Sarga 105
भरतस्य प्रार्थना—रामस्य कालधर्मोपदेशः (Bharata’s Petition and Rama’s Instruction on Time and Mortality)
अयोध्याकाण्ड
সৰ্গ ১০৫ত চাৰিও ভ্ৰাতৃ আৰু তেওঁলোকৰ হিতৈষীসকলৰ সৈতে ৰাতি জুৰি সমূহ শোক-বিলাপ চলি থাকে। প্ৰভাতত মন্দাকিনীৰ তীৰত বিধি-অনুষ্ঠান সম্পন্ন কৰি সকলোৱে পুনৰ একেলগে সমবেত হয়। সেই নীৰৱতাৰ মাজত ভৰত ৰামক সম্বোধন কৰি ৰাজ্য ঘূৰাই দিবলৈ অনুৰোধ কৰে; ৰাম নাথাকিলে ৰাজ্য ধাৰণ অসম্ভৱ বুলি কয় আৰু নিজ অযোগ্যতাক তীব্ৰ উপমাৰে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ সাৱধানে লালিত-পালিত গছৰ উপমা আনে—ফুলে যদিও ফল নধৰে—অৰ্থাৎ ৰামে ৰাজসিংহাসন গ্ৰহণ নকৰিলে দাশৰথৰ আজীৱন আশা নিষ্ফল হ’ব। অযোধ্যাৰ জনমতও উল্লেখিত—শ্ৰেণী-সমাজ আৰু প্ৰজাই ৰামক সূৰ্যৰ দৰে অভিষিক্ত দেখিব, ৰাজহস্তীৰ গর্জন আৰু অন্তঃপুৰৰ নাৰীসকলৰ আনন্দৰ চিত্ৰ। ৰাম ভৰতক সান্ত্বনা দি কালে-ধৰ্মৰ উপদেশ দিয়ে: মানৱ-কৰ্তৃত্ব সীমিত, বিধিয়ে জীৱক বিপৰীত দিশলৈ টানে, আৰু সংসাৰৰ সকলো সংযোগৰ অন্ত আছে—ধন ক্ষয় হয়, উচ্চতা অৱনতি পায়, মিলন বিচ্ছেদলৈ যায়, জীৱন মৰণত শেষ হয়। তেওঁ অনিত্যতাক প্ৰকৃতিৰ দৃষ্টান্তে দৃঢ় কৰে—পকা ফল পতিত হবই, দৃঢ় গৃহো জীৰ্ণ হয়, ৰাতি পুনৰ ঘূৰি নাহে, নদী আগলৈ বয়, আৰু দিন-ৰাতিয়ে গ্ৰীষ্মসূৰ্যই পানী শুকুৱাৰ দৰে আয়ু ক্ষয় কৰে। মৃত্যু অবিচ্ছেদ্য সঙ্গী, আৰু শোক দাৰ্শনিকভাৱে অনুপযোগী বুলি কোৱা হয়। শেষত ৰামে দাশৰথৰ আদেশ অনুসৰি বনবাস পালন কৰাৰ দৃঢ় সংকল্প প্ৰকাশ কৰি ভৰতক অযোধ্যালৈ উভতি গৈ ৰাজধৰ্ম ৰক্ষা কৰিবলৈ কয়; জ্ঞানীসকলে সকলো অৱস্থাত বিলাপ ত্যাগ কৰে।
Shlokas
Verse 1
ततः पुरुषसिंहानां वृतानां तै स्सुहृद्गणैः।शोचतामेव रजनी दुःखेन व्यत्यवर्तत।।2.105.1।।
তাৰ পিছত সুহৃদগণৰ বৃত্তত ঘেৰ খাই থকা সেই পুৰুষসিংহসকলে কেৱল শোকতেই নিমগ্ন থাকিল; দুখেৰে ব্যাকুল ৰজনী তেনেকৈয়ে পাৰ হৈ গ’ল।
Verse 2
रजन्यां सुप्रभातायां भ्रातरस्ते सुहृद्वृताः।मन्दाकिन्यां हुतं जप्यं कृत्वा राममुपागमन्।।2.105.2।।
ৰাতি সুপ্ৰভাতলৈ পৰিণত হোৱাত, সুহৃদসকলৰ মাজত থকা সেই ভাতৃসকলে মন্দাকিনী তীৰত প্ৰাতঃকৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে—হোমাহুতি দি জপ কৰি—তাৰ পাছত ৰামৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 3
तूष्णीं ते समुपासीना न कश्चित्किञ्चिदब्रवीत्।भरतस्तु सुहृन्मध्ये रामं वचनमब्रवीत्।।2.105.3।।
সকলোয়ে নীৰৱে একেলগে বহিছিল; কোনেও একো কোৱা নাছিল। কিন্তু সুহৃদসকলৰ মাজত ভৰত ৰামক সম্বোধন কৰি এই বাক্য ক’লে।
