Adhyaya 30

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्यमहाभाग स च राजा भगीरथः । आराध्य श्रीमहादेवमुद्दिधीर्षुः पितामहान्

স্কন্দে ক’লে: শুনা, হে মহাভাগ অগস্ত্য! পিতৃলোকক উদ্ধাৰ কৰিব বিচাৰি সেই ৰজা ভগীৰথে শ্ৰী মহাদেৱক ভক্তিভাৱে আৰাধনা কৰিলে।

Verse 2

ब्रह्मशाप विनिर्दग्धान्सर्वान्राजर्षिसत्तमः । महता तपसा भूमिमानिनाय त्रिवर्त्मगाम्

ব্ৰহ্মাৰ শাপত দগ্ধ হোৱা সকলোৰে নিমিত্তে, ৰাজর্ষিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ সেইজনাই মহাতপস্যাৰে ত্ৰিৱর্ত্মগামিনী গঙ্গাক পৃথিৱীত নামাই আনিলে।

Verse 3

त्रयाणामपि लोकानां हिताय महते नृपः । समानैषीत्ततो गंगां यत्रासीन्मणिकर्णिका

তিনিও লোকৰ মহাহিতৰ বাবে, সেই নৃপতিয়ে তেতিয়া গঙ্গাক সেই স্থানলৈ আনিলে য’ত মণিকৰ্ণিকা অৱস্থিত আছিল।

Verse 4

आनंदकाननं शंभोश्चक्रपुष्करिणी हरेः । परब्रह्मैकसुक्षेत्रं लीलामोक्षसमर्पकम्

ই শম্ভুৰ আনন্দকানন; ই হৰিৰ চক্ৰপুষ্কৰিণী; ই পৰব্ৰহ্মৰ একমাত্ৰ উত্তম সুক্ষেত্ৰ—যি লীলাৰূপে মোক্ষ দান কৰে।

Verse 5

प्रापयामास तां गंगां दैलीपिः पुरतश्चरन् । निर्वाणकाशनाद्यत्र काशीति प्रथिता पुरी

তাঁৰ আগত আগত চলি দাইলীপিয়ে সেই গঙ্গাক নগৰীত উপস্থিত কৰালে—য’ত নিৰ্বাণক প্ৰকাশ কৰে বুলি সেই পুৰী ‘কাশী’ নামে প্ৰথিত।

Verse 6

अविमुक्तं महाक्षेत्रं न मुक्तं शंभुना क्वचित । प्रागेव हि मुनेऽनर्घ्यं जात्यं जांबूनदं स्वयम्

হে মুনি, অৱিমুক্ত মহাক্ষেত্ৰ; শম্ভু (শিৱ) কেতিয়াও ইয়াক ত্যাগ নকৰে। ই নিজে অমূল্য—যেনে খাঁটি, স্বজাত জাঁবূনদ সোণ।

Verse 7

पुनर्वारितरेणापि हीरेणयदि संगतम् । चक्रपुष्करणीतीर्थं प्रागेव श्रेयसांपदम्

যদিও কোনো বস্তু পুনঃপুনঃ শোধিত হীৰাৰ সৈতে মিলিত হয়, তথাপি চক্ৰপুষ্কৰণী তীৰ্থ আদিৰ পৰােই কল্যাণ আৰু পৰম শ্ৰেয়ৰ আবাস।

Verse 8

ततः श्रेष्ठतरं शंभोर्मणिश्रवणभूषणात् । आनंदकानने तस्मिन्नविमुक्ते शिवालये

শম্ভুৰ মণিময় কৰ্ণভূষণতকৈও অধিক শ্ৰেষ্ঠ সেই শিৱালয়—অৱিমুক্ত—আনন্দকাননৰ ভিতৰত।

Verse 9

प्रागेव मुक्तिः संसिद्धा गंगासंगात्ततोधिका । यदा प्रभृति सा गंगा मणिकर्ण्यां समागता

তাত মুক্তি আগতেই সম্পূৰ্ণ সিদ্ধ আছিল; তথাপি গঙ্গাৰ সঙ্গত ই অধিকতর হ’ল—যেতিয়াৰ পৰা গঙ্গা মণিকৰ্ণীত আহি মিলিল।

Verse 10

तदाप्रभृति तत्क्षेत्रं दुष्प्रापं त्रिदशैरपि । कृत्वा कर्माण्यनेकानि कल्याणानीतराणि वा

সেই সময়ৰ পৰা সেই ক্ষেত্ৰ ত্ৰিদশসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য হ’ল—যদিও জীৱে অসংখ্য কৰ্ম কৰে, কল্যাণময় হওক বা অন্য যিকোনো।

Verse 11

तानि क्षणात्समुत्क्षिप्य काशीसंस्थोऽमृतोभवेत् । तस्यां वेदांतवेद्यस्य निदिध्यासनतो विना

সেই (কৰ্ম-ভাৰ) ক্ষণতে নিক্ষেপ কৰি, কাশীত অৱস্থিত জন অমৃত হয়। তাত বেদান্তে বোধগম্য পৰম তত্ত্বৰ ওপৰত নিদিধ্যাসন (গভীৰ ধ্যান-মনন) নকৰিলেও…

Verse 12

विना सांख्येन योगेन काश्यां संस्थोऽमृतो भवेत् । कर्मनिर्मूलनवता विना ज्ञानेन कुंभज

সাংখ্য আৰু যোগ নকৰিলেও, কাশীত অৱস্থিত জন অমৃত হয়। হে কুম্ভজ (অগস্ত্য), কৰ্মক মূলসহ উচ্ছেদ কৰা সেই জ্ঞান নথাকিলেও…

Verse 13

शशिमौलिप्रसादेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । यत्नतोऽयत्नतो वापि कालात्त्यक्त्वा कलेवरम्

শশিমৌলি প্ৰভু (শিৱ)ৰ প্ৰসাদে, কাশীত অৱস্থিত জন অমৃত হয়—যত্নে বা অযত্নে, নিয়ত সময়ত দেহ ত্যাগ কৰিলেও।

Verse 14

तारकस्योपदेशेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । अनेकजन्मसंसिद्धैर्बद्धोऽपि प्राकृतैर्गुणैः

তাৰক (মন্ত্ৰ/উপদেশ)ৰ উপদেশে, কাশীত অৱস্থিত জন অমৃত হয়—যদিও বহু জন্মে দৃঢ় হোৱা প্ৰাকৃত গুণৰ বন্ধনত আবদ্ধ থাকে।

Verse 16

देहत्यागोऽत्र वै योगः काश्यां निर्वाणसौख्यकृत् । प्राप्योत्तरवहां काश्यामतिदुष्कृतवानपि

ইয়াত নিশ্চয় ‘যোগ’ বুলিলে দেহত্যাগকেই বুজায়; কাশীত ই নিৰ্বাণ-সুখ দান কৰে। উত্তৰবাহিনী গঙ্গাযুক্ত কাশীত উপনীত হ’লে, অতি দুষ্কৃতকাৰী জনেও…

Verse 17

यायात्स्वं हेलया त्यक्त्वा तद्विष्णोः परमं पदम् । यमेंद्राग्निमुखा देवा दृष्ट्वा मुक्तिपथोन्मुखान्

