । प्रह्लादाद्यैर्भागवतैः परिनंदितमानसम्

নাৰদ আদি দিব্য ঋষিসকলে তেওঁৰ পৰম মহিমা গীত গাইছিল। প্ৰহ্লাদ আদি মহাভাগৱত ভক্তসকলে আনন্দে তেওঁৰ হৃদয়ক পৰিপূৰ্ণ কৰি সদায় প্ৰশংসা কৰিছিল।

Verse 19

धृतशार्ङ्गधनुर्दंडं दंडिताखिलदानवम् । मधुकैटभहंतारं कंसविध्वंससूचकम्

তেওঁ শাৰ্ঙ্গ ধনুৰ দণ্ডসদৃশ পৰাক্ৰম ধাৰণ কৰি সকলো দানৱক দণ্ডিত কৰিছিল। তেওঁ মধু আৰু কৈটভৰ সংহাৰক, আৰু কংস-বিধ্বংসৰ লক্ষণ তথা অগ্ৰদূত আছিল।

Verse 20

कैवल्यं यत्परं ब्रह्म निराकारमगोचरम् । तं पुं मूर्त्या परिणतं भक्तानां भक्तिहेतुतः

যি পৰম ব্ৰহ্ম কৈৱল্য-স্বরূপ—নিৰাকাৰ আৰু ইন্দ্ৰিয়গোচৰৰ অতীত—সেই সত্যই ভক্তসকলৰ ভক্তিৰ হেতু আৰু আশ্ৰয় হ’বলৈ মূৰ্তিৰূপে অৱতীৰ্ণ হয়।

Verse 21

वेदाविदुर्यदाकारं नैवोपनिषदोदितम् । ब्रह्माद्या न च गीर्वाणाश्चक्रे नेत्रातिथिं सतम्

যি ৰূপক বেদসমূহেও সম্পূৰ্ণকৈ নাজানে, আৰু উপনিষদসমূহেও সম্পূৰ্ণকৈ ঘোষণা কৰিব নোৱাৰে—ব্ৰহ্মা আদি দেৱতা বা দেৱগণেও তাঁক চিৰদিনৰ বাবে ‘চকুৰ অতিথি’ (সম্পূৰ্ণ দৃশ্য আৰু গ্ৰাহ্য) কৰি তুলিব নোৱাৰিলে।

Verse 22

प्रणनाम मुदायुक्तः क्षितिविन्यस्तमस्तकः । स ऋषिस्तं हृषीकेशमग्निबिंदुर्महातपाः

আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ, মূৰ মাটিত থৈ, সেই মহাতপস্বী ঋষি অগ্নিবিন্দুৱে হৃষীকেশক (ইন্দ্ৰিয়সমূহৰ প্ৰভু) প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 23

तुष्टाव परया भक्त्या मौलिबद्धकरांजलिः । अध्यस्तविस्तीर्णशिलं बलिध्वंसिनमच्युतम्

পৰম ভক্তিৰে, হাত জোৰ কৰি মূৰত তুলি, তেওঁ অচ্যুতক স্তৱ কৰিলে—বলি-ধ্বংসক—যি বিস্তীৰ্ণ শিলাখণ্ডৰ ওপৰত আসীন আছিল।

Verse 24

तत्र पंचनदाभ्याशे मार्कंडेयादि सेविते । गोविंदमग्निबिंदुः स स्तुतवांस्तुष्टमानसः

তাত পঞ্চনদাৰ ওচৰত, য’ত মাৰ্কণ্ডেয় আদি ঋষিসকলে সেৱা কৰে, আনন্দিত মনে অগ্নিবিন্দুৱে গোবিন্দক স্তৱ কৰিলে।

Verse 25

अग्निबिंदुरुवाच । ॐ नमः पुंडरीकाक्ष बाह्यांतः शौचदायिने । सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्

অগ্নিবিন্দুৱে ক’লে: “ওঁ—পুণ্ডৰীকাক্ষ, তোমাক নমস্কাৰ; বাহিৰে-ভিতৰে শৌচ দান কৰোঁতা। তুমি সহস্ৰশীৰ্ষ পুৰুষ, সহস্ৰাক্ষ, সহস্ৰপাদ।”

Verse 26

नमामि ते पदद्वंद्वं सर्वद्वंद्वनिवारकम् । निर्द्वंद्वया धिया विष्णो जिष्ण्वादि सुरवंदित

হে বিষ্ণো! তোমাৰ পদযুগলক মই নমস্কাৰ কৰোঁ, যি সকলো দ্বন্দ্ব নিবারণ কৰে; নিৰ্দ্বন্দ্ব ধ্যান-বুদ্ধিৰে মই তোমাক আৰাধনা কৰোঁ, যাক জিষ্ণু (ইন্দ্ৰ) আদি দেৱতাই বন্দনা কৰে।

Verse 27

यं स्तोतुं नाधिगच्छंति वाचो वाचस्पतेरपि । तमीष्टे क इह स्तोतुं भक्तिरत्र बलीयसी

যাক স্তুতি কৰিবলৈ বাক্যসমূহে নাপায়—বাচস্পতিৰ বাক্যও নহয়—তাক ইয়াত কোনে সঁচাকৈ স্তুতিবদ্ধ কৰিব পাৰে? তথাপি এই বিষয়ে ভক্তিয়েই অধিক বলৱান।

Verse 28

अपि यो भगवानीशो मनःप्राचामगोचरः । समादृशैरल्पधीभिः कथं स्तुत्यो वचः परः

যি ভগৱান ঈশ্বৰ মন আৰু ইন্দ্ৰিয়-গোচৰৰ অতীত, তেনেকুৱা প্ৰভুক আমি যেনে অল্পবুদ্ধিৰ লোক সীমিত বাক্যৰে কেনেকৈ স্তুতি কৰিব পাৰোঁ?

