Adhyaya 38
এই অধ্যায়ত স্কন্দে গৃহস্থধৰ্ম সম্পৰ্কে সংক্ষিপ্ত কিন্তু গভীৰ ধৰ্ম-নৈতিক উপদেশ দিছে। আৰম্ভণিতে বিবাহৰ অষ্টবিধ প্ৰকাৰ বৰ্ণনা কৰি ব্রাহ্ম, দৈৱ, আৰ্শ, প্ৰাজাপত্যক ধৰ্ম্য বুলি, আৰু আসুৰ, গান্ধৰ্ব, ৰাক্ষস, পৈশাচক নিন্দিত বা হীন বুলি কোৱা হৈছে; লগতে প্ৰতিটোৰ শুদ্ধি-ফল বা দোষ-পরিণামো উল্লেখ কৰা হৈছে। তাৰ পাছত গৃহস্থ-আচাৰৰ বিধান বিস্তাৰিত হয়—ঋতুকালত দাম্পত্য-সমাগম, অনুচিত সময়-স্থানত সাৱধানতা, শৌচ-পবিত্ৰতা, বাক্-সংযম, ইন্দ্ৰিয়-নিগ্ৰহ আৰু সামাজিক ব্যৱহাৰৰ নিয়ম। পঞ্চযজ্ঞ, বৈশ্বদেৱ আৰু অতিথি-সেৱাৰ মহত্ত্ব বিশেষকৈ কোৱা হৈছে; অতিথি-সৎকাৰ পুণ্যদায়ক আৰু অৱহেলা দোষকাৰক বুলি বুজোৱা হৈছে। দানৰ ফল, অনধ্যায় (অধ্যয়ন-নিষেধ) অৱস্থা, সত্য কিন্তু হিতকাৰী বাক্য, আৰু কু-সঙ্গ ত্যাগৰ নীতি উপদেশৰূপে আহে। শেষত কাশী-কেন্দ্ৰিক প্ৰসঙ্গলৈ আগবাঢ়ি, অবিমুক্ত ক্ষেত্ৰৰ মহিমা বৰ্ণনাৰ বাবে ভূমিকা সাজি দিয়া হয়।
Shlokas
Verse 1
स्कंद उवाच । विवाहा ब्राह्म दैवार्षाः प्राजापत्यासुरौ तथा । गांधर्वो राक्षसश्चापि पैशाचोऽष्टम उच्यते
স্কন্দে ক’লে: বিবাহসমূহ ব্ৰাহ্ম, দৈৱ, আৰ্ষ, প্ৰাজাপত্য আৰু আসুৰ; তদুপৰি গান্ধৰ্ব আৰু ৰাক্ষস—আৰু অষ্টমটোক পৈশাচ বুলি কোৱা হয়।
Verse 2
स ब्राह्मो वरमाहूय यत्र कन्या स्वलंकृता । दीयते तत्सुतः पूयात्पुरुषानेकविंशतिम्
ইয়াক ব্ৰাহ্ম বিবাহ বোলা হয়—য’ত বৰক আমন্ত্ৰণ কৰি, অলংকৃত কন্যাক তেওঁলৈ অৰ্পণ কৰা হয়। সেই সংযোগত জন্ম লোৱা পুত্ৰে একুশ পুৰুষ-পুৰুষানুক্ৰম পবিত্ৰ কৰে।
Verse 3
यज्ञस्थायर्त्विजे दैवस्तज्जःपाति चतुर्दश । वरादादाय गोद्वंद्वमार्षस्तज्जः पुनाति षट्
দৈৱ বিবাহ হ’ল—যজ্ঞত অধিষ্ঠিত ঋত্বিজ পুৰোহিতক কন্যা দিয়া; তাত জন্ম লোৱা পুত্ৰে চৌদ্দ পুৰুষানুক্ৰম ৰক্ষা কৰে। আৰ্ষ বিবাহ হ’ল—বৰাৰ পৰা গৰুৰ জোৰা গ্ৰহণ কৰা; তাত জন্ম লোৱা পুত্ৰে ছয় পুৰুষানুক্ৰম পবিত্ৰ কৰে।
Verse 4
सहोभौ चरतां धर्ममित्युक्त्वा दीयतेर्थिने । यत्र कन्या प्राजापत्यस्तज्जो वंशान्पुनाति षट्
য’ত যোগ্য বৰক এই বুলি কৈ কন্যা দিয়া হয়—‘তোমালোক দুয়ো একেলগে ধৰ্ম আচৰণ কৰা’—সেয়াই প্ৰাজাপত্য বিবাহ। তাত জন্ম লোৱা পুত্ৰে ছয় বংশধাৰা পবিত্ৰ কৰে।
Verse 5
चत्वार एते विप्राणां धर्म्याः पाणिग्रहाः स्मृताः । आसुरः क्रयणाद्द्रव्यैर्गांधर्वोन्योन्य मैत्रतः
এই চাৰিটা বিপ্ৰসকলৰ বাবে ধৰ্ম্য পাণিগ্ৰহণৰ ৰূপ বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। আসুৰ বিবাহ ধন-সম্পদে ক্ৰয় কৰাৰ পৰা হয়, আৰু গান্ধৰ্ব বিবাহ পৰস্পৰ স্নেহ-প্ৰেমৰ পৰা জন্মে।
Verse 6
प्रसह्यकन्याहरणाद्राक्षसो निंदितः सताम् । छलेन कन्याहरणात्पैशाचो गर्हितोऽष्टमः
কন্যা বলপূৰ্বক হৰণ কৰাৰ পৰা ৰাক্ষস বিবাহ হয়; সৎলোকসকলে ইয়াক নিন্দা কৰে। ছল-প্ৰবঞ্চনাৰে কন্যা হৰণ কৰাৰ পৰা পৈশাচ বিবাহ—অষ্টম—উৎপন্ন হয়; সেয়াও গৰ্হিত।
Verse 7
प्रायः क्षत्रविशोरुक्ता गांधर्वासुरराक्षसाः । अष्टमस्त्वेष पापिष्ठः पापिष्ठानां च संभवेत्
গান্ধৰ্ব, আসুৰ আৰু ৰাক্ষস বিবাহ-ৰূপ সাধাৰণতে ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্যসকলৰ বাবে কোৱা হৈছে; কিন্তু এই অষ্টম প্ৰকাৰ সৰ্বাধিক পাপময়—ই পাপিষ্ঠসকলৰ মাজতেই জন্ম লয়।
Verse 8
सवर्णया करो ग्राह्यो धार्यः क्षत्रियया शरः । प्रतोदो वैश्यया धार्यो वासोंतः पज्जया तथा
নিজ বৰ্ণৰ স্ত্ৰীৰ সৈতে বিবাহত হাত ধৰা উচিত; ক্ষত্ৰিয় স্ত্ৰীৰ সৈতে শৰ ধৰা, বৈশ্য স্ত্ৰীৰ সৈতে প্ৰতোদ (গোচাবুক/অংকুশ) ধৰা, আৰু শূদ্ৰা স্ত্ৰীৰ সৈতে বস্ত্ৰৰ আঁচল ধৰা উচিত।
Verse 9
असवर्णस्त्वेष विधिः स्मृतो दृष्टश्च वेदने । सवर्णाभिस्तु सर्वाभिः पाणिर्ग्राह्यस्त्वयं विधिः
অসৱৰ্ণ (অন্তৰ-বৰ্ণ) সংযোগৰ বাবে এই বিধি স্মৃতিত স্মৰণীয় আৰু শাস্ত্ৰীয় উপদেশতো দেখা যায়; কিন্তু সকলো সৱৰ্ণ স্ত্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াত নিয়ম এই যে কেৱল হাতেই গ্ৰহণীয়।
