गजासुरतपः–देवलोकक्षोभः (Gajāsura’s Austerities and the Disturbance of the Worlds)
সনৎকুমাৰ ব্যাসক গজাসুৰ-বধৰ পূৰ্বভূমিকা বৰ্ণনা কৰে। দেৱীয়ে মহিষাসুৰক বধ কৰাৰ পিছত দেৱতাসকলে স্বস্তি পায়; কিন্তু মহিষাসুৰৰ বীৰ পুত্ৰ গজাসুৰ পিতৃমৃত্যু স্মৰণ কৰি প্ৰতিশোধৰ বাবে ঘোৰ তপস্যাৰ সংকল্প লয়। সি হিমালয় উপত্যকাৰ অৰণ্যলৈ গৈ বাহু ওপৰলৈ তুলি, দৃষ্টি স্থিৰ কৰি, বিধাতা ব্ৰহ্মাক লক্ষ্য কৰি অজেয়তাৰ বৰ পাবলৈ তপ কৰে। বৰত সি চৰ্ত ৰাখে—পুৰুষ-স্ত্ৰী, বিশেষকৈ কামবশ লোকৰ দ্বাৰা সি অবধ্য হ’ব; ই বৰ-ছিদ্ৰৰ ইংগিত। তাৰ তপস্যাত মস্তকৰ পৰা অগ্নিতেজ ওলাই; নদী-সমুদ্ৰ ক্ষুব্ধ হয়, গ্ৰহ-নক্ষত্ৰ টলমল কৰে, দিশবোৰ জ্বলে, পৃথিৱী কঁপে। দেৱতাসকলে স্বৰ্গ ত্যাগ কৰি ব্ৰহ্মলোকলৈ গৈ সংকট জনায়; এইদৰে শিৱৰ হস্তক্ষেপে অসুৰভয় নাশ হোৱাৰ সংঘৰ্ষৰ পটভূমি গঢ়ি উঠে।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्रेम्णा चरितं शशिमौलिनः । यथाऽवधीत्त्रिशूलेन दानवेन्द्रं गजासुरम्
সনৎকুমাৰে ক’লে—হে ব্যাস! মহাপ্ৰেমে শশিমৌলি ভগৱান শিৱৰ পবিত্ৰ চৰিত্ৰ শুনা; তেওঁ ত্ৰিশূলেৰে দানৱেন্দ্ৰ গজাসুৰক কেনেকৈ বধ কৰিলে।
Verse 2
दानवे निहते देव्या समरे महिषासुरे । देवानां च हितार्थाय पुरा देवाः सुखं ययुः
দেৱতাৰ হিতাৰ্থে দেৱীয়ে সমৰত দানৱ মহিষাসুৰক নিধন কৰিলে; তেতিয়া প্ৰাচীন দেৱগণ সুখ-শান্তিৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ প্ৰসন্নচিত্তে গমন কৰিলে।
Verse 3
तस्य पुत्रो महावीरो मुनीश्वर गजासुरः । पितुर्वधं हि संस्मृत्य कृतं देव्या सुरार्थनात्
হে মুনীশ্বৰ! তাৰ পুত্ৰ আছিল মহাবীৰ গজাসুৰ। পিতৃবধৰ স্মৃতি মনত ৰাখি, আৰু দেৱতাৰ প্ৰাৰ্থনাত দেৱীৰ প্ৰেৰণা পাই, সি সেই (বৈৰী) কৰ্ম আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 4
स तद्वैरमनुस्मृत्य तपोर्थं गतवान्वने । समुद्दिश्य विधिं प्रीत्या तताप परमं तपः
সেই বৈৰ স্মৰণ কৰি সি তপস্যাৰ বাবে বনলৈ গ’ল; আৰু প্ৰেমভক্তিৰে বিধিক আহ্বান কৰি, নিয়মানুসাৰে পৰম তপস্যা কৰিলে।
Verse 5
अवध्योहं भविष्यामि स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितः । संविचार्येति मनसाऽभूत्तपोरतमानसः
মনত এইদৰে ভাবিলে—“মই অবধ্য হ’ম, নাৰী বা পুৰুষজনিত কামে মোক জয় কৰিব নোৱাৰে”—এই চিন্তাৰে সি তপস্যাত ৰত, তপোমুখী মনৰ হল।
Verse 6
स तेपे हिमवद्द्रोण्यां तपः परमदारु णम् । ऊर्द्ध्वबाहुर्नभोदृष्टिः पादांगुष्ठाश्रितावनिः