নিজ নিজ বাসস্থান তুচ্ছ বুলি হেলায় ত্যাগ কৰি তেওঁলোকে বিষ্ণুৰ সেই পৰম পদলৈ দ্ৰুত গতি কৰিলে। মুক্তিৰ পথলৈ উন্মুখ জীৱসকলক দেখি যম, ইন্দ্ৰ, অগ্নি আদি দেৱতাসকল সতৰ্ক হ’ল।

Verse 18

सर्वान्सर्वे समालोक्य रक्षां चक्रुः पुरापुरः । असिं महासिरूपां च पाप्यसन्मतिखंडनीम्

সকলোয়ে সকলো দিশ চাওঁতে চাওঁতে নগৰ নগৰকৈ ৰক্ষা-ব্যৱস্থা স্থাপন কৰিলে। আৰু মহাধাৰযুক্ত এক খড়্গ স্থাপন কৰিলে, যাৰ কৰ্ম পাপ আৰু কুমতি ছেদন কৰা।

Verse 19

दुष्टप्रवेशं धुन्वानां धुनीं देवा विनिर्ममुः । वरणां च व्यधुस्तत्र क्षेत्रविघ्ननिवारिणीम्

দুষ্টৰ প্ৰৱেশ কঁপাই-ঝাৰি পেলোৱা এক পবিত্ৰ ধাৰা দেৱতাসকলে সৃষ্টি কৰিলে। তাতেই তেওঁলোকে বরণা নদীকো স্থাপন কৰিলে, যি ক্ষেত্ৰৰ বিঘ্ন নিবারণকাৰিণী।

Verse 20

दुर्वृत्तसुप्रवृत्तेश्च निवृत्तिकरणीं सुराः । दक्षिणोत्तरदिग्भागे कृत्वाऽसिं वरणां सुराः

সুৰসকলে এনে শক্তি স্থাপন কৰিলে, যি দুৰ্বৃত্তক নিবৃত্ত কৰে আৰু সুপ্ৰবৃত্তক সৎপথে প্ৰবৃত্ত কৰে। দক্ষিণ আৰু উত্তৰ দিশ-ভাগত তেওঁলোকে অসি আৰু বরণাক স্থাপন কৰিলে।

Verse 21

क्षेत्रस्य मोक्षनिक्षेप रक्षां निर्वृतिमाप्नुयुः । क्षेत्रस्य पश्चाद्दिग्भागे तं देहलिविनायकम्

এইদৰে মোক্ষ-নিক্ষেপস্থান স্বৰূপ ক্ষেত্ৰক ৰক্ষা কৰি তেওঁলোকে তৃপ্তি লাভ কৰিলে। আৰু পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ পশ্চিম দিশ-ভাগত তেওঁলোকে দেহলী-বিনায়কক (দুৱাৰ-প্ৰান্তৰ গণেশ) স্থাপন কৰিলে।

Verse 22

स्वयं व्यापारयामास रक्षार्थं शशिशेखरः । अनुज्ञातप्रवेशानां विश्वेशेन कृपावता

চন্দ্ৰশেখৰ শিৱে নিজেই ৰক্ষাৰ কাৰ্য গ্ৰহণ কৰিলে, যাতে কৃপাময় বিশ্বেশে যিসকলক প্ৰৱেশ অনুমতি দিছিল, তেওঁলোক সুৰক্ষিত থাকে।

Verse 23

ते प्रवेशं प्रयच्छंति नान्येषां हि कदाचन । इत्यर्थे कथयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् । आश्चर्यकारिपरमं काशीभक्तिप्रवर्धनम्

তেওঁলোকে প্ৰৱেশ দিয়ে, আন কাকো কেতিয়াও নহয়। এই অৰ্থ বুজাবলৈ মই এক প্ৰাচীন ইতিবৃত্ত ক’ম—অতি আশ্চৰ্যজনক, কাশীভক্তি বৃদ্ধি কৰা।

Verse 24

स्कंद उवाच । दक्षिणाब्धितटे कश्चित्सेतुबंधसमीपतः । वणिग्धनंजयो नाम मातृभक्तिसमन्वितः

স্কন্দে ক’লে: দক্ষিণ সাগৰৰ তীৰত, সেতুবন্ধৰ ওচৰত, ধনঞ্জয় নামৰ এজন বণিক বাস কৰিছিল, যি মাতৃভক্তিত সমন্বিত আছিল।

Verse 25

पुण्यमार्गार्जित धनो धनतोषितमार्गणः । मार्गणस्फारितयशा यशोदातनयार्चकः

তেওঁ পুণ্যমাৰ্গে ধন অৰ্জন কৰিছিল; নিজৰ ধনেৰে যাচকসকলক সন্তুষ্ট কৰিছিল। দানশীলতাৰে তেওঁৰ যশ বিস্তাৰ পাইছিল, আৰু তেওঁ যশোদাৰ নন্দন (কৃষ্ণ)ৰ উপাসক আছিল।

Verse 26

समुन्नतोपि संपत्त्या विनयानतकंधरः । आकरोपि गुणानां हि गुणिष्वाकारगोपकः

সম্পত্তিৰে উন্নত হ’লেও তেওঁ বিনয়ে গৰ্দান নত ৰাখিছিল। গুণৰ খনি হ’লেও গুণীসকলৰ মাজত নিজৰ মহিমা গোপন কৰি ৰাখিছিল।

Verse 27

रूपसंपदुदारोपि परदारपराङ्मुखः । ससंपूर्णकलोप्यासीन्निष्कलंकोदयः सदा

সুন্দৰ ৰূপ আৰু উদাৰ সমৃদ্ধিত সমন্বিত হৈও তেওঁ পৰ-স্ত্ৰীৰ পৰা সদায় মুখ ঘূৰাই থাকিল। সকলো কলাত নিপুণ হৈও তেওঁৰ আচৰণ সদায় নিৰ্মল, কলংকমুক্ত আছিল।

Verse 28

ससत्यानृतवृत्तिश्च प्रायः सत्यप्रियो मुने । वर्णेतरोप्यभूल्लोके सुवर्णकृतवर्णनः

হে মুনি, তেওঁ সত্য-অসত্যৰ মাজত চলাফেরা কৰিছিল, তথাপি অধিকাংশ সময় সত্যকেই ভাল পাইছিল। স্বীকৃত বৰ্ণৰ বাহিৰত জন্মিলেও, জগতত তেওঁ ‘সুৱৰ্ণ গঢ়োঁতা’—উজ্জ্বল যশ সৃষ্টিকৰ্তা—বুলি খ্যাত হ’ল।

Verse 29

सदाचरणगोप्येष सुखयानचरः कृती । अदरिद्रोपि मेधावी सोभूत्पापदरिद्रधीः

তেওঁৰ দুষ্কৰ্ম সদাচৰণৰ আৱৰণত গোপন হৈ থাকিল; তেওঁ সুখেৰে চলাফেরা কৰিছিল, সক্ষম আৰু কৃতী আছিল। ধনে দৰিদ্ৰ নাছিল আৰু মেধাৱীও আছিল, তথাপি পাপৰ ফলত মনত দৰিদ্ৰ হৈ পৰিল।

Verse 30

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचित्कालपर्ययात् । जननी निधनं प्राप्ता व्याधिताऽतिजरातुरा

এইদৰে জীৱন কটাওঁতে, কেতিয়াবা কালৰ পৰিৱর্তনত, তেওঁৰ জননী মৃত্যুক প্ৰাপ্ত হ’ল—ৰোগে পীড়িত আৰু অতিশয় বাৰ্ধক্যত ক্লান্ত।

