Adhyaya 14

Verse 1

सूत उवाच । प्राप्तसिंहासनो वीरो भद्रायुः स महीपतिः । प्रविवेश वनं रम्यं कदाचिद्भार्यया सह

সূত ক’লে: সিংহাসনত আৰোহণ কৰি, বীৰ ভদ্ৰায়ু—সেই ভূমিপতি—এদিন পত্নীৰ সৈতে মনোৰম বনলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 2

तस्मिन्विकसिताशोकप्रसूननवपल्लवे । प्रोत्फुल्लमल्लिकाखंडकूजद्भ्रमरसंकुले

সেই ঠাইত বিকশিত অশোক ফুল আৰু নৱ পল্লৱৰ শোভা আছিল; আৰু সম্পূৰ্ণ ফুটি উঠা মল্লিকা (জুঁই) গুচ্ছত ভ্ৰমৰসকলৰ গুঞ্জন ভৰি আছিল।

Verse 3

नवकेसरसौरभ्यबद्धरागिजनोत्सवे । सद्यः कोरकिताशोकतमालगहनांतरे

তাত নৱ কেশৰ-সদৃশ পৰাগৰ সৌৰভে ৰাগী জনসমূহৰ উৎসৱময় উল্লাস বেঁধি ৰাখিছিল; আৰু তমাল গছৰ ঘন কুঞ্জৰ ভিতৰত অশোক গছত সদ্য কুঁহিপাতি কলি ধৰিছিল।

Verse 4

प्रसूनप्रकरानम्र माधवीवनमंडपे । प्रवालकुसुमोद्द्योतचूतशाखिभिरञ्चिते

মাধৱী লতা-বনৰ মণ্ডপত, পুষ্পগুচ্ছৰ ভাৰে নত শাখাসমূহ আছিল; আৰু প্ৰৱালবৰ্ণ কুসুমে দীপ্ত আমগছৰ ডালেৰে সেই স্থান শোভিত হৈ উঠিছিল।

Verse 5

पुन्नागवनविभ्रांतपुंस्कोकिलविराविणि । वसन्तसमये रम्ये विजहार स्त्रिया सह

সেই মনোহৰ বসন্তকালত, পুন্নাগ বনত উৰি-ফুৰা পুং কোকিলৰ কুহুকুহু ধ্বনিয়ে গুঞ্জৰিত হোৱা ঠাইত, ৰজাই নিজৰ পত্নীৰ সৈতে আনন্দ-বিহাৰ কৰিলে।

Verse 6

अथाविदूरे क्रोशंतौ धावंतौ द्विजदंपती । अन्वीयमानौ व्याघ्रेण ददर्श नृपसत्तमः

তেতিয়া ওচৰতেই ক্ৰন্দন কৰি দৌৰি থকা এজন ব্ৰাহ্মণ দম্পতীক—যাক এটা ব্যাঘ্ৰে অনুসৰণ কৰি আছিল—শ্ৰেষ্ঠ নৃপতিয়ে দেখিলে।

Verse 7

पाहि पाहि महाराज हा राजन्करुणानिधे । एष धावति शार्दूलो जग्धुमावां महारयः

“ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা, মহাৰাজ! হে ৰাজন, কৰুণাৰ নিধি! এই শাৰ্দূল ভয়ংকৰ বেগে দৌৰি আহিছে, আমাক গিলিবলৈ!”

Verse 8

एष पर्वतसंकाशः सर्वप्राणिभयंकरः । यावन्न खादति प्राप्य तावन्नौ रक्ष भूपते

“ই পৰ্বতৰ দৰে বৃহৎ, সকলো প্ৰাণীৰ বাবে ভয়ংকৰ। সি ওচৰলৈ আহি আমাক খোৱাৰ আগতেই—হে ভূপতি—আমাক ৰক্ষা কৰা!”

Verse 9

इत्थमाक्रंदितं श्रुत्वा स राजा धनुराददे । तावदागत्य शार्दूलो मध्ये जग्राह तां वधूम्

এইদৰে ক্ৰন্দন শুনি ৰজাই ধনু উঠালে। কিন্তু তেতিয়াই শাৰ্দূল বাঘ দৌৰি আহি সকলোৰে মাজতে বধূক ধৰি লৈ গ’ল।

Verse 10

हा नाथ नाथ हा कांत हा शंभो जगतः पते । इति रोरूयमाणां तां यावज्जग्राह भीषणः

সেয়ে কঁপি কঁপি চিঞৰি উঠিল—“হা নাথ, হা নাথ! হা কান্ত! হা শম্ভু, জগতৰ পতি!”—এইদৰে ৰোৰাই থাকোঁতেই ভয়ংকৰ জন্তুটোৱে তাক ধৰি ল’লে।

Verse 11

तावत्स राजा निशितैर्भल्लैर्व्याघ्रमताडयत् । न च तैर्विव्यथे किंचिद्गिरींद्र इव वृष्टिभिः

তেতিয়া ৰজাই তীক্ষ্ণ ভল্ল-বাণেৰে বাঘক আঘাত কৰিলে; কিন্তু সি একো কষ্ট নাপালে—যেন বৰষুণে গিৰিশৃঙ্গক নচলায়।