সি হিমালয়ৰ উপত্যকাত অতি দাৰুণ তপস্যা কৰিলে—বাহু দুটা ঊৰ্ধ্বে তুলি, দৃষ্টি আকাশত স্থিৰ কৰি, আৰু কেৱল পাদাংগুষ্ঠৰ আগত ভূমিৰ আশ্ৰয় লৈ থিয় হৈ।
Verse 7
जटाभारैस्स वै रेजे प्रलयार्क इवांशुभिः । महिषासुरपुत्रोऽसौ गजासुर उदारधीः
ভাৰী জটাভাৰেৰে সি প্ৰলয়কালৰ সূৰ্য কিৰণসহ জ্বলি উঠাৰ দৰে দীপ্তিমান হৈছিল। সি আছিল মহিষাসুৰৰ পুত্ৰ গজাসুৰ—উদাৰধী মহাবলী।
Verse 8
तस्य मूर्ध्नः समुद्भूतस्सधूमोग्निस्तपोमयः । तिर्यगूर्ध्वमधोलोकास्तापयन्विष्वगीरितः
তাৰ মূৰৰ পৰা ধোঁৱাসহ তপোময় অগ্নি উদ্ভৱ হ’ল; সি সৰ্বদিশে বিস্তাৰ হৈ তিৰ্যক্, ঊৰ্ধ্ব আৰু অধোলোক—সকলো লোকক দহিবলৈ ধৰিলে।
Verse 9
चुक्षुभुर्नद्युदन्वंतश्चाग्नेर्मूर्द्धसमुद्भवात् । निपेतुस्सग्रहास्तारा जज्वलुश्च दिशो दश
মূৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সেই জ্বলি উঠা অগ্নিৰ ফলত নদী আৰু সাগৰ ক্ষুব্ধ হৈ উঠিল; গ্ৰহসহ তৰা নিজৰ স্থানৰ পৰা খহি পৰিল, আৰু দহো দিশ জ্বলি উঠিল।
Verse 10
तेन तप्तास्तुरास्सर्वे दिवं त्यक्त्वा सवासवाः । ब्रह्मलोकं ययुर्विज्ञापयामासुश्चचाल भूः
সেই প্ৰবল তেজত দগ্ধ হৈ, ইন্দ্ৰসহ দেৱগণৰ সৈতে সকলো দানৱ স্বৰ্গ ত্যাগ কৰি ব্ৰহ্মলোকলৈ গ’ল আৰু সেই বৃত্তান্ত নিবেদন কৰিলে; পৃথিৱীও কঁপি উঠিল।
Verse 11
देवा ऊचुः । विधे गजासुरतपस्तप्ता वयमथाकुलाः । न शक्नुमो दिवि स्थातुमतस्ते शरणं गताः
দেৱসকলে ক’লে—হে বিধাতা ব্ৰহ্মা! গজাসুৰৰ তপস্যাত দগ্ধ হৈ আমি ব্যাকুল আৰু বিভ্ৰান্ত হৈ পৰিছোঁ। স্বৰ্গতো থাকিব নোৱাৰোঁ; সেয়ে আপোনাৰ শৰণ লৈছোঁ।
Verse 12
विधेह्युपशमं तस्य चान्याञ्जीवयितुं कृपा । लोका नंक्ष्यत्यन्यथा हि सत्यंसत्यं ब्रुवामहे
কৃপা কৰি তাৰ ক্ৰোধ উপশম কৰা আৰু আনসকলক পুনৰ জীৱন দিয়া। নতুবা লোকসমূহ নিশ্চয় নাশ হ’ব; আমি সত্য—কেৱল সত্য—কওঁ।
Verse 13
इति विज्ञापितो देवैर्वासवाद्यैस्स आत्मभूः । भृगुदक्षादिभिर्ब्रह्मा ययौ दैत्यवराश्रमम्
এইদৰে বাসৱ (ইন্দ্ৰ) আদি দেৱসকলে নিবেদন কৰাত, আত্মভূ ব্ৰহ্মা ভৃগু, দক্ষ আদি ঋষিসকলৰ সৈতে দৈত্যৰ শ্ৰেষ্ঠ আশ্ৰমলৈ গ’ল।
Verse 14
तपंतं तपसा लोका न्यथाऽभ्रापिहितं दिवि । विलक्ष्य विस्मितः प्राह विहसन्सृष्टिकारकः
সেই তপস্যাই লোকসমূহ দগ্ধ—যেন আকাশ মেঘে আৱৃত—দেখি, সৃষ্টিকৰ্তা বিস্মিত হৈ মৃদু হাঁহি দি ক’লে।
Verse 15
ब्रह्मोवाच । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ दैत्येन्द्र तपस्सिद्धोसि माहिषे । प्राप्तोऽहं वरदस्तात वरं वृणु यथेप्सितम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—উঠা, উঠা, হে দৈত্যেন্দ্ৰ মহিষ! তোমাৰ তপস্যা সিদ্ধ হ’ল। প্ৰিয়, মই বৰদাতা হৈ আহিছোঁ; যি ইচ্ছা তেনে বৰ বিচাৰা।