Verse 29

यं वाचो न विशंतीशं मनतीह मनो न यम् । मनो गिरामतीतं तं कः स्तोतुं शक्तिमान्भवेत्

যি প্ৰভুত বাক্যসমূহ প্ৰৱেশ নকৰে, যাক মনেও ইয়াত বুজি নাপায়; যি মন আৰু বাক্যৰ অতীত—তাক স্তুতি কৰিবলৈ কোনে সক্ষম হ’ব?

Verse 30

यस्य निःश्वसितं वेदाः स षडंगपदक्रमाः । तस्य देवस्य महिमा महान्कैरवगम्यते

যাৰ নিঃশ্বাসেই বেদ—ষড়ঙ্গসহ আৰু পাঠ-ক্রমসহ—সেই দেৱতাৰ মহিমা অতি মহান; তাক কোনে, কেনেকৈ, সঁচাকৈ অৱগতি কৰিব পাৰে?

Verse 31

अतंद्रितमनोबुद्धींद्रिया यं सनकादयः । ध्यायंतोपि हृदाकाशे न विंदंति यथार्थतः

সনক আদি যিসকলৰ মন-বুদ্ধি-ইন্দ্ৰিয় সদা সজাগ, তেওঁলোকে হৃদয়-আকাশত ধ্যান কৰিলেও তাঁক যথাৰ্থ ৰূপে সম্পূৰ্ণকৈ নাপায়।

Verse 32

नारदाद्यैर्मुनिवरैराबाल ब्रह्मचारिभिः । गीयमानचरित्रोपि न सम्यग्योधिगम्यते

নাৰদ আদি মহামুনিসকল—যিসকল বাল্যকালৰ পৰা ব্ৰহ্মচাৰী—তেওঁলোকে তেওঁৰ লীলা গাই থাকিলেও, তবু তাঁক সম্যকভাৱে সম্পূৰ্ণ বুজি পোৱা নাযায়।

Verse 33

तंसूक्ष्मरूपमजमव्ययमेकमाद्यं बह्माद्यगोचरमजेयमनंतशक्तिम् । नित्यं निरामयममूर्तमचिंत्यमूर्तिं कस्त्वां चराचर चराचरभिन्न वेत्ति

হে প্ৰভু! তুমি সূক্ষ্মৰূপ, অজ, অব্যয়, এক আৰু আদ্য; ব্ৰহ্মা আদি সকলৰো অগোচৰ, অজেয়, অনন্তশক্তিসম্পন্ন; নিত্য, নিৰাময়, অমূৰ্ত অথচ অচিন্ত্য মূৰ্তিধাৰী—চৰ-অচৰ সকলোতকৈ ভিন্ন তোমাক কোনে যথাৰ্থতে জানিব পাৰে?

Verse 34

एकैकमेव तव नामहरेन्मुरारे जन्मार्जिताघमघिनां च महापदाढ्यम् । दद्यात्फलं च महितं महतो मखस्य जप्तं मुकुंदमधुसूदनमाधवेति

হে হৰি, হে মুৰাৰি! তোমাৰ নামৰ একেটি নামেই জন্ম-জন্মান্তৰৰ সঞ্চিত পাপ নাশ কৰে আৰু মহাসমৃদ্ধি দান কৰে; আৰু ‘মুকুন্দ, মধুসূদন, মাধৱ’ বুলি জপিলে মহাযজ্ঞৰ মহিমান্বিত ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 35

नारायणेति नरकार्णव तारणेति दामोदरेति मधुहेति चतुर्भुजेति । विश्वंभरेति विरजेति जनार्दनेति क्वास्तीह जन्म जपतां क्व कृतांतभीतिः

‘নাৰায়ণ’, ‘নৰকৰ্ণৱ-তৰণকাৰী’, ‘দামোদৰ’, ‘মধুহা’, ‘চতুৰ্ভুজ’, ‘বিশ্বম্ভৰ’, ‘বিৰজ’, ‘জনাৰ্দন’—এইদৰে যিসকলে জপ কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে ইয়াত পুনর্জন্ম ক’ত, আৰু মৃত্যুভয়েই বা ক’ত?

Verse 36

ये त्वां त्रिविक्रम सदा हृदि शीलयंति कादंबिनी रुचिर रोचिषमंबुजाक्षम् । सौदामनीविलसितांशुकवीतमूर्ते तेपि स्पृशंति तव कांतिमचिंत्यरूपाम्

হে ত্ৰিৱিক্ৰম! যিসকলে সদায় হৃদয়ত তোমাক ধ্যান কৰি ৰাখে—পদ্মনয়ন, সুন্দৰ মেঘৰ দৰে দীপ্তিমান, বিজুলীৰ দৰে ঝলমল বস্ত্ৰে বিভূষিত—তেওঁলোকেও তোমাৰ অচিন্ত্য-ৰূপৰ কান্তি স্পৰ্শ কৰে।

Verse 37

श्रीवत्सलांछनहरेच्युतकैटभारे गोविंदतार्क्ष्य रथकेशवचक्रपाणे । लक्ष्मीपते दनुजसूदन शार्ङ्गपाणे त्वद्भक्तिभाजि न भयंक्वचिदस्ति पुंसि

হে হৰি, শ্ৰীবৎস-চিহ্নধাৰী; হে অচ্যুত, কৈটভ-বৈৰীৰ ভাৰ বহনকাৰী; হে গোবিন্দ, গৰুড়-ৰথ কেশৱ, চক্রপাণি; হে লক্ষ্মীপতি, দানৱসূদন, শাৰ্ঙ্গপাণি—তোমাৰ ভক্তিত অংশ লোৱা পুৰুষৰ ক’তাও ভয় নাথাকে।

Verse 38

यैरर्चितोसि भगवंस्तुलसीप्रसूनैर्दूरीकृतैणमदसौरभदिव्यगंधैः । तानर्चयंति दिवि देवगणाःसमस्ता मंदारदामभिरलं विमलस्वभावान्

