गणेश-षण्मुखयोः विवाहविचारः / Deliberation on the Marriages of Gaṇeśa and Ṣaṇmukha
এই অধ্যায়ত নাৰদে গণেশৰ মহিমান্বিত জন্ম আৰু দিৱ্য বীৰ্য শুনি “তাৰ পাছত কি হ’ল?” বুলি সোধে, যাৰ দ্বাৰা শিৱ‑শিৱাৰ কীৰ্তি বিস্তাৰ পায় আৰু মহা আনন্দ জন্মে। ব্ৰহ্মাই সেই কৰুণাময় জিজ্ঞাসাৰ প্ৰশংসা কৰি ক্ৰমবদ্ধ বৃত্তান্ত আৰম্ভ কৰে। শিৱ আৰু পাৰ্বতী স্নেহময় পিতৃ‑মাতৃৰ দৰে গণেশ আৰু ষণ্মুখৰ প্ৰতি বৃদ্ধি পোৱা চন্দ্ৰৰ ন্যায় দিনেদিনে অধিক প্ৰেম কৰে। পিতৃ‑মাতৃৰ পালন‑পোষণত পুত্ৰদ্বয়ৰ সুখ বৃদ্ধি পায়, আৰু তেওঁলোকেও ভক্তিসহ পৰিচৰ্যাৰে মাতৃ‑পিতৃক সেৱা কৰে। তাৰ পাছত একান্তত শিৱ‑শিৱা প্ৰেমে একত্ৰ হৈ চিন্তা কৰে—দুয়ো পুত্ৰ বিবাহযোগ্য বয়সত উপনীত; সেয়ে দুয়োৰে শুভ বিবাহ যথাবিধি আৰু যথাকালে কেনেকৈ সম্পন্ন কৰা যায়। লীলা‑ভাব আৰু ধৰ্মসন্মত বিধি‑কালচিন্তনৰ মিলনে পৰৱৰ্তী দিৱ্য বিবাহ‑ব্যৱস্থাৰ ভূমিকা গঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । गणेशस्य श्रुता तात सम्यग्जनिरनुत्तमा । चरित्रमपि दिव्यं वै सुपराक्रमभूषितम्
নাৰদে ক’লে—“হে তাত, গণেশৰ অনুত্তম আৰু উৎকৃষ্ট জন্মবৃত্তান্ত মই সম্যকভাৱে শুনিলোঁ; আৰু অদ্ভুত পৰাক্ৰমে ভূষিত তেওঁৰ দিব্য চৰিত্ৰও।”
Verse 2
ततः किमभवत्तात तत्त्वं वद सुरेश्वरः । शिवाशिवयशस्स्फीतं महानन्दप्रदायकम्
“তাৰ পাছত কি হ’ল, তাত? হে সুৰেশ্বৰ, তত্ত্ব কোৱা—যিয়ে শিৱৰ যশ বহুগুণে বৃদ্ধি কৰে আৰু মহা আনন্দ দান কৰে।”
Verse 3
ब्रह्मोवाच साधु पृष्टं मुनिश्रेष्ठ भवता करुणात्मना । श्रूयतां दत्तकर्णं हि वक्ष्येऽहं ऋषिसत्तम
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! কৰুণাময় হৃদয়ে তুমি উত্তম প্ৰশ্ন কৰিছা। হে ঋষিবৰ, মনোযোগেৰে শুনা; এতিয়া মই ইয়াৰ ব্যাখ্যা কৰিম।
Verse 4
शिवा शिवश्च विप्रेन्द्र द्वयोश्च सुतयोः परम् । दर्शंदर्शं च तल्लीलां महत्प्रेम समावहत्
হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! শিৱা (পাৰ্বতী) আৰু শিৱ—দুয়োটা নিজৰ দুজন পুত্ৰৰ প্ৰতি পৰম প্ৰেমেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল। সেই পুত্ৰদ্বয়ৰ দিব্য লীলা বাৰে বাৰে দেখি তেওঁলোকৰ হৃদয়ত মহাস্নেহ উথলি উঠিছিল।
Verse 5
पित्रोर्लालयतोस्तत्र सुखं चाति व्यवर्द्धत । सदा प्रीत्या मुदा चातिखेलनं चक्रतुस्सुतौ
তাত পিতৃ-মাতৃৰ স্নেহময় লালন-পালনত সেই দুজন পুত্ৰৰ সুখ অতি অধিক বৃদ্ধি পালে। তেওঁলোকে সদায় প্ৰীতি আৰু আনন্দে ভৰি নিত্য ক্ৰীড়া কৰি থাকিল।
Verse 6