Verse 17
गजासुर उवाच । नमस्ते देवदेवेश यदि दास्यसि मे वरम् । अवध्योऽहं भवेयं वै स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितैः
গজাসুৰ ক’লে—হে দেৱদেৱেশ, নমস্কাৰ। যদি আপুনি মোক বৰ দিয়ে, তেন্তে স্ত্ৰীসকলৰ দ্বাৰা আৰু কামত পৰাজিত পুৰুষসকলৰ দ্বাৰা মই অবধ্য হওঁ।
Verse 18
महाबलो महावीर्योऽजेयो देवादिभिस्सदा । सर्वेषां लोकपालानां निखिलर्द्धिसुभुग्विभो
হে বিভো! আপুনি মহাবলৱান, মহাবীৰ্যবান; দেৱাদিৰ দ্বাৰাও সদা অজেয়। আপুনি সকলো সিদ্ধি-সমৃদ্ধিৰ দীপ্তিমান অধিপতি, সকলো লোকপালতকৈও শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 19
सनत्कुमार उवाच । एवं वृतश्शतधृतिर्दानवेन स तेन वै । प्रादात्तत्तपसा प्रीतो वरं तस्य सुदुर्लभम्
সনৎকুমাৰ ক’লে—সেই দানৱে এইদৰে অনুৰোধ কৰাত, শতধৃতি তাৰ তপস্যাত প্ৰসন্ন হৈ, তাক অতি দুৰ্লভ এক বৰ দান কৰিলে।
Verse 20
एवं लब्धवरो दैत्यो माहिषिश्च गजासुरः । सुप्रसन्नमनास्सोऽथ स्वधाम प्रत्यपद्यत
এইদৰে বৰ লাভ কৰি, মহিষীৰ পৰা জন্ম লোৱা দৈত্য গজাসুৰ অন্তৰে অতিশয় প্ৰসন্ন হৈ, তাৰ পাছত নিজৰ স্বধামলৈ উভতি গ’ল।
Verse 21
स विजित्य दिशस्सर्वा लोकांश्च त्रीन्महासुरः । देवासुरमनुष्येन्द्रान्गंधर्वगरुडोरगान्
সেই মহাসুৰে সকলো দিশা আৰু ত্ৰিলোক জয় কৰি, দেৱ-অসুৰৰ প্ৰধান, মানুহৰ ৰজা, আৰু গন্ধৰ্ব, গৰুড় আৰু নাগসকলকো বশ কৰি ল’লে।
Verse 22
इत्यादीन्निखिलाञ्जित्वा वशमानीय विश्वजित् । जहार लोकपालानां स्थानानि सह तेजसा
এইদৰে সকলোকে জয় কৰি বশত আনিলে, বিশ্বজিতে নিজৰ তেজৰ বলত লোকপালসকলৰ আসন আৰু পদো হৰণ কৰিলে।
Verse 23
देवोद्यानश्रिया जुष्टमध्यास्ते स्म त्रिविष्टपम् । महेन्द्रभवनं साक्षान्निर्मितं विश्वकर्मणा
দেৱোদ্যানৰ শ্ৰীয়ে সুশোভিত ত্ৰিবিষ্টপ লোক দীপ্তিময় আছিল; তাত বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মাণ কৰা মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ সাক্ষাৎ ভৱন আছিল।
Verse 24
तस्मिन्महेन्द्रस्य गृहे महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् । रेमेऽभिवंद्यांघ्रियुगः सुरादिभिः प्रतापितैरूर्जितचंडशासनः
সেই মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ গৃহত সেই মহাবলী, মহামনা, লোকজয়ী একৰাট, সুখেৰে বিহাৰ কৰিছিল; তেওঁৰ প্ৰতাপে দমিত দেৱাদি সকলে তেওঁৰ চৰণযুগল বন্দনা কৰিছিল, কিয়নো তেওঁৰ শাসন আছিল শক্তিশালী আৰু কঠোৰ।