Verse 12

स शार्दूलो महासत्त्वो राज्ञोस्त्रैरकृतव्यथः । बलादाकृष्य तां नारीमपाक्रामत सत्वरः

সেই মহাসত্ত্ব শাৰ্দূল ৰজাৰ অস্ত্ৰে অক্ষত থাকিল; বলপূৰ্বক নাৰীক টানি লৈ সি তৎক্ষণাৎ পলাই গ’ল।

Verse 13

व्याघ्रेणापहृतां पत्नीं वीक्ष्य विप्रोऽतिदुःखितः । रुरोद हा प्रिये बाले हा कांते हा पतिव्रते

বাঘে অপহৃত পত্নীক দেখি বিপ্ৰ অতি দুঃখিত হ’ল। সি ডাঙৰকৈ কান্দি উঠিল—“হা প্ৰিয়ে! হা বালে! হা কান্তে! হা পতিব্ৰতে!”

Verse 14

एकं मामिह संत्यज्य कथं लोकांतरं गता । प्राणेभ्योपि प्रियां त्यक्त्वा कथं जीवितुमुत्सहे

মোক ইয়াত অকলশৰীয়া কৰি আপুনি কেনেকৈ পৰলোকলৈ গমন কৰিলে? প্ৰাণতকৈও প্ৰিয়জনক ত্যাগ কৰি মই কেনেকৈ জীয়াই থাকিবলৈ সাহস কৰিম?

Verse 15

राजन्क्व ते महास्त्राणि क्व ते श्लाघ्यं महद्धनुः । क्व ते द्वादशसाहस्रमहानागातिगं बलम्

হে ৰাজন, ক’ত গ’ল আপোনাৰ সেই মহাস্ত্ৰসমূহ আৰু সেই প্ৰশংসনীয় বিশাল ধনু? ক’ত গ’ল বাৰ হাজাৰ মহাহস্তীতকৈও অধিক বুলি কোৱা আপোনাৰ সেই শক্তি?

Verse 16

किं ते शंखेन खङ्गेन किं ते मंत्रास्त्रविद्यया । किं च तेन प्रयत्नेन किं प्रभावेण भूयसा

আপোনাৰ শংখ আৰু তৰোৱালৰ কি প্ৰয়োজন? আপোনাৰ মন্ত্ৰ আৰু অস্ত্ৰবিদ্যাৰ কি লাভ? সেই সকলো প্ৰচেষ্টা আৰু বিশাল প্ৰভাৱৰ কি অৰ্থ যদি সেয়া প্ৰয়োজনৰ সময়ত কামত নাহে?

Verse 17

तत्सर्वं विफलं जातं यच्चान्यत्त्वयि तिष्ठति । यस्त्वं वनौकसं जंतुं निवारयितुमक्षमः

সেই সকলোবোৰ বিফল হ’ল, আৰু আপোনাৰ লগত থকা আন যিকোনো বস্তুও নিৰৰ্থক, যিহেতু আপুনি এটা বনৰীয়া জীৱক প্ৰতিহত কৰিবলৈ অক্ষম।

Verse 18

क्षात्त्रस्यायं परो धर्मः क्षताद्यत्परिरक्षणम् । तस्मात्कुलोचिते धर्मे नष्टे त्वज्जीवितेन किम्

ক্ষত্ৰিয়ৰ এইটোৱেই পৰম ধৰ্ম যে তেওঁ আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু দুৰ্গতসকলক ৰক্ষা কৰিব। সেয়েহে, যদি আপোনাৰ বংশৰ উচিত ধৰ্মই নষ্ট হৈ গৈছে, তেন্তে আপোনাৰ জীৱনৰ কি মূল্য আছে?

Verse 19

आर्तानां शरणार्तानां त्राणं कुर्वंति पार्थिवाः । प्राणैरर्थैश्च धर्मज्ञास्तद्विहीना मृतोपमाः

ধৰ্মজ্ঞ ৰজাসকলে দুখীয়া আৰু শৰণপ্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাণ আৰু ধন দিয়া সত্ত্বেও ৰক্ষা কৰে। যিসকলৰ সেই মনোভাৱ নাই, তেওঁলোক মৃতসমান।

Verse 20

धनिनां दानहीनानां गार्हस्थ्याद्भिक्षुता वरा । आर्तत्राणविहीनानां जीवितान्मरणं वरम्

ধনী হৈও যিসকল দানহীন, তেওঁলোকৰ বাবে গৃহস্থধৰ্মতকৈ ভিক্ষাবৃত্তি উত্তম। আৰু যিসকল আর্তক ৰক্ষা নকৰে, তেওঁলোকৰ বাবে জীৱনতকৈ মৃত্যু উত্তম।

Verse 21

वरं विषादनं राज्ञो वरमग्नौ प्रवेशनम् । अनाथानां प्रपन्नानां कृपणानामरक्षणात्

ৰজাৰ বাবে বিষাদো উত্তম, অগ্নিত প্ৰৱেশো উত্তম; কিন্তু অনাথ, শৰণাগত আৰু দীন-দৰিদ্ৰক অরক্ষা কৰা অতি নিন্দনীয়।