Verse 4
सान्त्विता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम।तद्ददामि तवैवाहं भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम्।।2.105.4।।
মোৰ মাতৃ সান্ত্বনা পাইছে, আৰু এই ৰাজ্য মোক দিয়া হৈছিল; সেই একে ৰাজ্য মই কেৱল তোমাকেই দিছোঁ—তুমি নিৰ্বিঘ্নে ৰাজ্য ভোগ কৰা।
Verse 5
महतेवाम्बुवेगेन भिन्नस्सेतुर्जलागमे।दुरावारं त्वदन्येन राज्यखण्डमिदं महत्।।2.105.5।।
বৰ্ষাকালৰ জলপ্ৰবাহৰ মহা বেগে যেনেকৈ বাঁধ ভাঙি যায়, তেনেকৈ তোমাৰ অবিহনে এই মহান ৰাজ্যখণ্ডক ৰোধ কৰি ৰখা অতি দুৰূহ।
Verse 6
गतिं खर इवाश्वस्य तार्क्ष्यस्येव पतत्रिणः।अनुगन्तुं न शक्तिर्मे गतिं तव महीपते।।2.105.6।।
হে মহীপতে, তোমাৰ গতি অনুসৰণ কৰাৰ শক্তি মোৰ নাই; যেনেকৈ গাধে ঘোঁৰাৰ গতি, তেনেকৈ পখীয়ে তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়)ৰ গতি ধৰি ৰাখিব নোৱাৰে।
Verse 7
सुजीवं नित्यशस्तस्य यः परैरुपजीव्यते।राम तेन तु दुर्जीवं यः परानुपजीवति।।2.105.7।।
হে ৰাম, যাৰ ওপৰত আনসকলে সদায় নিৰ্ভৰ কৰে তাৰ জীৱন সুজীৱ; কিন্তু যিয়ে আনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি জীয়ে তাৰ জীৱন দুৰ্জীৱ।
Verse 8
यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्धितः।ह्रस्वकेण दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः।।2.105.8।।स यदा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत्।स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः।।2.105.9।।एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तु मर्हसि।यदि त्वमस्मान्वृषभो भर्ता भृत्यान्न शाधि हि।।2.105.10।।
হে মহাবাহো! যেনেকৈ কোনো পুৰুষে গছ ৰোপণ কৰি তাক পোষণ-প্ৰতিপালন কৰি বঢ়াই, দঢ় স্কন্ধযুক্ত মহাদ্ৰুম কৰি তোলে—যি খৰ্বকায় লোকৰ বাবে আৰোহণ কৰাও দুৰাৰোহ। কিন্তু সি পুষ্পিত হৈও যদি ফল নেদেখুৱায়, তেন্তে যি উদ্দেশ্যে ৰোপণ কৰা হৈছিল সেই প্ৰীতিসুখ ৰোপক নাপায়। এই উপমা; ইয়াৰ অৰ্থ তুমি বুজিবা। যদি তুমি বৃষভসম বলৱান ৰক্ষক হৈ আমাক—তোমাৰ আশ্ৰিত ভৃত্যসকলক—শাসন নকৰা, তেন্তে পিতাৰ পোষণ-আশা নিষ্ফল হ’ব।
Verse 9
यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्धितः।ह्रस्वकेण दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः।।2.105.8।।स यदा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत्।स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः।।2.105.9।।एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तु मर्हसि।यदि त्वमस्मान्वृषभो भर्ता भृत्यान्न शाधि हि।।2.105.10।।