Verse 25
स इत्थं निर्जितककुबेकराड् विषयान्प्रियान् । यथोपजोषं भुंजानो नातृप्यदजितेन्द्रियः
এইদৰে সি দিশাসকলৰ অধিপতিসকলক জয় কৰি প্ৰিয় ভোগ্যবস্তু লাভ কৰিও ইচ্ছামতে ভোগ কৰিলে; কিন্তু ইন্দ্ৰিয় অজিত থাকাত কেতিয়াও তৃপ্তি নাপালে।
Verse 26
एवमैश्वर्यमत्तस्य दृप्तस्योच्छास्त्रवर्तिनः । काले व्यतीते महति पापबुद्धिरभूत्ततः
এইদৰে ঐশ্বৰ্যত মত্ত, দম্ভত উদ্ধত আৰু অধৰ্মপথে চলা সেইজনৰ মনত, বহু কাল পাৰ হোৱাৰ পাছত পাপবুদ্ধি উদয় হ’ল।
Verse 27
महिषासुरपुत्रोऽसौ संचिक्लेश द्विजान्वरान् । तापसान्नितरां पृथ्व्यां दानवस्सुखमर्दनः
সেই মহিষাসুৰৰ পুত্ৰ দানৱ, পৰৰ সুখ মর্দনকাৰী, পৃথিৱীত শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক (ব্ৰাহ্মণসকলক) বহুত কষ্ট দিছিল আৰু তপস্বীসকলকো অতিৰিক্তভাৱে পীড়িত কৰিছিল।
Verse 28
सुरान्नरांश्च प्रमथान्सर्वाञ्चिक्लेश दुर्मतिः । धर्मान्वितान्विशेषेण पूर्ववैरमनुस्मरन्
সেই দুৰ্মতিয়ে দেৱতা, মানুহ আৰু সকলো প্ৰমথক অতি কষ্ট দিলে; বিশেষকৈ ধৰ্মনিষ্ঠসকলক, পূৰ্ব বৈৰ স্মৰণ কৰি।
Verse 29
एकस्मिन्समये तात दानवोऽसौ महाबलः । अगच्छद्राजधानीं व शंकरस्य गजासुरः
এটা সময়ত, তাত, সেই মহাবলী দানৱ গজাসুৰ শংকৰৰ ৰাজধানীৰ ফালে যাত্ৰা কৰি তাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 30
समागतेऽसुरेन्द्रे हि महान्कलकलो मुने । त्रातत्रातेति तत्रासीदानंदनवासिनाम्
হে মুনি, অসুৰেন্দ্ৰ আহি পোৱাত তাত মহা কোলাহল উঠিল; আৰু আনন্দনিবাসীসকলে “ত্রাতা! ত্রাতা! ৰক্ষা কৰক!” বুলি চিঞৰি উঠিল।
Verse 31
महिषाऽसुरपुत्रोऽसौ यदा पुर्यां समागतः । प्रमथन्प्रमथान्सर्वान्निजवीर्यमदोद्धतः
মহিষাসুৰৰ সেই পুত্ৰ নগৰত আহি পোৱাত, নিজৰ বীৰ্যগৰ্বত মদোন্মত্ত হৈ শিৱৰ প্ৰমথগণক সকলোফালে দমন কৰি পীড়া দিবলৈ ধৰিলে।
Verse 32
तस्मिन्नवसरे देवाश्शक्राद्यास्तत्पराजिताः । शिवस्य शरणं जग्मुर्नत्वा तुष्टुवुरादरात्
সেই সময়তে, শক্ৰ আদি দেৱতাসকল তাৰ হাতত পৰাজিত হৈ ভগৱান শিৱৰ শৰণলৈ গ’ল; প্ৰণাম কৰি ভক্তিভৰে আদৰে স্তুতি কৰিলে।
Verse 33
न्यवेदयन्दानवस्य तस्य काश्यां समागमम् । क्लेशाधिक्यं तत्रत्यानां तन्नाथानां विशेषतः
তেওঁলোকে সেই দানৱৰ কাশীত আগমনৰ কথা জনালে আৰু ক’লে যে তাত থকা লোকসকলৰ ক্লেশ বহুত বাঢ়িছে—বিশেষকৈ নগৰৰ নাথ আৰু ৰক্ষকসকলৰ।
Verse 34
देवा ऊचुः । देवदेव महादेव तव पुर्यां गतोसुरः । कष्टं दत्ते त्वज्जनानां तं जहि त्वं कृपानिधे
