
Sukta 10.101
Agni, Uṣas, Dadhikrāvan; supported by Indra (indra-vat)
Triṣṭubh (probable for RV 10.101 opening)
এই সূক্তটো একে ধৰণৰ সমমনস্ক সঙ্গীসকললৈ সামূহিক জাগৰণ-আহ্বান: একেলগে অগ্নি জ্বলাই যজ্ঞক গতি দিয়া, উষা (প্ৰভাত) আৰু দধিক্ৰাৱনক আহ্বান কৰা, আৰু ইন্দ্ৰক শক্তিদায়ক সহায় (ইন্দ্ৰৱৎ) ৰূপে ধৰা। ৰথ-নিৰ্মাণৰ উজ্জ্বল চিত্ৰ, “ঘোঁৰা” (জীৱনীশক্তি)ক উদ্দীপিত কৰা, আৰু নাদ/পাত্ৰ ভৰ্তি কৰাৰ দৰে উপমাৰে ই যজ্ঞক সমন্বিত, কৌশলময় কৰ্ম হিচাপে দেখুৱায়—যিয়ে বল, সমৃদ্ধি আৰু বিজয়ী গতি আনে। শেষত দৃঢ় পৰিশ্ৰমৰ আহ্বান জনাই, ইন্দ্ৰক সোম পান কৰি সহায় দান কৰিবলৈ স্পষ্টকৈ মাতি আনে।
Mantra 1
उद्बुध्यध्वं समनसः सखायः समग्निमिन्ध्वं बहवः सनीळाः । दधिक्रामग्निमुषसं च देवीमिन्द्रावतोऽवसे नि ह्वये वः ॥
উদ্বোধিত হওক, এক-মনৰ সখাসকল; একেলগে অগ্নি জ্বলাই তোলক—বহুজন, একে নীড় ভাগ কৰা। দধিক্ৰাৱণ, অগ্নি, আৰু দেৱী উষা—ইন্দ্ৰ-সহায়তাৰে তোমালোকৰ অৱসৰ বাবে মই তেওঁলোকক আহ্বান কৰোঁ।
Mantra 2
मन्द्रा कृणुध्वं धिय आ तनुध्वं नावमरित्रपरणीं कृणुध्वम् । इष्कृणुध्वमायुधारं कृणुध्वं प्राञ्चं यज्ञं प्र णयता सखायः ॥
তোমালোকৰ ধী (চিন্তা) আনন্দময় কৰক, বিস্তাৰিত কৰক; বৈঠাৰ দ্বাৰা চলোৱা নাওখন গঢ়ি তোলক। তীৰ সাজু কৰক; অস্ত্ৰধাৰী শক্তি প্ৰস্তুত কৰক। সখাসকল, যজ্ঞক সোজাকৈ আগবঢ়াই লৈ যোৱা।
Mantra 3
युनक्त सीरा वि युगा तनुध्वं कृते योनौ वपतेह बीजम् । गिरा च श्रुष्टिः सभरा असन्नो नेदीय इत्सृण्यः पक्वमेयात् ॥
হালবোৰ জোঁতক; জোঁতবোৰ মেলি দিওক। প্ৰস্তুত যোনিত ইয়াত বীজ বপন কৰক। আমাৰ গিৰা (আহ্বান) আৰু শ্ৰুষ্টি (সতর্ক আনুগত্য) ভাৰ-বহনকাৰী শক্তিৰ সৈতে থাকক; তেন্তে পক্ব লাভ সোনকালে আমাৰ ওচৰলৈ আহক।
Mantra 4
सीरा युञ्जन्ति कवयो युगा वि तन्वते पृथक् । धीरा देवेषु सुम्नया ॥
কৱিসকল লাঙল জোঁটে; যুগসমূহ পৃথক পৃথক ঠাইত বিস্তাৰ কৰে। ধীৰসকল দেৱতাসকলত সু-মনসা (সুম্ন) স্থিৰ থাকে।
Mantra 5
निराहावान्कृणोतन सं वरत्रा दधातन । सिञ्चामहा अवतमुद्रिणं वयं सुषेकमनुपक्षितम् ॥
আহ্বানৰ নালা (আহাৱ) পৰিষ্কাৰ কৰি দিয়া; ৰশ্মি/বৰাত্ৰাসমূহ একত্ৰ কৰি স্থাপন কৰা। আমি উত্থিত উদ্ৰিণ (উৎস-জল) সিঞ্চন কৰোঁ—সু-সেচিত, অপক্ষয়িত—যাতে অন্তৰ-ক্ষেত্ৰ কৰ্মৰ বাবে প্রস্তুত হয়।
Mantra 6
इष्कृताहावमवतं सुवरत्रं सुषेचनम् । उद्रिणं सिञ्चे अक्षितम् ॥
যথাযথ গঢ়া আহ্বান-নালা (আহাৱ) থাকিলে কূপ (অৱত) সু-বৰাত্ৰ (সু-নিয়ন্ত্রিত) আৰু সু-সেচন হয়। তেতিয়া উত্থিত উদ্ৰিণ সিঞ্চন কৰা—অক্ষিত, অক্ষয়—যাতে অন্তৰ-সমৃদ্ধি স্থিৰ থাকে।
Mantra 7
प्रीणीताश्वान्हितं जयाथ स्वस्तिवाहं रथमित्कृणुध्वम् । द्रोणाहावमवतमश्मचक्रमंसत्रकोशं सिञ्चता नृपाणम् ॥