Verse 31

तया च यौवनं प्राप्य मेघच्छायातिचंचलम् । प्रावृण्नदीपूरसमं स्वपतिः परिवंचितः

আৰু সেই নাৰী, যৌৱন লাভ কৰি—মেঘৰ ছাঁৰ দৰে অতিচঞ্চল আৰু বৰ্ষাকালীন নদীৰ বানৰ দৰে অস্থিৰ—নিজ পতিকেই প্ৰতাৰণা কৰিলে।

Verse 32

दिन त्रिचतुरस्थायि या नारी प्राप्य यौवनम् । भर्तारं वंचयेन्मोहात्साऽक्षयं नरकं व्रजेत्

যি নাৰী যৌৱন লাভ কৰি—যেন তিনিচাৰি দিনৰ দৰে ক্ষণস্থায়ী—মোহবশত স্বামীক প্ৰতাৰণা কৰে, সি অনন্ত নৰকলৈ গমন কৰে।

Verse 33

शीलभंगेन नारीणां भर्ताधर्मपरोपि हि । पतेद्दुःखार्जितात्स्वर्गाच्छीलं रक्ष्यं ततः स्त्रिया

নাৰীৰ শীলভংগ হ’লে, ধৰ্মপৰায়ণ স্বামীও কষ্টে অৰ্জিত স্বৰ্গৰ পৰা পতিত হ’ব পাৰে; সেয়ে স্ত্ৰীয়ে নিজৰ শীল ৰক্ষা কৰা উচিত।

Verse 34

विष्ठागर्ते च निरये स्वयं पतति दुर्मतिः । आभूतसंप्लवं यावत्ततः स्याद्ग्रामसूकरी

সেই দুৰ্মতি নিজেই বিষ্ঠাগৰ্ত-নৰকত পতিত হয়; আৰু মহাপ্ৰলয়লৈকে তাৰ পাছত সি গাঁৱৰ শূকৰি হৈ পৰে।

Verse 35

स्वविष्ठापायिनी चाथ वल्गुली वृक्षलंबिनी । उलूकी वा दिवांधा स्याद्वृक्षकोटरवासिनी

তাৰ পাছত সি নিজৰেই বিষ্ঠা ভক্ষণকাৰিণী হয়; অথবা গছত ওলমি থকা বাদুলি; অথবা দিনত অন্ধ উলুকী, যি গছৰ কোটৰত বাস কৰে।

Verse 36

रक्षणीयं महायत्नादिदं सुकृतभाजनम् । वपुः परस्य दुःस्पर्शात्सुखाभासात्मकात्स्त्रिया

এই দেহ—পুণ্যকৰ্মৰ পাত্ৰ—মহাযত্নে ৰক্ষণীয়; পৰস্ত্ৰীৰ দুঃস্পৰ্শৰ পৰা দূৰে ৰাখিব লাগে, কিয়নো তাৰ সুখ কেৱল সুখৰ আভাসমাত্ৰ।

Verse 37

अनेनैव शरीरेण भर्तृसाद्विहितेन हि । किं सती न च तस्तंभ भानुमुद्यंतमाज्ञया

এই একে শৰীৰেৰে—স্বামীৰ দুখে দুর্বল কৰা—সতী নাৰীয়ে নিজৰ আজ্ঞাৰে উদয়মান সূৰ্যকো কি থমকাই নাছিল নে?

Verse 38

अत्रिपत्न्यनसूया किं भर्तृभक्तिप्रभावतः । दधार न त्रयीं गर्भे पतिव्रत परायणा

অত্ৰিৰ পত্নী অনসূয়া, পতিব্ৰতা-পরায়ণা, স্বামীভক্তিৰ প্ৰভাৱত কি নিজৰ গৰ্ভত ত্ৰিবেদ ধাৰণ নকৰিলে নে?

Verse 39

इह कीर्तिश्च विपुला स्वर्गेवासस्तथाऽक्षयः । पातिव्रत्यात्स्त्रिया लभ्यं सखित्वं च श्रिया सह

স্ত্ৰীৰ পাতিব্ৰত্য ধৰ্মৰ পৰা এই জগতত বিপুল কীৰ্তি, স্বৰ্গত অক্ষয় নিবাস, আৰু শ্ৰী (লক্ষ্মী) সহ সখিত্বও লাভ হয়।

Verse 40

सादुर्वृत्त्या परित्यज्य पतिधर्मं सनातनम् । स्वच्छंदचारिणी भूत्वामृतानिरयमुद्ययौ

কিন্তু দুষ্ট আচৰণে সনাতন পতিধৰ্ম ত্যাগ কৰি, স্বেচ্ছাচাৰিণী হৈ, সি মৃত্যু বরণ কৰি নৰকলৈ উঠি গ’ল।

Verse 41

धनंजयोपि च मुने केनचिच्छिवयोगिना । सार्धं तपोदयादित्थं सोऽभवद्धर्मतत्परः

আৰু ধনঞ্জয়ো, হে মুনি, কোনো এজন শিৱ-যোগীৰ সঙ্গত আৰু তপস্যাৰ উদয়ত, এইদৰে ধৰ্মত তৎপৰ হৈ উঠিল।

Verse 42

धनंजयोपि धर्मात्मा मातृभक्तिपरायणः । आदायास्थीन्यथो मातुर्गंगा मार्गस्थितोऽभवत्

ধনঞ্জয়ো ধৰ্মাত্মা আৰু মাতৃভক্তিত পৰায়ণ হৈ মাতৃৰ অস্থি লৈ গঙ্গালৈ যোৱা পথত আগবাঢ়িল।

Verse 43

पंचगव्येन संस्नाप्य ततः पंचामृतेन वै । यक्षकर्दमलेपेन लिप्त्वा पुष्पैः प्रपूज्य च

তেওঁ (অৱশেষ) পঞ্চগব্যেৰে স্নান কৰাই, তাৰ পিছত নিশ্চয় পঞ্চামৃতেৰে; যক্ষ-কর্দমৰ লেপ লগাই ফুলেৰেো পূজা কৰিলে।

Verse 44

आवेष्ट्य नेत्रवस्त्रेण ततः पट्टांबरेण वै । ततः सुरसवस्त्रेण ततो मांजिष्ठवाससा

তাৰ পিছত (অৱশেষ) সূক্ষ্ম বস্ত্ৰেৰে আৱৰি, তদুপৰি নিশ্চিতভাৱে পট্টাম্বৰে—ৰেশমী বস্ত্ৰেৰে; তাৰ পিছত সুগন্ধি বস্ত্ৰেৰে আৰু তাৰ পাছত মাঞ্জিষ্ঠা ৰঙে ৰঞ্জিত বস্ত্ৰেৰে।

Verse 45

नेपालकंबलेनाथ मृदाचाऽथ विशुद्धया । ताम्रसंपुटके कृत्वा मातुरंगान्यहो वणिक्

তাৰ পিছত নেপালৰ কম্বল আৰু বিশুদ্ধ মাটিৰেো; মাতৃৰ অঙ্গ-অৱশেষ তাম্ৰৰ সম্পুটত থৈ দিলে—আহা, সেই বণিক!