तावेव तनयौ तत्र माता पित्रोर्मुनीश्वर । महाभक्त्या यदा युक्तौ परिचर्यां प्रचक्रतुः
হে মুনীশ্বৰ! সেই দুজন পুত্ৰ তাতেই থাকি মহাভক্তিত যুক্ত হৈ নিজৰ মাতা-পিতাৰ সেৱা-পরিচৰ্যা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 7
षण्मुखे च गणेशे च पित्रोस्तदधिकं सदा । स्नेहो व्यवर्द्धत महाञ्च्छुक्लपक्षे यथा शशी
ষণ্মুখ (কাৰ্ত্তিকেয়) আৰু গণেশৰ প্ৰতি পিতৃ-মাতৃৰ স্নেহ সদায় অধিক আছিল। সেই মহাপ্ৰেম শুক্লপক্ষত চন্দ্ৰমাৰ দৰে ক্ৰমে ক্ৰমে বৃদ্ধি পালে।
Verse 8
कदाचित्तौ स्थितौ तत्र रहसि प्रेमसंयुतौ । शिवा शिवश्च देवर्षे सुविचारपरायणौ
হে দেবর্ষি! এবাৰ সেই ঠাইতে শিবা (পাৰ্বতী) আৰু ভগৱান শিৱ প্ৰেমে সংযুক্ত হৈ গোপন একান্তত অৱস্থান কৰিলে। তেওঁলোকে পৰম তত্ত্বৰ গভীৰ বিবেচনা-চিন্তনত মন নিবেশ কৰি থাকিল।
Verse 9
शिवा शिवावूचतुः । विवाहयोग्यौ संजातौ सुताविति च तावुभौ । विवाहश्च कथं कार्यः पुत्रयोरुभयोः शुभम्
শিবা (পাৰ্বতী) আৰু শিৱে ক’লে— “আমাৰ দুয়ো পুত্ৰ এতিয়া বিবাহযোগ্য হৈছে। তেন্তে দুয়ো পুত্ৰৰ শুভ বিবাহ-সংস্কাৰ কেনেকৈ সম্পন্ন কৰা উচিত?”
Verse 10
षण्मुखश्च प्रियतमो गणेशश्च तथैव च । इति चिंतासमुद्विग्नौ लीलानन्दौ बभूवतुः
“ষণ্মুখ অতি প্ৰিয়, গণেশো তেনেকুৱাই।” এইদৰে ভাবি দুয়ো চিন্তাত উদ্বিগ্ন হ’ল, তথাপি লীলানন্দত স্থিত থাকিল।
Verse 11
स्वपित्रोर्मतमाज्ञाय तौ सुतावपि संस्पृहौ । तदिच्छया विवाहार्थं बभूवतुरथो मुने
নিজ পিতৃ-মাতৃৰ সিদ্ধান্ত জানি সেই দুয়ো পুত্ৰও আগ্ৰহী হ’ল; আৰু তেওঁলোকৰ ইচ্ছা অনুসাৰে, হে মুনি, বিবাহকাৰ্যত প্ৰবৃত্ত হ’ল।
Verse 12
अहं च परिणेष्यामि ह्यहं चैव पुनः पुनः । परस्परं च नित्यं वै विवादे तत्परावुभौ
“ময়ো বিবাহ কৰিম; হয়, ময়েই—পুনঃ পুনঃ—কৰিম।” এইদৰে কৈ দুয়ো সদায় পৰস্পৰ বিবাদত তৎপৰ থাকিল।
Verse 13
श्रुत्वा तद्वचनं तौ च दंपती जगतां प्रभू । लौकिकाचारमाश्रित्य विस्मयं परमं गतौ
সেই বাক্য শুনি জগতৰ প্ৰভু সেই দিব্য দম্পতী, লোকাচাৰ আশ্ৰয় কৰি, পৰম বিস্ময়ত পৰিল।
Verse 14
किं कर्तव्यं कथं कार्यो विवाहविधिरेतयोः । इति निश्चित्य ताभ्यां वै युक्तिश्च रचिताद्भुता
“কি কৰা উচিত, আৰু এই দুয়োৰ বিবাহবিধি কেনেকৈ কৰিব?” এইদৰে নিৰ্ণয় কৰি, তেওঁলোকে নিশ্চয় এক অদ্ভুত উপায় ৰচনা কৰিলে।
Verse 15
कदाचित्समये स्थित्वा समाहूय स्वपुत्रकौ । कथयामासतुस्तत्र पुत्रयोः पितरौ तदा
এটা সময়ত সেই দুজন পিতাই আসনত বহি নিজৰ নিজৰ পুত্ৰদ্বয়ক মাতি আনিলে, আৰু তাতে তেতিয়া পুত্ৰদ্বয়ৰ প্ৰতি কথা ক’লে।