Verse 22

इत्थं विलपितं तस्य स्ववीर्यस्य च गर्हणम् । निशम्य नृपतिः शोकादात्मन्येवमचिंतयत्

তেনে ধৰণৰ বিলাপ আৰু নিজৰ বীৰ্যৰ নিন্দা শুনি, নৃপতি শোকত আচ্ছন্ন হৈ অন্তৰত এইদৰে চিন্তা কৰিলে।

Verse 23

अहो मे पौरुषं नष्टमद्य दैवविपर्ययात् । अद्य कीर्तिश्च मे नष्टा पातकं प्राप्तमुत्क टम्

হায়! দেৱবিপৰ্যয়ৰ বাবে আজি মোৰ পুৰুষত্ব নষ্ট হ’ল। আজি মোৰ কীৰ্তিও লুপ্ত হ’ল; মোৰ ওপৰত ভয়ংকৰ পাপ আহি পৰিল।

Verse 24

धर्मः कालोचितो नष्टो मन्दभाग्यस्य दुर्मतेः । नूनं मे संपदो राज्यमायुष्यं क्षयमेष्यति

মন্দভাগ্য আৰু কুমতি মানুহৰ বাবে কালোচিত ধৰ্মাচৰণ নষ্ট হয়। নিশ্চয় মোৰ সম্পদ, মোৰ ৰাজ্য আৰু মোৰ আয়ুও এতিয়া ক্ষয়ৰ দিশে গৈ আছে।

Verse 25

अपुंसां संपदो भोगाः पुत्रदारधनानि च । दैवेन क्षणमुद्यंति क्षणादस्तं व्रजंति च

অপুৰুষাৰ্থী—অস্থিৰ মনৰ—লোকৰ বাবে সম্পদ আৰু ভোগ, পুত্ৰ-দাৰা আৰু ধনো দেৱবিধানত এক ক্ষণ উদয় হয়, আৰু পৰক্ষণেই অস্ত যায়।

Verse 26

अत एनं द्विजन्मानं हतदारं शुचार्दितम् । गतशोकं करिष्यामि दत्त्वा प्राणानपि प्रियान्

সেয়ে মই এই দ্বিজজন—যাৰ পত্নী হেৰাই গৈছে আৰু যি শোকে পীড়িত—তাক শোকমুক্ত কৰিম, যদিও মোৰ প্ৰিয় প্ৰাণো ত্যাগ কৰিবলগীয়া হয়।

Verse 27

इति निश्चित्य मनसा भद्रायुर्नृपसत्तमः । पतित्वा पादयोस्त्वस्य बभाषे परिसांत्वयन्

এইদৰে মনত দৃঢ় সংকল্প কৰি, ভদ্ৰায়ু—নৃপতিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—তাঁৰ চৰণত লুটি পৰিল আৰু সান্ত্বনা দি ক’বলৈ ধৰিলে।

Verse 28

कृपां कुरु मयि ब्रह्मन्क्षत्रबंधौ हतौजसि । शोकं त्यज महाबुद्धे दास्याम्यर्थं तवेप्सितम्

হে ব্ৰাহ্মণ, মোৰ ওপৰত কৃপা কৰা; মই কেৱল নামমাত্ৰ ক্ষত্ৰিয়, তেজহীন। হে মহাবুদ্ধি, শোক ত্যাগ কৰা; তুমি যি ইচ্ছা কৰা, সেই অৰ্থ মই তোমাক দিম।

Verse 29

इदं राज्यमियं राज्ञी ममेदं च कलेवरम् । त्वधीनमिदं सर्वं किं तेऽभिलषितं वद

এই ৰাজ্য, এই ৰাণী, আৰু মোৰ এই দেহো—ইয়াত সকলো তোমাৰ অধীন। কোৱা, তোমাৰ কি অভিলাষ?

Verse 30

ब्राह्मण उवाच । किमादर्शेन चांधस्य किं गृहैर्भैक्ष्यजीविनः । किं पुस्तकेन मूर्खस्य ह्यस्त्रीकस्य धनेन किम्

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: অন্ধৰ বাবে দৰ্পণৰ কি উপকাৰ? ভিক্ষাৰে জীৱন যাপন কৰোঁতাৰ বাবে ঘৰ-দুৱাৰৰ কি প্ৰয়োজন? মূৰ্খৰ বাবে পুথিৰ কি লাভ? আৰু যাৰ স্ত্ৰী নাই, তাৰ ধনৰ কি মূল্য?