হে ভগৱান! যিসকলে তুলসীৰ ফুলেৰে তোমাক অৰ্চনা কৰে—যাৰ দিব্য সুগন্ধে কস্তূৰীৰ মদগন্ধো দূৰ কৰে—সেই বিমল-স্বভাৱ ভক্তসকলক স্বৰ্গত সকলো দেৱগণে মন্দাৰ-পুষ্পৰ মালাৰে সন্মান কৰে।

Verse 39

यद्वाचि नाम तव कामदमब्जनेत्र यच्छ्रोत्रयोस्तव कथा मधुराक्षराणि । यच्चित्तभित्तिलिखितं भवतोस्ति रूपं नीरूपभूपपदवी नहि तैर्दुरापा

হে পদ্মনয়ন প্ৰভু! যিসকলৰ বাক্যত তোমাৰ কামদ নাম থাকে, যিসকলৰ কাণত তোমাৰ মধুৰাক্ষৰ কથા বাজে, আৰু যিসকলৰ চিত্ত-ভিত্তিত তোমাৰ ৰূপ অঙ্কিত—তেওঁলোকৰ বাবে নিৰাকার ৰাজপদ লাভ কৰা দুষ্কৰ নহয়।

Verse 40

ये त्वां भजंति सततं भुविशेषशायिंस्ताञ्छ्रीपते पितृपतींद्र कुबेरमुख्याः । वृंदारका दिवि सदैव सभाजयंति स्वर्गापवर्गसुखसंततिदानदक्ष

হে শ্ৰীপতে! যিসকলে পৃথিৱীত সদায় তোমাক ভজে—অদ্ভুত শয্যাত শয়নকাৰী—সেই ভক্তসকলক স্বৰ্গত পিতৃপতি, ইন্দ্ৰ আৰু কুবেৰ আদি নেতৃস্থানীয় দেৱগণে সদায় সন্মান কৰে; কিয়নো তুমি স্বৰ্গ আৰু অপৱৰ্গ (মোক্ষ) দুয়োটাৰ অবিচ্ছিন্ন সুখ দানত পৰম সক্ষম।

Verse 41

ये त्वां स्तुवंति सततं दिवितान्स्तुवंति सिद्धाप्सरोमरगणा लसदब्जपाणे । विश्राणयत्यखिलसिद्धिदकोविना त्वां निर्वाणचारुकमलां कमलायताक्ष

যিসকলে সদায় তোমাক স্তৱ কৰে, তেওঁলোকক উজ্জ্বল সিদ্ধ, অপ্সৰা আৰু দিব্য গণসমূহেও স্তৱ কৰে—হে দীপ্ত পদ্মধাৰী! তোমাৰ বাহিৰে কোনে সকলো সিদ্ধি দান কৰিব পাৰে, আৰু মোক্ষৰ সুন্দৰ পদ্ম প্ৰদান কৰিব পাৰে, হে পদ্মনয়ন প্ৰভু?

Verse 42

त्वं हंसि पासि सृजसि क्षणतः स्वलीला लीलावपुर्धर विरिंचिनतांघ्रियुग्म । विश्वं त्वमेव परविश्वपतिस्त्वमेव विश्वस्यबीजमसि तत्प्रणतोस्मि नित्यम्

নিজ লীলাৰ দ্বাৰা তুমি ক্ষণমাত্ৰতে সংহাৰ কৰ, পালন কৰ, আৰু সৃষ্টি কৰ—হে লীলাময় দেহধাৰী, যাৰ চৰণযুগলত ব্ৰহ্মাও নতমস্তক। বিশ্ব তুমি নিজেই; বিশ্বৰ পৰম অধিপতিও তুমি নিজেই; তুমি সকলো অস্তিত্বৰ বীজ। সেয়ে মই সদায় তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ।

Verse 43

स्तोता त्वमेव दनुजेंद्ररिपो स्तुतिस्त्वं स्तुत्यस्त्वमेव सकलं हि भवानिहैकः । त्वत्तो न किंचिदपि भिन्नमवैमि विष्णो तृष्णां सदा कृणुहि मे भवजांभवारे

হে দানৱেন্দ্ৰৰ শত্রু! স্তোতা তুমি নিজেই, স্তুতি তুমি নিজেই, আৰু স্তৱনীয়ও তুমি নিজেই—কাৰণ ইয়াত সকলো একমাত্ৰ তুমি। হে বিষ্ণু! তোমাৰ পৰা পৃথক একো মই নাজানো। সংসাৰ-ভৱৰ সাগৰত মোৰ তৃষ্ণা সদায় (তোমাৰ প্ৰতিই) স্থিৰ কৰি ৰাখা।

Verse 44

इति स्तुत्वा हृषीकेशमग्निबिंदुर्महातपाः । तस्थौ तूष्णीं ततो विष्णुरुवाच वरदो मुनिम्

এইদৰে হৃষীকেশক স্তৱ কৰি মহাতপস্বী অগ্নিবিন্দু নীৰৱ হৈ থিয় হৈ ৰ’ল। তেতিয়া বৰদাতা বিষ্ণুৱে সেই মুনিক ক’লে।

Verse 45

श्रीविष्णुरुवाच । अग्निबिंदो महाप्राज्ञ महता तपसांनिधे । वरं वरय सुप्रीतस्तवादेयं न किंचन

শ্ৰী বিষ্ণুৱে ক’লে: হে অগ্নিবিন্দু, মহাপ্ৰাজ্ঞ, মহৎ তপস্যাৰ নিধি! এটা বৰ বিচাৰা। মই অতি সন্তুষ্ট; তোমাৰ একোৱে অদেয় নহয়।

Verse 46

अग्निबिंदुरुवाच । यदि प्रीतोसि भगवन्वैकुंठेश जगत्पते । कमलाकांत तद्देहि यदिह प्रार्थयाम्यहम्