অশ্বসম প্ৰাণশক্তিসকলক আনন্দিত কৰা; তোমালোকৰ আগত যি স্থাপিত, তাক জয় কৰা। স্বস্তি-বাহক ৰথখন নিশ্চয়েই গঢ়ি তোলা। আহ্বানৰ দ্ৰোণীত, শিলাচক্ৰযুক্ত কূপত, দৃঢ়ধৃত পাত্ৰত ঢালি দিয়া—নৃপাণম্, আমাৰ অধিপতি-সত্তা ধাৰণ কৰা ‘নর-পানীয়’ পূৰ্ণ কৰা।
Mantra 8
व्रजं कृणुध्वं स हि वो नृपाणो वर्म सीव्यध्वं बहुला पृथूनि । पुरः कृणुध्वमायसीरधृष्टा मा वः सुस्रोच्चमसो दृंहता तम् ॥
ব্ৰজ (ঘেৰ) গঢ়ি তোলা—সেইটোৱেই তোমালোকৰ নৃপাণ (ধাৰণকাৰী পানীয়)। বহু আৰু বিস্তৃত বর্ম সিলাই কৰা। আগফালে অয়সী (লোহাৰ) অদৃশ্য-অজেয় প্ৰাচীৰ স্থাপন কৰা। তোমালোকৰ পাত্ৰ/কপ যেন চুই নাযায়—তাক দৃঢ়কৈ মজবুত কৰা।
Mantra 9
आ वो धियं यज्ञियां वर्त ऊतये देवा देवीं यजतां यज्ञियामिह । सा नो दुहीयद्यवसेव गत्वी सहस्रधारा पयसा मही गौः ॥
হে দেবসকল, সহায়তাৰ বাবে যজ্ঞযোগ্য ধী—দেবী ধী, যজ্ঞযোগ্য আৰু পূজ্য—ইয়াত আমাৰ ওচৰলৈ ঘূৰি আহক। গোৱালৈকে চৰণভূমিলৈ যোৱা গাই যেন, সা আমাৰ বাবে দুহি দিয়ক—মহান, সহস্ৰধাৰা পয়সাৰে পুষ্টিদায়ক দুগ্ধধাৰা।
Mantra 10
आ तू षिञ्च हरिमीं द्रोरुपस्थे वाशीभिस्तक्षताश्मन्मयीभिः । परि ष्वजध्वं दश कक्ष्याभिरुभे धुरौ प्रति वह्निं युनक्त ॥
আহা, এই হৰিণবৰ্ণ শক্তিক কাঠৰ দ্ৰোণীৰ উপস্থত ঢালি দিয়া; শিলাময় কুঠাৰ-আকাৰী বাটলাৰে তাক সুগঢ়কৈ গঢ়া। দহটা কক্ষ্যা-বেল্টেৰে চাৰিওফালে জড়াই ধৰা; দুয়োটা ধুৰাত অগ্নিবাহক বাহনক বঁধা—তাৰ দ্বৈত শক্তিত ইচ্ছাশক্তিক যুঁজাই দিয়া।
Mantra 11
उभे धुरौ वह्निरापिब्दमानोऽन्तर्योनेव चरति द्विजानिः । वनस्पतिं वन आस्थापयध्वं नि षू दधिध्वमखनन्त उत्सम् ॥
দুয়োটা ধুৰাত ‘বহ্নি’ অাপান কৰি চলি থাকে—গৰ্ভৰ ভিতৰৰ শিশুৰ দৰে, দ্বিজাত (দ্বিবাৰ জন্মা) সত্তা। বনতেই বনস্পতিদেৱক স্থাপন কৰা; তাক দৃঢ়কৈ তলত থোৱা—উৎস (ঝৰনা) খনন কৰি উলিয়াই।
Mantra 12
कपृन्नरः कपृथमुद्दधातन चोदयत खुदत वाजसातये । निष्टिग्र्यः पुत्रमा च्यावयोतय इन्द्रं सबाध इह सोमपीतये ॥
হে কৰ্মকাৰ নৰসকল, কৰ্মটো তুলি ওপৰলৈ ধৰা আৰু আগবঢ়োৱা; চালনা কৰা, খনন কৰা—বাজসাতি (সমৃদ্ধি-জয়) লাভৰ বাবে। হে নিষ্টিগ্ৰ্য, সহায়ৰ বাবে তোমাৰ পুত্ৰক জাগ্ৰত কৰা; সঙ্গীসহ ইন্দ্ৰক ইয়ালৈ আন—সোমপানৰ বাবে।
It urges a group of companions to wake up, unite in purpose, kindle Agni, and carry out the sacrifice skillfully, so that divine help brings strength, victory, and abundance.
Agni starts and carries the offering, Uṣas opens the day and renews right activity, and Dadhikrāvan represents swift victorious momentum—together they launch the rite with clarity and power.
It means the invocation is supported by Indra’s characteristic power—overcoming obstacles and securing ‘winning’—so the rite is not only performed but made effective and victorious.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.