দেৱসকলে ক’লে—হে দেৱদেৱ মহাদেৱ! তোমাৰ নগৰীত এজন অসুৰ প্ৰৱেশ কৰিছে। সি তোমাৰ জনসকলক ভীষণ কষ্ট দিছে; হে কৰুণানিধি, তাক বিনাশ কৰা।
Verse 35
यत्रयत्र धरायां च चरणं प्रमिणोति हि । अचलां सचलां तत्र करोति निज भारतः
পৃথিৱীত য’তে য’তে সি পা থৈ খোজ মাপে, ত’তে তাৰ নিজ শক্তিয়ে অচল ধৰণীকো চলমান কৰি তোলে।
Verse 36
ऊरुवेगेन तरवः पतंति शिखरैस्सह । यस्य दोर्दंडघातेन चूर्णा स्युश्च शिलोच्चयाः
তাৰ উৰুৰ প্ৰচণ্ড বেগে গছবোৰ শিখৰসহ পতিত হয়, আৰু তাৰ বাহুদণ্ডৰ আঘাতে উচ্চ শিলাকূটসমূহো চূৰ্ণ হয়।
Verse 37
यस्य मौलिजसंघर्षाद्घना व्योम त्यजंत्यपि । नीलिमानं न चाद्यापि जह्युस्तत्केशसंगजम्
যাৰ মৌলি আৰু কেশৰ সংঘৰ্ষত মেঘসকলেও আকাশ ত্যাগ কৰে; তথাপি তাৰ কেশ-সংস্পৰ্শজাত সেই নীলিমা সিহঁতে আজিও ত্যাগ নকৰে।
Verse 38
यस्य विश्वाससंभारैरुत्तरंगा महाब्धयः । नद्योप्यमन्दकल्लोला भवंति तिमिभिस्सह
যাৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ প্ৰবল বেগে মহাসাগৰ মহাতৰংগত উত্তাল হয়; নদীবোৰো মহামাছৰ সৈতে উগ্ৰ ঢৌত উথলি উঠে।
Verse 39
योजनानां सहस्राणि नव यस्य समुच्छ्रयः । तावानेव हि विस्तारस्तनोर्मायाविनोऽस्य हि
সেই মায়াবীৰ উচ্চতা আছিল নৱ সহস্ৰ যোজন; আৰু তেনেকৈয়ে তাৰ দেহৰ বিস্তাৰো—মায়াৰে ধাৰণ কৰা সেই বিরাট ৰূপ তেনে আছিল।
Verse 40
यन्नेत्रयोः पिंगलिमा तथा तरलिमा पुनः । विद्युताः नोह्यतेऽद्यापि सोऽयं स्माऽऽयाति सत्वरम्
তাৰ দুটা চকুত সেই পিঙ্গল (তাম্ৰাভ) দীপ্তি, আৰু পুনৰ সেই চঞ্চল কঁপা ঝলক—আজিও বিদ্যুৎৰ দৰে অসহনীয়। চোৱা, সেয়েই তৎক্ষণাৎ দ্ৰুতগতিতে আহি পৰিছে।
Verse 41
यां यां दिशं समभ्येति सोयं दुस्सह दानवः । अवध्योऽहं भवामीति स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितैः
যি যি দিশালৈ সেই অসহ্য দানৱ আগবাঢ়ে, সি ঘোষণা কৰে—“মই অবধ্য, মোক কোনেও বধ কৰিব নোৱাৰে”; আৰু কামত পৰাভূত নাৰী-পুৰুষ তাৰ বশত নত হয়।
Verse 42
इत्येवं चेष्टितं तस्य दानवस्य निवेदितम् । रक्षस्व भक्तान्देवेश काशीरक्षणतत्पर
এইদৰে সেই দানৱৰ আচৰণ সম্পূৰ্ণভাৱে নিবেদিত হ’ল। হে দেবেশ, আপোনাৰ ভক্তসকলক ৰক্ষা কৰক—আপুনি যি কাশী ৰক্ষাত সদা তৎপৰ।
Verse 43
सनत्कुमार उवाच । इति संप्रार्थितो देवैर्भक्तरक्षणतत्परः । तत्राऽऽजगाम सोरं तद्वधकामनया हरः
সনৎকুমাৰে ক'লে—দেৱসকলে এইদৰে প্ৰাৰ্থনা কৰাত, ভক্তৰক্ষাত সদা তৎপৰ হৰ, তাক বধ কৰাৰ সংকল্পে তাত সোৰৰ ওচৰলৈ আহিল।
Verse 44
आगतं तं समालोक्य शंकरं भक्तवत्सलम् । त्रिशूलहस्तं गर्जंतं जगर्ज स गजासुरः
