Adhyaya 57

Verse 1

व्यास उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि दानधर्म्ममनुत्तमम् । ब्रह्मणाभिहितं पूर्वमृषीणां ब्रह्मवादिनाम्

ব্যাসে ক’লে: এতিয়া মই দান-ধৰ্মৰ অনুত্তম বিধান সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিম; ই পূৰ্বতে ব্ৰহ্মাই ব্ৰহ্মবাদী ঋষিসকলক উপদেশ দিছিল।

Verse 2

अर्थानामुचितं पात्रे श्रद्धया प्रतिपादनम् । दानमित्यभिनिर्दिष्टं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

যোগ্য পাত্ৰলৈ শ্ৰদ্ধাৰে নিজৰ সম্পদ অৰ্পণ কৰাকেই ‘দান’ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; ই ভোগ আৰু মুক্তি—দুয়োটাৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 3

यो ददाति विशिष्टेभ्यः श्रद्धया परया युतः । तद्वै दत्तमहं मन्ये शेषं कस्यापि रक्षति

যি জনে পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যোগ্য লোকক দান কৰে—সেইটোকেই মই সত্য দান বুলি মানো; বাকী সকলো যেন আন কাৰোবাৰ বাবে সাঁচি থোৱা হয়।

Verse 4

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं दानमुच्यते । चतुर्थं विमलं प्रोक्तं सर्वदानोत्तमोत्तमम्

দান তিন প্ৰকাৰ বুলি কোৱা হৈছে: নিত্য (দৈনিক), নৈমিত্তিক (বিশেষ কাল/ক্ৰিয়াত), আৰু কাম্য (ইচ্ছিত ফলৰ বাবে)। চতুৰ্থ ‘বিমল’—শুদ্ধ দান—সকলো দানৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম বুলি ঘোষিত।

Verse 5

अहन्यहनि यत्किंचिद्दीयते नुपकारिणे । अनुद्दिश्यफलं तस्माद्ब्राह्मणाय तु नित्यकम्

প্ৰতিদিন যি অলপ-অচৰপো উপকাৰ নকৰা লোকক দিয়া হয়—ফলৰ কামনা নকৰাকৈ—সেইটো নিত্য দান; সেয়ে ব্ৰাহ্মণলৈ নিয়মিতভাৱে দিয়া উচিত।

Verse 6

यत्तु पापोपशांत्यर्थं दीयते विदुषां करे । नैमित्तिकं तदुद्दिष्टं दानं सद्भिरनुत्तमम्

কিন্তু পাপ-উপশান্তিৰ উদ্দেশ্যে বিদ্বানসকলৰ হাতে যি দান দিয়া হয়, তাক ‘নৈমিত্তিক’ দান বুলি কোৱা হৈছে—সজ্জনে তাক অনুত্তম বুলি মানে।

Verse 7

अपत्यविजयैश्वर्य सुखार्थं यत्प्रदीयते । दानं तत्काम्यमाख्यातमृषिभिर्धर्मचिंतकैः

সন্তান, বিজয়, ঐশ্বৰ্য, অধিপত্য বা ব্যক্তিগত সুখৰ কামনাৰে যি দান দিয়া হয়, ধৰ্ম-চিন্তক ঋষিসকলে তাক কাম্য দান বুলি ঘোষণা কৰিছে।

Verse 8

यदीश्वरस्य प्रीत्यर्थं ब्रह्मवित्सु प्रदीयते । चेतसा धर्मयुक्तेन दानं तद्विमलं शिवम्

যদি ঈশ্বৰৰ প্ৰীতিৰ বাবে, ধৰ্ম-যুক্ত চিত্তে, ব্ৰহ্মবিদসকলক দান দিয়া হয়, তেন্তে সেই দান নিৰ্মল আৰু শিৱ—মঙ্গলময়।

Verse 9

दानधर्मं निषेवेत पात्रमासाद्य शक्तितः । उपास्यते तु तत्पात्रं यत्तारयति सर्वतः

যোগ্য পাত্ৰ লাভ কৰি, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান-ধৰ্ম পালন কৰা উচিত। সঁচাকৈ, যি পাত্ৰ সকলো দিশৰ পৰা তাৰে, সেই পাত্ৰই পূজ্য।

Verse 10

कुटुंबभुक्तिवसनाद्देयं यदतिरिच्यते । अन्यथा दीयते यद्वै न तद्दानं फलप्रदम्

পৰিয়ালৰ আহাৰ আৰু বস্ত্ৰৰ যোগানৰ পাছত যি অতিরিক্ত থাকে, সেয়াই দানযোগ্য। অন্যথা যি দিয়া হয়, সেয়া আধ্যাত্মিক ফলদায়ক দান নহয়।