হে মহাবাহো! যেনেকৈ কোনো পুৰুষে গছ ৰোপণ কৰি তাক পোষণ-প্ৰতিপালন কৰি বঢ়াই, দঢ় স্কন্ধযুক্ত মহাদ্ৰুম কৰি তোলে—যি খৰ্বকায় লোকৰ বাবে আৰোহণ কৰাও দুৰাৰোহ। কিন্তু সি পুষ্পিত হৈও যদি ফল নেদেখুৱায়, তেন্তে যি উদ্দেশ্যে ৰোপণ কৰা হৈছিল সেই প্ৰীতিসুখ ৰোপক নাপায়। এই উপমা; ইয়াৰ অৰ্থ তুমি বুজিবা। যদি তুমি বৃষভসম বলৱান ৰক্ষক হৈ আমাক—তোমাৰ আশ্ৰিত ভৃত্যসকলক—শাসন নকৰা, তেন্তে পিতাৰ পোষণ-আশা নিষ্ফল হ’ব।
Verse 10
यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्धितः।ह्रस्वकेण दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः।।2.105.8।।स यदा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत्।स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः।।2.105.9।।एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तु मर्हसि।यदि त्वमस्मान्वृषभो भर्ता भृत्यान्न शाधि हि।।2.105.10।।
হে মহাবাহো, এই উপমা মনত ৰাখি তাৰ অৰ্থ বুজক। যেনেকৈ এজন পুৰুষে গছ ৰোপণ কৰি যত্নেৰে পোষণ কৰি তাক ঘন কাণ্ডযুক্ত মহাদ্ৰুমলৈ বৃদ্ধি কৰে—যাক ঠিগণাইও আৰোহণ কৰিব নোৱাৰে। সি ফুলে, কিন্তু যদি ফল নেদেখুৱায়, তেন্তে যি উদ্দেশ্যে ৰোপণ কৰা হৈছিল সেই উদ্দেশ্যত ৰোপকৰ আনন্দ নাথাকে। তেনেকৈয়ে, হে বৃষভসম ৰক্ষক, আমাক—আপোনাৰ আশ্ৰিত ভৃত্যসকলক—শাসন কৰি পথপ্ৰদৰ্শন দিয়া পৰা বিমুখ নহ’ব।
Verse 11
श्रेणयस्त्वां महाराज पश्यन्त्वग्य्राश्च सर्वशः।प्रतपन्तमिवादित्यं राज्ये स्थित मरिन्दमम्।।2.105.11।।
হে মহাৰাজ, অৰিন্দম, ৰাজ্যত স্থিত হৈ সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান আপোনাক সৰ্বত্ৰ অগ্ৰ শ্ৰেণীসমূহ আৰু সকলো প্ৰধান গোষ্ঠীয়ে দৰ্শন কৰক।
Verse 12
तवानुयाने काकुत्स्थ मत्ता नर्दन्तु कुञ्जराः।अन्तःपुरगता नार्यो नन्दन्तु सुसमाहिताः।।2.105.12।।
হে কাকুৎস্থ, আপোনাৰ অনুয়ানত মত্ত কুঞ্জৰসকলে নাদ কৰক; আৰু অন্তঃপুৰস্থিত নাৰীসকলে মন সুসমাহিত কৰি আনন্দিত হওক।
Verse 13
तस्य साध्वित्यमन्यन्त नागरा विविधा जनाः।भरतस्य वच श्श्रुत्वा रामं प्रत्यनुयाचतः।।2.105.13।।
ভৰতৰ বাক্য শুনি, ৰামক অনুনয় কৰি থকা তেওঁৰ বিনয়ভৰা নিবেদন শ্ৰৱণ কৰি, নগৰৰ নানা শ্ৰেণীৰ লোকসকলে মনতে ক’লে—“সাধু! ভালকৈ ক’লে।”
Verse 14
तमेवं दुःखितं प्रेक्ष्य विलपन्तं यशस्विनम्।रामः कृतात्मा भरतं समाश्वासयदात्मवान्।।2.105.14।।