অগ্নিবিন্দুৱে ক’লে: যদি আপুনি প্ৰসন্ন, হে ভগৱান—বৈকুণ্ঠেশ, জগত্পতি, কমলাৰ কান্ত—তেন্তে মই ইয়াত যি প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ, সেই দান মোক দিয়া।

Verse 47

कृतानुज्ञोथ हरिणा भ्रूभंगेन स तापसः । कृतप्रणामो हृष्टात्मा वरयामास केशवम्

তাৰ পাছত সেই তপস্বীয়ে হৰিৰ ভ্ৰূ-ভংগীৰ মাত্ৰে অনুমতি পালে; প্ৰণাম কৰি, অন্তৰত আনন্দিত হৈ, কেশৱৰ পৰা বৰ বিচাৰিলে।

Verse 48

भगवन्सर्वगोपीह तिष्ठ पंचनदे ह्रदे । हिताय सर्व जंतूनां मुमुक्षूणां विशेषतः

হে সৰ্বব্যাপী ভগৱান, ইয়াত পঞ্চনদ হ্ৰদত অৱস্থান কৰক—সকলো জীৱৰ মঙ্গলৰ বাবে, বিশেষকৈ মুক্তি কামনাকাৰীসকলৰ হিতাৰ্থে।

Verse 49

लक्ष्मीशे न वरो मह्यमेष देयोऽविचारतः । नान्यं वरं समीहेहं भक्तिं च त्वपदांबुजे

হে লক্ষ্মীশ, মোৰ বাবে এইয়েই বৰ—বিনা দ্বিধাই এই দান কৰক। মই আন কোনো বৰ নাচাওঁ; কেৱল আপোনাৰ পদপদ্মত ভক্তি কামনা কৰোঁ।

Verse 50

इति श्रुत्वा वरं तस्याग्निबिंदोर्मधुसूदनः । प्रीतः परोपकारार्थं तथेत्याहाब्धिजापतिः

অগ্নিবিন্দুৰ সেই বৰ শুনি মধুসূদন প্ৰসন্ন হ’ল; পৰোপকাৰৰ উদ্দেশ্যে, সাগৰজাকান্ত প্ৰভুৱে ক’লে—“তথাস্তু, তেনেই হওক।”

Verse 51

श्रीविष्णुरुवाच । अग्निबिंदो मुनिश्रेष्ठ स्थास्याम्यहमिह ध्रुवम् । काशीभक्तिमतां पुंसां मुक्तिमार्गं समादिशन्

শ্ৰী বিষ্ণুৱে ক’লে: হে অগ্নিবিন্দু, মুনিশ্ৰেষ্ঠ! মই ইয়াত ধ্ৰুৱভাৱে, অচলভাৱে বাস কৰিম, কাশীভক্ত পুৰুষসকলক মুক্তিৰ পথ উপদেশ দিম।

Verse 52

मुने पुनः प्रसन्नोस्मि वरं ब्रूहि ददामि ते । अतीव मम भक्तोसि भक्तिस्तेस्तु दृढा मयि

হে মুনে, পুনৰায় মই প্ৰসন্ন; বৰ ক’—মই তোমাক দিম। তুমি মোৰ অতি ভক্ত; মোৰ প্ৰতি তোমাৰ ভক্তি দৃঢ় হওক।

Verse 53

आदावेव हि तिष्ठासुरहमत्र तपोनिधे । ततस्त्वया समभ्यर्थि स्थास्याम्यत्र सदैव हि

হে তপোনিধে, আদিৰ পৰাই মই ইয়াত থাকিবলৈ ইচ্ছা কৰিছিলোঁ। তাৰ পাছত তুমি যেতিয়া মোক প্ৰাৰ্থনা কৰিলা, মই নিশ্চয় ইয়াত সদায় থাকিম।

Verse 54

प्राप्य काशीं सुदुर्मेधाः कस्त्यजेज्ज्ञानवान्यदि । अनर्घ्यं प्राप्य माणिक्यं हित्वा काचं क ईहते

কাশী লাভ কৰি, সঁচাকৈ জ্ঞানৱান হলে কোনে তাক ত্যাগ কৰিব? অমূল্য মাণিক্য পালে কোনে কাঁচলৈ মুখ দিব?

Verse 55

अल्पीयसा श्रमेणेह वपुषो व्ययमात्रतः । अवश्यं गत्वरस्याशु यथामुक्तिस्तथा क्व हि

ইয়াত অতি সামান্য পৰিশ্ৰমে—শীঘ্ৰ গমনশীল দেহটোৰ ত্যাগমাত্ৰে—এনে নিশ্চিত আৰু ত্বৰিত মুক্তি আন ক’ত পোৱা যায়?

Verse 56

विनिमय्य जराजीर्णं देहं पार्थिवमत्र वै । प्राज्ञाः किमु न गृह्णीयुरमृतं नैर्जरं वपुः

ইয়াত জৰাজীৰ্ণ পাৰ্থিৱ দেহখন বিনিময় কৰি, প্ৰাজ্ঞসকলে কি নিশ্চয় অমৃত, নিৰ্জৰ, মৃত্যুহীন ৰূপ গ্ৰহণ নকৰিব?