Verse 11

श्रोत्रियाय कुलीनाय विनीताय तपस्विने । व्रतस्थाय दरिद्राय प्रदेयं भक्तिपूर्वकम्

শ্ৰোত্ৰিয় বেদজ্ঞক, কুলীন সদাচাৰীজনক, বিনীতজনক, তপস্বীক, ব্ৰতনিষ্ঠজনক আৰু দৰিদ্ৰজনক—ভক্তিপূৰ্বক দান দিয়া উচিত।

Verse 12

यस्तु दद्यान्महीं भक्त्या ब्राह्मणायाहिताग्नये । स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

যি ভক্তিভাৱে আহিতাগ্নি ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰে, সি পৰম স্থান লাভ কৰে; তাত গ’লে পুনৰ শোক নাথাকে।

Verse 13

इक्षुभिः संयुतां भूमिं यवगोधूमशालिनीम् । ददाति वेदविदुषे यः स भूयो न जायते

যি বেদবিদ্বানক ইক্ষু-সমৃদ্ধ আৰু যৱ, গোধূম, শালিধানৰে ভৰা ভূমি দান কৰে, সি পুনৰ জন্ম নলয়।

Verse 14

गोचर्ममात्रामपि वा यो भूमिं संप्रयच्छति । ब्राह्मणाय दरिद्राय सर्वपापैः प्रमुच्यते

যি দৰিদ্ৰ ব্ৰাহ্মণক গোৱালৰ চামৰাৰ পৰিমাণমান ভূমিও দান কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 15

भूमिदानात्परं दानं विद्यते नेह किंचन । अन्नदानं तेन तुल्यं विद्यादानं ततोधिकम्

এই জগতত ভূমিদানতকৈ উচ্চ দান একো নাই। অন্নদান তাৰ সমান, কিন্তু বিদ্যাদান তাৰো অধিক বুলি জানিবা।

Verse 16

यो ब्राह्मणाय शांताय शुचये धर्मशीलिने । ददाति विद्यां विधिना ब्रह्मलोके महीयते

যি বিধিমতে শান্ত, শুচি আৰু ধৰ্মশীল ব্ৰাহ্মণক বিদ্যা প্ৰদান কৰে, সি ব্ৰহ্মলোকত মহিমান্বিত হয়।

Verse 17

दद्यादहरहः स्वर्णं श्रद्धया ब्रह्मचारिणे । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मणः स्थानमाप्नुयात्

যি মানুহে প্ৰতিদিন শ্ৰদ্ধাৰে ব্ৰহ্মচাৰী বেদ-শিক্ষাৰ্থীক সোণ দান কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ ব্ৰহ্মাৰ ধাম লাভ কৰে।

Verse 18

गृहस्थायान्नदानेन फलमाप्नोति मानवः । अन्नमेवास्य दातव्यं दत्वाप्नोति परां गतिम्

গৃহস্থে অন্নদান কৰিলে পুণ্যফল লাভ কৰে। সঁচাকৈ অন্নেই দান কৰিব লাগে; অন্ন দান কৰি মানুহে পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 19

वैशाख्यां पूर्णमास्यां तु ब्राह्मणान्सप्त पंच वा । उपोष्य विधिना शांतः शुचिः प्रयतमानसः

বৈশাখৰ পূৰ্ণিমাত বিধি অনুসাৰে উপবাস কৰি, শান্ত, শুচি আৰু সংযতচিত্ত হৈ, সাতজন ব্ৰাহ্মণক—নহ’লে পাঁচজনক—আদৰে সন্মান (ভোজন) কৰাব লাগে।

Verse 20

पूजयित्वा तिलैः कृष्णैर्मधुना च विशेषतः । प्रीयतां धर्मराजेति यदा मनसि वर्त्तते

ক’লা তিল আৰু বিশেষকৈ মধু অৰ্ঘ্য কৰি, যেতিয়া মনত “ধৰ্মৰাজ সন্তুষ্ট হওক” এই ভাব থাকে, তেতিয়া সেই সংকল্প ফলদায়ক হয়।

Verse 21

यावज्जीवं तु यत्पापं तत्क्षणादेव नश्यति । कृष्णाजिने तिलान्कृत्वा हिरण्यं मधुसर्पिषी

জীৱনভৰ সঞ্চিত যিকোনো পাপ, ক’লা হৰিণৰ চামৰাৰ ওপৰত তিল ৰাখি, লগতে সোণ, মধু আৰু ঘিউ দান কৰিলে, তৎক্ষণাৎ নাশ হয়।

Verse 22

ददाति यस्तु विप्राय सर्वं तरति दुष्कृतम् । घृतान्नमुदकुंभं च वैशाख्यां तु विशेषतः

যি জনে বিপ্ৰক দান দিয়ে, সি সকলো দুষ্কৃত কৰ্মৰ পৰা পাৰ হয়; বিশেষকৈ বৈশাখ মাহত ঘিউৰে ৰন্ধা অন্ন আৰু পানীৰ কলহ দান কৰিলে মহা ফল লাভ হয়।