Verse 16
शिवाशिवावूचतुः । अस्माकं नियमः पूर्वं कृतश्च सुखदो हि वाम् । श्रूयतां सुसुतौ प्रीत्या कथयावो यथार्थकम्
শিৱ আৰু শিৱা (পাৰ্বতী) ক’লে— পূৰ্বে আমি এক নিয়ম স্থাপন কৰিছোঁ; সেয়া তোমালোক দুয়োৰে সুখদায়ক হ’ব। হে সুকুমাৰ পুত্ৰদ্বয়, প্ৰীতিসহ শুনা; আমি যথাৰ্থ সত্য ক’ম।
Verse 17
समौ द्वावपि सत्पुत्रौ विशेषो नात्र लभ्यते । तस्मात्पणः कृतश्शंदः पुत्रयोरुभयोरपि
দুয়োটা সৎপুত্ৰই সমান; ইয়াত কোনো ভেদ নাই। সেয়ে কৰা পণ আৰু স্থিৰ সিদ্ধান্ত দুয়ো পুত্ৰৰ ক্ষেত্ৰতে সমানভাৱে প্ৰযোজ্য।
Verse 18
यश्चैव पृथिवीं सर्वां क्रांत्वा पूर्वमुपाव्रजेत् । तस्यैव प्रथमं कार्यो विवाहश्शुभलक्षणः
যি সমগ্ৰ পৃথিৱী পৰিক্ৰমা কৰি প্ৰথমে উভতি আহিব, তাৰেই শুভলক্ষণযুক্ত বিবাহ প্ৰথমে সম্পন্ন কৰা হ’ব।
Verse 19
ब्रह्मोवाच । तयोरेवं वचः श्रुत्वा शरजन्मा महाबलः । जगाम मन्दिरात्तूर्णं पृथिवीक्रमणाय वै
ব্ৰহ্মাই ক’লে— তেওঁলোকৰ সেই বাক্য শুনি, শৰজন্মা মহাবলী কুমাৰে পৃথিৱী পৰিক্ৰমাৰ বাবে তৎক্ষণাৎ মন্দিৰৰ পৰা দ্ৰুতগতিত ওলাই গ’ল।
Verse 20
गणनाथश्च तत्रैव संस्थितो बुद्धिसत्तमः । सुबुद्ध्या संविचारर्येति चित्त एव पुनः पुनः
সেই ঠাইতেই গণনাথ, বুদ্ধিত শ্ৰেষ্ঠ, অৱস্থিত থাকিল; আৰু উত্তম বুদ্ধিৰে নিজৰ চিত্তত পুনঃ পুনঃ বিচাৰ কৰিলে।
Verse 21
किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं लंघितुं नैव शक्यते । क्रोशमात्रं गतः स्याद्वै गम्यते न मया पुनः
মই কি কৰিম, আৰু ক’লৈ যাম? এই বাধা কোনোপধ্যেই লংঘন কৰিব নোৱাৰি। যদিও মই মাত্ৰ এক ক্রোশ গৈছোঁ, তথাপি এতিয়া মই আৰু আগবাঢ়িব নোৱাৰোঁ।
Verse 22
किं पुनः पृविवीमेतां क्रांत्वा चोपार्जितं सुखम् । विचार्येति गणेशस्तु यच्चकार शृणुष्व तत्
“তেন্তে এই পৃথিৱী জয় কৰি লাভ কৰা সুখৰো কি মূল্য?”—এনেকৈ বিচাৰ কৰি গণেশে যি কৰিলে, সেয়া শুনা।
Verse 23
स्नानं कृत्वा यथान्यायं समागत्य स्वयं गृहम् । उवाच पितरं तत्र मातरं पुनरेव सः
বিধিমতে স্নান কৰি সি নিজেই ঘৰলৈ উভতি আহি তাত পুনৰ পিতাক আৰু মাতাকো সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 24
गणेश उवाच । आसने स्थापिते ह्यत्र पूजार्थं भवतोरिह । भवंतौ संस्थितौ तातौ पूर्य्यतां मे मनोरथः
গণেশে ক’লে—ইয়াত পূজাৰ বাবে আসন স্থাপন কৰা হৈছে। সেয়ে, পূজ্য পিতা-মাতা, আপোনালোক দুয়ো ইয়াত আসনত উপবেশন কৰক, যাতে মোৰ মনোৰথ পূৰ্ণ হয়।
Verse 25