এইদৰে দুখে আচ্ছন্ন হৈ বিলাপ কৰা যশস্বী ভৰতক দেখি, কৃতাত্মা আৰু আত্মসংযমী ৰামে তেওঁক আশ্বাস দি সান্ত্বনা দিলে।
Verse 15
नाऽत्मनः कामकारोऽस्ति पुरुषोऽयमनीश्वरः।इतश्चेतरतश्चैनं कृतान्तः परिकर्षति।।2.105.15।।
মানুহ নিজৰ ইচ্ছামতে চলাৰ স্বামী নহয়; সি স্বতন্ত্ৰও নহয়। কৃতান্ত—বিধিয়ে—তাক কেতিয়াবা এইফালে, কেতিয়াবা সেইফালে টানি লৈ যায়।
Verse 16
सर्वे क्षयान्ताः निचयाः पतनान्ता समुच्छ्रयाः।संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम्।।2.105.16।।
সকলো সঞ্চয়ৰ অন্ত ক্ষয়ত; সকলো উচ্চ আৰোহণৰ অন্ত পতনত। সকলো সংযোগৰ অন্ত বিপ্ৰযোগত, আৰু জীৱনৰ অন্ত মৰণতেই।
Verse 17
यथा फलानां पक्वानां नान्यत्र पतनाद्भयम्।एवं नरस्य जातस्य नान्यत्र मरणाद्भयम्।।2.105.17।।
যেনেকৈ পকা ফলৰ পতনৰ বাহিৰে আন কোনো ভয় নাই, তেনেকৈ জন্ম লোৱা মানুহৰ মৃত্যুৰ বাহিৰে পৰম ভয় নাই।
Verse 18
यथाऽगारं दृढस्थूणं जीर्णं भूत्वाऽवसीदति।तथैव सीदन्ति नरा जरामृत्युवशं गताः।।2.105.18।।
যেনেকৈ দৃঢ় খুঁটিযুক্ত ঘৰো জীৰ্ণ হৈ অৱসন্ন হয়, তেনেকৈ জৰা-মৃত্যুৰ বশত গোৱা নৰসকল ক্ষয়প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 19
अत्येति रजनी या तु सा न प्रतिनिवर्तते।यात्येव यमुना पूर्णा समुद्रमुदकाकुलम्।।2.105.19।।
যি ৰাতি পাৰ হৈ গ’ল সি পুনৰ উভতি নাহে; তেনেকৈ পূৰ্ণ প্ৰবাহত যমুনা সাগৰৰ জলৰাশিলৈ আগবাঢ়ি যায়, উভতি নাহে।
Verse 20
अहोरात्राणि गच्छन्ति सर्वेषां प्राणिनामिह।अायूंषि क्षपयन्त्याशु ग्रीष्मे जलमिवांशवः।।2.105.20।।
ইয়াত সকলো প্ৰাণীৰ দিন-ৰাতি গুচি যায়; গ্ৰীষ্মত সূৰ্যকিৰণে যেনেকৈ জল শীঘ্ৰ শুকুৱায়, তেনেকৈ সিহঁতে আয়ুস ত্বৰিতে ক্ষয় কৰে।
Verse 21
आत्मानमनुशोच त्वं किमन्यमनुशोचसि।आयुस्ते हीयते यस्य स्थितस्य च गतस्य च।।2.105.21।।
তুমি নিজৰ বাবে শোক কৰা; আনৰ বাবে কিয় শোক কৰিছা? কিয়নো তোমাৰ আয়ুস থিয় হৈ থাকিলেও আৰু গতি কৰিলেও হ্ৰাস পায়।
Verse 22
सहैव मृत्युर्व्रजति सह मृत्युर्निषीदति।गत्वासुदीर्घमध्वानं सहमृत्युर्निवर्तते।।2.105.22।।
মৃত্যু মানুহৰ সৈতে একেলগে যায়; মৃত্যু তাৰ সৈতে একেলগে বহে। অতি দীঘল পথ অতিক্ৰম কৰিলেও, মৃত্যু সৈতে একেলগে সি পুনৰ উভতি আহে।
Verse 23
गात्रेषु वलयः प्राप्ता श्श्वेताश्चैव शिरोरुहाः।जरया पुरुषो जीर्णः किं हि कृत्वा प्रभावयेत्।।2.105.23।।
অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত ভাঁজ পৰে, আৰু মূৰৰ চুলি শ্বেত হয়। জৰাৰ দ্বাৰা জীৰ্ণ হোৱা মানুহে, এনে শক্তিৰ ওপৰত কি কৰি প্ৰভুত্ব দেখুৱাব পাৰে?