Verse 23

निर्द्दिश्य धर्मराजाय विप्रेभ्यो मुच्यते भयात् । सुवर्णतिलयुक्तैस्तु ब्राह्मणान्सप्त पंच वा

ধৰ্মৰাজৰ উদ্দেশে নিবেদন কৰি বিদ্বান বিপ্ৰসকলক দান দিলে ভয়ৰ পৰা মুক্তি পোৱা যায়। সোণ মিশ্ৰিত তিলসহ সাতজন বিপ্ৰক—অথবা অন্ততঃ পাঁচজনক—দান কৰিব।

Verse 24

तर्पयेदुदपात्रैस्तु ब्रह्महत्यां व्यपोहति । माघमासे तमिस्रे तु द्वादश्यां समुपोषितः

উদকপাত্ৰে জল তৰ্পণ কৰিলে ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ দূৰ হয়। তদুপৰি মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ দ্বাদশীত উপবাস পালন কৰিলে সেই ব্ৰতেও শুদ্ধি আনে।

Verse 25

शुक्लांबरधरः कृष्णैस्तिलैर्हुत्वा हुताशनम् । प्रदद्याद्ब्राह्मणेभ्यस्तु तिलानेव समाहितः

শুক্ল বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, কৃষ্ণ তিল অগ্নিত আহুতি দি, তাৰ পাছত মন একাগ্ৰ কৰি বিপ্ৰসকলক তিল দান কৰিব।

Verse 26

जन्मप्रभृति यत्पापं सर्वं तरति वै द्विजः । अमावास्यामनुप्राप्य ब्राह्मणाय तपस्विने

জন্মৰ পৰা যি যি পাপ দ্বিজে সঞ্চয় কৰিছে, অমাৱস্যাৰ দিনা তপস্বী ব্ৰাহ্মণৰ ওচৰলৈ গৈ দান-অৰ্পণ কৰিলে সি নিশ্চিতভাৱে সকলো পাপৰ পৰা পাৰ হয়।

Verse 27

यत्किंचिद्देवदेवेशं दद्याच्चोद्दिश्य केशवम् । प्रीयतामीश्वरो विष्णुर्हृषीकेशः सनातनः

হে দেৱদেৱেশ! যি কিবা দান কৰা হয়, কেশৱক মনত ধৰি উৎসৰ্গ কৰিলে—সনাতন হৃষীকেশ প্ৰভু বিষ্ণু প্ৰসন্ন হওক।

Verse 28

सप्तजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति । यस्तु कृष्णचतुर्दश्यां स्नात्वा देवं पिनाकिनम्

সাত জন্মত সঞ্চিত পাপ সেই ক্ষণতেই নাশ হয়—যি জনে কৃষ্ণচতুৰ্দশীত স্নান কৰি পিনাকিন প্ৰভু (শিৱ)ক পূজা কৰে।

Verse 29

आराधयेद्द्विजमुखेन तस्यास्ति पुनर्भवः । कृष्णाष्टम्यां विशेषेण धार्मिकाय द्विजातये

যদি কোনোবাই ব্ৰাহ্মণৰ মুখেৰে কৰ্ম/বিধি কৰোৱায়, তেন্তে তাৰ পুনৰ্ভৱ হয়; কিন্তু কৃষ্ণাষ্টমীত—বিশেষকৈ—ধাৰ্মিক দ্বিজৰ বাবে ই বিশেষ উপলক্ষ।

Verse 30

स्नात्वाभ्यर्च्य यथान्यायं पादप्रक्षालनादिभिः । प्रीयतां मे महादेवो दद्याद्द्रव्यं स्वकीयकम्

স্নান কৰি আৰু বিধিমতে পূজা কৰি—পাদপ্ৰক্ষালন আদি নিৰ্দিষ্ট কৰ্মসহ—মোৰ মহাদেৱ প্ৰসন্ন হওক, আৰু নিজ ধন-সম্পদ মোক দান কৰক।

Verse 31

सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमां गतिम् । द्विजैः कृष्णचतुर्दश्यां कृष्णाष्टम्यां विशेषतः

সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ মানুহে পৰম গতি লাভ কৰে—বিশেষকৈ যেতিয়া দ্বিজে কৃষ্ণচতুৰ্দশীত, আৰু সৰ্বাধিক কৃষ্ণাষ্টমীত, এই বিধি পালন কৰে।

Verse 32

अमावास्यां तथा भक्तैः पूजनीयस्त्रिविक्रमः । एकादश्यां निराहारो द्वादश्यां पुरुषोत्तमम्

অমাৱস্যাত ভক্তসকলে ত্ৰিৱিক্ৰমক পূজা কৰিব। একাদশীত নিৰাহাৰ উপবাস ৰাখিব, আৰু দ্বাদশীত পুৰুষোত্তমক আৰাধনা কৰিব।