Verse 31

अतोऽहं गतपत्नीको भुक्तभोगो न कर्हिचित् । इमां तवाग्रमहिषीं कामार्थं दीयतां मम

সেয়ে মই—পত্নীবিহীন আৰু কেতিয়াও ভোগ-বিলাস নকৰা—কামনাৰ কাৰণে তোমাৰ এই অগ্ৰমহিষীক মোক দান কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰোঁ।

Verse 32

राजोवाच । ब्रह्मन्किमेष धर्मस्ते किमेतद्गुरुशासनम् । अस्वर्ग्यमयशस्यं च परदाराभिमर्शनम्

ৰাজাই ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ! তোমাৰ এই কিহৰ ধৰ্ম, আৰু এই কিহৰ গুৰু-শাসন? পৰস্ত্ৰী স্পৰ্শ কৰা স্বৰ্গমুখী নহয়—ই অযশ আৰু অপকীৰ্তি।

Verse 33

दातारः संति वित्तस्य राज्यस्य गजवाजिनाम् । आत्मदेहस्य वा क्वापि न कलत्रस्य कर्हिचित्

ধনৰ, ৰাজ্যৰ, হাতী-ঘোঁৰাৰ দাতা আছে; ক’তবাত ক’তবাত কোনোবাই নিজৰ দেহো দান কৰে—কিন্তু পত্নীক কেতিয়াও দান কৰা নহয়।

Verse 34

परदारोपभोगेन यत्पापं समुपार्जितम् । न तत्क्षालयितुं शक्यं प्रायश्चित्तशतैरपि

পৰ-পুৰুষৰ পত্নীৰ ভোগে যি পাপ সঞ্চিত হয়, সেয়া শত শত প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিলেও ধুই পেলাব নোৱাৰি।

Verse 35

ब्राह्मण उवाच । अपि ब्रह्मवधं घोरमपि मद्यनिषेवणम् । तपसा नाशयिष्यामि कि पुनः पारदारिकम् । तस्मात्प्रयच्छ मे भार्यामिमां त्वं ध्रुवमन्यथा

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: ‘ভয়ংকৰ ব্ৰহ্মবধৰ পাপো, মদ্যপানৰ পাপো—মই তপস্যাৰে নাশ কৰিম; তেন্তে পৰস্ত্ৰী-সম্পৰ্ক ত’ কিমান সৰু! সেয়ে তোমাৰ এই পত্নীক মোক দিয়া; নতুবা ধ্বংস নিশ্চিত।’

Verse 36

अरक्षणाद्भयार्तानां गंतासि निरयं ध्रुवम् । इति विप्रगिरा भीतश्चिंतयामास पार्थिवः । अरक्षणान्महत्पापं पत्नीदानं ततो वरम्

“ভয়ত আতুৰ লোকক ৰক্ষা নকৰিলে তুমি নিশ্চিত নৰকলৈ যাবা।” ব্ৰাহ্মণৰ বাক্যত ভীত হৈ ৰজাই চিন্তা কৰিলে: “ৰক্ষাত অৱহেলা মহাপাপ; সেয়ে পত্নী দান কৰাই তাৰ তুলনাত সৰু দোষ।”

Verse 37

अतः पत्नीं द्विजाग्र्याय दत्त्वा निर्मुक्तकिल्विषः । सद्यो वह्निं प्रवेक्ष्यामि कीर्तिश्च निहिता भवेत्

“সেয়ে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজক পত্নী দান কৰি, পাপমুক্ত হৈ, মই তৎক্ষণাৎ অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিম; তেনে কৰিলে মোৰ কীৰ্তি স্থাপিত হ’ব।”

Verse 38

इति निश्चित्य मनसा समुज्ज्वाल्य हुताशनम् । तं ब्राह्मणं समाहूय ददौ पत्नीं सहोदकाम्

এইদৰে মনত স্থিৰ সিদ্ধান্ত কৰি তেওঁ পৱিত্ৰ অগ্নি জ্বলাই তুলিলে। তাৰ পাছত সেই ব্ৰাহ্মণক মাতি, উদক-ক্ৰিয়াসহ (জল-সংকল্পে) পত্নীক দান কৰিলে।

Verse 39

स्वयं स्नातः शुचिर्भूत्वा प्रणम्य विबुधेश्वरान् । तमग्निं द्विः परिक्रम्य शिवं दध्यौ समाहितः

তেওঁ নিজে স্নান কৰি শুচি হ’ল, দেৱলোকৰ অধীশ্বৰসকলক প্ৰণাম কৰিলে। সেই অগ্নিৰ দুবাৰ পৰিক্ৰমা কৰি, মন একাগ্ৰ কৰি শিৱক ধ্যান কৰিলে।

Verse 40

तमथाग्नौ पतिष्यंतं स्वपदासक्तचेतसम् । प्रत्यदृश्यत विश्वेशः प्रादुर्भूतो जगत्पतिः

তাৰ পাছত, যেতিয়া তেওঁ অগ্নিত পতিত হ’বলৈ উদ্যত, মন প্ৰভুৰ চৰণত আসক্ত আছিল। তেতিয়া বিশ্বেশ্বৰ—জগতৰ পতি—তেওঁৰ আগত প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।

Verse 41

तमीश्वरं पंचवक्त्रं त्रिनेत्रं पिनाकिनं चन्द्रकलावतंसम् । आलंबितापिंगजटाकलापं मध्यंगतं भास्करकोटितेजसम्

তেওঁ সেই ঈশ্বৰক দেখিলে—পঞ্চবক্ত্ৰ, ত্ৰিনেত্ৰ, পিনাকধাৰী; চন্দ্ৰকলাৰে অলংকৃত; পিঙ্গল জটাকলাপ ঝুলন্ত; আৰু কোটিকোটি সূৰ্যৰ দীপ্তিৰে মধ্যভাগত জ্যোতিৰ্ময়।