Verse 10
धर्म्यैर्विवाहैर्जायंते धर्म्या एव शतायुषः । अधर्म्यैर्धर्मरहिता मंदभाग्यधनायुषः
ধৰ্ম্য বিবাহৰ পৰা ধৰ্ম্য সন্তান জন্মে, যিসকল শতা-আয়ুষী হয়; অধৰ্ম্য বিবাহৰ পৰা ধৰ্মহীন সন্তান জন্মে—যাৰ ভাগ্য, ধন আৰু আয়ু অল্প।
Verse 11
ऋतुकालाभिगमनं धर्मोयं गृहिणः परः । स्त्रीणां वरमनुस्मृत्य यथाकाम्यथवा भवेत्
ঋতুকালত পত্নীৰ ওচৰলৈ যোৱা গৃহস্থৰ পৰম ধৰ্ম। স্ত্ৰীসকলৰ বাবে যি উত্তম তাক স্মৰণ কৰি, তাইৰ ইচ্ছাৰ সৈতে সঙ্গতি ৰাখি কৰ্ম কৰা উচিত—নচেৎ বিৰত থাকক।
Verse 12
दिवाभिगमनं पुंसामनायुष्यं परं मतम् । श्राद्धाहः सर्वपर्वाणि यत्नात्त्याज्यानि धीमता
দিনৰ সময়ত পুৰুষৰ সহবাস আয়ুৰ বাবে অতি ক্ষতিকাৰক বুলি মানা হয়। বুদ্ধিমান লোকে শ্ৰাদ্ধ-দিন আৰু সকলো পবিত্ৰ পৰ্বত যত্নেৰে ত্যাগ কৰিব লাগে।
Verse 13
तत्र गच्छन्स्त्रियं मोहाद्धर्मात्प्रच्यवते परात्
সেই সময়বোৰত মোহবশত স্ত্ৰীৰ ওচৰলৈ গ’লে মানুহে পৰম ধৰ্মৰ পৰা স্খলিত হয়।
Verse 14
ऋतुकालाभिगामी यः स्वदारनिरतश्च यः । स सदा ब्रह्मचारी च विज्ञेयः सद्गृहाश्रमी
যি কেৱল যথাযথ ঋতুকালত (পত্নীৰ ওচৰলৈ) যায় আৰু নিজৰ বৈধ পত্নীতেই নিবিষ্ট থাকে, তাক সদায় ব্ৰহ্মচাৰী আৰু সত্য গৃহস্থ-আশ্ৰমী বুলি জানিব লাগে।
Verse 15
ऋतुः षोडशयामिन्यश्चतस्रस्ता सुगर्हिताः । पुत्रास्तास्वपि या युग्मा अयुग्माः कन्यका प्रजाः
ঋতুকাল ষোল ৰাতিৰ; তাৰ ভিতৰত চাৰিটা ৰাতি অতি নিন্দিত। বাকী ৰাতিবোৰতো সম ৰাতিত গৰ্ভধাৰণ হলে পুত্ৰ হয়, আৰু বিষম ৰাতিত কন্যা সন্তান হয়।
Verse 16
त्यक्त्वा चंद्रमसं दुःस्थं मघां पौष्णं विहाय च । शुचिः सन्निर्विशेत्पत्नीं पुन्नामर्क्षे विशेषतः । शुचिं पुत्रं प्रसूयेत पुरुषार्थप्रसाधकम्
অশুভ চন্দ্ৰদিন ত্যাগ কৰি, আৰু মঘা আৰু পৌষ্ণ নক্ষত্ৰো পৰিহাৰ কৰি, শুচি ব্যক্তি পত্নীৰ ওচৰলৈ যাব—বিশেষকৈ পুন্নামা নামৰ নক্ষত্ৰ থাকোঁতে। তেতিয়া শুচি পুত্ৰ জন্মিব, যি ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম-মোক্ষ এই পুৰুষাৰ্থসমূহ সিদ্ধ কৰে।
Verse 17
आर्षे विवाहे गोद्वंद्वं यदुक्तं तन्न शस्यते । शुल्कमण्वपि कन्यायाः कन्या विक्रयपापकृत्
আৰ্ষ বিবাহত কোৱা ‘গো-দ্বন্দ্ব’ক মূল্য বুলি ধৰি লোৱা প্ৰশংসনীয় নহয়। কন্যাৰ বাবে অতি সামান্য শুল্কো ল’লে সেয়া কন্যা-বিক্ৰয়ৰ পাপ হয়।
Verse 18
अपत्यविक्रयी कल्पं वसेद्विट्कृमिभोजने । अतो नाण्वपि कन्याया उपजीवेत्पिता धनम्
যি নিজৰ সন্তান বিক্ৰী কৰে, সি বিষ্ঠা আৰু কৃমি ভক্ষণ কৰা নৰকত এক কল্পকাল বাস কৰিব লাগে। সেয়ে পিতাই কন্যাৰ পৰা আহৰণ কৰা অতি সামান্য ধনেও জীৱিকা নকৰিব।
Verse 19
स्त्रीधनान्युपजीवंति ये मोहादिह बांधवाः । न केवलं निरयगास्तेषामपि हि पूर्वजाः
যিসকল আত্মীয় মোহবশতঃ ইয়াত স্ত্ৰীধন ভোগ কৰি জীৱিকা কৰে, তেওঁলোক নৰকগামী হয়; কেৱল তেওঁলোকেই নহয়, তেওঁলোকৰ পূৰ্বজসকলেও তললৈ টানি নিয়া হয়।
Verse 20
पत्या तुष्यति यत्र स्त्री तुष्येद्यत्र स्त्रिया पतिः । तत्र तुष्टा महालक्ष्मीर्निवसेद्दानवाऽरिणा
য’ত স্ত্ৰী পতিৰ সৈতে সন্তুষ্ট থাকে আৰু য’ত পতি স্ত্ৰীৰ দ্বাৰা তুষ্ট হয়, তাত আনন্দিতা মহালক্ষ্মী দানৱৰ শত্রু (বিষ্ণু) সহিত নিবাস কৰে।
Verse 21
वाणिज्यं नृपतेः सेवा वेदानध्यापनं तथा । कुविवाहः क्रियालोपः कुले पतनहेतवः
বাণিজ্য, নৃপতি-সেৱা, আৰু জীৱিকাৰ বাবে বেদ অধ্যাপন; লগতে কু-বিবাহ আৰু বিধিবদ্ধ ক্ৰিয়াৰ লোপ—এইবোৰেই কুলৰ পতনৰ কাৰণ।
Verse 22
कुर्याद्वैवाहिके वह्नौ गृह्यकर्मान्वहं गृही । पंचयज्ञक्रियां चापि पक्तिं दैनंदिनीमपि
গৃহস্থে বৈবাহিক পবিত্ৰ অগ্নিত নিত্য গৃহ্যকৰ্ম সম্পাদন কৰিব লাগে; লগতে পঞ্চযজ্ঞৰ ক্ৰিয়া আৰু দৈনন্দিন অন্ন ৰান্ধি নিবেদনো কৰিব লাগে।
Verse 23
गृहस्थाश्रमिणः पंच सूना कर्म दिने दिने । कंडनी पेषणी चुल्ली ह्युदकुंभस्तु मार्जनी