ভক্তৱৎসল, ত্ৰিশূলধাৰী, গর্জন কৰি অহা শংকৰক দেখি গজাসুৰেও প্ৰতিউত্তৰে গর্জিলে।
Verse 45
ततस्तयोर्महानासीत्समरो दारुणोऽद्भुतः । नानास्त्रशस्त्रसंपातैर्वीरारावं प्रकुर्वतोः
তাৰ পিছত সেই দুয়োৰ মাজত ভয়ংকৰ আৰু আশ্চৰ্য এক মহাসমৰ আৰম্ভ হ'ল। নানাবিধ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ বৰষুণত দুয়োয়ে বীৰগর্জনা কৰিলে।
Verse 46
गजासुरोतितेजस्वी महाबलपराक्रमः । विव्याध गिरिशं बाणैस्तीक्ष्णैर्दानवघातिनम्
গজাসুৰসম তেজে দীপ্ত, মহাবল আৰু পৰাক্ৰমে সমৃদ্ধ হৈ সি দানৱঘাতক গিৰীশ (শিৱ)ক তীক্ষ্ণ বাণে বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 47
अथ रुद्रो रौद्रतनुः स्वशरैरतिदारुणैः । तच्छरांश्चिच्छिदे तूर्णमप्राप्तांस्तिलशो मुने
তেতিয়া ৰুদ্ৰে ৰৌদ্ৰমূর্তি ধাৰণ কৰি, হে মুনি, নিজৰ অতি ভয়ংকৰ বাণে সেই বাণসমূহকো পোৱাঁৰ আগতেই শীঘ্ৰে কণকণকৈ ছিন্নভিন্ন কৰিলে।
Verse 48
ततो गजासुरः कुद्धोऽभ्यधावत्तं महेश्वरम् । खड्गहस्तः प्रगर्ज्योच्चैर्हतोसीत्यद्य वै मया
তেতিয়া ক্ৰুদ্ধ গজাসুৰ মহেশ্বৰলৈ ধাৱিত হ’ল। হাতত খড়্গ লৈ সি উচ্চস্বৰে গর্জি উঠিল—“আজি নিশ্চয় তুমি মোৰ হাততে নিহত হ’বা!”
Verse 49
ततस्त्रिशूलहेतिस्तमायांतं दैत्यपुंगवम् । विज्ञायावध्यमन्येन शूलेनाभिजघान तम्
তেতিয়া ত্ৰিশূলধাৰীয়ে আগবাঢ়ি অহা সেই দানৱশ্ৰেষ্ঠক দেখি বুজিলে যে সি অন্য উপায়ে অবধ্য; সেয়ে তেওঁ অন্য এক শূলায়ুধে তাক আঘাত কৰিলে।
Verse 50
प्रोतस्तेन त्रिशूलेन स च दैत्यो गजासुरः । छत्रीकृतमिवात्मानं मन्यमाना जगौ हरम्
সেই ত্ৰিশূলে বিদ্ধ হোৱা গজাসুৰ দানৱে, নিজকে যেন ৰাজছত্ৰ কৰি তোলা হৈছে বুলি ভ্ৰম কৰি, হৰ (শিৱ)ক উদ্দেশ কৰি ক’লে।
Verse 51
गजासुर उवाच । देवदेव महादेव तव भक्तोऽस्मि सर्वथा । जाने त्वां त्रिदिवेशानं त्रिशूलिन्स्मरहारिणम्
গজাসুৰে ক’লে—হে দেৱদেৱ মহাদেৱ! মই সৰ্বতোভাবে তোমাৰ ভক্ত। মই তোমাক ত্ৰিদিৱেশ, ত্ৰিশূলধাৰী আৰু স্মৰহাৰী (কামদেৱ সংহাৰক) ৰূপে জানো।
Verse 52
तव हस्ते मम वधो महाश्रेयस्करो मतः । अंधकारे महेशान त्रिपुरांतक सर्वग
তোমাৰ হাতে মোৰ বধ হোৱা মোৰ মতে পৰম মঙ্গলদায়ক। হে মহেশান, হে ত্ৰিপুৰান্তক, হে সৰ্বব্যাপী প্ৰভু—এই অন্ধকাৰ (অজ্ঞতা)তেও মই তোমাৰেই শৰণ লওঁ।
Verse 53
किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि तच्छृणुष्व कृपाकर । सत्यं ब्रवीमि नासत्यं मृत्युंजय विचारय
মই কিছুমান নিবেদন কৰিব খোজোঁ—হে কৃপাকৰ, সেয়া শুনক। মই সত্যই কওঁ, অসত্য নহয়; হে মৃত্যুঞ্জয়, বিবেচনা কৰক।
