Rig Veda 1.49.2: Mandala 1, Sukta 49, Mantra 2
Sukta 1.49
Rishi: Praskaṇva Kāṇva (Kāṇva lineage)
Devata: Uṣas (Dawn)
Chandas: Gāyatrī (probable for RV 1.49; verse-level metrical confirmation recommended)
Samhita Patha (Devanagari)
सुपेशसं सुखं रथं यमध्यस्था उषस्त्वम् । तेना सुश्रवसं जनं प्रावाद्य दुहितर्दिवः ॥
Transliteration
supéśasaṃ sukháṃ ráthaṃ yám adhyásthā uṣas tvám | ténā suśrávasaṃ jánam práva adyá duhitar divaḥ ||
Translation
হে উষা, তুমি যি সু-আকাৰ, সুখময় ৰথত আৰোহণ কৰিছা—সেই ৰথে আজি আমাৰ জনক সু-শ্ৰৱস (সু-শুনানি) আৰু সত্য-খ্যাতিলৈ আগবঢ়াই দিয়া। হে দ্যৌৰ দুহিতা, আমাক ৰক্ষা কৰি আগলৈ নে।
Word by Word
सुपेशसम्well-adorned, beautiful
सुपेशसम्:
कर्म (रथम् इति कर्मपदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु- + पेशस् (प्रातिपदिक) < √पिश्/पेश् (अलङ्कारे/रूपे) (व्युत्पत्त्यर्थ)
सुखम्comfortable, pleasant
सुखम्:
कर्म (रथम् इति कर्मपदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु- + ख (प्रातिपदिक) (सुख)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
यम्which (that)
यम्:
कर्म (रथम् प्रति अन्वयः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अध्यस्थाःyou mounted, you sat upon
अध्यस्थाः:
क्रिया (कर्तृ = त्वम्) ; कर्म = रथम्
TypeVerb
Rootअधि-√स्था (स्थाने)
उषःO Uṣas (Dawn)
उषः:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेनwith that (thereby)
तेन:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुश्रवसम्of good fame, renowned
सुश्रवसम्:
कर्म (जनम् इति कर्मपदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु- + श्रवस् (प्रातिपदिक) < √श्रु (श्रवणे) (व्युत्पत्त्यर्थ)
जनम्people, folk
जनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग)
अवाद्यhaving spoken forth, having proclaimed
अवाद्य:
पूर्वकाल-क्रिया (मुख्यक्रियायाः पूर्वम्) / क्रियाविशेषणम्
TypeVerbal indeclinable (gerund)
Rootप्र-√वद् (वचने) → (अ)वाद्य (ल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययः)
दुहितःO daughter
दुहितः:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootदुहितृ (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven, of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (दुहितः इत्यस्य षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