গৃহস্থাশ্ৰমীৰ দৈনন্দিন কৰ্মত স্বাভাৱিকভাৱে পাঁচ ‘সূনা’ (অজান্তে হিংসা) থাকে: কঁডনী (চালনি/পৰিষ্কাৰ), পেষণী (পিষা), চুল্লী (উনুন), উদকুম্ভ (পানীৰ ঘট), আৰু মাৰ্জনী (ঝাড়ু দিয়া)।
Verse 24
तासां च पंचसूनानां निराकरणहेतवः । क्रतवः पंच निर्दिष्टा गृहि श्रेयोभिवर्धनाः
সেই পাঁচ সূনাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা দোষ নিবারণৰ বাবে পাঁচ ক্ৰতু/যজ্ঞ নিৰ্দিষ্ট কৰা হৈছে, যি গৃহস্থৰ কল্যাণ আৰু আধ্যাত্মিক শ্ৰেয় বৃদ্ধি কৰে।
Verse 25
पाठनं ब्रह्मयज्ञः स्यात्तर्पणं च पितृ क्रतुः । होमो दैवो बलिर्भौतोऽतिथ्यर्चा नृक्रतुः क्रमात्
পাঠ/অধ্যয়নেই ব্ৰহ্মযজ্ঞ; তৰ্পণ পিতৃক্ৰতু; অগ্নিত হোম দেৱযজ্ঞ; বলি-অৰ্পণ ভূতযজ্ঞ; আৰু অতিথিৰ আৰ্চনা নৃক্ৰতু—এইদৰে ক্ৰমে।
Verse 26
पितृप्रीतिं प्रकुर्वाणः कुर्वीत श्राद्धमन्वहम् । अन्नोदकपयोमूलैः फलैर्वापि गृहाश्रमी
পিতৃসন্তুষ্টি কামনা কৰি গৃহাশ্ৰমীয়ে নিত্য শ্ৰাদ্ধ কৰিব লাগে—অন্ন, জল, দুগ্ধ, কন্দ-মূল বা ফলৰ দ্বাৰাও, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে।
Verse 27
गोदानेन च यत्पुण्यं पात्राय विधिपूर्वकम् । सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षां दत्त्वा तत्फलमाप्नुयात्
বিধিপূৰ্বকে যোগ্য পাত্ৰক গোধন দান কৰিলে যি পুণ্য লাভ হয়, সেই একে ফল ভিক্ষুকক সন্মান কৰি আদৰে ভিক্ষা দান কৰিলেও লাভ হয়।
Verse 28
तपोविद्यासमिद्दीप्ते हुतं विप्रास्य पावके । तारयेद्विघ्नसंघेभ्यः पापाब्धेरपि दुस्तरात्
তপস্যা আৰু বিদ্যাৰে দীপ্ত ব্ৰাহ্মণৰ অগ্নিৰূপ পাৱকত যি আহুতি দিয়া হয়, সেয়া বাধাৰ দলৰ পৰা আৰু পাপৰ দুস্তৰ সাগৰৰ পৰাও পাৰ কৰায়।
Verse 29
अनर्चितोऽतिथिर्गेहाद्भग्नाशो यस्य गच्छति । आजन्मसंचितात्पुण्यात्क्षणात्स हि बहिर्भवेत्
যাৰ ঘৰৰ পৰা অনৰ্চিত অতিথি আশা ভঙ হৈ উভতি যায়, সি মানুহ জন্মৰ পৰা সঞ্চিত পুণ্যৰ পৰা ক্ষণতে বঞ্চিত হয়।
Verse 30
सांत्वपूर्वाणि वाक्यानि शय्यार्थे भूस्तृणोदके । एतान्यपि प्रदेयानि सदाभ्यागत तुष्टये
অভ্যাগত সন্তুষ্টিৰ বাবে সান্ত্বনাপূৰ্ণ বাক্য, আৰু শয্যাৰ্থে মাটিত ঠাই, তৃণ আৰু জল—এইবোৰো সদায় আগন্তুক অতিথিক দিয়া উচিত।
Verse 31
गृहस्थः परपाकादी प्रेत्य तत्पशुतां व्रजेत् । श्रेयः परान्नपुष्टस्य गृह्णीयादन्नदो यतः
যি গৃহস্থ পৰৰ ৰন্ধা আহাৰ খাই জীৱন ধাৰে, সি মৃত্যুৰ পিছত তেওঁলোকৰ পশুত্ব অৱস্থালৈ যায়। সেয়ে শ্ৰেয়স গ্ৰহণ কৰা উচিত—পৰৰ অন্নত পুষ্ট নহয়, অন্নদাতা হওক।
Verse 32
आदित्योढोऽतिथिः सायं सत्कर्तव्यः प्रयत्नतः । असत्कृतोन्यतो गच्छन्दुष्कृतं भूरि यच्छति
সূৰ্য অস্ত যোৱাৰ দৰে যেন বহি আহি সন্ধিয়া বেলাত যি অতিথি উপস্থিত হয়, তাক বিশেষ যত্নে সৎকাৰ কৰা উচিত। সৎকাৰ নাপাই যদি সি আন ঠাইলৈ গুচি যায়, তেন্তে সেই গৃহত অতি অধিক পাপফল আহে।
Verse 33
भुंजानोऽतिथिशेषान्नमिहायुर्धनभाग्भवेत् । प्रणोद्यातिथिमन्नाशी किल्बिषी च गृहाश्रमी
অতিথিৰ অৱশিষ্ট অন্ন ভোজন কৰিলে ইয়াত দীঘল আয়ু আৰু ধন-সমৃদ্ধি লাভ হয়। কিন্তু অতিথিক তাড়াই নিজে আহাৰ কৰা গৃহস্থ পাপদোষে লিপ্ত হয়।
Verse 34
वैश्वदेवांत संप्राप्तः सूर्योढो वातिथिः स्मृतः । न पूर्वकाल आयातो न च दृष्टचरः क्वचित्
বৈশ্বদেৱ কৰ্মৰ অন্তত সূৰ্যাস্তৰ সৈতে যি উপস্থিত হয়, তাক ‘ৱা-অতিথি’ বুলি কোৱা হয়—সি আগতে অহা নাছিল, আৰু তাৰ আচৰণো পূৰ্বে কেতিয়াও জনা নাছিল।
Verse 35
बलिपात्रकरे विप्रे यद्यन्योतिथिरागतः । अदत्त्वा तं बलिं तस्मै यथाशक्त्यान्नमर्पयेत्
বিপ্ৰৰ হাতে বলিপাত্ৰ থাকোঁতে যদি আন কোনো অতিথি আহে, তেন্তে সেই বলি তাক নিদিব; বৰং নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে তাক অন্ন অৰ্পণ কৰিব।
Verse 36
कुमाराश्च स्ववासिन्यो गर्भिण्योऽतिरुजान्विताः । अतिथेरादितोप्येते भोज्या नात्र विचारणा