Verse 54
त्वमेको जगतां वंद्यो विश्वस्योपरि संस्थितः । कालेन सर्वैर्मर्तव्यं श्रेयसे मृत्युरीदृशः
আপুনি একাই সকলো লোকৰ বন্দনীয়, সমগ্ৰ বিশ্বৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। কালে সকলোকে মৰিবই লাগে; যথাকালত অহা এনে মৃত্যু পৰম শ্ৰেয়ৰ সাধন হয়।
Verse 55
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य शंकरः करुणानिधिः । प्रहस्य प्रत्युवाचेशो माहिषेयं गजासुरम्
সনৎকুমাৰ ক’লে—তাৰ বাক্য শুনি কৰুণানিধি শংকৰ মৃদু হাঁহিলে, আৰু ঈশ্বৰে মাহিষেয় গজাসুৰক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 56
ईश्वर उवाच । महापराक्रमनिधे दानवोत्तम सन्मते । गजासुर प्रसन्नोस्मि स्वानकूलं वरं वृणु
ঈশ্বৰে ক’লে—হে মহাপৰাক্ৰমৰ নিধি, হে দানৱোত্তম, হে সন্মতি গজাসুৰ! মই তোমাৰ ওপৰত প্ৰসন্ন; তোমাৰ অনুকূল বৰ বাছি লোৱা।
Verse 57
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे गजासुरवधो नाम सप्तपंचाशत्तमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত ‘গজাসুৰবধ’ নামৰ সাতান্নতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 58
गजासुर उवाच । यदि प्रसन्नो दिग्वासस्तदा दित्यं वसान मे । इमां कृत्तिं महेशान त्वत्त्रिशूलाग्निपाविताम्
গজাসুৰে ক’লে—হে দিগ্বাসস্! যদি আপুনি প্ৰসন্ন হন, তেন্তে হে আদিত্যসম প্ৰভু, মোৰ এই চর্ম ধাৰণ কৰক—হে মহেশান, ই আপোনাৰ ত্ৰিশূলাগ্নিয়ে পবিত্ৰ কৰিছে।
Verse 59
स्वप्रमाणां सुखस्पर्शां रणांगणपणीकृताम् । दर्शनीयां महादिव्यां सर्वदैव सुखावहाम्
তেওঁ আছিল যথাযথ প্ৰমাণৰ আৰু স্পৰ্শত সুখদায়ক—যেন ৰণাঙ্গণত পণ স্বৰূপে থোৱা। দর্শনীয়, মহাদিব্য, আৰু সদায় সুখ আনয়নকাৰিণী।
Verse 60
इष्टगंधिस्सदैवास्तु सदैवास्त्वतिकोमला । सदैव निर्मला चास्तु सदैवास्त्वतिमंडनाम्
তেওঁ যেন সদায় মনোহৰ সুগন্ধে বিভূষিতা থাকে; সদায় অতিশয় কোমল থাকে। তেওঁ যেন সদায় নিৰ্মলা থাকে আৰু সদায় পৰম অলংকাৰৰে শোভিত থাকে।
Verse 61
महातपोनलज्वालां प्राप्यापि सुचिरं विभो । न दग्धा कृत्तिरेषा मे पुण्यगंधनिधेस्ततः
হে বিভো! মহাতপস্যাৰ অগ্নিজ্বালাত দীৰ্ঘকাল পৰিলেও মোৰ এই কৃত্তি দগ্ধ নহ’ল; কিয়নো ই পুণ্য আৰু পবিত্ৰ সুগন্ধৰ নিধিৰ পৰা উদ্ভূত।
Verse 62
यदि पुण्यवती नैषा मम कृत्ति दिगंबर । तदा त्वदंगसंगोस्याः कथं जातो रणांगणे
“যদি ই সঁচাকৈ পুণ্যৱতী হয়, হে দিগম্বৰ, আৰু ই মোৰ কৃत्ति (চৰ্মবস্ত্ৰ) হয়, তেন্তে ৰণাঙ্গনত তাইৰ সৈতে তোমাৰ অঙ্গস্পৰ্শ কেনেকৈ হ’ল?”