Verse 33

अर्चयेद्ब्राह्मणमुखे स गच्छेत्परमं पदम् । एषा तिथिर्वैष्णवी स्याद्द्वादशी शुक्लपक्षतः

ব্ৰাহ্মণক মুখ্য গ্ৰাহক কৰি অর্চনা কৰিলে সি পৰম পদ লাভ কৰে। এই তিথি ‘বৈষ্ণৱী’ বোলা হয়—শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশী।

Verse 34

तस्यामाराधयेद्देवं प्रयत्नेन जनार्दनम् । यत्किंचिद्देवमीशानमुद्दिश्य ब्राह्मणे शुचौ

সেই দিন প্ৰযত্নে দেৱ জনাৰ্দনক আৰাধনা কৰিব। যি কোনো দান-অৰ্ঘ্য দিয়া হয়, সেয়া প্ৰভু ঈশানক উদ্দেশ্য কৰি শুচি ব্ৰাহ্মণক দিয়া উচিত।

Verse 35

दीयते विष्णुमेवापि तदनंतफलं स्मृतम् । यो हि यां देवतामिच्छेत्समाराधयितुं नरः

যদি দান কেৱল বিষ্ণুকেই দিয়া হয়, তেন্তে তাৰ ফল অনন্ত বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। যি নৰে যি দেৱতাক সন্তুষ্ট কৰি আৰাধনা কৰিব খোজে,

Verse 36

ब्राह्मणान्पूजयेद्यत्नात्स तस्यास्तोषयेत्ततः । द्विजानां वपुरास्थाय नित्यं तिष्ठंति देवताः

ব্ৰাহ্মণসকলক যত্নে সন্মান কৰিব; তাতে সি সেই দেৱীক তৎক্ষণাৎ সন্তুষ্ট কৰে। কিয়নো দেৱতাসকল সদায় দ্বিজসকলৰ দেহ-ৰূপ ধৰি অৱস্থান কৰে।

Verse 37

पूज्यंते ब्राह्मणा लाभे प्रतिमादिषु तैः क्वचित् । प्रतिमादिषु यत्नेन तस्मात्फलमभीप्सता

লাভ লাভ হ’লে তেওঁলোকে কেতিয়াবা প্ৰতিমা আদি উপায়ে ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মান কৰে; সেয়ে যিজনে পূৰ্ণ ফল বিচাৰে, তেওঁ প্ৰতিমা আদি সহিত শুদ্ধ পূজাত যত্ন কৰিব।

Verse 38

द्विजेषु देवता नित्यं पूजनीया विशेषतः । विभूतिकामः सततं पूजयेद्धि पुरंदरम्

দ্বিজসকলৰ মাজত দেৱতাক সদায়—বিশেষকৈ—পূজনীয়। সেয়ে যিজনে সদায় বিভূতি আৰু যশ কামনা কৰে, তেওঁ নিত্য পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ক পূজা কৰক।

Verse 39

ब्रह्मवर्चसकामस्तु ब्रह्माणं ज्ञानकामुकः । आरोग्यकामोथ रविं धनकामो हुताशनम्

ব্ৰহ্মৱৰ্চস কামনা কৰা জনে ব্ৰহ্মাক পূজা কৰক; জ্ঞান কামনা কৰোঁতেও ব্ৰহ্মাকেই আৰাধনা কৰক। আৰোগ্য কামনা কৰা জনে ৰবি (সূৰ্য)ক, আৰু ধন কামনা কৰা জনে হুতাশন (অগ্নি)ক পূজা কৰক।

Verse 40

कर्म्मणां सिद्धिकामस्तु पूजयेद्वै विनायकम् । भोगकामस्तु शशिनं बलकामः समीरणम्

কৰ্মত সিদ্ধি কামনা কৰা জনে নিশ্চয় বিনায়কক পূজা কৰক। ভোগ কামনা কৰা জনে শশী (চন্দ্ৰ)ক, আৰু বল কামনা কৰা জনে সমীৰণ (বায়ু)ক আৰাধনা কৰক।

Verse 41

मुमुक्षुः सर्वसंसारात्प्रयत्नेनार्चयेद्धरिम् । यस्तु योगं तथा मोक्षमन्विच्छेऽज्ज्ञानमैश्वरम्

যিজনে সমগ্ৰ সংসাৰ-চক্ৰৰ পৰা মুক্তি কামনা কৰে, তেওঁ যত্নেৰে হৰিক আৰ্চনা কৰক। কিন্তু যিজনে যোগ আৰু মোক্ষ বিচাৰে, তেওঁ ঐশ্বৰ্যযুক্ত দিৱ্য জ্ঞান অন্বেষণ কৰক।