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य पार्वतीपरमेश्वरौ । अस्थातामासने तत्र तत्पूजाग्रहणाय वै
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাৰ বচন শুনি পাৰ্বতী আৰু পৰমেশ্বৰ (শিৱ) তাত আসনৰ ওচৰত উঠি থিয় হ’ল, সেই পূজা গ্ৰহণ কৰিবলৈ।
Verse 26
तेनाथ पूजितौ तौ च प्रक्रान्तौ च पुनः पुनः । एवं च कृतवान् सप्त प्रणामास्तु तथैव सः
তাৰ পাছত সি সেই দুয়োকে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে, আৰু তেওঁলোকো পুনঃপুনঃ আগবাঢ়িল। এইদৰে সিও সাতবাৰ প্ৰণাম কৰি বাৰে বাৰে বন্দনা জনালে।
Verse 27
बद्धांजलिरथोवाच गणेशो बुद्धिसागरः । स्तुत्वा बहु तिथस्तात पितरौ प्रेमविह्वलौ
তাৰ পাছত বুদ্ধিসাগৰ গণেশে কৰযোৰে ক’লে। নানা প্ৰকাৰে পুনঃপুনঃ পিতা-মাতাক স্তৱ কৰি তেওঁ প্ৰেমত বিহ্বল হ’ল।
Verse 28
गणेश उवाच । भो मातर्भो पितस्त्वं च शृणु मे परमं वचः । शीघ्रं चैवात्र कर्तव्यो विवाहश्शोभनो मम
গণেশে ক’লে—হে মাতা, হে পিতা, আপোনালোক দুয়ো মোৰ পৰম কথা শুনক। ইয়াতেই, বিলম্ব নকৰাকৈ, মোৰ শুভ বিবাহ সম্পন্ন কৰা হওক।
Verse 29
ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा गणेशस्य महात्मनः । महाबुद्धिनिधिं तं तौ पितरावूचतुस्तदा
ব্ৰহ্মাই ক’লে—মহাত্মা গণেশৰ এনে বাক্য শুনি, যি মহাবুদ্ধিৰ নিধি, তেতিয়া তেওঁৰ দুয়ো পিতৃ-মাতৃয়ে তেওঁক ক’লে।
Verse 30
शिवा शिवावूचतुः । प्रक्रामेत भवान्सम्यक्पृथिवीं च सकाननाम् । कुमारो गतवांस्तत्र त्वं गच्छ पुर आव्रज
শিৱা (পাৰ্বতী) আৰু শিৱে ক’লে—“বনসহ সমগ্ৰ পৃথিৱী যথাযথভাৱে পৰিক্ৰমা কৰা। কুমাৰ তাত গৈছে; তুমি যোৱা আৰু নগৰলৈ উভতি আহা।”
Verse 31
ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा पित्रोर्गणपति द्रुतम् । उवाच नियतस्तत्र वचनं क्रोधसंयुतः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে পিতৃ-মাতৃৰ বাক্য শুনি গণপতি সংযত হৈ থাকিলেও তৎক্ষণাৎ তাতে ক্ৰোধযুক্ত বাক্য ক’লে।
Verse 32
गणेश उवाच । भो मातर्भो पितर्धर्मरूपौ प्राज्ञौ युवां मतौ । धर्मतः श्रूयतां सम्यक् वचनं मम सत्तमौ
গণেশে ক’লে—হে মাতা, হে পিতা! তোমালোক দুয়োকে ধৰ্মস্বৰূপ আৰু প্ৰাজ্ঞ বুলি মানা হয়। সেয়ে, হে সত্তমসকল, ধৰ্মানুসাৰে মোৰ বাক্য ভালদৰে শুনা।
Verse 33
मया तु पृथिवी क्रांता सप्तवारं पुनः पुनः । एवं कथं ब्रुवाते वै पुनश्च पितराविह
মই ত পৃথিবীক পুনৰ পুনৰ সাতবাৰ পৰিক্ৰমা কৰিছোঁ; তথাপি ইয়াত মোৰ পিতৃ-মাতৃ তোমালোক দুয়ো কেনেকৈ এনে কোৱা, যেন সেয়া হোৱা নাছিল?