Verse 46

अस्पृष्टहीनजातिः स शुचिष्मान्स्थंडिलेशयः । आनयञ्ज्वरितोप्यासीन्मध्ये मार्गं धनंजयः

যদিও তেওঁ নীচ জাতিৰ ‘অস্পৃশ্য’ বুলি গণ্য হৈছিল, তথাপি তেওঁ শুচি আছিল আৰু খালি মাটিত শুইছিল; জ্বৰত কাতৰ হৈও ধনঞ্জয়ে পথৰ মাজেদি (অৱশেষ) বহন কৰি গৈ থাকিল।

Verse 47

भारवाहः कृतस्तेन कश्चिद्दत्त्वोचितां भृतिम् । किं बहूक्तेन घटज काशी प्राप्ताऽथ तेन वै

তেওঁ এজন ভাৰবাহী বা কুলি নিযুক্ত কৰিলে আৰু তেওঁক উপযুক্ত পাৰিশ্ৰমিক দিলে। হে কুম্ভজ মুনি, বেছি কি ক’ম? অৱশেষত তেওঁ গৈ কাশীত উপস্থিত হ’ল।

Verse 48

धृत्वा संभृतिरक्षार्थं भारवाहं धनंजयः । जगामापणमानेतुं किंचिद्वस्त्वशनादिकम्

নিজৰ সা-সামগ্ৰীৰ সুৰক্ষাৰ বাবে ধনঞ্জয়ে ভাৰবাহীজনক পহৰাত ৰাখিলে আৰু খোৱা-বোৱাৰ বস্তু আনিবলৈ বজাৰলৈ গ’ল।

Verse 49

भारवाह्यंतरं प्राप्य तस्य संभृतिमध्यतः । ताम्रसंपुटमादाय धनं ज्ञात्वा गृहं ययौ

সুযোগ বুজি ভাৰবাহীজনে সেই সামগ্ৰীৰ মাজৰ পৰা এটা তামৰ পেৰা ল’লে; তাত ধন আছে বুলি জানি সি নিজৰ ঘৰলৈ গুচি গ’ল।

Verse 50

वासस्थानमथागत्य तमदृष्ट्वा धनंजयः । त्वरावान्संभृतिं वीक्ष्य ताम्रसंपुटवर्जिताम्

পাছত ধনঞ্জয় থকা ঠাইলৈ উভতি আহি তেওঁক নেদেখিলে। তেওঁ খৰখেদাকৈ সামগ্ৰীবোৰ পৰীক্ষা কৰিলে আৰু দেখিলে যে তামৰ পেৰাটো তাত নাই।

Verse 51

हाहेत्याताड्य हृदयं चक्रंद बहुशो भृशम् । इतस्ततस्तमालोक्य गतस्तदनुसारतः

"হায়! হায়!" বুলি চিঞৰি, নিজৰ বুকুত ভুকুৱাই তেওঁ বাৰে বাৰে কান্দিবলৈ ধৰিলে। ইফালে-সিফালে চাই তেওঁ চোৰৰ পিছে পিছে খেদি গ’ল।

Verse 52

अकृत्वा जाह्नवीस्नानमनवेक्ष्य जगत्पतिम् । तस्य संवसथं प्राप्तो भारवोढुर्धनंजयः

জাহ্নৱী (গঙ্গা)ত পবিত্ৰ স্নান নকৰাকৈ আৰু জগত্পতিৰ দৰ্শন নকৰাকৈয়ে, ভাৰ বহনকাৰী ধনঞ্জয় নিজৰ নিবাসলৈ গৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 53

भारवाडप्यरण्यान्यां ताम्रसंपुटमध्यतः । दृष्ट्वास्थीनि विनिःश्वस्य तानि त्यक्त्वा गृहं ययौ

অৰণ্যত সেই বাহকেও তাম্ৰৰ পেটিকা খুলি ভিতৰত অস্থি দেখিলে। গভীৰ নিশ্বাস এৰি সিহঁত ত্যাগ কৰি ঘৰলৈ উভতি গ’ল।

Verse 54

वणिक्च तद्गृहं प्राप्य शुष्ककंठोष्ठतालुकः । दृष्ट्वाऽथ चैलशकलं तृणकुट्यंतरे तदा

বণিকে সেই ঘৰ পায়ে, গলা-ওঁঠ-তালু শুকাই গৈছিল। তেতিয়া তৃণকুটীৰ ভিতৰত কাপোৰৰ এটা টুকুৰা দেখা পালে।

Verse 55

आशया किंचिदाश्वस्य तत्पत्नीं परिपृष्टवान् । सत्यं ब्रूहि न भेतव्यं दास्याम्यन्यदपि ध्रुवम्

অলপ আশা লৈ, তাইক কিছুটা সান্ত্বনা দি, সি সেই মানুহজনৰ পত্নীক সুধিলে— “সত্য ক’বা, ভয় নকৰিবা; মই নিশ্চয় তোমাক আন কিবা দিম।”

Verse 56

वसु क्व ते गतो भर्ता मातुरस्थीनिमेऽर्पय । वयं कार्पटिका भद्रे भवामो न च दुःखदाः

“ধন লৈ তোমাৰ স্বামী ক’লৈ গ’ল? তোমাৰ মাতৃৰ এই অস্থিসমূহ মোক অৰ্পণ কৰা। ভদ্ৰে, আমি ফটা কাপোৰ পিন্ধা দৰিদ্ৰ—আমি দুখ দিয়া লোক নহয়।”

Verse 57

अज्ञात्वा लोभवशतस्तेन नीतोऽस्थिसंपुटः । तस्यैष दोषो नो भद्रे मातुर्मे कर्म तादृशम्

প্ৰকৃত স্বৰূপ নাজানি, লোভবশত সি অস্থিৰ পেটিকা লৈ গ’ল। দোষ কেৱল তাৰেই, হে ভদ্ৰে; মোৰ মাতৃৰ নহয়—তেওঁৰ কৰ্ম তেনে নাছিল।

Verse 58

अथवा न प्रसू दोषो मंदभाग्योऽस्मि तत्सुतः । सुतेनकृत्यं यत्कृत्यं तत्प्राप्तिर्नास्ति भिल्लि मे

অথবা মাতৃৰ একো দোষ নাই; মই—তেওঁৰ পুত্ৰ—হে মন্দভাগ্যবান। পুত্ৰে যি কৰ্তব্য কৰিব লাগে, সেই সিদ্ধি মোৰ নাহিল, হে ভিল্লী।

Verse 59

उद्यमं कृतवानस्मि न सिद्ध्येन्मंदभाग्यतः । आयातु सत्यवाक्यान्मे मा बिभेतु वनेचरः

মই প্ৰয়াস কৰিছোঁ, কিন্তু মন্দভাগ্যত সিদ্ধি নাহে। মোৰ সত্যবাক্যৰ বলত সেই বনচৰ উভতি আহক; সি মোৰ পৰা ভয় নকৰক।

Verse 60

अस्थीनि दर्शयत्वाशु धनं दास्येऽधिकं ततः । इत्युक्ता तेन सा भिल्ली व्याजहार निजं पतिम्

“অস্থিসমূহ শীঘ্ৰ দেখুৱাও; তাৰ পাছত মই তাতকৈও অধিক ধন দিম।” এইদৰে কোৱা হ’লে সেই ভিল্লীয়ে নিজৰ স্বামীক ক’লে।