Verse 24
नन्दन्त्युदित आदित्ये नन्दन्त्यस्तमितेऽहनि। आत्मनो नावबुध्यन्ते मनुष्या जीवितक्षयम्।।2.105.24।।
সূৰ্য উদয় হ’লে মানুহে আনন্দ কৰে, আৰু দিনৰ সূৰ্য অস্ত গ’লেও আনন্দ কৰে; কিন্তু নিজৰ জীৱনৰ আয়ু ক্ষয় হৈ আছে বুলি তেওঁলোকে বুজি নাপায়।
Verse 25
हृष्यन्त्यृतुमुखं दृष्ट्वा नवं नवमिहागतम्।ऋतूनां परिवर्तेन प्राणिनां प्राणसङ्क्षयः।।2.105.25।।
ঋতুৰ আগমন আৰু তাৰ সৈতে অহা নৱ নৱ বস্তু দেখি মানুহে হৰ্ষিত হয়; কিন্তু ঋতুৰ পৰিৱর্তনৰ সৈতে প্ৰাণীসকলৰ প্ৰাণশক্তিও ক্ষয় হয়।
Verse 26
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महार्णवे। समेत्य च व्यपेयातां कालमासाद्य कञ्चन।।2.105.26।। एवं भार्याश्चपुत्राश्च ज्ञातयश्च धनानि च। समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्येषां विनाभवः।।2.105.27।।
যেনেকৈ মহাসাগৰত এটা কাঠ আৰু আন এটা কাঠ মিলি যায়; মিলি কিছু কাল একেলগে থাকে আৰু সময় আহিলে পুনৰ বিচ্ছিন্ন হৈ যায়।
Verse 27
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महार्णवे। समेत्य च व्यपेयातां कालमासाद्य कञ्चन।।2.105.26।। एवं भार्याश्चपुत्राश्च ज्ञातयश्च धनानि च। समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्येषां विनाभवः।।2.105.27।।
সেইদৰে পত্নী, পুত্ৰ, জ্ঞাতি আৰু ধন একেলগে হয়; একেলগে হৈ পাছত পৃথক হৈ যায়, কিয়নো তেওঁলোকৰ বিচ্ছেদ নিশ্চিত।
Verse 28
नात्र कश्चिद्यथाभावं प्राणी समभिवर्तते।तेन तस्मिन्न सामर्थ्यं प्रेतस्या स्त्यनुशोचतः।।2.105.28।।
ইয়াত কোনো প্ৰাণীয়ে সম্পূৰ্ণৰূপে নিজৰ ইচ্ছামতে চলিব নোৱাৰে; সেয়ে প্ৰেতৰ বাবে শোক কৰা মানুহৰ তাত কোনো সামৰ্থ্য নাই।
Verse 29
यथा हि सार्थं गच्छन्तं ब्रूयात्कश्चित्पथि स्थितः।अहमप्यागमिष्यामि पृष्ठतो भवता मिति।।2.105.29।।एवं पूर्वैर्गतो मार्गः पितृपैतामहो ध्रुवः।तमापन्नः कथं शोचेद्यस्य नास्ति व्यतिक्रमः।।2.105.30।।
যেনেকৈ পথৰ কাষত থিয় হৈ থকা কোনোবাই যোৱা সাৰ্থক ক’ব— ‘ময়ো তোমালোকৰ পিছে পিছে আহিম’,
Verse 30
यथा हि सार्थं गच्छन्तं ब्रूयात्कश्चित्पथि स्थितः।अहमप्यागमिष्यामि पृष्ठतो भवता मिति।।2.105.29।।एवं पूर्वैर्गतो मार्गः पितृपैतामहो ध्रुवः।तमापन्नः कथं शोचेद्यस्य नास्ति व्यतिक्रमः।।2.105.30।।
সেইদৰে পিতৃ-পৈতামহ আদি পূৰ্বজসকলে যি পথ গ’ল, সেই পথ নিশ্চিত। যি সেই পথত প্ৰবেশ কৰিলে, সি কেনেকৈ শোক কৰিব? কিয়নো তাক অতিক্ৰম বা পৰিহাৰ কৰাৰ উপায় নাই।
Verse 31
वयसः पतमानस्य स्रोतसो वाऽनिवर्तिनः।आत्मा सुखे नियोक्तव्यस्सुखभाजः प्रजाः स्मृताः।।2.105.31।।