Verse 34
ब्रह्मोवाच । तद्वचस्तु तदा श्रुत्वा लौकिकीं गतिमाश्रितौ । महालीलाकरौ तत्र पितरावूचतुश्च तम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে: সেই বাক্য তেতিয়া শুনি, যিসকলে লৌকিক অৱস্থা আশ্ৰয় কৰিছিল—মহালীলাৰ কৰ্তা সেই পিতৃ-মাতৃ—সেই ঠাইতে তাক ক’লে।
Verse 35
पितरावूचतुः । कदा क्रांता त्वया पुत्र पृथिवी सुमहत्तरा । सप्तद्वीपा समुद्रांता महद्भिर्गहनैयुता
পিতৃ-মাতৃ ক’লে: হে পুত্ৰ! তুমি কেতিয়া এই অতি বিশাল পৃথিৱী—সপ্তদ্বীপসহ, সমুদ্ৰবেষ্টিত, আৰু মহৎ দুৰ্গম অঞ্চলৰে পৰিপূৰ্ণ—অতিক্ৰম কৰিলা?
Verse 36
ब्रह्मोवाच । तयोरेवं वचः श्रुत्वा शिवाशंकरयोर्मुने । महाबुद्धिनिधिः पुत्रो गणेशो वाक्यमब्रवीत्
ব্ৰহ্মাই ক’লে: হে মুনি! শিৱা আৰু শংকৰৰ এনেকুৱা বাক্য শুনি, মহাবুদ্ধিৰ অক্ষয় নিধি তেওঁলোকৰ পুত্ৰ গণেশে তেতিয়া কথা ক’লে।
Verse 37
गणेश उवाच । भवतोः पूजनं कृत्वा शिवाशंकरयोरहम् । स्वबुद्ध्या हि समुद्रान्तपृध्वीकृतपरिक्रमः
গণেশে ক’লে: শিৱা আৰু শংকৰ—আপোনালোক দুয়োৰে পূজা কৰি, মোৰ স্ববুদ্ধিৰে সমুদ্ৰপৰ্যন্ত সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ পৰিক্ৰমা মই সম্পন্ন কৰিছোঁ।
Verse 38
इत्येवं वचनं देवे शास्त्रे वा धर्मसञ्चये । वर्त्तते किं च तत्तथ्यं नहि किं तथ्यमेव वा
এনেকুৱা বাক্য দেৱৰ বাণীত বা ধৰ্ম-সঞ্চয় কৰা শাস্ত্ৰত পোৱা যায়; কিন্তু সেয়া সঁচাকৈ সত্য নে নহয়—অথবা সেয়াই একমাত্ৰ সত্য নেকি?