Verse 57

न तपोभिर्न वा दानैर्न यज्ञैर्बहुदक्षिणैः । अन्यत्र लभ्यते मोक्षो यथा काश्यां तनु व्ययात्

ন তপস্যাৰে, ন দানেৰে, ন বহুদক্ষিণাযুক্ত যজ্ঞেৰে—কাশীৰ বাহিৰে আন ঠাইত মোক্ষ তেনেদৰে নলভে, যেন কাশীত কেৱল দেহত্যাগতেই লাভ হয়।

Verse 58

अपि योगं हि युंजाना योगिनो यतमानसाः । नैकेनजन्मना मुक्ताः काश्यां मुक्ता वपुर्व्ययात्

যদিও যোগীসকলে সংযতচিত্তে যোগ সাধনা কৰে, তথাপি এক জন্মতেই বহুজন মুক্ত নহয়; কিন্তু কাশীত দেহত্যাগতেই মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 59

इदमेव महादानमिदमेव महत्तपः । इदमेव व्रतं श्रेष्ठं यत्काश्यां म्रियते तनुः

এইয়াই মহাদান, এইয়াই মহাতপ; এইয়াই শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰত—যে কাশীত দেহৰ মৃত্যু ঘটে।

Verse 60

स एव विद्वाञ्जगति स एव विजितेंद्रियः । स एव पुण्यवान्धन्यो लब्ध्वा काशीं न यस्त्यजेत्

জগতত সেয়াই সত্য বিদ্বান, সেয়াই ইন্দ্ৰিয়জয়ী; সেয়াই পুণ্যবান ধন্য—যি কাশী লাভ কৰি তাক ত্যাগ নকৰে।

Verse 61

तावत्स्थास्याम्यहं चात्र यावत्काशी मुने त्विह । प्रलयेपि न नाशोस्याः शिवशूलाग्र सुस्थितेः

হে মুনি, যিমান দিন কাশী ইয়াত স্থিৰ থাকে, সিমান দিন মইও ইয়াত স্থিত থাকিম। প্ৰলয়কালতো ইয়াৰ বিনাশ নহয়, কিয়নো ই শিৱৰ ত্ৰিশূলৰ অগ্ৰভাগত দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 62

इत्याकर्ण्य गिरं विष्णोरग्निबिंदुर्महामुनिः । प्रहृष्टरोमा प्रोवाच पुनरन्यं वरं वृणे

বিষ্ণুৰ এই বাক্য শুনি মহামুনি অগ্নিবিন্দুৰ আনন্দত ৰোমাঞ্চ উঠিল। তেওঁ পুনৰ ক’লে— “মই আন এটা বৰ বাছি লওঁ।”

Verse 63

मापते मम नाम्नात्र तीर्थे पंचनदे शुभे । अभक्तेभ्योपि भक्तेभ्यः स्थितो मुक्तिं सदादिश

হে প্ৰভু, এই শুভ পঞ্চনদ তীৰ্থত এই স্থান মোৰ নামেই খ্যাত হ’ওক। আৰু আপুনি ইয়াত অৱস্থিত হৈ সদায় মুক্তি দান কৰক—ভক্তসকলকো, আৰু অভক্তসকলকো।

Verse 64

येत्र पंचनदे स्नात्वा गत्वा देशांतरेष्वपि । नरा पंचत्वमापन्ना मुक्तिं तेभ्योपि वै दिश

আৰু যিসকল মানুহে পঞ্চনদত স্নান কৰি অন্য দেশলৈ যায়, যদি তেওঁলোকে তাত গৈ মৃত্যুবৰণ কৰে, তেন্তে তেওঁলোককো মুক্তি দান কৰক।

Verse 65

येतु पंचनदे स्नात्वा त्वां भजिष्यंति मानवाः । चलाचलापि द्वैरूपा मा त्याक्षीच्छ्रीश्च तान्नरान्

কিন্তু যিসকল মানুহে পঞ্চনদত স্নান কৰি আপোনাক ভজনা কৰিব, তেওঁলোকক শ্ৰী (লক্ষ্মী)—চঞ্চল আৰু স্থিৰ, এই দ্বিৰূপা—কেতিয়াও ত্যাগ নকৰক।

Verse 66

श्रीविष्णुरुवाच । एवमस्त्वग्निबिंदोत्र भवता यद्वृतंमुने । त्वन्नाम्नोऽर्धेन मे नाम मया सह भविष्यति

শ্ৰী বিষ্ণুৱে ক’লে: “এনেকৈয়ে হওক, হে অগ্নিবিন্দু। হে মুনি, তুমি ইয়াত যি বৰ বাছি লৈছা, তোমাৰ নামৰ অৰ্ধাংশেৰে মোৰ নাম মোৰ সৈতে সংযুক্ত হ’ব।”

Verse 67

बिंदुमाधव इत्याख्या मम त्रैलोक्यविश्रुता । काश्यां भविष्यति मुने महापापौघ घातिनी

“হে মুনি, কাশীত মোৰ ত্ৰিলোকত বিশ্ৰুত নাম ‘বিন্দু-মাধৱ’ হ’ব—যি মহাপাপৰ বৃহৎ স্ৰোতসমূহ বিনাশ কৰে।”

Verse 68

ये मामत्र नराः पुण्याः पुण्ये पंचनदे ह्रदे । सदा सपर्ययिष्यंति तेषां संसारभीः कुतः

“যিসকল পুণ্যবান নৰ ইয়াত, পবিত্ৰ পঞ্চনদ হ্ৰদত, সদায় মোৰ পূজা-সেৱা কৰিব—তেওঁলোকৰ বাবে সংসাৰৰ ভয় কেনেকৈ থাকিব?”