কুমাৰসকল, গৃহবাসিনী নাৰীসকল, গৰ্ভিণীসকল আৰু অতি তীব্ৰ ৰোগে পীড়িত লোক—এইসকলক অতিথিৰ আগতেই ভোজন কৰাব লাগে; ইয়াত কোনো বিচাৰ-বিমৰ্শ নাই।
Verse 37
पितृदेवमनुष्येभ्यो दत्त्वाश्नात्यमृतं गृही । स्वार्थं पचन्नघं भुंक्ते केवलं स्वोदरंभरिः
যি গৃহস্থে প্ৰথমে পিতৃ, দেৱতা আৰু মানুহক অন্ন দান কৰি তাৰ পাছত আহাৰ কৰে, সি অমৃতসম ভোগ লাভ কৰে। কিন্তু যি কেৱল নিজৰ স্বাৰ্থত ৰান্ধে, সি পাপেই ভোগ কৰে—কেৱল নিজৰ উদৰ-পূৰণকাৰী।
Verse 38
माध्याह्निकं वैश्वदेवं गृहस्थः स्वयमाचरेत् । पत्नी सायं बलिं दद्यात्सिद्धान्नैर्मंत्रवर्जितम्
মধ্যাহ্নত গৃহস্থে নিজে বৈশ্বদেৱ কৰ্ম আচার কৰিব। সন্ধ্যাত পত্নীয়ে সিদ্ধ অন্নেৰে বলি দিব, মন্ত্রোচ্চাৰণ নকৰাকৈ।
Verse 39
एतत्सायंतनं नाम वैश्वदेवं गृहाश्रमे । सायंप्रातर्भवेदेव वैश्वदेवं प्रयत्नतः
গৃহাশ্ৰমত ইয়াক ‘সায়ন্তন বৈশ্বদেৱ’ বুলি কোৱা হয়। নিশ্চয়েই প্ৰভাতে আৰু সন্ধ্যাত দুয়ো সময়তে যত্নসহ বৈশ্বদেৱ আচার কৰা উচিত।
Verse 40
वैश्वदेवेन ये हीना आतिथ्येन विवर्जिताः । सर्वे ते वृषला ज्ञेयाः प्राप्तवेदा अपि द्विजाः
যিসকলে বৈশ্বদেৱ অৱহেলা কৰে আৰু আতিথ্যহীন, তেওঁলোক সকলোকে ‘বৃষল’ বুলি জানিবা—যদিও তেওঁলোক দ্বিজ আৰু বেদজ্ঞ হোৱাও পাৰে।
Verse 41
अकृत्वा वैश्वदेवं तु भुंजते ये द्विजाधमाः । इह लोकेन्नहीनाः स्युः काकयोनिं व्रजंत्यथ
যিসকল অধম দ্বিজে বৈশ্বদেৱ নকৰাকৈ আহাৰ কৰে, তেওঁলোক এই লোকত অন্নহীন হয়; আৰু তাৰ পাছত কাক-যোনিলৈ গমন কৰে।
Verse 42
वेदोदितं स्वकं कर्म नित्यं कुर्यादतंद्रितः । तद्धि कुर्वन्यथाशक्ति प्राप्नुयात्सद्गतिं पराम्
বেদে বিধান কৰা নিজৰ নিত্য কৰ্ম অলসতা ত্যাগ কৰি সদায় কৰিব লাগে। নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে সেই কৰ্ম কৰিলে মানুহে পৰম সদ্গতি লাভ কৰে।
Verse 43
षष्ठ्यष्टम्योर्वसेत्पापं तैले मांसे सदैव हि । पंचदश्यां चतुर्दश्यां तथैव च भगेक्षुरे
ষষ্ঠী আৰু অষ্টমী তিথিত পাপ নিতান্তই তেল আৰু মাংসত বাস কৰে বুলি কোৱা হয়। তেনেদৰে চতুৰ্দশী আৰু পঞ্চদশী তিথিত, আৰু কামভোগতো পাপ থাকে।
Verse 44
उदयं तं न चेक्षेत नास्तं यंतं न मध्यगम् । न राहुणोपसृष्टं च नांबुसंस्थं दिवाकरम्
সূৰ্যক উদয় সময়ত নাচাব, অস্ত যোৱা সময়তো নাচাব, আৰু মধ্যাকাশত থাকোঁতেও নাচাব। ৰাহুৱে গ্ৰাস কৰা (গ্ৰহণ) সময়ত, আৰু পানীত প্ৰতিফলিত দিৱাকৰকো নাচাব।
Verse 45
न वीक्षेतात्ममनोरूपमाशुधावेन्न वर्षति । नोल्लंघयेद्वत्सतंत्रीं न नग्नो जलमाविशेत्
মোহবশত নিজৰ প্ৰতিবিম্ব নাচাব; বৰষুণ নপৰা সময়ত দ্ৰুত দৌৰ নকৰিব। বাছুৰৰ বাঁধনি ৰছী নলঙ্ঘিব, আৰু নগ্ন হৈ পানীত ননামিব।
Verse 46
देवतायतनं विप्रं धेनुं मधुमृदं घृतम् । जातिवृद्धं वयोवृद्धं विद्यावृद्धं तपस्विनम्
দেৱতাৰ মন্দিৰ, ব্ৰাহ্মণ, গাই, মধু, মাটি আৰু ঘী; আৰু জাতিত বয়োজ্যেষ্ঠ, বয়সত জ্যেষ্ঠ, বিদ্যাত জ্যেষ্ঠ, আৰু তপস্বী—এইসকলক শ্ৰদ্ধা আৰু যত্নে সন্মান কৰিব লাগে।
Verse 47
अश्वत्थं चैत्यवृक्षं च गुरुं जलभृतं घटम् । सिद्धान्नं दधिसिद्धार्थं गच्छन्कुर्यात्प्रदक्षिणम्
চলাৰ সময়ত অশ্বত্থ (পিপল), চৈত্য-বৃক্ষ, নিজৰ গুৰু, জলভৰা ঘট, সিদ্ধ অন্ন, দধি আৰু সৰিষাক ধৰ্মৰ মঙ্গলময় আশ্ৰয় বুলি মানি ভক্তিভাৱে প্ৰদক্ষিণা কৰিব লাগে।
Verse 48
रजस्वलां न सेवेत नाश्नीयात्सह भार्यया । एकवासा न भुंजीत न भुंजीतोत्कटासने
ৰজস্বলা নাৰীৰ সৈতে সঙ্গ নকৰিব, আৰু পত্নীৰ সৈতে একেলগে আহাৰ নকৰিব। কেৱল এটা বস্ত্ৰ পিন্ধি আহাৰ নকৰিব, আৰু উকটাসন (উকুৰি বহি) আহাৰ নকৰিব।
Verse 49
नाश्नंतीं स्त्रीं समीक्षेत तेजस्कामो द्विजोत्तमः । असंतर्प्य पितॄन्देवान्नाद्यादन्नं नवं क्वचित्
আধ্যাত্মিক তেজ কামনা কৰা উত্তম দ্বিজে আহাৰ খাই থকা নাৰীক নাচাব। আৰু পিতৃসকল আৰু দেৱতাসকলক প্ৰথমে সন্তৰ্পণ নকৰাকৈ কেতিয়াও নতুনকৈ ৰন্ধা অন্ন নাখাব।