Verse 42

अर्चयेत विरूपाक्षं प्रयत्नेन सुरेश्वरम् । ये वांच्छंति महाभोगान्ज्ञानानि च महेश्वरम्

যিসকলে মহাভোগ আৰু আধ্যাত্মিক জ্ঞান কামনা কৰে, তেওঁলোকে পৰম প্ৰয়াসে দেৱেশ্বৰ বিৰূপাক্ষ—মহেশ্বৰক আৰাধনা কৰক।

Verse 43

ते पूजयंति भूतेशं केशवं चापि भोगिनः । वारिदस्तृप्तिमाप्नोति जलदानं ततोधिकम्

ভোগত ৰমা কৰা লোকসকলে ভূতেশ আৰু কেশৱকো পূজা কৰে। পানী দান কৰা জনে তৃপ্তি লাভ কৰে; জলদান তাৰো অধিক মহৎ।

Verse 44

तैलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् । भूमिदः सर्वमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः

তেল দান কৰা জনে প্ৰিয় সন্তান লাভ কৰে; দীপ দান কৰা জনে উত্তম দৃষ্টি পায়। ভূমি দান কৰা জনে সকলো লাভ কৰে; সোণ দান কৰা জনে দীঘল আয়ু পায়।

Verse 45

गृहदाताग्र्यवेश्मानि रूप्यदो रूपमुत्तमम् । वासोदश्चंद्रसालोक्यमश्वदो यानमुत्तमम्

ঘৰ দান কৰা জনে শ্ৰেষ্ঠ অট্টালিকা লাভ কৰে; ৰূপা দান কৰা জনে উত্তম সৌন্দর্য পায়। বস্ত্ৰ দান কৰা জনে চন্দ্ৰলোকত বাস লাভ কৰে; অশ্ব দান কৰা জনে উত্তম যান লাভ কৰে।

Verse 46

अन्नदाता श्रियं स्वेष्टां गोदो ब्राह्मणविष्टपम् । यानशय्याप्रदो भार्य्यामैश्वर्यमभयप्रदः

অন্ন দান কৰা জনে নিজৰ ইচ্ছিত শ্ৰী-সমৃদ্ধি লাভ কৰে; গৰু দান কৰা জনে ব্ৰাহ্মণলোক স্বৰ্গ লাভ কৰে। যান আৰু শয্যা দান কৰা জনে পত্নী লাভ কৰে; আৰু অভয় দান কৰা জনে ঐশ্বৰ্য আৰু প্ৰভুত্ব লাভ কৰে।

Verse 47

धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्मशाश्वतम् । धान्यान्यपि यथाशक्ति विप्रेषु प्रतिपादयेत्

যি ধান্য দান কৰে, সি চিৰস্থায়ী সুখ লাভ কৰে; যি ব্ৰহ্মবিদ্যা দান কৰে, সি শাশ্বত ব্ৰহ্মক প্ৰাপ্ত হয়। সেয়ে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে বিপ্ৰসকললৈ ধান্য অৰ্পণ কৰিব।

Verse 48

वेदविद्याविशिष्टेषु प्रेत्य स्वर्गं समश्नुते । गवां चान्नप्रदानेन सर्वपापैः प्रमुच्यते

বেদবিদ্যাত উৎকৃষ্টতা থাকিলে মৃত্যুৰ পাছত স্বৰ্গ লাভ হয়; আৰু গাইসমূহক অন্ন দান কৰিলে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি পোৱা যায়।

Verse 49

इंधनानां प्रदानेन दीप्ताग्निर्जायते नरः । फलमूलानि पानानि शाकानि विविधानि च

ইন্ধন (জ্বালানি কাঠ) দান কৰিলে মানুহৰ অগ্নি দীপ্ত হয়; আৰু ফল, মূল, পানীয় আৰু নানা প্ৰকাৰৰ শাক-সব্জিৰ ফল লাভ হয়।

Verse 50

प्रदद्याद्ब्राह्मणेभ्यस्तु मुदायुक्तः सदा भवेत् । औषधं स्नेहमाहारं रोगिणो रोगशांतये

ব্ৰাহ্মণসকলক দান দিয়া সদায় আনন্দযুক্ত হৈ থাকিব। ৰোগীৰ ৰোগ-শান্তিৰ বাবে ঔষধ, তেল/লেপ আৰু আহাৰ যোগান ধৰিব।

Verse 51

ददानो रोगरहितः सुखी दीर्घायुरेव च । असिपत्रवनं मार्गं क्षुरधारासमन्वितम्

যি দান কৰে, সি ৰোগমুক্ত, সুখী আৰু দীঘলীয়া আয়ুস লাভ কৰে; আৰু তৰোৱাল-পাতৰ বন, ক্ষুৰধাৰাৰ দৰে তীক্ষ্ণ পথো সি পাৰ হয়।