Verse 39
पित्रोश्च पूजनं कृत्वा प्रक्रांतिं च करोति यः । तस्य वै पृथिवीजन्यफलं भवति निश्चितम्
যি ব্যক্তি পিতৃসকলৰ পূজা কৰি তাৰ পিছত বিধিমতে ‘প্ৰক্রান্তি’ (প্ৰস্থান-কৰ্ম) সম্পন্ন কৰে, তাৰ বাবে পৃথিৱীজন্য ফল—লৌকিক সমৃদ্ধি আৰু প্ৰত্যক্ষ ফল—নিশ্চয় লাভ হয়।
Verse 40
अपहाय गृहे यो वै पितरौ तीर्थमाव्रजेत् । तस्य पापं तथा प्रोक्तं हनने च तयोर्यथा
যি ব্যক্তি ঘৰত পিতৃ-মাতৃক ত্যাগ কৰি তীৰ্থলৈ যায়, শাস্ত্ৰমতে তাৰ পাপ পিতৃ-মাতৃক হত্যা কৰাৰ পাপৰ সমান বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 41
पुत्रस्य च महत्तीर्थं पित्रोश्चरणपंकजम् । अन्यतीर्थं तु दूरे वै गत्वा सम्प्राप्यते पुनः
পুত্ৰৰ বাবে মহাতীৰ্থ হৈছে পিতৃ-মাতৃৰ চৰণকমল; অন্য তীৰ্থবোৰ দূৰলৈ গৈ পুনঃপুনঃহে লাভ হয়।
Verse 42
इदं संनिहितं तीर्थं सुलभं धर्मसाधनम् । पुत्रस्य च स्त्रियाश्चैव तीर्थं गेहे सुशोभनम्
এই তীৰ্থ ওচৰতে সন্নিহিত, সুলভ আৰু ধৰ্মসাধনৰ উত্তম উপায়; পুত্ৰ আৰু স্ত্ৰীৰ বাবেও গৃহস্থিত এই তীৰ্থ মঙ্গলদায়ক আৰু শোভন।
Verse 43
इति शास्त्राणि वेदाश्च भाषन्ते यन्निरंतरम् । भवद्भ्यां तत्प्रकर्त्तव्यमसत्यं पुनरेव च
শাস্ত্ৰ আৰু বেদে নিৰন্তৰ এই কথাই কয়; সেয়ে তোমালোক দুয়োজনে সেইদৰে কৰা—আৰু পুনৰ কেতিয়াও অসত্যৰ আশ্ৰয় নলবা।
Verse 44
भवदीयं त्विदं रूपमसत्यं च भवेदिह । तदा वेदोप्यसत्यो वै भवेदिति न संशयः
যদি ইয়াত আপোনাৰ এই ৰূপ অসত্য হয়, তেন্তে নিঃসন্দেহে বেদো অসত্য হৈ পৰিব—ইয়াত কোনো সংশয় নাই।
Verse 45
शीघ्रं च भवितव्यो मे विवाहः क्रियतां शुभः । अथ वा वेदशास्त्रञ्च न्यलीकं कथ्यतामिति
মোৰ বিবাহ শীঘ্ৰে স্থিৰ কৰা হওক; এই শুভ বিবাহ-কর্ম সম্পন্ন কৰা হওক। নচেৎ বেদ আৰু শাস্ত্ৰক মিথ্যা বুলি ঘোষণা কৰা হওক।
Verse 46
द्वयोः श्रेष्ठतमं मध्ये यत्स्यात्सम्यग्विचार्य तत् । कर्तव्यं च प्रयत्नेन पितरौ धर्मरूपिणौ
দুয়োটাৰ মাজত যিটো সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পথ, তাক সম্যক্ বিচাৰ কৰি সেইটোকেই যত্নসহকাৰে কৰা উচিত—কাৰণ পিতৃ-মাতৃ ধৰ্মৰ সাক্ষাৎ স্বৰূপ।
Verse 47
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पार्वतीपुत्रस्स गणेशः प्रकृष्टधीः । विरराम महाज्ञानी तदा बुद्धिमतां वरः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কৈ পাৰ্বতীপুত্ৰ গণেশ, যাঁৰ বুদ্ধি অতি উৎকৃষ্ট, তেতিয়া নীৰৱ হ’ল; তেওঁ মহাজ্ঞানী, বুদ্ধিমানসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 48
तौ दंपती च विश्वेशौ पार्वतीशंकरौ तदा । इति श्रुत्वा वचस्तस्य विस्मयं परमं गता
তেতিয়া বিশ্বেশ্বৰ সেই দম্পতি—পাৰ্বতী আৰু শংকৰ—তাৰ বাক্য শুনি পৰম বিস্ময়ত পৰিল।
Verse 49