Verse 50
पक्वान्नं चापि नो मांसं दीर्घकालं जिजीविषुः । न मूत्रं गोव्रजे कुर्यान्न वल्मीके न भस्मनि
দীৰ্ঘায়ু কামনা কৰা লোকে সিদ্ধ অন্ন খাই মাংস পৰিহাৰ কৰিব। গোৱ্ৰজত মূত্ৰ নকৰিব, নতুবা বাল্মীক (পিঁপৰা ঢিপ) ওপৰত, আৰু ভস্মৰ ওপৰতও নকৰিব।
Verse 51
न गर्तेषु ससत्वेषु न तिष्ठन्न व्रजन्नपि । गोविप्रसूर्यवाय्वग्नि चंद्रर्क्षांबु गुरूनपि
য’ত জীৱ-জন্তু আছে তেনে গৰ্তত, ন তিষ্ঠি ন গমন কৰোঁতে, মল-মূত্ৰ ত্যাগ নকৰিব। আৰু গৰু, ব্ৰাহ্মণ, সূৰ্য, বায়ু, অগ্নি, চন্দ্ৰ, নক্ষত্ৰ, জল আৰু গুৰুজনৰ ফালে মুখ কৰি এই কাৰ্য নকৰিব।
Verse 52
अभिपश्यन्न कुर्वीत मलमूत्रविसर्जनम् । तिरस्कृत्यावनिं लोष्टकाष्ठपर्णतृणादिभिः
কোনোৱে চাই থাকোঁতে মল-মূত্ৰ ত্যাগ নকৰিব। মাটিৰ ঢেলা, কাঠ, পাতা, ঘাঁহ আদি দি ভূমি আৱৰণ কৰি তেতিয়াহে কৰিব।
Verse 53
प्रावृत्य वाससा मौलिं मौनी विण्मूत्रमुत्सृजेत् । यथासुखमुखो रात्रौ दिनेच्छायांधकारयोः
বস্ত্ৰেৰে মূৰ ঢাকি মৌন অৱলম্বন কৰি মল-মূত্ৰ ত্যাগ কৰিব। ৰাতি স্বস্তিদায়ক দিশলৈ মুখ কৰি, আৰু দিনত ছাঁ বা অন্ধকাৰত কৰিব।
Verse 54
भीतिषु प्राणबाधायां कुर्यान्मलविसर्जनम् । मुखेनोपधमेन्नाग्निं नग्नां नेक्षेत योषितम्
ভয় বা প্ৰাণৰ বিপদ উপস্থিত হ’লে তেতিয়াহে মল ত্যাগ কৰিব। মুখেৰে আগুনত ফুঁ নেদিব, আৰু নগ্না নাৰীক নাচাব।
Verse 55
नांघ्री प्रतापयेदग्नौ न वस्त्वशुचि निक्षिपेत् । प्राणिहिंसां न कुर्वीत नाश्नीयात्संध्ययोर्द्वयोः
আগুনত ভৰি গৰম নকৰিব, আৰু কোনো বস্তু অশুচি ঠাইত নথ’ব। প্ৰাণীহিংসা নকৰিব, আৰু দুয়োটা সন্ধ্যা (প্ৰভাত-সায়ং) সময়ত আহাৰ নকৰিব।
Verse 56
न संविशेत संध्यायां प्रत्यक्सौम्यशिरा अपि । विण्मूत्रष्ठीवनं नाप्सु कुर्याद्दीर्घजिजीविषुः
সন্ধ্যা সময়ত শুই নপৰিব, মূৰ উত্তৰমুখী কৰিলেও। দীঘলীয়া জীৱন কামনা কৰা জনে পানীত মল, মূত্ৰ বা থু নেপেলাব।
Verse 57
नाचक्षीत धयंतीं गां नेंद्रचापं प्रदर्शयेत् । नैकः सुप्यात्क्वचिच्छून्ये न शयानं प्रबोधयेत्
গাইয়ে পোৱালিক দুগ্ধ পান কৰাই থাকোঁতে তাক চাব নালাগে; ইন্দ্ৰধনু আঙুলিৰে দেখুৱাব নালাগে। নিৰ্জন ঠাইত একেলগে শুব নালাগে, আৰু শুই থকা মানুহক হঠাতে জগাব নালাগে।
Verse 58
पंथानं नैकलो यायान्न वार्यंजलिना पिबेत् । न दिवोद्भूत सारं च भक्षयेद्दधिनो निशि
পথত একেলগে নাযাব; দুহাত জোৰ কৰি অঞ্জলিৰে পানী নপিব। আৰু ৰাতি দিনত ওপৰলৈ উঠা ‘সাৰ’—দধি/খমীৰীয়া দুগ্ধ বা তাৰ ওপৰৰ স্তৰ—নভক্ষণ কৰিব।
Verse 59
स्त्रीधर्मिण्या नाभिवदेन्नाद्यादातृप्ति रात्रिषु । तौर्यत्रिक प्रियो न स्यात्कांस्ये पादौ न धावयेत्
ৰজোধৰ্মিণী (মাসিক ধৰ্মত থকা) স্ত্ৰীক নমস্কাৰ নকৰিব। ৰাতিৰ সময়ত তৃপ্তি পৰ্যন্ত খোৱা নাখাব। গীত-নৃত্য-বাদ্যৰ তৌৰ্যত্ৰিক বিনোদনত আসক্ত নহ’ব, আৰু কাঁসৰ পাত্ৰত ভৰি নুধুব।
Verse 60
श्राद्धं कृत्वा पर श्राद्धे योऽश्नीयाज्ज्ञानवर्जितः । दातुः श्राद्धफलं नास्ति भोक्ता किल्बिषभुग्भवेत्
নিজ শ্ৰাদ্ধ কৰি, যি অজ্ঞ লোক আনৰ শ্ৰাদ্ধত ভোজন কৰে, দাতাই শ্ৰাদ্ধফল নাপায়; আৰু ভোজনকাৰী পাপৰ ভোগী হয়।
Verse 61
न धारयेदन्यभुक्तं वासश्चो पानहावपि । न भिन्न भाजनेश्नीयान्नासीताग्न्यादि दूषिते
আনৰ ব্যৱহৃত বস্ত্ৰ বা জোতা-চেণ্ডেল নপিন্ধিব। ভঙা পাত্ৰত ভোজন নকৰিব, আৰু অগ্নি আদি দ্বাৰা দুষিত (অপবিত্ৰ) ঠাইত নাবহিব।
Verse 62
आरोहणं गवां पृष्ठे प्रेतधूमं सरित्तरम् । बालातपं दिवास्वापं द्यजेद्दीर्घं जिजीविषुः
দীৰ্ঘায়ু কামনা কৰা জনে গৰুৰ পিঠিত আৰোহণ, প্ৰেতকাৰ্যৰ ধোঁৱা, নদী অযত্নে পাৰ হোৱা, তীব্ৰ ৰ’দৰ তাপ আৰু দিনত শোৱা—এই সকলো পৰিহাৰ কৰিব।
Verse 63
स्नात्वा न मार्जयेद्गात्रं विसृजेन्न शिखां पथि । हस्तौ शिरो न धुनुयान्नाकर्षेदासनं पदा
স্নান কৰি গা ঘঁহি শুকুৱাব নালাগে; পথত শিখা ঢিলা কৰি নামাই দিব নালাগে। হাত দুটা মূৰৰ ওপৰত জোকাৰি নধৰিব, আৰু ভৰিৰে আসন টানি ননিব।