Verse 69

वसुस्वरूपिणी लक्ष्मीर्लक्ष्मीर्निर्वाणसंज्ञिका । तत्पार्श्वगा सदा येषां हृदि पंचनदे ह्यहम्

“ধনৰূপিণী লক্ষ্মী আৰু ‘নিৰ্বাণ’ নামে পৰিচিত লক্ষ্মী—যিসকলৰ হৃদয়ত মই ইয়াত পঞ্চনদত বাস কৰোঁ, তেওঁলোকৰ কাষত তাই সদায় অৱস্থিত থাকে।”

Verse 70

यैर्न पंचनदं प्राप्य वसुभिः प्रीणिता द्विजाः । आशुलभ्यविपत्तीनां तेषां तद्वसुरोदिति

“কিন্তু যিসকলে পঞ্চনদ নাপাই, দান-ধনেৰে দ্বিজসকলক সন্তুষ্ট নকৰে—তেওঁলোকৰ ওপৰত শীঘ্ৰে বিপদ নামি আহে; তেওঁলোকৰ বাবে সেই ‘ৱসু’ (সৌভাগ্য/ধন) নাশ হয়।”

Verse 71

त एव धन्या लोकेस्मिन्कृतकृत्यास्त एव हि । प्राप्य यैर्मम सांनिध्यं वसवो मम सात्कृताः

এই লোকত সঁচাকৈ ধন্য তেওঁলোকেই, আৰু কৃতকৃত্যো তেওঁলোকেই; যিসকলে মোৰ সান্নিধ্য লাভ কৰে আৰু মোৰ নিমিত্তে বসু-দেৱতাসকলক বিধিপূৰ্বক সন্মান কৰে।

Verse 72

बिंदुतीर्थमिदं नाम तव नाम्ना भविष्यति । अग्निबिंदो मुनिश्रेष्ठ सर्वपातकनाशनम्

এই তীৰ্থ তোমাৰ নামৰ দ্বাৰাই ‘বিন্দুতীৰ্থ’ নামে পৰিচিত হ’ব। হে অগ্নিবিন্দু, মুনিশ্ৰেষ্ঠ! ই সকলো পাপ বিনাশ কৰে।

Verse 73

कार्तिके बिंदुतीर्थे यो ब्रह्मचर्यपरायणः । स्नास्यत्यनुदिते भानौ भानुजात्तस्य भीः कुतः

কাৰ্তিক মাহত যি ব্ৰহ্মচৰ্যত নিবদ্ধ হৈ, সূৰ্য উদয় নোহোৱাতেই বিন্দুতীৰ্থত স্নান কৰে—হে সূৰ্যপুত্ৰ! তাৰ ভয় ক’ত থাকিব?

Verse 74

अपि पापसहस्राणि कृत्वा मोहेन मानवः । ऊर्जे धर्मनदे स्नातो निष्पापो जायते क्षणात्

মানৱে মোহবশত সহস্ৰ পাপ কৰিলেও, ঊৰ্জা (কাৰ্তিক) কালত ধৰ্মনদীত স্নান কৰিলে সি ক্ষণমাত্ৰতে নিষ্পাপ হয়।

Verse 75

यावत्स्वस्थोस्ति देहोयं यावन्नेंद्रियविक्लवः । तावद्व्रतानि कुर्वीत यतो देहफलं व्रतम्

যেতিয়ালৈকে এই দেহ সুস্থ থাকে আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহ বিকল নহয়, তেতিয়ালৈকে ব্ৰতসমূহ পালন কৰা উচিত; কিয়নো দেহৰ ফল ব্ৰতাচৰণৰ দ্বাৰাই লাভ হয়।

Verse 76

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । उपवासेन देहोयं संशोध्यो शुचिभाजनम्

এবাৰ ভোজন কৰি, ৰাত্ৰিভোজন-নিয়ম মানি, নোমাগি পোৱা অন্নহে গ্ৰহণ কৰি আৰু উপবাসেৰে—শুচিতাৰ পাত্ৰ এই দেহ শোধন কৰি পৰিশুদ্ধ কৰা উচিত।

Verse 77

कृच्छ्रचांद्रायणादीनि कर्तव्यानि प्रयत्नतः । अशुचिः शुचितामेति कायो यद्व्रतधारणात्

কৃচ্ছ্ৰ, চান্দ্ৰায়ণ আদি তপস্যা যত্নসহকাৰে কৰণীয়; কিয়নো ব্ৰত ধাৰণ কৰিলে অশুচি দেহো শুচিতালৈ উপনীত হয়।

Verse 78

व्रतैः संशोधिते देहे धर्मो वसति निश्चलः । अर्थकामौ सनिर्वाणौ तत्र यत्र वृष स्थितिः

ব্ৰতেৰে শোধিত দেহত ধৰ্ম অচলভাৱে বাস কৰে। আৰু য’ত ধৰ্মৰ বৃষ স্থিত, ত’ত অৰ্থ-কাম আৰু নিৰ্বাণসহ মোক্ষো উপস্থিত হয়।

Verse 79

तस्माद्व्रतानि सततं चरितव्यानि मानवैः । धर्मसान्निध्य कर्तृणि चतुर्वर्गफलेप्सुभिः

সেয়েহে মানুহে সদায় ব্ৰত আচৰণ কৰা উচিত—বিশেষকৈ যিসকলে জীৱনৰ চাৰিপুৰুষাৰ্থৰ ফল কামনা কৰে; কিয়নো ব্ৰতে ধৰ্মৰ সান্নিধ্য আৰু উপস্থিতি স্থাপন কৰে।

Verse 80

सदा कर्तुं न शक्नोति व्रतानि यदि मानवः । चातुर्मास्यमनुप्राप्य तदा कुर्यात्प्रयत्नतः

যদি মানুহে সদায় ব্ৰত পালন কৰিব নোৱাৰে, তেন্তে চাতুৰ্মাস্য আহিলে বিশেষ যত্নে সেয়া কৰা উচিত।

Verse 81

भूशय्या ब्रह्मचर्यं च किंचिद्भक्ष्यनिषेधनम् । एकभक्तादि नियमो नित्यदानं स्वशक्तितः

ব্ৰতধাৰী জনে ভূমিত শয়ন কৰিব, ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰিব, কিছুমান আহাৰ বর্জন কৰিব; একভক্ত আদি নিয়ম মানি নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে নিত্য দান কৰিব।