Verse 61

लज्जानम्रशिराःसोऽथ वृत्तांतं विनिवेद्य च । निनाय तामरण्यानीं शबरस्तं धनंजयम्

তাৰ পাছত সেই শবৰ লজ্জাত মূৰ নোৱাই সকলো বৃত্তান্ত জনাই, ধনঞ্জয়ক লগত লৈ অৰণ্যৰ নিৰ্জন প্ৰান্তলৈ নিলে।

Verse 62

वनेचरोऽथ तत्स्थानं दैवाद्विस्मृतवान्मुने । दिग्भ्रांतिं समवाप्याथ परिबभ्राम कानने

তেতিয়া সেই বনচৰ, হে মুনি, দৈৱবশত সেই স্থানটো পাহৰি পেলালে। দিশাভ্ৰান্ত হৈ সি কাননত ঘূৰি-ফুৰি ভ্ৰমণ কৰিলে।

Verse 63

इतोरण्यात्ततो याति ततोरण्यादितो व्रजेत् । वनाद्वनांतरं भ्रांत्वा खिन्नः सोपि वनेचरः

এই অৰণ্যৰ পৰা সি সেই অৰণ্যলৈ যায়, আৰু সেই অৰণ্যৰ পৰা আকৌ এইফালে ঘূৰি আহে। বনেদি বনান্তৰ ভ্ৰমি ভ্ৰমি, সেই বনচৰো ক্লান্ত হৈ পৰিল।

Verse 64

विहाय मध्येऽरण्यानि तं ययौ च स्वपक्कणम् । द्वित्राण्यहानि संभ्रम्य स कार्पटिकसत्तमः

মাজৰ অৰণ্যসমূহ ত্যাগ কৰি সি নিজৰেই বাসস্থানলৈ গ’ল। দু-তিনিদিন উদ্বিগ্নভাৱে ভ্ৰমণ কৰি, সেই কাৰ্পটিকসকলৰ শ্ৰেষ্ঠজন…

Verse 66

तन्मंदभाग्यतां श्रुत्वा लोकात्कार्पटिको मुने । कृत्वा गयां प्रयागं च ततः स्वविषयं ययौ

লোকৰ পৰা সেই মন্দভাগ্যৰ কথা শুনি, হে মুনি, সেই কাৰ্পটিকে গয়া আৰু প্ৰয়াগ দৰ্শন কৰিলে; তাৰ পাছত নিজৰ দেশলৈ গ’ল।

Verse 67

काश्यां प्रवेशं प्राप्यापि तदस्थीनि घटोद्भव । विना वैश्वेश्वरीमाज्ञां बहिर्यातानि तत्क्षणात्

কাশীত প্ৰৱেশ লাভ কৰিলেও, হে ঘটোদ্ভৱ (অগস্ত্য), সেই অস্থিসমূহ বৈশ্বেশ্বৰীৰ আজ্ঞা নোহোৱাত তৎক্ষণাৎ বাহিৰলৈ নিক্ষিপ্ত হ’ল।

Verse 68

एवं काश्यां प्रविश्यापि पापी धर्मानुषंगतः । न क्षेत्रफलमाप्नोति बहिर्भवति तत्क्षणात्

এইদৰে কাশীত প্ৰৱেশ কৰিলেও, যদি পাপী জন ধৰ্মৰ কেৱল বাহ্যিক আসক্তিত মলিন হৈ থাকে, তেন্তে সি ক্ষেত্ৰফল নাপায়; সেই ক্ষণতেই সি ক্ষেত্ৰৰ সত্য অনুগ্ৰহৰ বাহিৰত পৰে।

Verse 69

तस्माद्विश्वेश्वराज्ञैव काशीवासेऽत्र कारणम् । असिश्च वरणा यत्र क्षेत्ररक्षाकृतौ कृते

সেয়ে, ইয়াত কাশীবাসৰ কাৰণ স্বয়ং বিশ্বেশ্বৰৰ আজ্ঞাই—য’ত ক্ষেত্ৰৰ ৰক্ষাৰ নিমিত্তে অসি আৰু বরণা স্থাপন কৰা হৈছিল।

Verse 70

वाराणसीति विख्याता तदारभ्य महामुने । असेश्च वरणायाश्च संगमं प्राप्य काशिका

সেই সময়ৰ পৰা, হে মহামুনি, কাশিকা অসি আৰু বরণাৰ সংগম লাভ কৰি ‘বারাণসী’ নামে বিখ্যাত হ’ল।

Verse 71

वाराणसीह करुणामयदिव्यमूर्तिरुत्सृज्य यत्र तु तनुं तनुभृत्सुखेन । विश्वेशदृङ्महसि यत्सहसा प्रविश्य रूपेण तां वितनुतां पदवीं दधाति

ইয়াত বারাণসীত, কৰুণাময় দিৱ্য সত্তা—য’ত দেহধাৰী সুলভে দেহ ত্যাগ কৰে—হঠাতে বিশ্বেশ্বৰৰ দৃষ্টিৰ জ্যোতিত প্ৰৱেশ কৰি, নিজৰ (নতুন) ৰূপে সেই বিস্তৃত, উৎকৃষ্ট অৱস্থাৰ পদবী লাভ কৰে।

Verse 72

जातो मृतो बहुषु तीर्थवरेषु रे त्वं जंतो न जातु तव शांतिरभून्निमज्य । वाराणसी निगदतीह मृतोऽमृतत्वं प्राप्याधुना मम बलात्स्मरशासनः स्याः

হে জন্তু, তই বহু উত্তম তীৰ্থত বাৰে বাৰে জন্মিলি আৰু মৰিলি; স্নান কৰিও তোৰ কেতিয়াও শান্তি নহ’ল। কিন্তু বারাণসী ইয়াত ঘোষণা কৰে: ‘ইয়াত যি মৰে, সি অমৃতত্ব পায়’; এতিয়া মোৰ বলত তই কাম (বাসনা) জয় কৰা হ’বি।

Verse 73

अन्यत्र तीर्थ सलिले पतितोद्विजन्मा देवादिभावमयते न तथा तु काश्याम् । चित्रं यदत्र पतितः पुनरुत्थितिं न प्राप्नोति पुल्कसजनोपि किमग्र जन्मा

অন্য তীৰ্থৰ জলে পতিত দ্বিজে কেতিয়াবা দেৱ-ভাবলৈ উঠিব পাৰে; কিন্তু কাশীত তেনে নহয়। আশ্চৰ্য এই যে, ইয়াত পতিত জনে পুনৰ সংসাৰীয় উঠান নাপায়; যদি পুল্কস-জন্মো লোকেও ইয়াত তেনেদৰে মুক্তি পায়, তেন্তে উচ্চ জন্মৰ জনৰ কথা কিমান অধিক!