ततः शिवा शिवश्चैव पुत्रं बुद्धिविचक्षणम् । सुप्रशस्योचतुः प्रीत्या तौ यथार्थप्रभाषिणम्
তাৰ পিছত শিৱা আৰু শিৱে প্ৰীতিসহ, যথাৰ্থ আৰু সত্য বাক্য কোৱা বুদ্ধিবিচক্ষণ পুত্ৰক অতি প্ৰশংসা কৰিলে।
Verse 50
शिवाशिवावूचतुः । पुत्र ते विमला बुद्धिस्समुत्पन्ना महात्मनः । त्वयोक्तं यद्वचश्चैव ततश्चैव च नान्यथा
শিৱা-শিৱে ক’লে—হে পুত্ৰ, হে মহাত্মা, তোমাৰ ভিতৰত বিমল বুদ্ধি উদ্ভৱ হৈছে। তুমি যি বাক্য কৈছা সেয়াই যথাৰ্থ; অন্যথা নহয়।
Verse 51
समुत्पन्ने च दुःखे च यस्य बुद्धिर्विशिष्यते । तस्य दुखं विनश्येत सूर्ये दृष्टे यथा तमः
দুখ উদ্ভৱ হলে যাৰ বুদ্ধি নিৰ্মল আৰু স্থিৰ হৈ উঠে, তাৰ দুখ নাশ হয়—যেনেকৈ সূৰ্যদৰ্শনত অন্ধকাৰ লয় পায়। শৈৱ সিদ্ধান্ত মতে এই উচ্চ বুদ্ধি পতি শিৱৰ অনুগত সম্যক জ্ঞান; ই পাশবন্ধ ছিন্ন কৰি শোক গলায়।
Verse 52
बुद्धिर्यस्य बलं तस्य निर्बुद्धेस्तु कुतो बलम् । कूपे सिंहो मदोन्मत्तश्शशकेन निपातितः
যাৰ বুদ্ধি আছে, তাৰ সেই বুদ্ধিয়েই তাৰ বল; আৰু নিৰ্বুদ্ধিৰ বল ক’ত? অহংকাৰ-মত্ত সিংহকো এটা সৰু খৰগোশে কূপত পেলাই দিছিল।
Verse 53
वेदशास्त्रपुराणेषु बालकस्य यथोदितम् । त्वया कृतं तु तत्सर्वं धर्मस्य परिपालनम्
বেদ, শাস্ত্ৰ আৰু পুৰাণত শিশুৰ বিষয়ে যেনেকৈ কোৱা হৈছে, তেনেকৈ সকলো তুমি সম্পন্ন কৰিছা—ইয়াই ধৰ্মৰ পৰিপালন আৰু ৰক্ষা।
Verse 54
सम्यक्कृतं त्वया यच्च तत्केनापि भवेदिह । आवाभ्यां मानितं तच्च नान्यथा क्रियतेऽधुना
ইয়াত তুমি যি সঠিকভাৱে কৰিছা, সেয়া আন কোনোবাই কৰিব নোৱাৰিলেহেঁতেন। আৰু যাক আমি দুয়ো মান্য কৰি সন্মানিত কৰিছোঁ, সেয়া এতিয়া অন্যথা কৰা নহ’ব।
Verse 55
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तौ समाश्वास्य गणेशं बुद्धिसागरम् । विवाहकरणे चास्य मतिं चक्रतुरुत्तमाम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে— এইদৰে কৈ তেওঁলোকে দুয়ো বুদ্ধিসাগৰ গণেশক আশ্বস্ত কৰিলে আৰু তেওঁৰ বিবাহ-কাৰ্য সম্পাদনৰ বাবে সৰ্বোত্তম সংকল্প জগালে।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds Śiva and Śivā’s private deliberation that their sons Gaṇeśa and Ṣaṇmukha have become marriageable and that their marriages should be arranged auspiciously.
It presents household līlā as dharma-instruction: affectionate parenting and filial paricaryā become models for devotional discipline, while marriage planning signals the sacrality of life-stage rites.
Gaṇeśa and Ṣaṇmukha are highlighted as divine sons; Śiva and Śivā appear as reflective parents, and Brahmā functions as the authoritative narrator responding to Nārada’s inquiry.