Verse 42

मृणालगौरं गजचर्मवाससं गंगातरंगो क्षितमौलिदेशम् । नागेंद्रहारावलिकंकणोर्मिकाकिरीटकोट्यंगदकुंडलोज्ज्वलम्

কমলৰ মৃণালৰ দৰে ধৱল, গজচৰ্ম পৰিধান কৰা; মূৰত গঙ্গাৰ তৰংগ; নাগেন্দ্ৰৰ হাৰ, কঙ্কণৰ শাৰী আৰু বাহুবন্ধৰ লতা; আৰু দীপ্ত মুকুট-সহ কুণ্ডলৰে উজ্জ্বল।

Verse 43

त्रिशूलखट्वांगकुठारचर्ममृगाभयेष्टार्थपिनाकहस्तम् । वृषोपरिस्थं शितिकंठमीशं प्रोद्भूतमग्रे नृपतिर्ददर्श

নৃপতিয়ে আগত প্ৰাদুৰ্ভূত সেই শিতিকণ্ঠ ঈশ্বৰক দেখিলে, যি বৃষভৰ ওপৰত আসীন। তেওঁৰ হাতে ত্ৰিশূল, খট্বাঙ্গ, কুঠাৰ, চর্ম, মৃগ, অভয়-মুদ্ৰা, ইষ্টাৰ্থ-বৰদান, আৰু পিনাক ধনু আছিল।

Verse 44

अथांबराद्द्रुतं पेतुर्दिव्याः कुसुमवृष्टयः । प्रणेदुर्देवतूर्याणि देवाश्च ननृतुर्जगुः

তেতিয়া আকাশৰ পৰা তৎক্ষণাৎ দিৱ্য কুসুমৰ বৰষুণ পৰিল। দেৱ-তূৰ্য ধ্বনিত হ’ল, আৰু দেৱসকলে নাচি গাই আনন্দ কৰিলে।

Verse 45

तत्राजग्मुर्नारदाद्याः सनकाद्या सुरर्षयः । इन्द्रादयश्च लोकेशास्तथाब्रह्मर्षयोऽमलाः

তাত নাৰদ আদি, সনক আদি দেৱ-ঋষিসকল আহিল; লগতে ইন্দ্ৰ আদি লোকেশসকল আৰু নিৰ্মল ব্ৰহ্মঋষিসকলও উপস্থিত হ’ল।

Verse 46

तेषां मध्ये समासीनो महादेवः सहोमया । ववर्ष करुणासारं भक्तिनम्रे महीपतौ

তেওঁলোকৰ মাজত উমাসহ মহাদেৱ আসীন আছিল। ভক্তিত নত হোৱা ৰজাৰ ওপৰত তেওঁ কৰুণাৰ সাৰ বৰষাই দিলে।

Verse 47

तद्दर्शनानंदविजृंभिताशयः प्रवृद्धबाष्पांबुपरिप्लुतांगः । प्रहृष्टरोमा गलगद्गदाक्षरं तुष्टाव गीर्भिर्मुकुलीकृतांजलिः

সেই দিৱ্য দৰ্শনৰ আনন্দে তেওঁৰ অন্তৰ বিকশিত হ’ল; অশ্ৰুধাৰায় দেহ ভিজি গ’ল; ৰোমাঞ্চ উঠিল; কণ্ঠ ৰুদ্ধ হ’ল—আৰু কপালত অঞ্জলি জোৰি তেওঁ স্তোত্ৰবাণীৰে প্ৰভুক স্তুতি কৰিলে।

Verse 48

राजोवाच । नतोस्म्यहं देवमनाथमव्ययं प्रधानमव्यक्तगुणं महांतम् । अकारणं कारणकारणं परं शिवं चिदानंदमयं प्रशांतम्

ৰাজাই ক’লে: মই সেই দেৱক নমস্কাৰ কৰোঁ—যি নিজে অনাথ যেন হ’লেও সকলোৰে আশ্ৰয়, অবিনাশী; যি প্ৰধান, মহান, অব্যক্ত গুণসমূহেৰে আচ্ছাদিত। যি অকাৰণ, কাৰণসমূহৰো কাৰণ; সেই পৰম শিৱ, চিত্-আনন্দময়, পৰম প্ৰশান্ত।

Verse 49

त्वं विश्वसाक्षी जगतोऽस्यकर्त्ता विरूढधामा हृदि सन्निविष्टः । अतो विचिन्वंति विधौ विपश्चितो योगैरनेकैः कृतचित्तरोधैः

তুমি বিশ্বৰ সাক্ষী, এই জগতৰ কৰ্তা; তোমাৰ দীপ্তি সুদৃঢ়, তুমি হৃদয়ত নিবিষ্ট। সেয়ে বিধি-অনুসাৰে চিত্ত-নিয়ন্ত্ৰণ কৰি, নানা যোগ-সাধনাৰে জ্ঞানীসকলে তোমাক অনুসন্ধান কৰে।