Verse 74

नैषा पुरी संसृतिरूपपारावारस्य पारं पुरहा पुरारिः । यस्यां परं पौरुषमर्थमिच्छन्सिद्धिं नयेत्पौरपरंपरांसः

এই পুৰী কেৱল নগৰ নহয়; ই সংসাৰ-সাগৰৰ পাৰ—ত্রিপুৰ-দুৰ্গা-সংহাৰক, পুৰাসুৰ-শত্ৰু মহাদেৱে যাক প্ৰকাশ কৰিছে। ইয়াত যি মানুহ-জীৱনৰ পৰম লক্ষ্য বিচাৰে, সি নগৰবাসীৰ বংশ-পরম্পৰাৰ মাজেদিও সিদ্ধিলৈ নেয়া হয়।

Verse 75

तीर्थांतराणि मनुजः परितोऽवगाह्य हित्वा तनुं कलुषितां दिवि दैवतं स्यात् । वाराणसीपरिसरे तु विसृज्य देहं संदेहभाग्भवति देहदशाप्तयेपि

মানুহে বহু অন্য তীৰ্থত স্নান কৰি, কলুষিত দেহ ত্যাগ কৰি, স্বৰ্গত দেৱতা হ’ব পাৰে। কিন্তু বাৰাণসীৰ পৰিসৰত দেহ বিসর্জন দিলে সি সন্দেহৰ ভাগী হয়—আন এটা দেহ-অৱস্থা (পুনর্জন্ম) পাব নে নাপাব, কিয়নো ইয়াত পুনৰ্ভৱ ছিন্ন হয়।

Verse 76

वाराणसी समरसीकरणादृतेपि योगादयोगिजनतां जनतापहंत्री । तत्तारकं श्रवणगोचरतां नयंती तद्बह्मदर्शयति येन पुनर्भवो न

বাৰাণসী—যোগী হওক বা অযোগী জনতা, কোনো জোৰকৈ ‘সমৰসীকৰণ’ নকৰিলেও—লোকৰ দুঃখ-তাপ হৰণ কৰে। ই তাৰক তত্ত্বক শ্ৰৱণৰ গম্যতালৈ আনে আৰু সেই ব্ৰহ্ম প্ৰকাশ কৰে যাৰ দ্বাৰা পুনৰ্ভৱ নাথাকে।

Verse 77

वाराणसी परिसरे तनुमिष्टदात्रीं धर्मार्थकामनिलयामहहाविसृज्य । इष्टं पदं किमपि हृष्टतरोभिलष्य लाभोस्तुमूलमपि नो यदवाप शून्यम्

হায়! বাৰাণসীৰ পৰিসৰত—ইষ্ট দানদাত্ৰী, ধৰ্ম-অৰ্থ-কামৰ নিবাস—দেহ ত্যাগ কৰি মানুহে অতি হৃষ্টচিত্তে কোনো প্ৰিয় পৰম পদ কামনা কৰে। লাভ হওক—কাৰণ ইয়াত তাৰ মূল পৰ্যন্তও শূন্য নহয়; নিশ্চয়েই প্ৰাপ্তি ঘটে।

Verse 78

आःकाशिवासिजनता ननु वंचिताभूद्भाले विलोचनवतावनितार्धभाजा । आदाय यत्सन्ध्यकृतभाजनमिष्टदेहं निर्वाणमात्रमपवर्जयतापुनर्भु

হায়! কাশীবাসী জনতা যেন বঞ্চিত হ’ল—ত্ৰিনেত্ৰধাৰী, যি দেৱীক অর্ধদেহে বহন কৰে, তেওঁ সন্ধ্যা-উপাসনাৰে গঢ়া প্ৰিয় দেহখন হৰণ কৰি কেৱল নিৰ্বাণ দান কৰিলে, পুনর্জন্ম ৰোধ কৰিলে।

Verse 79

वाराणसी स्फुरदसीमगुणैकभूमिर्यत्र स्थितास्तनुभृतःशशिभृत्प्रभावात् । सर्वे गले गरलिनोऽक्षियुजो ललाटे वामार्धवामतनवोऽतनवस्ततोंऽते

ৱাৰাণসী অসীম গুণৰ একমাত্ৰ দীপ্ত ভূমি। চন্দ্ৰশিৰোধাৰী শিৱৰ প্ৰভাৱত তাত বাস কৰা সকলো দেহধাৰী গলাত বিষধাৰী সদৃশ, ললাটত ত্ৰিনেত্ৰ সদৃশ, আৰু দেহত যেন মঙ্গলময় বাম অর্ধ ভাগীদাৰ; শেষত তেওঁলোকে তেওঁৰ নিৰ্দেহ (মুক্ত) অৱস্থা লাভ কৰে।

Verse 80

आनंदकाननमिदं सुखदं पुरैव तत्त्रापि चक्रसरसी मणिकर्णिकाऽथ । स्वः सिंधुसंगतिरथो परमास्पदं च विश्वेशितुः किमिह तन्न विमुक्तये यत्

এই আনন্দকানন প্ৰাচীন কালৰ পৰাই সুখদায়ক। ইয়াৰ ভিতৰত চক্ৰসৰসী—মণিকৰ্ণিকা—আৰু স্বৰ্গীয় নদীৰ সঙ্গমো আছে। ই বিশ্বেশ্বৰ (শিৱ)ৰ পৰম আশ্ৰয়। ইয়াত এনে কি আছে যি মুক্তিলৈ নেনিয়ে?

Verse 81

वाराणसीह वरणासि सरिद्वरिष्ठा संभेदखेदजननी द्युनदी लसच्छ्रीः । विश्रामभूमिरचलाऽमलमोक्षलक्ष्म्याहैनां विहाय किमुसीदति मूढजंतुः

হে বাৰাণসী—হে বৰণা—নদীসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠা, দীপ্ত শ্ৰীযুক্ত দ্যুনদী, যি ভেদ-বিভাজন গলাই ক্লান্তি নাশ কৰে! তুমি বিশ্ৰামৰ অচল ভূমি, নিৰ্মল মোক্ষলক্ষ্মীৰে বিভূষিতা। তাক ত্যাগ কৰি মূঢ় জীৱ কিয় সংসাৰ-পতনত ডুব যায়?

Verse 82

किं विस्मृतं त्वहहगर्भजमामनस्यं कार्तांतदूतकृतबंधन ताडनं च । शंभोरनुग्रह परिग्रह लभ्य काशीं मूढो विहाय किमु याति करस्थ मुक्तिम्

তুমি নে পাহৰিলা—হায়—গৰ্ভতেই আৰম্ভ হোৱা দুখ, আৰু যমদূতৰ কৰা বন্ধন-প্ৰহাৰ? কাশী শম্ভু (শিৱ)ৰ অনুগ্ৰহ-গ্ৰহণেৰে হে লাভ হয়। যি মূঢ়ে কাশী ত্যাগ কৰে, সি হাততে থকা মুক্তি কেনেকৈ পাব?