Verse 64
नोत्पाटयेल्लोमनखं दशनेन कदाचन । करजैः करजच्छेदं तृणच्छेदं विवर्जयेत्
কেতিয়াও চুলি টানি উখলাব নালাগে, আৰু দাঁতে নখ কামুৰিব নালাগে। নখে নখ কাটি ফালি দিয়া পৰিহাৰ কৰিব, আৰু ঘাঁহ ছিঙা বা ভাঙাো বর্জন কৰিব।
Verse 65
शुभायन यदायत्यां त्यजेत्तत्कर्म यत्नतः । अद्वारेण न गंतव्यं स्ववेश्मपरवेश्मनोः
শুভক্ষণ ওচৰ চাপিলে তাক নষ্ট কৰা কৰ্মসমূহ যত্নে পৰিহাৰ কৰিব। নিজৰ ঘৰ বা পৰৰ ঘৰ—দুৱাৰ নোহোৱা পথেৰে কেতিয়াও প্ৰৱেশ নকৰিব।
Verse 66
क्रीडेन्नाक्षैः सहासीत न धर्मघ्नैर्न रोगिभिः । न शयीत क्वचिन्नग्नः पाणौ भुंजीत नैव च
পাশা খেল নেখেলিব; ধৰ্মনাশক বা ৰোগীৰ সঙ্গ নকৰিব। ক’তাও নগ্ন হৈ শুব নালাগে, আৰু পাত্ৰ নোহোৱাকৈ হাততে লৈ ভোজনো নকৰিব।
Verse 67
आर्द्रपादकरास्योश्नन्दीर्घकालं च जीवति । संविशेन्नार्द्रचरणो नोच्छिष्टः क्वचिदाव्रजेत्
যাৰ ভৰি, হাত আৰু মুখ এতিয়াও ভিজা অৱস্থাত থাকোঁতেই যি আহাৰ গ্ৰহণ কৰে, সি দীঘলীয়া আয়ু লাভ কৰে বুলি কোৱা হয়। কিন্তু ভিজা ভৰিৰে শুই নপৰে, আৰু উচ্ছিষ্ট-অশুচি অৱস্থাত কেতিয়াও ক’লৈও নাযায়।
Verse 68
शयनस्थो न चाश्नीयान्नपिबेन्न जपेद्द्विजः । सोपानत्कश्चनाचामेन्न तिष्ठन्धारया पिबेत्
দ্বিজে শুই থকা অৱস্থাত নাখাব, নাপিব, আৰু জপো নকৰিব। কোনোবাই জোতা পিন্ধি আচমন নকৰিব; আৰু থিয় হৈ ধাৰাবাহিক সোঁতত পানী নপিব।
Verse 69
सर्वं तिलमयं नाद्यात्सायं शर्माभिलाषुकः । न निरीक्षेत विण्मूत्रे नोच्छिष्टः संस्पृशेच्छिरः
মঙ্গল-কল্যাণ কামনা কৰা লোকে সন্ধ্যাবেলাত সম্পূৰ্ণ তিলময় আহাৰ নাখাব। মল-মূত্ৰলৈ নাচাব, আৰু উচ্ছিষ্ট অৱস্থাত নিজৰ মূৰ নাছোঁৱাব।
Verse 70
नाधितिष्ठेत्तुषांगार भस्मकेशकपालिकाः । पतितैः सह संवासः पतनायैव जायते
তুষ, অঙ্গাৰ, ভস্ম, চুলি আৰু কপালিকা (খুলি-পাত্ৰ)ৰ ওপৰত ভৰি নিদিব। পতিতসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সহবাসে কেৱল নিজৰ পতনেই আনে।
Verse 71
श्रावयेद्वैदिकं मंत्रं न शूद्राय कदाचन । ब्राह्मण्याद्धीयते विप्रः शूद्रो धर्माच्च हीयते
শূদ্ৰক শুনাবলৈ কেতিয়াও বৈদিক মন্ত্ৰ নপঢ়িব, নাশুনুৱাব। এনে আচৰণে বিপ্ৰ ব্ৰাহ্মণ্যৰ পৰা হ্ৰাস পায়, আৰু শূদ্ৰো ধৰ্মৰ পৰা বিচ্যুত হয় বুলি কোৱা হয়।
Verse 72
धर्मोपदेशः शूद्राणां स्वश्रेयः प्रतिघातयेत् । द्विजशुश्रूषणं धर्मः शूद्राणां हि परो मतः
শূদ্ৰসকলক ধৰ্মোপদেশ দিয়া কিছুমান বিধান শিকোৱা ইয়াত তেওঁলোকৰ নিজ কল্যাণত বাধা দিয়া বুলি কোৱা হৈছে। শূদ্ৰসকলৰ বাবে দ্বিজসকলৰ শুশ্ৰূষা, সেবা আৰু ভক্তিভাৱে পৰিচৰ্যা কৰাই পৰম ধৰ্ম বুলি মানা হৈছে।
Verse 73
कंडूयनं हि शिरसः पाणिभ्यां न शुभं मतम् । आताडनं कराभ्यां च क्रोशनं केशलुंचनम्
হাতেৰে মূৰ খুজলোৱা শুভ বুলি ধৰা নহয়; তেনেদৰে হাতেৰে নিজকে আঘাত কৰা, ডাঙৰকৈ ক্ৰন্দন-চিঞৰ, বা চুলি টানি উলিয়োৱাও (শুভ নহয়)।
Verse 74
अशास्त्रवर्तिनो भूपाल्लुब्धात्कृत्वा प्रतिग्रहम् । ब्राह्मणः सान्वयो याति नरकानेकविंशतिम्
যদি কোনো ব্ৰাহ্মণে শাস্ত্ৰবিৰোধী আচৰণ কৰা লোভী ৰজাৰ পৰা দান-প্ৰতিগ্ৰহ গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তেওঁ বংশসহ একুশটা নৰকলৈ গমন কৰে।
Verse 75
अकालविद्युत्स्तनिते वर्षर्तौ पांसुवर्षणे । महावातध्वनौ रात्रावनध्यायाः प्रकीर्तिताः
অকালতে বিজুলী-গর্জন হ’লে, বৰ্ষা ঋতুত, ধূলিৰ বৰষুণ পৰিলে, আৰু ৰাতি মহাবতাহৰ গর্জনত—এই সময়সমূহক অনধ্যায় (বেদ অধ্যয়ন স্থগিত) বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।
Verse 76
उल्कापाते च भूकंपे दिग्दाहे मध्यरात्रिषु । संध्ययोर्वृषलोपांते राज्ञोराहोश्च सूतके
উল্কাপাত, ভূমিকম্প, দিশাদাহ (চৌদিশে অগ্নিদাহ), মধ্যৰাত্ৰি; দিনৰ সন্ধিক্ষণসমূহ (সন্ধ্যা); বিশৃঙ্খল উপদ্ৰৱৰ অন্তত; আৰু ৰজাৰ মৃত্যুজনিত বা ৰাহুৰ কাৰণে হোৱা সূতক-অশৌচত—এইবোৰো অনধ্যায়/আচাৰ-সংযমৰ সময় বুলি মানা হয়।