Verse 50

एकात्मतां भावयतां त्वमेको नानाधियां यस्त्वमनेकरूपः । अतींद्रियं साक्ष्युदयास्तविभ्रमं मनःपथात्संह्रियते पदं ते

যিসকলে একত্ব ভাবনা কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে তুমি এক; নানা ধাৰণাৰ মনৰ বাবে তুমি বহু ৰূপে প্ৰকাশ পাও। তোমাৰ তত্ত্ব ইন্দ্ৰিয়াতীত; যেতিয়া সাক্ষী-চেতনা উদয় হয়, তেতিয়া তোমাৰ সত্য পদ মনৰ পথৰ পৰা আঁতৰি অনিৰ্বচনীয় হয়।

Verse 51

तं त्वां दुरापं वचसो धियाश्च व्यपेतमोहं परमात्मरूपम् । गुणैकनिष्ठाः प्रकृतौ विलीनाः कथं वपुः स्तोतुमलंगिरो मे

তুমি বাক্য আৰু বুদ্ধিৰ দ্বাৰাও দুষ্প্ৰাপ্য—মোহশূন্য, পৰমাত্মা-ৰূপ। কিন্তু মোৰ বাক্য প্ৰকৃতিৰ গুণত লীন, গুণতেই একনিষ্ঠ; তেন্তে তোমাৰ ৰূপৰ স্তৱন কৰিবলৈ মোৰ ভাষা কেনেকৈ যথেষ্ট হ’ব?

Verse 52

तथापि भक्त्याश्रयतामुपेयुस्तवांघ्रिपद्मं प्रणतार्तिभंजनम् । सुघोरसंसारदवाग्निपीडितो भजामि नित्यं भवभीतिशांतये

তথাপি যিসকলে ভক্তিৰ আশ্ৰয় লয়, তেওঁলোকে তোমাৰ চৰণ-পদ্ম লাভ কৰে, যি নতজনৰ দুঃখ ভাঙে। সংসাৰৰ ভয়ংকৰ দাৱাগ্নিত দগ্ধ হৈ, মই সদায় তোমাক ভজোঁ—ভৱভীতিৰ শান্তিৰ বাবে।

Verse 53

नमस्ते देव देवाय महादेवाय शंभवे । नमस्त्रिमूर्तिरूपाय सर्गस्थित्यंतकारिणे

নমস্কাৰ তোমাক, দেৱদেৱ, মহাদেৱ, শম্ভু। নমস্কাৰ তোমাক, ত্ৰিমূৰ্তি-ৰূপ, যি সৃষ্টি, স্থিতি আৰু প্ৰলয় সাধন কৰোঁতা।

Verse 54

नमो विश्वादिरूपाय विश्वप्रथमसाक्षिणे । नमः सन्मात्रतत्त्वाय बोधानंदघनाय च

নমস্কাৰ তোমাক, যি বিশ্বৰ আদিৰূপ, জগতৰ প্ৰথম সাক্ষী। নমস্কাৰ তোমাক, যি কেৱল সত্তা-মাত্ৰ তত্ত্ব—চেতনা আৰু আনন্দৰ ঘন স্বৰূপ।

Verse 55

सर्वक्षेत्रनिवासाय क्षेत्रभिन्नात्मशक्तये । अशक्ताय नमस्तुभ्यं शक्ताभासाय भूयसे

নমস্কাৰ তোমাক, যি সকলো ক্ষেত্ৰত আৰু সকলো দেহত নিবাস কৰা, আৰু যাৰ আত্মশক্তি ক্ষেত্ৰভেদে বহু আত্মাৰ দৰে পৃথক দেখা যায়। তুমি সীমাবদ্ধতা-নির্ভৰতাৰ অতীত; তথাপি, সৰ্বত্ৰ শক্তিৰ দীপ্তিৰূপে প্ৰকাশিত তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 56

निराभासाय नित्याय सत्यज्ञानांतरात्मने । विशुद्धाय विदूराय विमुक्ताशेषकर्मणे

নমস্কাৰ সেই নিত্যক, যি মায়াৰ সকলো আভাসৰ পৰা মুক্ত, যাৰ অন্তৰাত্মা সত্য আৰু জ্ঞান। নমস্কাৰ সেই বিশুদ্ধ আৰু অতীতক, যি অৱশিষ্ট সকলো কৰ্মৰ পৰা বিমুক্ত।

Verse 57

नमो वेदांतवेद्याय वेदमूलनिवासिने । नमो विविक्तचेष्टाय निवृत्तगुण वृत्तये

নমস্কাৰ তোমাক, যি বেদান্তে বেদ্য, আৰু বেদৰ মূলত নিবাস কৰা। নমস্কাৰ তোমাক, যাৰ চেষ্টাই সম্পূৰ্ণ বিচ্ছিন্ন, আৰু যাৰ গতি গুণসমূহৰ চলন-ভাৱৰ পৰা নিবৃত্ত।