Verse 52

तीक्ष्णतापं च तरति छत्रोपानत्प्रदो नरः । यद्यदिष्टतमं लोके यच्चास्यापेक्षितं गृहे

যি মানুহে ছাতি আৰু পাদুকা দান কৰে, সি দাহকৰ তাপ অতিক্ৰম কৰে; আৰু জগতত যি তাৰ অতি প্ৰিয়, আৰু ঘৰত যি সি কামনা কৰে, সেয়াই তাৰ ওচৰলৈ আহে।

Verse 53

तत्तद्गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता । अयने विषुवे चैव ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः

যি অক্ষয় পুণ্য কামনা কৰে, সি সেই দান গুণসম্পন্ন যোগ্য পাত্ৰক দিব—বিশেষকৈ অয়ন, বিষুৱ আৰু চন্দ্ৰ-সূৰ্যৰ গ্ৰহণকালত।

Verse 54

संक्रांत्यादिषु कालेषु दत्तं भवति चाक्षयम् । प्रयागादिषु तीर्थेषु पुण्येष्वायतनेषु च

সংক্রান্তি আদি সময়ত দিয়া দান অক্ষয় হয়; তেনেদৰে প্ৰয়াগ আদি তীৰ্থত আৰু পবিত্ৰ ধাম-আয়তনত দিয়া দানেও অক্ষয় ফল দিয়ে।

Verse 55

दत्वा चाक्षयमाप्नोति नदीप्रस्रवणेषु च । दानधर्मात्परो धर्मो भूतानां नेह विद्यते

দান কৰি মানুহে অক্ষয় পুণ্য লাভ কৰে—বিশেষকৈ নদীৰ উৎস আৰু পবিত্ৰ জলপ্ৰস্ৰৱণস্থলত। এই জগতত জীৱসমূহৰ বাবে দানধৰ্মতকৈ উচ্চ ধৰ্ম আন নাই।

Verse 56

तस्माद्विप्राय दातव्यं श्रोत्रियाय द्विजातिभिः । स्वर्गाय भूतिकामेन तथा पापोपशांतये

সেয়েহে দ্বিজসকলে শ্ৰোত্ৰিয়, বেদজ্ঞ ব্ৰাহ্মণক দান দিব লাগে; স্বৰ্গ আৰু সমৃদ্ধি কামনা কৰা আৰু পাপ-উপশান্তিৰ বাবে এই দান কৰোঁক।

Verse 57

मुमुक्षुणा तु दातव्यं ब्राह्मणेभ्यस्तथान्वहम् । दीयमानं तु यो मोहाद्गोविप्राग्निसुरेषु च

মুক্তিলাভৰ আকাঙ্ক্ষী জনে ব্ৰাহ্মণসকলক দান দিব লাগে আৰু প্ৰতিদিনেই তেনে কৰিব লাগে। কিন্তু যি মোহবশত গাই, ব্ৰাহ্মণ, পবিত্ৰ অগ্নি আৰু দেৱতাসকললৈ দিয়া দান বাধা দিয়ে, সি মহাপাপৰ ভাগী হয়।

Verse 58

निवारयत्यधर्मात्मा तिर्यग्योनिं व्रजेत सः । यस्तु द्रव्यार्जनं कृत्वा नार्चयेद्ब्राह्मणान्सुरान्

যি অধৰ্মবুদ্ধি জনে দান ৰোধ কৰে, সি তিৰ্যক যোনি—পশুজন্ম—লৈ যায়। আৰু যি ধন সঞ্চয় কৰি ব্ৰাহ্মণ আৰু দেৱতাসকলক পূজা-সন্মান নকৰে, সিও তেনে দোষৰ ভাগী।

Verse 59

सर्वस्वमपहृत्यैनं राजा राष्ट्रात्प्रवासयेत् । यस्तु दुर्भिक्षवेलायामन्नाद्यं न प्रयच्छति

যি জনে দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত অন্ন আদি প্ৰয়োজনীয় বস্তু নেদিয়ে, ৰজাই তাৰ সকলো সম্পত্তি জব্দ কৰি তাক ৰাজ্যৰ পৰা নিৰ্বাসিত কৰিব লাগে।

Verse 60

म्रियमाणेषु विप्रेषु ब्राह्मणः स तु गर्हितः । न तस्मात्प्रतिगृह्णीयुः न वसेयुश्च तेन हि

যেতিয়া ব্ৰাহ্মণসকল দুঃখ-কষ্টত মৰিবলৈ ধৰে, তেতিয়া সহায় নকৰা ব্ৰাহ্মণ নিন্দনীয়। সেয়ে তাৰ পৰা দান গ্ৰহণ নকৰিব, আৰু তাৰ সৈতে বাসো নকৰিব।

Verse 61

आज्ञायित्वा स्वकाद्राष्ट्राद्राजा तं विप्रवासयेत् । पश्चात्सद्भ्यो ददातीह स्वद्रव्यं धर्मसाधनम्