Verse 83

तीर्थांतराणि कलुषाणि हरति सद्यः श्रेयो ददत्यपि बहु त्रिदिवं नयंति । पानावगाहनविधानतनुप्रहाणैर्वाराणसी तु कुरुते बत मूलनाशम्

অন্য তীৰ্থসমূহে তৎক্ষণাৎ কলুষ হৰণ কৰে, বহু মঙ্গল দান কৰে আৰু স্বৰ্গলৈও নিবলৈ সক্ষম। কিন্তু বাৰাণসী—তাৰ জল পান, স্নান-অৱগাহন আৰু তাত দেহ ত্যাগৰ বিধানৰ দ্বাৰা—পাপৰ মূলতেই আশ্চৰ্য নাশ ঘটায়।

Verse 84

काशीपुरी परिसरे मणिकर्णिकायां त्यक्त्वा तनुं तनुभृतस्तनुमाप्नुवंति । भाले विलोचनवतीं गलनीललक्ष्मीं वामार्धबंधुरवधूं विधुरावरोधाः

কাশীপুৰীৰ পৰিসৰত মণিকৰ্ণিকাত যিসকলে দেহ ত্যাগ কৰে, সেই দেহধাৰী জীৱে দিব্য দেহ লাভ কৰে। সকলো বাধা নাশ হৈ তেওঁলোকে প্ৰিয় বধূক পায়—সুন্দৰ ললাট, চক্ষুযুক্ত, কণ্ঠত শুভ নীল জ্যোতিৰে বিভূষিতা—যি প্ৰভুৰ বামাৰ্ধ (শিৱৰ শক্তি) সদৃশ মনোহৰ।

Verse 85

ज्ञात्वा प्रभावमतुलं मणिकर्णिकायां यः पुद्गलं त्यजति चाशुचिपूयगंधि । स्वात्मावबोधमहसा सहसा मिलित्वा कल्पांतरेष्वपि स नैव पृथक्त्वमेति

মণিকৰ্ণিকাৰ অতুল প্ৰভাৱ জানি যি কোনোবাই এই অশুচি, পূয়-গন্ধী দেহ-পিণ্ড ত্যাগ কৰে, সি তৎক্ষণাৎ আত্মবোধৰ দীপ্ত মহিমাৰ সৈতে একীভূত হয়; আৰু অন্য-অন্য কল্পতো সি কেতিয়াও পৃথকত্বত নপৰে।

Verse 86

रागादिदोषपरिपूर मनो हृषीकाः काशीपुरीमतुलदिव्यमहाप्रभावाम् । ये कल्पयंत्यपरतीर्थसमां समंतात्ते पापिनो न सह तैः परिभाषणीयम्

যিসকলৰ মন আৰু ইন্দ্ৰিয় ৰাগ আদি দোষেৰে পৰিপূৰ্ণ, আৰু যিসকলে অতুল দিব্য মহাপ্ৰভাৱযুক্ত কাশীপুৰীক সকলো দিশে অন্য তীৰ্থসমান বুলি কল্পনা কৰে—সিহঁত পাপী; সিহঁতৰ সৈতে কথাবাৰ্তাও নকৰিব।

Verse 87

वाराणसीं स्मरहरप्रियराजधानीं त्यक्त्वा कुतो व्रजसि मूढ दिगंतरेषु । प्राप्याप्यजाद्यसुलभांस्थिरमोक्षलक्ष्मीं लक्ष्मीं स्वभावचपलां किमु कामयेथाः

সমৰহৰ (কামবিধ্বংসী শিৱ)ৰ প্ৰিয় ৰাজধানী বাৰাণসী ত্যাগ কৰি, হে মূঢ়, তই কিয় দূৰ-দূৰ দিশলৈ ঘূৰি ফুৰিছ? ব্ৰহ্মা আদি সকলৰো দুষ্প্ৰাপ্য স্থিৰ মোক্ষ-লক্ষ্মী লাভ কৰি, স্বভাৱতে চঞ্চল ধন-লক্ষ্মীক পুনৰ কিয় কামনা কৰিছ?

Verse 89

विद्या धनानि सदनानि गजाश्वभृत्याः स्रक्चंदनानि वनिताश्च नितांत रम्याः । स्वर्गोप्यगम्य इह नोद्यमभाजिपुंसि वाराणसीत्वसुलभा शलभादिमुक्तिः । धात्रा धृतानि तुलया तुलनामवैतुं वैकुंठमुख्यभुवनानि च काशिका च । तान्युद्ययुर्लघुतयान्यगियं गुरुत्वात्तस्थौ पुरीह पुरुषार्थचतुष्टयस्य

বিদ্যা, ধন, অট্টালিকা, হাতী-ঘোঁৰা-ভৃত্য, মালা-চন্দন, আৰু অতি মনোহৰ নাৰী—এমনকি স্বৰ্গো—ইয়াত উদ্যোগী পুৰুষৰ বাবে দুষ্প্ৰাপ্য নহয়। কিন্তু বাৰাণসীত পতঙ্গ আদি যেনে সহজে মুক্ত হয়, তেনে সহজ মোক্ষ অন্য ঠাইত সুলভ নহয়। ধাত্ৰাই বৈকুণ্ঠ আদি মুখ্য ভুবন আৰু কাশিকাক তুলাত ধৰি তুলনা কৰিলে; সেই ভুবনসমূহ লঘুতাৰে ওপৰলৈ উঠিল, কিন্তু এই কাশী গুৰুত্বে স্থিৰ ৰ’ল—ইয়াই চাৰ পুৰুষাৰ্থ (ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম, মোক্ষ)ৰ নগৰ।

Verse 90

काशी पुरीमधिवसन्द्रिनरोनरोपिह्मारोप्यमाणैहमान्यहवैकरुद्रः । नानोपसर्गजनिसर्गजदुःखभारैःकर्मापनुद्यसविशेत्परमेशधाम्नि

যি কোনো ব্যক্তি কাশী পুৰীত বাস কৰে—বহু উপসৰ্গ আৰু সংসাৰজনিত অৱস্থাৰ পৰা জন্মা দুখৰ গধুৰ বোজা থাকিলেও—সেই ব্যক্তি কৰ্মবন্ধন অপনুদ্য কৰি, সকলো মান্য এক ৰুদ্ৰ পৰমেশ্বৰৰ পৰম ধামত প্ৰৱেশ কৰে।

Verse 91

स्थिरापायं कायं जननमरणक्लेशनिलयं विहायास्यां काश्यामहहपरिगृह्णीत न कुतः । वपुस्तेजोरूपं स्थिरतरपरानंदसदनं विमूढोऽसौ जंतुः स्फुटितमिवकांम्यं विनिमयन्

আহা, মানুহে কিয় এই দেহ—যি অনিশ্চিত আৰু নাশৱন্ত, জন্ম-মৰণৰ ক্লেশৰ আশ্ৰয়—ত্যাগ কৰি এই কাশীত আশ্ৰয় নলয়? কিয়নো ইয়াত দেহধাৰী জীৱে দিৱ্য তেজোময় ৰূপ লাভ কৰে, পৰমানন্দৰ অধিক স্থায়ী সদন; তথাপি মোহগ্ৰস্ত প্ৰাণী যেন নিখুঁত ৰত্ন ভাঙি সলনি কৰে, তেনে অমূল্য মঙ্গলক কেৱল কাম্য বস্তুৰ সৈতে বিনিময় কৰে।

Verse 92

अहो लोकः शोकं किमिह सहते हंतहतधीर्विपद्भारैः सारैर्नियतनिधनैर्ध्वसित धनैः । क्षितौ सत्यां काश्यां कथयति शिवो यत्र निधने श्रुतौ किंचिद्भूयः प्रविशति न येनोदरदरीम्

আহা, লোকজনে কিয় ইয়াত শোক সহে—বুদ্ধি নষ্ট, বিপদৰ গধুৰ বোজাই চেপি ধৰে, আৰু ধন-সম্পদত আঁকোৰগোঁজে যি নিশ্চিত বিনাশৰ ‘সাৰ’, নিত্যনিধন আৰু শীঘ্ৰ ধ্বংসশীল! যেতিয়া পৃথিৱীত সত্য কাশী আছে—য’ত মৃত্যুকালে শিৱে নিজে কৰ্ণে উপদেশ কয়—সেই শ্ৰৱণে পুনৰ গৰ্ভগহ্বৰ (পুনর্জন্ম)ত প্ৰৱেশ নকৰে।