Verse 77
दर्शाष्टकासु भूतायां श्राद्धिकं प्रतिगृह्य च । प्रतिपद्यपि पूर्णायां गजोष्ट्राभ्यां कृतांतरे
দৰ্শা আৰু অষ্টকা তিথিত, ভূতা (অশুভ) দিনত, শ্ৰাদ্ধৰ অৰ্থে দান গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত, আৰু পূৰ্ণিমাৰ পাছৰ প্ৰতিপদাতো—হাতী আৰু উটৰ উপস্থিতিত অন্তৰায় ঘটিলে—সেই সময়ক বেদাধ্যয়নৰ অনধ্যায় বুলি গণ্য কৰিব লাগে।
Verse 78
खरोष्ट्रक्रोष्ट्र विरुते समवाये रुदत्यपि । उपाकर्मणि चोत्सर्गे नाविमार्गे तरौ जले
গাধা আৰু উটৰ চিঞৰ-বিৰুতি শুনা গ’লে, কোলাহল আৰু কান্দোনো থাকিলে, উপাকৰ্ম আৰু উৎসৰ্গ কৰ্মৰ সময়ত, আৰু নাও-মাৰ্গত, গছৰ ওপৰত বা পানীত থাকোঁতে—এই সকলো সময়ত বেদাধ্যয়ন স্থগিত ৰাখিব লাগে।
Verse 79
आरण्यकमधीत्यापि बाणसाम्नोरपि ध्वनौ । अनध्यायेषु चैतेषु नाधीयीत द्विजः क्वचित्
যদিও কোনোবাই আৰণ্যক অধ্যয়ন কৰি থাকে, তথাপি বাণৰ ধ্বনি বা সামগানৰ সুৰ শুনা গ’লে, আৰু এইধৰণৰ সকলো অনধ্যায় অৱস্থাত, দ্বিজে কেতিয়াও ক’তাও অধ্যয়ন নকৰিব।
Verse 80
कृतांतरायो न पठेद्भेकाखु श्वाहि बभ्रुभिः । भूताष्टम्योः पंचदश्योर्ब्रह्मचारी सदा भवेत्
অন্তৰায় ঘটিলে ভেকা, ইঁদুৰ, কুকুৰ, সাপ আৰু নেউলৰ মাজত পাঠ নকৰিব। ভূতা আৰু অষ্টমী তিথিত, আৰু পঞ্চদশী তিথিত, ব্ৰহ্মচাৰীয়ে সদায় ব্ৰহ্মচৰ্যত অটল থাকিব।
Verse 81
अनायुष्यकरं चैव परदारोपसर्पणम् । तस्मात्तद्दूरतस्त्याज्यं वैरिणां चोपसेवनम्
পৰ-স্ত্ৰীৰ ওচৰলৈ গমন আয়ু ক্ষয়কাৰী; সেয়ে তাক দূৰৰ পৰাই ত্যাগ কৰিব লাগে—আৰু শত্রুৰ সঙ্গও ত্যাগযোগ্য।
Verse 82
पूर्वर्द्धिभिः परित्यक्तमात्मानं नावमानयेत् । सदोद्यमवतां यस्माच्छ्रियो विद्या न दुर्लभाः
পূৰ্বৰ সমৃদ্ধি আঁতৰি গ’লেও নিজকে অৱমাননা নকৰিবা; কিয়নো সদা উদ্যোগীজনৰ বাবে শ্ৰী-লক্ষ্মী আৰু বিদ্যা দুষ্প্ৰাপ্য নহয়।
Verse 83
सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्नब्रूयात्सत्यमप्रियम् । प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मो घटोद्भव
সত্য কোৱা, প্ৰিয় কথা কোৱা; অপ্ৰিয় সত্য নক’বা। আৰু প্ৰিয় হ’লেও অসত্য নক’বা—এইয়েই ধৰ্ম, হে ঘটোদ্ভৱ।
Verse 84
भद्रमेव वदेन्नित्यं भद्रमेव विचिंतयेत् । भद्रैरेवेह संसर्गो नाभद्रैश्च कदाचन
সদায় মঙ্গলজনক কথাই কোৱা, সদায় মঙ্গলজনক কথাই চিন্তা কৰা। এই জগতত সজ্জনৰ সঙ্গেই সঙ্গ ৰাখিবা, কদাচিৎ অসজ্জনৰ সৈতে নহয়।
Verse 85
रूपवित्तकुलैर्हीनान्सुधीर्नाधिक्षिपेन्नरान् । पुप्पवंतौ न चेक्षेत त्वशुचिर्ज्योतिषां गणम्
সুধীজনৰ উচিত—ৰূপ, ধন বা কুলহীন লোকক অপমান নকৰা। আৰু অশুচি অৱস্থাত ৰতিক্ৰীড়াত লিপ্ত যুগলক নাচাবা, নতুবা জ্যোতিষ্কসমূহৰ গণ (তাৰামণ্ডল)লৈ দৃষ্টি নকৰিবা।
Verse 86
वाचोवेगं मनोवेगं जिह्वावेगं च वर्जयेत् । उत्कोच द्यूत दौत्यार्त द्रव्यं दूरात्परित्यजेत्
বাক্যৰ বেগ, মনৰ বেগ আৰু জিহ্বাৰ বেগ সংযম কৰিব লাগে। আৰু উৎকোচ (ঘুষ), দ্যূত (জুৱা), দৌত্য (দূতিয়ালি/মধ্যস্থতা) বা আৰ্ততাজনিত জোৰ-জুলুমেৰে পোৱা ধন দূৰতে ত্যাগ কৰিব লাগে।
Verse 87
गोब्राह्मणाग्नीनुच्छिष्ट पाणिना नैव संस्पृशेत् । न स्पृशेदनिमित्ते नखानि स्वानि त्वनातुरः
উচ্ছিষ্টে অশুচি হোৱা হাতে গাই, ব্ৰাহ্মণ বা পবিত্ৰ অগ্নিক কেতিয়াও স্পৰ্শ নকৰিব। আৰু যথোচিত কাৰণ নাথাকিলে, সুস্থ মানুহে নিজৰ নখ নাখুঁচিব, নাস্পৰ্শ কৰিব।
Verse 88
गुह्यजान्यपि लोमानि तत्स्पर्शादशुचिर्भवेत् । पादधौतोदकं मूत्रमुच्छिष्टान्नोदकानि च
গুপ্ত অঙ্গত উৎপন্ন লোমো—সেইবোৰ স্পৰ্শ কৰিলে মানুহ অশুচি হয়। তদ্ৰূপ পা ধোৱা পানী, মূত্ৰ, আৰু উচ্ছিষ্ট অন্নৰ সৈতে জড়িত পানীবোৰো অশুচি।
Verse 89
निष्ठीवनं च श्लेष्माणं गृहाद्दूरं विनिक्षिपेत् । अहर्निशं श्रुतेर्जाप्याच्छौचाचारनिषेवणात् । अद्रोहवत्या बुद्ध्या च पूर्वं जन्म स्मरेद्द्विजः