আজ্ঞা জাৰি কৰি ৰজাই তাক নিজৰ ৰাজ্যৰ পৰা নিৰ্বাসিত কৰিব। তাৰ পিছত এই লোকতে সি নিজৰ ধন সৎলোকসকলক দিব, ধৰ্মসাধনৰ উপায় হিচাপে।

Verse 62

सपूर्वाभ्यधिकः पापी नरके पच्यते नरः । स्वाध्यायवंतो ये विप्रा विद्यावंतो जितेंद्रियाः

যি মানুহ আগৰ তুলনাত অধিক পাপী হয়, সি নৰকত দগ্ধ হৈ পচে। কিন্তু যিসকল ব্ৰাহ্মণ বেদ-স্বাধ্যায়ত ৰত, সত্য জ্ঞানসম্পন্ন আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী—তেওঁলোক ভিন্ন শ্ৰেণীৰ।

Verse 63

सत्यसंयमसंयुक्तास्तेभ्यो दद्याद्द्विजोत्तमाः । प्रभुक्तमपि विद्वांसं धार्मिकं भोजयेद्द्विजम्

সত্য আৰু সংযমেৰে যুক্ত ব্ৰাহ্মণসকলক দান দিব লাগে। আৰু তেওঁ আগতেই ভোজন কৰিলেও, বিদ্বান আৰু ধৰ্মনিষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক পুনৰো ভোজন কৰাব লাগে।

Verse 64

न च मूर्खमवृत्तस्थं दशरात्रमुपोषितम् । सन्निकृष्टमतिक्रम्य श्रोत्रियं यः प्रयच्छति

দশ ৰাতি উপবাস কৰিলেও মূৰ্খ আৰু কুকৰ্মী লোকক দান দিব নালাগে। ওচৰত থকা শ্ৰোত্ৰিয় বেদজ্ঞক উপেক্ষা কৰি যি দান কৰে, সি অনুচিত।

Verse 65

स तेन कर्मणा पापी दहत्यासप्तमं कुलम् । यदि स्यादधिको विप्रः शीलविद्यादिभिः स्वयम्

সেই কৰ্মৰ ফলত পাপী মানুহে নিজৰ কুলক সপ্তম পুৰুষলৈকে দগ্ধ কৰে—যদি সেই কুলত শীল, বিদ্যা আদি গুণে নিজে উৎকৃষ্ট কোনো ব্ৰাহ্মণ নাথাকে।

Verse 66

तस्मै यत्नेन दातव्यमतिक्रम्य च सन्निधिम् । योर्चितं प्रतिगृह्णीयाद्दद्यादर्चितमेव च

সেয়ে, কেৱল ওচৰত থকাৰ কথা নধৰি যত্নেৰে তাক দান দিব লাগে। আৰু যি পূজা কৰি অৰ্পিত বস্তু গ্ৰহণ কৰে, সিও পূজিত বস্তুহে দান কৰিব লাগে।

Verse 67

तावुभौ गच्छतः स्वर्गं नरकं तु विपर्यये । न वार्यपि प्रयच्छेत नास्तिके हैतुकेपि च

সেই দুজনৰ ভিতৰত এজন স্বৰ্গলৈ যায়, আৰু আনজন—উল্টাভাৱে—নৰকলৈ। নাস্তিকক, সি যিমানেই তীক্ষ্ণ যুক্তিৰে তৰ্ক কৰোক, পানী এটুকুৰাও দিয়া উচিত নহয়।

Verse 68

न पाखंडेषु सर्वेषु नावेदविदिधर्मवित् । रूप्यं चैव हिरण्यं च गामश्वं पृथिवीं तिलान्

সকলো পাখণ্ড পথত জড়িত নহ’ব, আৰু বেদবিধান অনুসাৰে ধৰ্মৰ জ্ঞানহীনো নহ’ব। ৰূপা-সোণ, গাই-ঘোঁৰা, ভূমি (মাটি) আৰু তিল আদি বস্তু গ্ৰহণ বা লেনদেন নকৰিব।

Verse 69

अविद्वान्प्रतिगृह्णीयाद्भस्मी भवति काष्ठवत् । द्विजातिभ्यो धनं लिप्सेत्प्रशस्तेभ्यो द्विजोतमः

অবিদ্বান মানুহে দান গ্ৰহণ কৰিলে সি কাঠ জ্বলি ছাই হোৱাৰ দৰে ভস্মীভূত হয়। সেয়ে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠে ধন কেৱল প্ৰশস্ত, যোগ্য দ্বিজ দাতাৰ পৰা হে কামনা কৰিব।

Verse 70

अपि राजन्यवैश्याभ्यां न तु शूद्रात्कथंचन । वृत्तिसंकोचमन्विच्छेन्नेहेत धनविस्तरम्