Verse 58

नमः कल्याणवीर्याय कल्याणफलदायिने । नमोऽनंताय महते शांताय शिवरूपिणे

নমস্কাৰ তোমাক, যাৰ বীৰ্য কল্যাণময়, আৰু যি কল্যাণফল দান কৰে। নমস্কাৰ তোমাক, হে অনন্ত মহৎ, হে শান্ত, যাৰ স্বৰূপ শিৱ—মঙ্গলময় কল্যাণ।

Verse 59

अघोराय सुघोराय घोराघौघ विदारिणे । भर्गाय भवबीजानां भंजनाय गरीयसे । नमो विध्वस्तमोहाय विशदात्मगुणाय च

অঘোৰলৈ নমস্কাৰ, আৰু সুঘোৰ—অতি ভয়ংকৰ ৰূপধাৰীক; যি ঘোৰতাৰ দল-দল ভাঙি চিৰে। ভৰ্গা, দীপ্তিমান সংহাৰকলৈ নমস্কাৰ, যি সংসাৰ-ভৱৰ বীজসমূহ চূর্ণ কৰে, অতি পূজনীয়। মোহ বিধ্বংস কৰোঁতা আৰু স্বচ্ছ, নিৰ্মল আত্মগুণসম্পন্ন তোমালৈ নমো নমঃ।

Verse 60

पाहि मां जगतां नाथ पाहि शंकर शाश्वत । पाहि रुद्र विरूपाक्ष पाहि मृत्युंजयाव्यय

হে জগতৰ নাথ, মোক ৰক্ষা কৰা; হে শংকৰ, শাশ্বত, মোক ৰক্ষা কৰা। হে ৰুদ্ৰ, হে বিরূপাক্ষ (ত্ৰিনেত্ৰ), মোক ৰক্ষা কৰা; হে মৃত্যুঞ্জয়, অব্যয়—মৃত্যুক জয় কৰোঁতা, মোক ৰক্ষা কৰা।

Verse 61

शम्भो शशांककृतशेखर शांतमूर्ते गौरीश गोपतिनिशापहुताशनेत्र । गंगाधरांधकविदारण पुण्यकीर्ते भूतेश भूधरनिवास सदा नमस्ते

হে শম্ভো, যাৰ শিৰত চন্দ্ৰৰ শিখৰ, শান্তমূৰ্তি; হে গৌৰীশ, যাৰ নয়ন সূৰ্য, চন্দ্ৰ আৰু অগ্নি। হে গঙ্গাধৰ, অন্ধক-বিদাৰণ, পুণ্যকীৰ্তিসম্পন্ন; হে ভূতেশ, পৰ্বত-নিবাসী—সদা তোমালৈ নমস্কাৰ।

Verse 62

सूत उवाच । एवं स्तुतः स भगवान्राज्ञा देवो महेश्वरः । प्रसन्नः सह पार्वत्या प्रत्युवाच दयानिधिः

সূতে ক’লে: এইদৰে ৰজাই স্তৱ কৰা পৰে ভগৱান দেৱ মহেশ্বৰ প্ৰসন্ন হ’ল; আৰু পাৰ্বতীৰ সৈতে দয়াৰ সাগৰে উত্তৰ দিলে।

Verse 63

ईश्वर उवाच । राजंस्ते परितुष्टोऽस्मि भक्त्या पुण्यस्तवेन च । अनन्यचेता यो नित्यं सदा मां पर्यपूजयः

ঈশ্বৰে ক’লে: হে ৰাজন, তোমাৰ ভক্তি আৰু এই পুণ্য স্তৱেৰে মই সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট। তুমি অনন্যচিত্তে নিত্য, সদায় মোক পূজা কৰি আহিছা।

Verse 64

तव भावपरीक्षार्थं द्विजो भूत्वाहमागतः । व्याघ्रेण या परिग्रस्ता सैषा दैवी गिरींद्रजा

তোমাৰ অন্তৰৰ ভাব পৰীক্ষা কৰিবলৈ মই দ্বিজ-ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপ ধৰি ইয়ালৈ আহিলোঁ। যি ‘গিৰিৰাজৰ কন্যা ৰাজকুমাৰী’ বাঘে ধৰি লৈছে যেন লাগিছিল, সেয়া আচলতে দেৱীয় প্ৰকাশ আছিল।

Verse 65

व्याघ्रो मायामयो यस्ते शरैरक्षतविग्रहः । धीरतां द्रष्टुकामस्ते पत्नीं याचितवानहम्

সেই বাঘটো তোমাৰ বাবে মায়াৰে গঢ়া আছিল; তোমাৰ শৰেও তাৰ দেহ ক্ষত-বিক্ষত নকৰিলে। তোমাৰ ধৈৰ্য্য-সাহস দেখিবলৈ ইচ্ছা কৰি মই তোমাৰ পত্নীক তোমাৰ পৰা বিচাৰিছিলোঁ।

Verse 66

अस्याश्च कीर्तिमालिन्यास्तव भक्त्या च मानद । तुष्टोऽहं संप्रयच्छामि वरं वरय दुर्लभम्

হে মানদাতা, তোমাৰ ভক্তি আৰু এই কীৰ্তিমালিনীৰ ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ মই তোমাক এক বৰ দিছোঁ। বৰ বাছি লোৱা—যদিও সেয়া দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 67