Verse 93

काशिवासिनिजने वनेचरेद्वित्रिभुज्यपि समीरभोजने । स्वैरचारिणि जितेंद्रियेप्यहो काशिवासिनि जने विशिष्टता

কাশীত বাস কৰা ব্যক্তি বনচৰাৰ দৰে থাকিলেও—এবাৰ, দুবাৰ (বা তিনিবাৰ) আহাৰ কৰিলেও, বা যেন বায়ুকেই আহাৰ কৰি থাকে—স্বেচ্ছাচাৰী আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী হ’লেও—তথাপি আহা, কাশীবাসী জনৰ এক অনন্য বিশেষত্ব আছে।

Verse 94

नास्तीह दुष्कृतकृतां सुकृतात्मनां वा काचिद्विशेषगतिरंतकृतां हि काश्याम् । बीजानि कर्मजनितानि यदूषरायां नांकूरंयति हरदृग्ज्वलितानितेषाम्

কাশীত পাপকৃত বা পুণ্যস্বভাৱ—দুয়োৰে বাবে মৃত্যুৰ পাছত কোনো বিশেষ গতি নাই; কিয়নো কাশীত মৃত্যুকো অন্ত কৰা প্ৰভুৱে একেই পৰম পথ দান কৰে। কৰ্মজ বীজসমূহ হৰাৰ অগ্নিদৃষ্টিত দগ্ধ হ’লে অংকুৰ নুফুটে—যেন উষৰ মাটিত পেলোৱা বীজ কেতিয়াও গজে নাহে।

Verse 95

शशका मशका बकाः शुकाः कलविंकाश्च वृकाः सजंबुकाः । तुरगोरग वानरानरा गिरिजे काशिमृताः परामृतम्

হে গিৰিজা, খৰগোশ হওক বা মশা, বগা হওক বা টিয়া, কলৱিংক পাখি, নেকুৰ-শিয়ালসহ নেকুৰীয়া বাঘ (বৃক), ঘোঁৰা, সাপ, বান্দৰ বা মানুহ—যি কোনো কাশীত মৃত্যুবৰণ কৰে, সি অমৰতাৰ পৰম অমৃত, অৰ্থাৎ সৰ্বোচ্চ মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 96

अरुद्ररुद्राक्षफणींद्रभूषणास्त्रिपुंड्रचंद्रार्धधराधरागताः । निरंतरं काशिनिवासिनोजना गिरींद्रजे पारिषदा मता मम

হে গিৰীন্দ্ৰজে, যিসকল লোকে নিৰন্তৰ কাশীত বাস কৰে—ৰুদ্ৰাক্ষমালা আৰু ফণীন্দ্ৰৰ ভূষণে বিভূষিত, ত্ৰিপুণ্ড্ৰ ভস্মৰেখাৰে চিহ্নিত, আৰু অর্ধচন্দ্ৰধাৰী—মোৰ মতে তেওঁলোক শিৱৰ নিজ পাৰিষদ (গণ) বুলি গণ্য।

Verse 97

यावंत एव निवसंति च जंतवोऽत्र काश्यां जलस्थलचरा झषजंबुकाद्याः । तावंत एव मदनुग्रह रुद्रदेहा देहावसानमधिगम्य मयि प्रविष्टाः

কাশীত ইয়াত যিমান প্ৰাণী বাস কৰে—জলচৰ হওক বা স্থলচৰ, মাছ, শিয়াল আদি—সকলোয়ে দেহান্ত পালে মোৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰে; কিয়নো মোৰ অনুগ্ৰহে তেওঁলোক ৰুদ্ৰ-দেহী হৈ উঠে।

Verse 98

ये तु वर्षेषवोरुद्रा दिवि देवि प्रकीर्तिताः । वातेषवोंऽतरिक्षे ये ये भुव्यन्नेषवः प्रिये

হে দেৱী, স্বৰ্গত বৰষুণত অধিষ্ঠাতা বুলি যিসকল ৰুদ্ৰ প্ৰখ্যাত, অন্তৰিক্ষত বতাহত অধিষ্ঠাতা যিসকল, আৰু পৃথিৱীত অন্ন-ধান্যত অধিষ্ঠাতা যিসকল—হে প্ৰিয়ে, এই সকলো একেই দিৱ্য উপস্থিতিৰ প্ৰকাশ।

Verse 99

रुद्रा दश दश प्राच्यवाची प्रत्यगुदक्स्थिताः । ऊर्ध्वदिक्स्थाश्च ये रुद्राः पठ्यंते वेदवादिभिः

ৰুদ্ৰসকলক দহ-দহকৈ গোট হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়—পূৰ্ব দিশৰ, পশ্চিম আৰু উত্তৰ দিশত অৱস্থিত, আৰু ঊৰ্ধ্ব দিশত নিবাসী; এইদৰে ৰুদ্ৰসকলক বেদ-বক্তাসকলে পাঠ কৰে।

Verse 100

असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा अधिभूतले । तत्सर्वेभ्योऽधिका काश्यां जंतवो रुद्ररूपिणः

পৃথিৱীত ৰুদ্ৰৰ অসংখ্য সহস্ৰ আছে; তথাপি কাশীত ৰুদ্ৰ-ৰূপী জীৱসকল তেওঁলোক সকলোতকৈও শ্ৰেষ্ঠ বুলি গণ্য।

Verse 110

दैनंदिनेऽथ प्रलये त्रिशूलकोटौ समुत्क्षिप्य पुरीं हरः स्वाम् । बिभर्ति संवर्त महास्थिभूषणस्ततो हि काशी कलिकालवर्जिता

দৈনন্দিন লয়ত আৰু মহাপ্ৰলয়ত, হৰ (শিৱ) ত্ৰিশূলৰ অগ্ৰভাগত নিজৰ নগৰী উঠাই ধৰে আৰু বহন কৰে—মহান সংৱৰ্ত, বৃহৎ অস্থিৰ অলংকাৰৰে বিভূষিত। সেয়েহে কাশী কলিযুগৰ দোষৰ পৰা মুক্ত।

Verse 114

अतः परं कलशज किं शुश्रूषसि तद्वद । काशीकथा कथ्यमाना ममापि परितोषकृत्

এতিয়া কোৱা, হে কলশজ (অগস্ত্য), তুমি আৰু কি শুনিব বিচাৰা? সেইটো কোৱা। কাশীৰ কথা বৰ্ণিত হ’লে মোৰো পৰম সন্তোষ হয়।

Verse 158

असिसंभेद योगेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । देहत्यागोऽत्र वै दानं देहत्यागोत्र वै तपः

অসিসম্ভেদ নামৰ যোগে, কাশীত অৱস্থিত জন অমৃত হয়। ইয়াত দেহত্যাগেই দান; ইয়াত দেহত্যাগেই তপস্যা।

Verse 865

क्षुत्क्षामः शुष्ककंठोष्ठो हाहेति परिदेवयन् । पुनः काशीपुरीं प्राप्तः परिम्लानमुखो वणिक्

ক্ষুধাত কৃশ, কণ্ঠ আৰু ওঁঠ শুকাই যোৱা, ‘হায় হায়’ বুলি বিলাপ কৰি সেই বণিক পুনৰ কাশীপুৰীত আহিল—মুখ একেবাৰে ম্লান।