ক্ষত্ৰিয় বা বৈশ্যৰ পৰা সহায় গ্ৰহণ কৰিব পাৰি, কিন্তু শূদ্ৰৰ পৰা কোনোভাবেই নহয়। ইয়াত ধনৰ বিস্তাৰ নহয়, জীৱিকাৰ সংযম আৰু সংকোচ হে অনুসন্ধান কৰিব লাগে।

Verse 71

धनलोभे प्रसक्तस्तु ब्राह्मण्यादेव हीयते । वेदानधीत्य सकलान्यज्ञांश्चावाप्य सर्वशः

ধনৰ লোভত আসক্ত মানুহে ব্ৰাহ্মণ্যৰ পৰা হ্ৰাস পায়—যদিও সি সকলো বেদ অধ্যয়ন কৰিছে আৰু সকলো প্ৰকাৰৰ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিছে।

Verse 72

न तां गतिमवाप्नोति संतोषाद्यामवाप्नुयात् । प्रतिग्रहरुचिर्न स्याच्छूद्रान्न तु समाहरेत्

সন্তোষে যি পৰম গতি লাভ হয়, সি গতি তেওঁ নাপায়। দান-প্ৰতিগ্ৰহ ল’বলৈ আসক্ত নহ’ব, আৰু শূদ্ৰৰ পৰা অন্ন গ্ৰহণ নকৰিব।

Verse 73

स्थित्यर्थादधिकं गृह्णन्ब्राह्मणो यात्यधोगतिम् । यस्तु याति न संतोषं न स स्वर्गस्य भाजनम्

কেৱল জীৱন-ধাৰণৰ প্ৰয়োজনতকৈ অধিক গ্ৰহণ কৰা ব্ৰাহ্মণ অধোগতিলৈ যায়। আৰু যি সন্তোষ নাপায়, সি স্বৰ্গৰ যোগ্য পাত্ৰ নহয়।

Verse 74

उद्वेजयति भूतानि यथा चौरस्तथैव सः । गुरुं भृत्यांश्चोज्जिहीर्षुस्तर्पयन्देवतातिथीन्

সি চোৰৰ দৰে জীৱসমূহক ভয় দেখুৱায়। গুৰু আৰু ভৃত্যসকলক আঁতৰাবলৈ ইচ্ছা কৰি, দেৱতা আৰু অতিথিসকলক তৃপ্ত কৰি অনুগ্ৰহ আদায় কৰে।

Verse 75

सर्वतः प्रतिगृह्णीयान्न तु तृप्येत्स्वयं ततः । एवं गृहस्थो युक्तात्मा देवतातिथिपूजकः

সি সকলো দিশৰ পৰা আগবঢ়োৱা দান গ্ৰহণ কৰিব, কিন্তু তাৰ পৰা নিজে ভোগ-তৃপ্তি নাখুজিব। এইদৰে সংযতচিত্ত গৃহস্থ দেৱতা আৰু অতিথিৰ পূজক হয়।

Verse 76

वर्तमानः संयतात्मा याति तत्परमं पदम् । पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य गत्वारण्यं तु तत्त्ववित्

সংযত আত্মাৰে জীৱন যাপন কৰি সি সেই পৰম পদ লাভ কৰে। পুত্ৰসকলৰ হাতত পত্নীক সঁপে দি, তত্ত্ববিদ জন অৰণ্যলৈ প্ৰস্থান কৰে।

Verse 77

एकाकी विचरेन्नित्यमुदासीनः समाहितः । एष वः कथितो धर्म्मो गृहस्थानां द्विजोत्तमाः । ज्ञात्वा तु तिष्ठेन्नियतं तथानुष्ठापयेद्द्विजान्

সদায় একাকী বিচৰণ কৰিব, উদাসীন, নিৰ্লিপ্ত আৰু সমাহিতচিত্ত হৈ থাকিব। হে দ্বিজোত্তমসকল, গৃহস্থসকলৰ এই ধৰ্ম তোমালোকক কোৱা হ’ল। ই জানি নিয়মিতভাৱে স্থিৰ থাকিব আৰু অন্য দ্বিজসকলকো তদনুসাৰে আচৰণ কৰাব।

Verse 78

इति देवमनादिमेकमीशं गृहधर्मेण समर्चयेदजस्रम् । समतीत्य स सर्वभूतयोनिं प्रकृतिं याति परं न याति जन्म

এইদৰে গৃহধৰ্মৰ দ্বাৰা আদিহীন এক ঈশ্বৰ—প্ৰভুক—অবিৰতভাৱে পূজা কৰিব। যি সৰ্বভূতৰ যোনি স্বৰূপ প্ৰকৃতিক অতিক্ৰম কৰে, সি পৰম পদ লাভ কৰে আৰু পুনৰ জন্ম নলয়।