Verse 63
अन्यं च मे वरं देहि यदि तुष्टोऽसि शंकर । नामास्तु कृत्तिवासास्ते प्रारभ्याद्यतनं दिनम्
হে শংকৰ, যদি আপুনি সন্তুষ্ট হন, তেন্তে মোক আৰু এটা বৰ দিয়া—আজিৰ দিনৰ পৰা আপোনাৰ নাম ‘কৃত্তিবাস’ হওক।
Verse 64
सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वेति स वचस्तस्य शंकरो भक्तवत्सलः । तथेत्युवाच सुप्रीतो महिषासुरजं च तम्
সনৎকুমাৰ ক’লে—তাৰ কথা শুনি ভক্তবৎসল শংকৰ অতি প্ৰসন্ন হৈ ক’লে, “তথাস্তु”; আৰু মহিষাসুৰ-বংশজাত সেই জনকো গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 65
पुनः प्रोवाच प्रीतात्मा दानवं तं गजासुरम् । भक्तप्रियो महेशानो भक्तिनिर्मलमानसम्
তাৰ পিছত প্ৰীতচিত্ত মহেশ্বৰ—ভক্তৰ প্ৰিয় আৰু ভক্তিয়ে নিৰ্মল মনৰ অধিকারী—সেই দানৱ গজাসুৰক পুনৰ ক’লে।
Verse 66
ईश्वर उवाच । इदं पुण्यं शरीरं ते क्षेत्रेऽस्मिन्मुक्तिसाधने । मम लिंगं भवत्वत्र सर्वेषां मुक्तिदायकम्
ঈশ্বৰে ক’লে—মুক্তিসাধক এই পুণ্য ক্ষেত্ৰত তোমাৰ এই পুণ্য দেহ ইয়াতে মোৰ লিঙ্গ হওক, যি সকলোকে মুক্তি দান কৰিব।
Verse 67
कृत्तिवासेश्वरं नाम महापातकनाशनम् । सर्वेषामेव लिंगानां शिरोभूतं विमुक्तिदम्
ই ‘কৃত্তিবাসেশ্বৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ, মহাপাতকনাশক; সকলো শিৱলিঙ্গৰ মাজত ই শিৰোমণি আৰু মুক্তিদাতা।
Verse 68
कथयित्वेति देवेशस्तत्कृतिं परिगृह्य च । गजासुरस्य महतीं प्रावृणोद्धि दिगंबरः
এইদৰে কৈ দেৱেশে সেই চর্ম গ্ৰহণ কৰিলে; আৰু দিগম্বৰ ভগৱান শিৱে গজাসুৰৰ বিশাল চর্মে নিজৰ দেহ আচ্ছাদিত কৰিলে।
Verse 69
महामहोत्सवो जातस्तस्मिन्नह्नि मुनीश्वर । हर्षमापुर्जनास्सर्वे काशीस्थाः प्रमथास्तथा
হে মুনীশ্বৰ, সেই দিনাই মহামহোৎসৱ ঘটিল। কাশীবাসী সকলো জন আনন্দিত হ’ল, আৰু প্ৰমথগণো হর্ষে উল্লসিত হ’ল।
Verse 70
हरि ब्रह्मादयो देवा हर्षनिर्भरमानसाः । तुष्टुवुस्तं महेशानं नत्वा सांजलयस्ततः
তেতিয়া হৰি, ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকল হর্ষে পৰিপূৰ্ণ মনেৰে সেই মহেশানক প্ৰণাম কৰি, অঞ্জলি বঁধি স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 71
हते तस्मिन्दानवेशे माहिषे हि गजासुरे । स्वस्थानं भेजिरे देवा जगत्स्वास्थ्यमवाप च
দানৱসকলৰ অধিপতি, মহিষদেহী গজাসুৰ নিহত হোৱাত দেৱসকল নিজ নিজ ধামলৈ উভতি গ’ল; আৰু জগতেও পুনৰ কুশলতা আৰু শৃঙ্খলা লাভ কৰিলে।
Verse 72
इत्युक्तं चरितं शंभोर्भक्तवात्सल्यसूचकम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धनधान्यप्रवर्द्धनम्
এইদৰে শম্ভুৰ পবিত্ৰ চৰিত কোৱা হ’ল, যিয়ে ভক্তসকলৰ প্ৰতি তেওঁৰ ভক্তৱাত্সল্য প্ৰকাশ কৰে। ই স্বৰ্গ্য পুণ্য, যশ, আয়ু আৰু ধন-ধান্যৰ বৃদ্ধি দান কৰে।
Verse 73
य इदं शृणुयात्प्रीत्या श्रावयेद्वा शुचिव्रतः । स भुक्त्वा च महासौख्यं लभेतांते परं सुखम्
যি শুচিব্ৰত পালন কৰি ভক্তিৰে এইটো শুনে বা পাঠ কৰায়, সি ইয়াত মহাসুখ ভোগ কৰি শেষত পৰম সুখ লাভ কৰে।
Frequently Asked Questions
The narrative prelude to Śiva’s slaying of Gajāsura: Mahīṣāsura’s son undertakes extreme tapas to obtain a boon after recalling his father’s death at Devī’s hands.
Tapas is portrayed as morally ambivalent: when fueled by resentment it becomes a cosmic hazard, forcing the gods to seek higher divine regulation—implying that power without right orientation must be contained by Śiva’s sovereignty.
A fiery, smoky energy arises from Gajāsura’s head; waters churn, celestial bodies fall, the ten directions blaze, the earth trembles, and the devas abandon Svarga for Brahmaloka to report the disturbance.