বয়স ক্ষয় হয়, যেন কেতিয়াও উভতি নাহি অহা স্ৰোত; সেয়ে আত্মাক শুভত নিয়োজিত কৰিব লাগে—কাৰণ শাস্ত্ৰে কয়, প্ৰজাসকল সুখভাজ আৰু সুখৰ অংশীদাৰ।
Verse 32
धर्मात्मा स शुभैः कृत्स्नैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः।स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः।।2.105.32।।
ধৰ্মাত্মা আমাৰ পিতা, পৃথিৱীপতি দশৰথে, সম্পূৰ্ণ শুভ ক্ৰতু-যজ্ঞ আৰু বিধিমতে দিয়া দক্ষিণাৰ বলত স্বৰ্গ প্ৰাপ্ত কৰিছে।
Verse 33
भृत्यानां भरणात्सम्यक्प्रजानां परिपालनात्।अर्थादानाच्च धर्मेण पिता न स्त्रिदिवंगतः।।2.105.33।।
ভৃত্যসকলক যথাযথ ভৰণ-পোষণ, প্ৰজাসকলক সম্যক পৰিপালন, আৰু ধৰ্মমতে অৰ্থ গ্ৰহণ—এই সকলোৰে বলত আমাৰ পিতা স্বৰ্গলৈ গ’ল।
Verse 34
कर्मभि स्तु शुभैरिष्टैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः।स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः।।2.105.34।।
ইষ্ট শুভ কৰ্ম আৰু বিধিমতে দক্ষিণাসহ ক্ৰতু-যজ্ঞৰ দ্বাৰা আমাৰ পিতা, পৃথিৱীপতি দশৰথে স্বৰ্গ প্ৰাপ্ত কৰিলে।
Verse 35
इष्ट्वा बहुविधैर्यज्ञैर्भोगां श्चावाप्य पुष्कलान्।उत्तमं चायुरासाद्य स्वर्गतः पृथिवीपतिः।।2.105.35।।
বহুবিধ যজ্ঞ সম্পাদন কৰি, ধৰ্মসঙ্গত প্ৰচুৰ ভোগ উপভোগ কৰি, উত্তম আয়ুস লাভ কৰি, পৃথিৱীপতি ৰজাই স্বৰ্গলোকলৈ গ’ল।
Verse 36
आयुरुत्तममासाद्य भोगानपि च राघवः।स न शोच्यः पिता तात स्वर्गत स्सत्कृत स्सताम्।।2.105.36।।
হে তাত, আমাৰ পিতা ৰাঘৱে উত্তম আয়ুস আৰু ভোগ লাভ কৰি, সৎজনৰ দ্বাৰা সৎকৃত হৈ স্বৰ্গ প্ৰাপ্ত হৈছে; সেয়ে তেওঁ শোকযোগ্য নহয়।
Verse 37
स जीर्णं मानुषं देहं परित्यज्य पिता हि नः।दैवीमृद्धिमनुप्राप्तो ब्रह्मलोकविहारिणीम्।।2.105.37।।
নিশ্চয়, আমাৰ পিতাই জীৰ্ণ মানৱ দেহ ত্যাগ কৰি, ব্ৰহ্মলোকত বিহাৰ কৰা দেৱীয় সমৃদ্ধি লাভ কৰিছে।
Verse 38
तं तु नैवंविधः कश्चित्प्राज्ञ श्शोचितुमर्हति।तत्विधो मद्विधश्चापि श्रुतवान्बुद्धिमत्तरः।।2.105.38।।
কিন্তু এনে শ্ৰুতৱান আৰু অধিক বুদ্ধিমান পুৰুষৰ বাবে, তোমাৰ দৰে বা মোৰ দৰে কোনো প্ৰাজ্ঞে শোক কৰা উচিত নহয়।
Verse 39
एते बहुविधा शोका विलापरुदिते तथा। वर्जनीया हि धीरेण सर्वावस्थासु धीमता।।2.105.39।।
এই বহুবিধ শোক—বিলাপ আৰু ৰুদনসহ—ধীৰ আৰু ধীমন্ত পুৰুষে সকলো অৱস্থাত বর্জন কৰিব লাগে।
Verse 40
स स्वस्थो भव मा शोचेर्यात्वा चावसतां पुरीम्।तथा पित्रा नियुक्तोऽसि वशिना वदतां वर।।2.105.40।।
তুমি সুস্থিৰ হোৱা; শোক নকৰিবা। উভতি গৈ সেই নগৰীত বাস কৰা। কিয়নো সংযমী, বাক্যত শ্ৰেষ্ঠ আমাৰ পিতাই তোমাক এইদৰে নিযুক্ত কৰিছে।
Verse 41
यत्राहमपि तेनैव नियुक्तः पुण्यकर्मणा।तत्रैवाहं करिष्यामि पितुरार्यस्य शासनम्।।2.105.41।।