राजोवाच । एष एव वरो देव यद्भवान्परमेश्वरः । भवतापपरीतस्य मम प्रत्यक्षतां गतः

ৰাজাই ক’লে: হে দেৱ, মোৰ এই একেই বৰ—আপুনি পৰমেশ্বৰ হৈও, সংসাৰ-দুখৰ তাপত দগ্ধ মোৰ আগত প্ৰত্যক্ষ দৰ্শন দিলে।

Verse 68

नान्यं वरं वृणे देव भवतो वरदर्षभात् । अहं च सेयं सा राज्ञी मम माता च मत्पिता

হে দেৱ, বৰদাতাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, মই আপোনাৰ পৰা আন কোনো বৰ নাবাছোঁ। মোৰ ওপৰত, এই ৰাণীৰ ওপৰত, আৰু মোৰ মাতৃ-পিতাৰ ওপৰতও অনুগ্ৰহ বৰ্ষাওক।

Verse 69

वैश्यः पद्माकरो नाम तत्पुत्रः सुनयाभिधः । सर्वानेतान्महादेव सदा त्वत्पार्श्वगान्कुरु

পদ্মাকৰ নামৰ এজন বৈশ্য আছিল, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ নাম আছিল সুনয়। হে মহাদেৱ, এই সকলোকে সদায় তোমাৰ কাষত সঙ্গী-সেৱক কৰি ৰাখা।

Verse 70

सूत उवाच । अथ राज्ञी महाभागा प्रणता कीर्तिमालिनी । भक्त्या प्रसाद्य गिरिशं ययाचे वरमुत्तमम्

সূতে ক’লে: তাৰ পাছত মহাভাগ্যৱতী ৰাণী কীৰ্তিমালিনী প্ৰণাম কৰি, ভক্তিৰে গিৰীশক সন্তুষ্ট কৰি, উত্তম বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 71

राज्ञ्युवाच । चंद्रांगदो मम पिता माता सीमंतिनी च मे । तयोर्याचे महादेव त्वत्पार्श्वे सन्निधिं सदा

ৰাণীয়ে ক’লে: মোৰ পিতা চন্দ্ৰাঙ্গদ, আৰু মোৰ মাতৃ সীমন্তিনী। হে মহাদেৱ, তেওঁলোকৰ বাবে তোমাৰ কাষত সদায় সান্নিধ্য প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ।

Verse 72

एवमस्त्विति गौरीशः प्रसन्नो भक्तवत्सलः । तयोः कामवरं दत्त्वा क्षणादंतर्हितोऽभवत्

গৌৰীশ ভক্তৱৎসল, প্ৰসন্ন হৈ ক’লে, “এৱমস্তু”—“এনেকুৱাই হওক।” তেওঁলোকক মনোবাঞ্ছিত বৰ দি, ক্ষণতে অন্তৰ্হিত হ’ল।

Verse 73

सोपि राजा सुरैः सार्धं प्रसादं प्राप्य शूलिनः । सहितः कीर्तिमालिन्या बुभुजे विषयान्प्रियान्

সেই ৰজাইও দেৱতাসকলৰ সৈতে শূলিনৰ প্ৰসাদ লাভ কৰিলে। কীৰ্তিমালিনীৰ সৈতে থাকি তেওঁ সংসাৰৰ প্ৰিয় বিষয়সমূহ উপভোগ কৰিলে।

Verse 74

कृत्वा वर्षायुतं राज्यमव्याहतबलोन्नतिः । राज्यं पुत्रेषु विन्यस्य भेजे शंभोः परं पदम्

দশ হাজাৰ বছৰ অক্ষুণ্ণ বল আৰু বৃদ্ধি পোৱা সমৃদ্ধিৰে ৰাজ্য শাসন কৰি, তেওঁ ৰাজ্য পুত্ৰসকলৰ হাতত অৰ্পণ কৰিলে আৰু শম্ভু (শিৱ)ৰ পৰম ধাম লাভ কৰিলে।

Verse 75

चंद्रांगदोपि राजेंद्रो राज्ञी सीमंतिनी च सा । भक्त्या संपूज्य गिरिशं जग्मतुः शांभवं पदम्

ৰাজেন্দ্ৰ চন্দ্ৰাঙ্গদ আৰু ৰাণী সীমন্তিনীও ভক্তিৰে গিৰিশ (শিৱ)ক পূজা কৰি, দুয়ো শম্ভুৰ ধামস্বৰূপ শাঁভৱ পদলৈ গ’ল।

Verse 76

एतत्पवित्रमघनाशकरं विचित्रं शम्भोर्गुणानुकथनं परमं रहस्यम् । यः श्रावयेद्बुधजनान्प्रयतः पठेद्वा संप्राप्य भोगविभवं शिव मेति सोंते

শম্ভুৰ গুণানুকথনৰ এই বিচিত্ৰ, পৰম গোপন কাহিনী পবিত্ৰকাৰী আৰু পাপনাশক। যিয়ে সংযমেৰে পঢ়ে বা বুধজনক শুনুৱায়, সি ভোগ-ঐশ্বৰ্য লাভ কৰি অন্তত শিৱক প্ৰাপ্ত হয়।