Verse 82

पुराणश्रवणं चैव तदर्थाचरणं पुनः । अखंडदीपोद्बोधश्च महापूजेष्टदैवते

পুৰাণ শ্ৰৱণ কৰিব আৰু তাৰ অৰ্থ অনুসাৰে আচৰণো কৰিব; অখণ্ড দীপ জ্বলাই ৰাখিব আৰু নিজৰ ইষ্টদেৱতাৰ মহাপূজা কৰিব।

Verse 83

प्रभूतांकुरबीजाढ्ये देशे चापि गतागतम् । यत्नेन वर्जयेद्धीमान्महाधर्मविवृद्धये

অংকুৰ আৰু বীজেৰে সমৃদ্ধ স্থানত বিশেষকৈ অকাৰণে অহা-যোৱা বুদ্ধিমান ব্ৰতধাৰীয়ে যত্নেৰে বর্জন কৰিব, যাতে মহাধৰ্ম বৃদ্ধি পায়।

Verse 84

असंभाष्या न संभाष्याश्चातुर्मास्य व्रतस्थितैः । मौनं चापि सदा कार्यं तथ्यं वक्तव्यमेव वा

চাতুৰ্মাস্য ব্ৰতত স্থিত লোকসকলে অযোগ্য ব্যক্তিৰ সৈতে কথা-বতৰা নকৰিব; সদায় মৌন থাকিব, নতুবা কেৱল সত্য বাক্যহে ক’ব।

Verse 85

निष्पावांश्च मसूरांश्च कोद्रवान्वर्जयेद्व्रती । सदा शुचिभिरास्थेयं स्प्रष्टव्यो नाव्रती जनः

ব্ৰতধাৰীয়ে নিষ্পাৱ, মসুৰ আৰু কোদ্ৰৱ শস্য বর্জন কৰিব; সদায় শুচি লোকৰ সঙ্গত থাকিব আৰু অব্ৰতী জনক স্পৰ্শো নকৰিব।

Verse 86

दंतकेशांबरादीनि नित्यं शोध्यानि यत्नतः । अनिष्टचिंता नो कार्या व्रतिना हृद्यपि क्वचित्

দন্ত, কেশ, অম্বৰ (বস্ত্ৰ) আদি নিত্য যত্নেৰে শোধন কৰিব লাগে। ব্ৰতধাৰীয়ে কেতিয়াও—হৃদয়ৰ ভিতৰতো—অশুভ বা অনিষ্ট চিন্তা নকৰিব।

Verse 87

द्वादशस्वपि मासेषु व्रतिनो यत्फलं भवेत् । चातुर्मास्यव्रतभृतां तत्फलं स्यादखंडितम्

দ্বাদশো মাসত ব্ৰতধাৰীয়ে যি ফল লাভ কৰিব পাৰে, চাতুৰ্মাস্য ব্ৰত ধাৰণকাৰীৰ বাবে সেই একে ফল অখণ্ড আৰু সম্পূৰ্ণ হয়।

Verse 88

चतुर्ष्वपि च मासेषु न सामर्थ्यं व्रते यदि । तदोर्जे व्रतिना भाव्यमप्यब्दफलमिच्छता

যদি চাৰি মাহ জুৰি ব্ৰত পালন কৰাৰ সামৰ্থ্য নাথাকে, তেন্তে বছৰৰ সম্পূৰ্ণ ফল কামনা কৰা ব্ৰতধাৰীয়ে অন্ততঃ ঊৰ্জা (কাৰ্তিক) মাহত ব্ৰত পালন কৰিব লাগে।

Verse 89

अव्रतः कार्तिको येषां गतो मूढधियामिह । तेषां पुण्यस्य लेशोपि न भवेत्सूकरात्मनाम्

যিসকল মূঢ়বুদ্ধিৰ লোকৰ কাৰ্তিক মাহ ব্ৰত নকৰাকৈ পাৰ হৈ যায়, সেই শূকৰ-আত্মা লোকৰ পুণ্যৰ এক লেশো উদ্ভৱ নহয়।

Verse 90

कृच्छ्रं वा चातिकृच्छ्रं वा प्राजापत्यमथापि वा । संप्राप्ते कार्तिके मासि कुर्याच्छक्त्याति पुण्यवान्

কাৰ্তিক মাহ উপস্থিত হ’লে, অতি পুণ্যবান ব্যক্তিয়ে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে কৃচ্ছ্ৰ, অতীকৃচ্ছ্ৰ অথবা প্ৰাজাপত্য প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব।

Verse 91

एकांतरं व्रतं कुर्यात्त्रिरात्र व्रतमेव वा । पंचरात्रं सप्तरात्रं संप्राप्ते कार्तिके व्रती

কাৰ্তিক মাহ উপস্থিত হ’লে ব্ৰতী ভক্তে একান্তৰ উপবাস, অথবা ত্ৰিৰাত্ৰ ব্ৰত; নতুবা পঞ্চৰাত্ৰ বা সপ্তৰাত্ৰ ব্ৰতও পালন কৰিব।

Verse 92

पक्षव्रतं वा कुर्वीत मासोपोषणमेव वा । नोर्जो वंध्यो विधातव्यो व्रतिना केनचित्क्वचित्

কোনোৱে পক্ষব্ৰত পালন কৰিব পাৰে, অথবা সমগ্ৰ মাহজুৰি উপবাসো কৰিব পাৰে। ঊৰ্জা (কাৰ্তিক) ব্ৰত কোনো ব্ৰতীয়ে কেতিয়াও, কোনোভাৱে, নিষ্ফল কৰি তুলিব নালাগে।

Verse 93

शाकाहारं पयोहारं फलाहारमथापि वा । चरेद्यवान्नाहारं वा संप्राप्ते कार्तिके व्रती

কাৰ্তিক উপস্থিত হ’লে ব্ৰতীয়ে শাকাহাৰ, পয়াহাৰ, ফলাহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে; অথবা যৱান্ন-আহাৰেই জীৱন নিৰ্বাহ কৰি ব্ৰতৰ নিয়ম পালন কৰিব।