থু আৰু কফ ঘৰৰ পৰা দূৰত পেলাই দিব। দিন-ৰাতি বেদীয় শ্ৰুতিৰ জপ, শৌচ আৰু সদাচাৰৰ আচৰণ, আৰু অদ্ৰোহী বুদ্ধি ধাৰণ কৰিলে দ্বিজে পূৰ্বজন্ম স্মৰণ কৰিব পাৰে।
Verse 90
वृद्धान्प्रयत्नाद्वंदेत दद्यात्तेषां स्वमासनम् । विनम्रधमनिस्तस्मादनुयायात्ततश्च तान्
বৃদ্ধসকলক যত্নে প্ৰণাম কৰিব আৰু তেওঁলোকক নিজৰ আসন দিব। বিনম্ৰ ভঙ্গিমাৰে তাৰ পাছত তেওঁলোকৰ সৈতে সঙ্গ দিয়া উচিত।
Verse 91
श्रुति भूदेव देवानां नृप साधु तपस्विनाम् । पतिव्रतानां नारीणां निंदां कुर्यान्न कर्हिचित्
শ্ৰুতি-ৱেদৰ, ভূদেৱ ব্ৰাহ্মণৰ, দেৱতাসকলৰ, নৃপৰ, সাধু আৰু তপস্বীৰ, আৰু পতিব্ৰতা নাৰীৰ নিন্দা কেতিয়াও নকৰিব।
Verse 92
न मनुष्यस्तुतिं कुर्यान्नात्मानमपमानयेत् । अभ्युद्यतं न प्रणुदेत्परमर्माणि नोच्चरेत्
লৌকিক মানুহৰ স্তৱ নকৰিবা, নিজকে অপমান নকৰিবা। শ্ৰদ্ধাৰে আগবঢ়ি অহাক নঠেলিবা, আৰু আনৰ গোপন মর্ম-বেদনা প্ৰকাশ নকৰিবা।
Verse 93
अधर्मादेधते पूर्वं विद्वेष्टॄनपि संजयेत् । सर्वतोभद्रमाप्यापि ततो नश्येच्च सान्वयः
অধৰ্মৰ পৰা প্ৰথমে উন্নতি যেন দেখা যায়, বিদ্বেষীসকলকো দমন কৰিব পাৰে। কিন্তু ‘সৰ্বতোভদ্ৰ’ সৌভাগ্য লাভ কৰিলেও শেষত সান্বয়সহ নাশ হয়।
Verse 94
उद्धृत्य पंच मृत्पिंडान्स्नायात्परजलाशये । अनुद्धृत्य च तत्कर्तुरेनसः स्यात्तुरीयभाक्
পানীৰ পৰা মাটিৰ পাঁচটা ঢেলা উঠাই লৈ পৰৰ পুখুৰী/জলাশয়ত স্নান কৰিব। নুউঠাই স্নান কৰিলে, সেই অপবিত্ৰতাৰ কৰ্তাৰ পাপৰ চতুৰ্থাংশ স্নানকাৰীৰ ওপৰত পৰে।
Verse 95
श्रद्धया पात्रमासाद्य यत्किंचिद्दीयते वसु । देशे काले च विधिना तदानंत्याय कल्पते
শ্ৰদ্ধাৰে যোগ্য পাত্ৰক পাই যিকোনো ধন—অল্প হলেও—দেশ, কাল আৰু বিধি অনুসাৰে দান কৰিলে, সেই দান অনন্ত পুণ্যলৈ পৰিণত হয়।
Verse 96
भूप्रदो मंडलाधीशः सर्वत्रसुखिनोन्नदाः । तोयदाता सदा तृप्तो रूपवान्रूप्यदो भवेत्
যি ভূমি দান কৰে সি মণ্ডলাধীশ হয়, সকলো ঠাইত সুখ-কল্যাণ বিস্তাৰ কৰে। যি জল দান কৰে সি সদা তৃপ্ত থাকে। যি শোভাদায়ক দান দিয়ে সি ৰূপৱান হয়; আৰু যি ৰূপ্য (ৰূপা) দান কৰে সি ধনবান হয়।
Verse 97
प्रदीपदो निर्मलाक्षो गोदाताऽर्यमलोकभाक् । स्वर्णदाता च दीर्घायुस्तिलदः स्यात्तु सुप्रजाः
প্ৰদীপ দান কৰিলে দৃষ্টি নিৰ্মল আৰু শুদ্ধ হয়। গোধন দান কৰা জনে যমলোক লাভ কৰে। স্বৰ্ণ দান কৰিলে দীঘলীয়া আয়ু হয়; আৰু তিল দান কৰিলে উত্তম সন্তান-সন্ততিৰ আশীৰ্বাদ মিলে।
Verse 98
वेश्मदो ऽत्युच्चसौधेशो वस्त्रदश्चंद्रलो कभाक् । हयप्रदो दिव्ययानो लक्ष्मीवान्वृषभप्रदः
গৃহ দান কৰা জনে অতি উচ্চ সৌধৰ অধিপতি হয়। বস্ত্ৰ দান কৰা জনে চন্দ্ৰলোক লাভ কৰে। ঘোঁৰা দান কৰিলে দিব্য যান লাভ হয়; আৰু বৃষভ দান কৰা জনে লক্ষ্মী-সমৃদ্ধ হয়।
Verse 99
सुभार्यः शिबिका दाता सुपर्यंक प्रदोपि च । धान्यैः समृद्धिमान्नित्यमभयप्रद ईशिता
শিবিকা (পালকি) দান কৰা জনে সুভাৰ্যা লাভ কৰে; আৰু উত্তম শয্যা দান কৰিলেও তেনেদৰে সুখ-সম্মান পায়। ধান্য দান কৰিলে সদায় সমৃদ্ধি হয়; আৰু অভয় দান কৰা জনে অধিপত্য আৰু ক্ষমতা লাভ কৰে।
Verse 100
ब्रह्मदो ब्रह्मलोकेज्यो ब्रह्मदः सर्वदो मतः । उपायेनापि यो ब्रह्म दापयेत्सोपि तत्समः
ব্ৰহ্মবিদ্যা দান কৰা জন ব্ৰহ্মলোকত পূজিত হয়; সত্যই ব্ৰহ্ম দাতা সকলো দানৰ দাতা বুলি গণ্য। যি কোনো উপায়ে ব্ৰহ্ম-দান কৰোৱায়, সিও সেই দাতাৰ সমান।
Verse 110
सा च वाराणसी लभ्या सदाचारवता सदा । मनसापि सदाचारमतो विद्वान्न लंघयेत्
সেই বাৰাণসী সদায় সদাচাৰ পালন কৰা জনেই সত্যকৈ লাভ কৰে। সেয়ে বিদ্বান লোকে মনতেও সদাচাৰ লঙ্ঘন নকৰিব।
Verse 115
इति श्रुत्वा वचः स्कंदो मैत्रावरुणिभाषितम् । अविमुक्तस्य माहात्म्यं वक्तुं समुपचक्रमे
মৈত্ৰাৱৰুণিয়ে কোৱা বাক্য এইদৰে শুনি স্কন্দে অৱিমুক্ত ক্ষেত্ৰৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।