আৰু য’ত সেই পুণ্যকৰ্মীজনে মোকো নিযুক্ত কৰিছে, তাতেই মই আমাৰ আৰ্য পিতাৰ শাসন পালন কৰিম।
Verse 42
न मया शासनं तस्य त्यक्तुं न्याय्य मरिन्दम। स त्वयापि सदा मान्यं स वै बन्धु स नः पिता।।2.105.42।।
হে অরিন্দম, তেওঁৰ শাসন ত্যাগ কৰা মোৰ বাবে ন্যায়সঙ্গত নহয়। তুমিও সদায় তাক মান্য কৰা; তেওঁৱেই সঁচাকৈ আমাৰ বন্ধুও, আমাৰ পিতাও।
Verse 43
तद्वचः पितुरेवाहं सम्मतं धर्मचारिणः।कर्मणा पालयिष्यामि वनवासेन राघव।।2.105.43।।
সেয়েহে, হে ৰাঘৱ, ধৰ্মচাৰী পিতাৰ সন্মত আৰু গ্ৰহণীয় বাক্যক মই বনবাসৰ কৰ্মেৰে পালন কৰিম।
Verse 44
धार्मिकेणानृशंसेन नरेण गुरुवर्तिना।भवितव्यं नरव्याघ्र परलोकं जिगीषता।।2.105.44।।
হে নৰব্যাঘ্ৰ, পৰলোক জয় কৰিব খোজা মানুহে ধৰ্মিক, অনৃশংস (কৰুণাশীল) আৰু গুৰু-বৃদ্ধৰ আদেশ অনুসৰি চলা জন হ’ব লাগিব।
Verse 45
आत्मानमनुतिष्ठत्वं स्वभावेन नरर्षभ।निशाम्यतु शुभं वृत्तं पितुर्दशरथस्य नः।।2.105.45।।
হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, আমাৰ পিতা দশৰথৰ শুভ আচৰণ লক্ষ্য কৰি, তুমি স্বভাৱানুসাৰে আত্মধৰ্মত অচল হৈ নিজকেই অনুশীলন কৰি স্থিৰ হৈ থাকা।
Verse 46
इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा पितुर्निदेश प्रतिपालनार्थम्।यवीयसं भ्रातरमर्थवच्च प्रभुर्मुहूर्ताद्विरराम रामः।।2.105.46।।
এইদৰে অৰ্থবতী বাক্য কৈ, পিতৃ-আজ্ঞা পালন কৰাৰ উদ্দেশ্যে মহাত্মা ৰামে কনিষ্ঠ ভ্ৰাতাক সম্বোধন কৰিলে; তাৰ পাছত মুহূৰ্তমাত্ৰতে প্ৰভু ৰাম নীৰৱ হ’ল।
Frequently Asked Questions
The dilemma is royal legitimacy versus vowed obedience: Bharata urges Rāma to take the throne for the kingdom’s stability and Daśaratha’s intent, while Rāma insists that dharma requires strict compliance with the father’s command of forest-exile.
Rāma’s upadeśa is a disciplined reflection on anityatā: all aggregates end in loss, all unions end in separation, and life ends in death; therefore grief should be moderated by wisdom, and one should act righteously within one’s assigned duty rather than trying to overturn kāla (time) and niyati (constraint).
Mandākinī is the ritual setting for morning ablutions and japa; Yamunā flowing to the ocean functions as a landmark-simile for irreversibility; Ayodhyā appears as the civic center whose guilds, palace life, and royal processional culture frame Bharata’s vision of Rāma’s installation.
Ask anything about Sarga 105 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.