Verse 94

नित्यनैमित्तिकं स्नानं कुर्यादूर्जे व्रती नरः । ब्रह्मचर्यं चरेदूर्जे महाव्रतफलार्थवान्

ঊৰ্জা (কাৰ্তিক) কালত ব্ৰতী নৰে নিত্য আৰু নৈমিত্তিক স্নান কৰিব। ঊৰ্জাত মহাব্ৰতৰ ফল লাভৰ কামনাৰে ব্ৰহ্মচৰ্য আচৰণ কৰিব।

Verse 95

बाहुलं ब्रह्मचर्येण यः क्षिपेच्छुचिमानसः । समस्तं हायनं तेन ब्रह्मचर्यकृतं भवेत्

যি শুচি-মানসে ঊৰ্জাৰ বহুল দিন ব্ৰহ্মচৰ্যৰে পাৰ কৰে, তাৰ বাবে সমগ্ৰ বছৰটোৱেই যেন ব্ৰহ্মচৰ্য আচৰণ কৰা সমান হৈ পৰে।

Verse 96

यस्तु कार्तिकिकं मासमुपवासैः समापयेत् । अप्यब्दमपि तेनेह भवेत्सम्यगुपोषितम्

যি জনে কাৰ্তিক মাহটো উপবাসেৰে সম্পূৰ্ণ কৰে, তেওঁৰ বাবে এই লোকতেই যেন এটা সম্পূৰ্ণ বছৰ সঠিকভাৱে উপবাস পালন কৰা বুলি গণ্য হয়।

Verse 97

शाकाहारपयोहारैरूर्जों यैरतिवाहितः । अखंडिता शरत्तेन तदाहारेण यापिता

যিসকলে ঊৰ্জা (কাৰ্তিক) মাহটো শাক-সব্জি আৰু দুধৰ আহাৰে কটায়, সেই একে আহাৰে তেওঁলোকৰ সম্পূৰ্ণ শৰৎ ঋতু অখণ্ডভাৱে চলি থাকে।

Verse 98

पत्रभोजी भवेदूर्जे कांस्यं त्याज्यं प्रयत्नतः । यो व्रती कांस्यभोजी स्यान्न तद्व्रतफलं लभेत्

ঊৰ্জা (কাৰ্তিক) মাহত পাতত ভোজন কৰা উচিত আৰু কাঁসৰ পাত্ৰ যত্নেৰে ত্যাগ কৰিব লাগে। যি ব্ৰতী কাঁসত ভোজন কৰে, সি সেই ব্ৰতৰ ফল নাপায়।

Verse 99

कांस्यस्य नियमे दद्यात्कांस्यं सर्पिः प्रपूरितम् । ऊर्जे न भक्षयेत्क्षौद्रमतिक्षुद्रगतिप्रदम्

কাঁস ত্যাগৰ নিয়ম পালন কৰিলে ঘিঁউৰে ভৰ্তি কাঁসৰ পাত্ৰ দান কৰিব লাগে। ঊৰ্জা (কাৰ্তিক) মাহত মধু নাখাব, কিয়নো ই অতিশয় নীচ গতি প্ৰদান কৰে।

Verse 100

मधुत्यागे घृतं दद्यात्पायसं च सशर्करम् । अभ्यंगेऽभ्यवहारे च तैलमूर्जे विवर्जयेत्

মধু ত্যাগ কৰিলে ঘিঁউ আৰু চেনিসহ পায়স (খীৰ) দান কৰিব লাগে। ঊৰ্জা (কাৰ্তিক) মাহত দেহত তেল মালিশ আৰু আহাৰত তেল—দুয়োটাই বর্জন কৰিব।

Verse 110

पापांधकारसंक्रुद्धः कार्तिके दीपदानतः । क्रोधांधकारितमुखं भास्करिं स न वीक्षते

যি পাপৰ অন্ধকাৰত আৱদ্ধ, কাৰ্ত্তিক মাহত দীপদান কৰিলে, ক্ৰোধৰ অন্ধকাৰত আৱৃত মুখবিশিষ্ট সূৰ্যক সি পুনৰ নেদেখে।

Verse 120

एकादशीं समासाद्य प्रबोधकरणीं मम । बिंदुतीर्थकृतस्नानो रात्रौ जागरणान्वितः

মোৰ প্ৰবোধ ঘটোৱা একাদশীলৈ আহি, বিন্দুতীৰ্থত স্নান কৰি, সি ৰাতি জাগৰণসহ থাকে।

Verse 130

तस्माद्द्वेषो न कर्तव्यो विश्वेशे परमात्मनि । विश्वेश द्वेषिणां पुंसां प्रायश्चित्तं यतो नहि

সেয়ে, পৰমাত্মা বিশ্বেশ্বৰ প্ৰতি দ্বেষ নকৰিবা; কিয়নো বিশ্বেশক দ্বেষ কৰা লোকৰ বাবে সত্যই কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত নাই।

Verse 140

आनंदकाननं पुण्यं पुण्यं पांचनदं ततः । ततोपि मम सान्निध्यमग्निबिंदो महामुने

আনন্দকানন পুণ্য, আৰু তাৰো ওপৰে পাঁচনদো পুণ্য; তথাপি, হে মহামুনি অগ্নিবিন্দু, সেয়াতকৈও ওপৰত মোৰ সান্নিধ্য আছে।

Verse 145

भविष्याण्यपि कानीह तानि मे कथयाच्युत । यानि संपूज्यते भक्ताः प्राप्स्यंति कृतकृत्यताम्

হে অচ্যুত, ইয়াত আগলৈ আহিবলগীয়া আন কোন কোন পবিত্ৰ বিষয় আছে, মোক কোৱা—যিবোৰ যথাবিধি পূজা কৰিলে ভক্তসকলে জীৱনৰ উদ্দেশ্য পূৰ্ণতা লাভ কৰে।